Jamiyat
Eski shaharning yangi Zarqaynari – turizm ko‘chasidan reportaj
Toshkentning Zarqaynar ko‘chasi tarixiy qiyofasi saqlab qolingan holda qayta ta’mirlandi. Buning uchun esa 150 milliard so‘m sarflandi. Hozirda turizm va hunarmandchilik markaziga aylangan ko‘chadan “Ayol” muzeyi, uy-mehmonxonalar, achchiqqina qahvadan tortib 20 million so‘mgacha sotilayotgan milliy liboslarni topish mumkin. Kun.uz muxbiri tarixiy ko‘chaning yangilangan hayoti haqida ko‘rsatuv tayyorladi.
Zarqaynar qadimdan shaharning iqtisodiy va savdo hayotida muhim rol o‘ynagan. Ko‘cha yaqinida Hastimom majmuasi, Chorsu bozori hamda tarixiy madrasalar joylashgani tufayli hudud asrlar davomida savdogarlar, hunarmandlar va sayyohlar yig‘iladigan markaz sifatida xizmat qilgan.
Mahalliy aholining aytishicha, Toshkentning eski mahallalaridagi ko‘chalar aniq shaharsozlik rejasi asosida emas, tabiiy rivojlanish jarayonida shakllangan. Savdo rastalari, hunarmandchilik ustaxonalari, masjidlar va mahalla markazlari atrofida paydo bo‘lgan yo‘laklar vaqt o‘tishi bilan ko‘chaga aylangan. Shu sababli eski shahar ko‘chalari tor, egri-bugri va bir-biriga tutash bo‘lgan murakkab tarmoqqa ega.
Zarqaynar ko‘chasi ham aynan shunday tarixiy urbanistik tuzilma mahsuli hisoblanadi. Ko‘chaning torligi, devorlari bir-biriga yaqin joylashgani va burilishlarga boy tuzilishi o‘tmishdagi mahalla hayotining o‘ziga xos xususiyatlarini aks ettiradi. Bunday ko‘chalar transport yo‘li bo‘lish bilan bir qatorda, ijtimoiy voqealiklar qaynagan hudud vazifasini bajargan: bu yerda savdo qilingan, qo‘shnilar yig‘ilib o‘zaro suhbatlar o‘tkazgan, hunarmandlar esa ustaxonalarini yuritgan.
Toshkentdagi ko‘plab tarixiy ko‘chalar singari Zarqaynar nomining kelib chiqishi ham aniq bir manbaga bog‘lanmaydi. Shahar toponimikasi bo‘yicha tadqiqotlarda bu nomning shakllanishiga doir bir necha ehtimoliy talqinlar uchraydi. Ularning aksariyati so‘zning lingvistik ma’nosi va hududning tarixiy funksiyasi bilan bog‘liq.
Birinchi talqinga ko‘ra, “Zarqaynar” nomi ikki qismdan ya’ni “zar” va “qaynar” so‘zlaridan tashkil topgan. “Zar” so‘zi fors-tojik tilidan kirib kelgan bo‘lib, “oltin”, “qimmatbaho” yoki “boylik” ma’nolarini anglatadi. Markaziy Osiyo shaharlarida savdo-sotiq faol bo‘lgan hududlar ko‘pincha boylik yoki savdo bilan bog‘liq nomlar bilan atalgan.
“Qaynar” esa o‘zbek tilida “qaynamoq”, ya’ni harakatga to‘la, gavjum yoki jonli jarayonni bildiradi. Shahar toponimlarida bu so‘z odamlar gavjum bo‘ladigan joylarni ifodalash uchun ishlatilgan. Shu sabab, ayrim tadqiqotchilar “Zarqaynar” nomini “boylik qaynaydigan joy” yoki “savdo qizg‘in kechadigan hudud” sifatida talqin qiladi.
