Dunyodan
Erondagi namoyishlarda yuzlab odamlar, jumladan, hakamlar va talabalar halok bo’ldi
Eronda hukumatga qarshi ommaviy namoyishlarda yuzlab hakamlar va talabalar halok bo‘lgani xabar qilingan.
26 yoshli murabbiy Amir Muhammad Kukan 3-yanvar kuni Neyris shahridagi norozilik namoyishi chog‘ida o‘q bilan o‘qqa tutildi, dedi do‘sti BBC Forsga.
“Uning mehribonligi hammaga ma’lum edi”, deyishdi va “uning rejim tomonidan o’ldirilganidan oilasi qayg’uli va g’azablangan”.
Besh kun o‘tib, 23 yoshli talaba Rubina Aminian Tehrondagi norozilik namoyishi chog‘ida orqasidan o‘q uzilgan