Bunday talqin Zarqaynar joylashgan hududning tarixiy funksiyasi bilan ham mos tushadi. Ko‘cha qadimiy Toshkentning savdo markazlariga yaqin joylashgan. Ayniqsa, atrofidagi Chorsu bozori asrlar davomida shaharning eng yirik savdo markazlaridan biri bo‘lgan. Savdogarlar, hunarmandlar va karvonlar aynan shu hudud orqali o‘tgan.
XX asr poytaxt tarixida shaharsozlik nuqtai nazaridan keskin o‘zgarishlar davri bo‘ldi. 1966 yil 26 aprel kuni sodir bo‘lgan kuchli zilzila oqibatida shaharning katta qismi zarar ko‘rdi, minglab uylar vayron bo‘ldi yoki yashash uchun yaroqsiz holga keldi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, o‘sha paytda yuz minglab odamlar vaqtincha boshpanasiz qolgan.
Zilziladan so‘ng Toshkentni qayta qurish ishi Sovet Ittifoqi miqyosidagi yirik shaharsozlik loyihasiga aylandi. Turli ittifoq respublikalaridan muhandislar, arxitektorlar va quruvchilar Toshkentga jalb qilindi. Natijada shahar yangi urbanistik konsepsiya asosida qayta rejalashtirildi.
Mazkur jarayonda Toshkent markazida keng prospektlar, katta maydonlar va ko‘p qavatli turar joy massivlari barpo etildi. Yangi yo‘llar, transport tizimi, madaniyat saroylari va ma’muriy binolar qurildi. Shu tariqa poytaxtning yangi qismi sovet davrining tipik modernistik arxitektura uslubida shakllandi. Biroq shahar markazidagi ayrim tarixiy hududlar, xususan, eski mahalla tizimi saqlanib qoldi. Eski shahar (Toshkent) qismida ko‘plab tor ko‘chalar, mahalla hovlilari va an’anaviy uylar ko‘rinishi o‘zgarmadi. Zarqaynar ko‘chasi ham aynan shunday tarixiy ko‘chalardan biri hisoblanadi.
Bugungi kunda Zarqaynar ko‘chasi Toshkentning tarixiy merosi sifatida e’tibor qozonmoqda. Respublika budjetidan ajratilgan 150 milliard so‘m hisobiga bu yerda joylashgan 576 ta xonadon milliy uslubda ta’mirlandi, har bir uy tarixiy qiyofani saqlagan holda modernizatsiya qilindi.
Shuningdek, 100 nafar tadbirkor tomonidan 166 milliard so‘m investitsiya kiritildi. Natijada:
7 ta mehmonxona,
8 ta restoran,
5 ta hunarmandlik markazi,
1 ta savdo markazi,
125 ta xizmat ko‘rsatish obektlari tashkil etildi.
Ushbu loyihalar 1500 kishining doimiy ish bilan ta’minlanishiga imkon yaratdi.
Zarqaynar ko‘chasi haqida batafsil Kun.uz’ning YouTube sahifasiga joylangan videoda tanishishingiz mumkin.
Prezident Shavkat Mirziyoyev madaniyat va san’atni rivojlantirish hamda milliy merosni xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga qaratilgan loyihalar taqdimoti bilan tanishdi. Unga ko‘ra, O‘zbekistonning noyob arxeologik va amaliy san’at namunalari jahonning yetakchi muzeylarida namoyish etiladi, «Tamerlano» operasi 2027 yilda Nyu-Yorkdagi Karnegi-xoll sahnasida qo‘yiladi, shuningdek, mamlakatda yirik xalqaro madaniy tadbirlarni tashkil etishning yangi tizimi joriy etiladi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev 17 iyul kuni madaniyat va san’atni rivojlantirish, milliy merosimizni asrab-avaylash hamda xalqaro miqyosda keng targ‘ib qilishga qaratilgan loyiha va tadbirlar taqdimoti bilan tanishdi.
Dastlab nufuzli xorijiy muzey va ko‘rgazma maydonlarida O‘zbekistonning arxeologik va ilmiy merosi, shuningdek, amaliy san’at asarlarini namoyish etish bo‘yicha rejalar ko‘rib chiqildi.
Jumladan, 2026 yil sentabr oyida Dohadagi Islom san’ati muzeyida “Uzbekistan: Heritage in Motion” ko‘rgazmasini, noyabr oyida esa Milandagi Prada fondida O‘zbekistonning noyob eksponatlari ishtirokida “Global Antiquity” xalqaro arxeologiya ko‘rgazmasini tashkil etish rejalashtirilgan. 2027 yilda Venetsiyadagi Palatsso Grimani va Yaponiyaning Nara milliy muzeyida O‘zbekistonning bronza davridan ilk o‘rta asrlargacha bo‘lgan tarixini aks ettiruvchi 200 dan ziyod arxeologik topilmalar namoyish etiladi. Milandagi Palatsso Realeda oltin kashtachilik, so‘zana, ikat, zargarlik buyumlari va amaliy san’at asarlaridan iborat 150 dan ortiq eksponat taqdim etiladi.
Florensiyada Abu Ali ibn Sinoning hayoti va ilmiy merosiga bag‘ishlangan ko‘rgazma o‘tkazish, shuningdek, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Xitoy, Saudiya Arabistoni va boshqa davlatlardagi yetakchi madaniy muassasalar bilan qo‘shma loyihalarni amalga oshirish rejalari bayon qilindi.
Madaniy meros obektlarini restavratsiya qilish masalalariga alohida e’tibor qaratildi. Knyaz Nikolay Romanov saroyida O‘zbekiston davlat san’at muzeyi filialini tashkil etish ko‘zda tutilgan. Bunda majmuaning tarixiy qiyofasi saqlab qolinib, 300 ga yaqin eksponatdan iborat doimiy ekspozitsiya shakllantiriladi.
Muxtor Ashrafiy uy-muzeyida binoning fasadi va tarixiy intererlari restavratsiya qilinib, ekspozitsiya yangilanmoqda. Muzey zamonaviy muhandislik tizimlari, xavfsizlik va iqlim nazorati vositalari, multimedia uskunalari, shuningdek, ovoz yozish studiyasi bilan jihozlanadi.
Taqdimotda “Tamerlano” operasini jahonning nufuzli sahnalarida namoyish etish natijalari va kelgusi rejalar ko‘rib chiqildi.
Joriy yilda ushbu asar Dubay operasi, Venadagi “Muzikferayn”, Sankt-Peterburgdagi Mariinskiy teatri hamda Versal saroyi Qirollik operasi sahnalarida namoyish etildi. Stefano Poda sahnalashtirgan operada Georg Fridrix Gendel musiqasi Kirill Rixter talqinida, o‘zbek milliy cholg‘u asboblaridan foydalanilgan holda ijro etildi. Loyihada O‘zbekiston Milliy simfonik orkestri, xor, xalq cholg‘ulari orkestri va taniqli solistlar ishtirok etdi.
2027 yil mart oyida “Tamerlano” operasini Nyu-Yorkdagi mashhur “Karnegi-xoll” konsert zali sahnasida namoyish etish rejalashtirilgan. Bu o‘zbek opera san’ati va milliy ijrochilik maktabining yuksak salohiyatini xorijiy auditoriyaga keng namoyish etish imkonini beradi.
Yirik konsertlar, festivallar, tanlov va ko‘rgazmalarni tashkil etishning yagona tizimini shakllantirish masalasi ham ko‘rib chiqildi. Madaniyat vazirligi huzuridagi “Xalqaro festivallar direksiyasi” davlat muassasasi negizida Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi huzurida Madaniy loyihalar milliy operatorini tashkil etish taklif qilindi.
Milliy operator yirik xalqaro tadbirlarni tashkil etish va ularni xorijda targ‘ib qilish, taniqli ijrochilar ishtirokidagi konsertlarga buyurtmachi sifatida ish olib borish, shuningdek, “Sharq taronalari” xalqaro musiqa festivalini tayyorlash uchun mas’ul bo‘ladi.
Joriy yil 8 iyun kuni Samarqanddagi Registon maydonida mashhur xonanda Jon Lejyendning konserti o‘tkazildi. Avgust oyida Pekindagi Buyuk Xitoy devorida, sentabr oyida esa Registon maydonida taniqli pianinochi Lang Langning konsertini o‘tkazish rejalashtirilgan. Oktabr oyida Toshkentdagi “O‘zbekiston” xalqaro anjumanlar saroyida bastakor Maks Rixterning konserti bo‘lib o‘tadi.
Joriy yilda Venetsiya va Milan shaharlarida o‘tkazilayotgan yirik xalqaro madaniy tadbirlarda O‘zbekistonning ishtiroki natijalari ham taqdim etildi.
Venetsiyadagi 61-xalqaro san’at biyennalesida O‘zbekiston “The Aural Sea” loyihasi bilan milliy pavilonda ishtirok etmoqda. Loyiha Orol dengizi va Qoraqalpog‘iston mavzusini xotira, afsona va hikoyalar orqali ochib beradi. Pavilonga hozirga qadar 60 mingdan ziyod kishi tashrif buyurgan. Loyihaga bag‘ishlangan materiallarning umumiy media qamrovi 145 milliondan oshgan.
Biyennale doirasida Palatsso Kavalli-Frankettida o‘zbekistonlik rassom Vyacheslav Axunovning “Instrumens of the Mind” shaxsiy ko‘rgazmasi ham tashkil etildi. Unda rassomning 1970 yillardan bugungi kunga qadar yaratilgan 200 dan ortiq asari namoyish etilmoqda. Ko‘rgazmaga 30 dan ziyod mamlakatdan 12 mingdan ortiq kishi tashrif buyurgan.
“Milan Design Week 2026” doirasida tashkil etilgan “O‘rik gullaganda” milliy pavilonida 12 nafar xalqaro dizayner hamda O‘zbekiston va Qoraqalpog‘istondan 12 nafar hunarmandning hamkorlikdagi ishlari namoyish qilindi. O‘zbekiston paviloni “Fuorisalone Award 2026” mukofoti hakamlar hay’atining maxsus e’tirofiga sazovor bo‘ldi. Uni 18 mingdan ziyod kishi ko‘rdi, loyihaning xalqaro axborot qamrovi 171 millionga yetdi.
Shuningdek, Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasining 2026-2027 yillarga mo‘ljallangan tadbir va loyihalari muhokama qilindi.
11-13 sentabr kunlari Nukus shahrida Orol madaniyati sammiti o‘tkaziladi. Madaniyat, ilm-fan, me’morlik, dizayn va ekologiya sohalari vakillari Orolbo‘yini barqaror rivojlantirish masalalarini muhokama qiladi. 2027 yil yanvar oyida “Aral School” xalqaro dasturining Orol dengizi havzasi iqlimi va landshaftiga bag‘ishlangan yangi mavsumi boshlanadi.
Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston davlat akademik katta teatri repertuarini yangilash doirasida Jakomo Puchchinining “Turandot” operasi va Pyotr Chaykovskiyning “Shelkunchik” baletini yangicha talqinda sahnalashtirish rejalari ko‘rib chiqildi. Loyihalarni amalga oshirishga yetakchi mahalliy va xorijiy rejissyorlar, dirijyorlar, xoreograflar va sahnalashtirish bo‘yicha mutaxassislarni jalb etish rejalashtirilgan.
2027 yilgi Buxoro biyennalesi doirasida madaniy meros obektlarini restavratsiya qilish, tarixiy hududlar va jamoat makonlarini obodonlashtirish, shuningdek, ko‘rgazma maydonlarini tayyorlash rejalashtirilgan. Biyennalega 50 dan ziyod xorijiy rassom va dizayner hamda mamlakatimiz kreativ industriyalarining 300 dan ortiq vakili jalb etiladi.
Bundan tashqari, “Milan Design Week” va “Art Basel” tadbirlarida ishtirok etish, “Art for Tomorrow” xalqaro anjumanini o‘tkazish, Qatar muzeylari bilan hunarmandchilik va dizayn sohasida hamkorlikni rivojlantirish, shuningdek, Buxoroda badiiy rezidensiya va xalqaro zargarlik maktabini tashkil etish bo‘yicha takliflar ko‘rib chiqildi.
Davlat rahbari loyihalarni puxta tayyorlash, restavratsiya ishlari sifatini qat’iy nazorat qilish, milliy mazmunni zamonaviy yondashuvlar bilan uyg‘unlashtirish hamda xalqaro madaniy hamkorlikning amaliy natijadorligini oshirish bo‘yicha ko‘rsatmalar berdi.
Samarqand viloyatining Urgut tumanida Isroilga ishga jo‘natishni va’da qilib, buning evaziga 16 ming AQSh dollari talab qilgan shaxs tezkor tadbir davomida qo‘lga olindi. U kelishilgan pulning bir qismini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Foto: Prokuratura departamenti
Bosh prokuratura huzuridagi departamentning Urgut tumani bo‘limi hamda boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda xorijga ishga yuborish bilan bog‘liq firibgarlik holatiga chek qo‘yildi.
Ma’lum qilinishicha, fuqaro R.B. fuqaro R.M.ni Isroilga ishlash uchun yuborishini aytib, bu xizmat evaziga 16 ming AQSh dollari talab qilgan.
Tezkor tadbir davomida gumonlanuvchi kelishilgan mablag‘ning 2 ming AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 25 va 168-moddalari bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Hozirda ushbu ish bo‘yicha tergov harakatlari olib borilmoqda.
Qashqadaryo viloyatining Qarshi tumanida sobiq mahalla raisi va uning o‘g‘li olti nafar fuqaroning shaxsiy ma’lumotlaridan qonuniy asoslarsiz foydalanib, ular nomidan rasmiylashtirilgan 187,4 mln so‘mni o‘z ehtiyojlari uchun ishlatib yuborganlikda gumon qilinmoqda. Holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Bosh prokuratura huzuridagi departamentning Qarshi tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda Qarshi tumanidagi «Yangi Xonobod» mahalla fuqarolar yig‘inining sobiq raisi K.R. va uning o‘g‘li I.N.ning qonunga zid harakatlari aniqlangan.
Tekshiruv ma’lumotlariga ko‘ra, ular mahallaga turli masalalar bilan murojaat qilgan olti nafar fuqaroning pasport ma’lumotlaridan foydalangan. Shuningdek, ularning imzolarini soxtalashtirib, onlayn savdo platformasi orqali turli maishiy texnika vositalarini rasmiylashtirgan.
Tergov talqiniga ko‘ra, xarid qilingan maishiy texnikalar keyinchalik naqd pulga sotilgan va olingan 187,4 mln so‘m o‘z ehtiyojlari uchun sarflab yuborilgan.
Mazkur holat yuzasidan gumonlanuvchilarga nisbatan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) va 228-moddasi (hujjatlar, shtamplar, muhrlar, blankalar tayyorlash, ularni qalbakilashtirish, sotish yoki ulardan foydalanish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
Hozirda ushbu ish bo‘yicha tergov harakatlari davom etmoqda.
Andijon va Sirdaryo viloyatlarida hokim yordamchilarining imtiyozli kredit mablag‘larini o‘zlashtirganlik holatlari fosh etildi.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Oltinko‘l tumani bo‘limi tomonidan tergovga qadar tekshiruv o‘tkazilgan. Unda “U.T.” va “Q.A.” MChJlarning mas’ul shaxslari, “Qayirma” MFY hokim yordamchisi va boshqalar o‘zaro til biriktirib, fuqarolarga issiqxona faoliyatini kengaytirish maqsadida ajratilgan imtiyozli kredit mablag‘larini xizmat ko‘rsatuvchi korxonalar tomonidan amalda bajarilmagan ishlarni hujjatlarda bajarildi deb ko‘rsatib, 442,3 mln so‘mlik imtiyozli kredit mablag‘larini firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritganliklari aniqlangan.
Departamentning Mirzaobod tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda “Toshkent” MFY sobiq hokim yordamchisi va boshqalar o‘zaro til biriktirib, mazkur MFYda yashovchi 8 nafar fuqaroga ajratilgan 248 mln so‘mlik imtiyozli kredit mablag‘larini ta’minotchi korxonalar orqali talon-toroj qilganliklari aniqlangan.
Departamentning Andijon shahri bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda “L.A.” MChJ rahbari A.K. va “Forobiy” MFY sobiq hokim yordamchisi o‘zaro til biriktirib, fuqarolarga ajratilgan 163 mln so‘mlik imtiyozli kredit mablag‘larini firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritganliklari aniqlangan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
O‘zbekistonda mustaqillikning 35 yilligi arafasida «Mahallada obodlik va mehr-saxovat oyligi» o‘tkaziladi. Uning doirasida har bir viloyat va tuman rahbariga bittadan mahalla biriktirilib, obodonlashtirish va ozodalik ishlarini tashkil etish vazifasi yuklanadi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Yig‘ilishda ta’kidlanishicha, 2026 yil mamlakatda «Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili» deb e’lon qilingan. Shu bois barcha sohalarda amalga oshirilayotgan islohotlarning natijasi, avvalo, mahallalarda va aholi turmushida o‘z aksini topishi zarur.
Qayd etilishicha, xalqimiz azaldan kunni obodonchilikdan boshlagan, ozodalik va saranjomlik esa fayz-u barakaning asosi hisoblanadi.
Joriy yil vatan mustaqilligining 35 yilligi «Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz» degan ezgu g‘oya ostida keng nishonlanadi. Shu munosabat bilan bayramni mahallalarda yuqori kayfiyat va munosib muhitda o‘tkazish maqsadida «Mahallada obodlik va mehr-saxovat oyligi» e’lon qilindi.
Unga ko‘ra, har bir viloyat hokimi, uning o‘rinbosarlari hamda viloyat darajasidagi tashkilotlar rahbarlari bittadan tumanni, tumanlardagi mas’ullar esa bittadan mahallani bir oy davomida nazoratga olib, ozodalik va obodonlashtirish ishlarini tashkil etadi.
Shuningdek, mahallalarda obodonchilik ishlarini muvofiqlashtirish maqsadida bosh vazir rahbarligida respublika shtabi tuziladi. Hududiy shtablarga esa hokimlar rahbarlik qiladi.
Yig‘ilishda bu tashabbus faqat bir oylik aksiya sifatida emas, balki yil davomida izchil amalga oshiriladigan umummilliy harakatga aylantirilishi zarurligi alohida ta’kidlandi.
Jahon chempionati finaliga sloveniyalik hakamlar tayinlandi
Prezident O‘zbekiston madaniyatini jahonda targ‘ib qilish rejalari bilan tanishdi
16 ming dollarga Isroilga ishga yuborishni va’da qilgan shaxs ushlandi
-
Siyosat4 days ago
Prezident Shavkat Mirziyoyev Qatar amiriga ta’ziya bildirdi
-
Jamiyat4 days agoToshkent metrosiga yana 3 ta zamonaviy poyezd qo‘shildi
-
Dunyodan3 days agoMahmud Ahmadinejod atrofidagi sirli o’yin: “Mossad bilan hamkorlik”
-
Dunyodan4 days ago
Anqarada NATO sammiti boshlandi
-
Iqtisodiyot3 days agotadbirkor va davlat organlari o‘rtasida huquqiy bahs yuzaga keldi
-
Iqtisodiyot2 days agoMarkaziy bank huzurida Islomiy moliya kengashi tashkil etildi
-
Sport4 days agoIspaniyada Fransiya milliy jamoasi haqidagi bayonot ortidan siyosiy mojaro avj oldi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Andijonda Belarus texnologiyasi asosida qishloq xo‘jaligi texnikalari ishlab chiqariladi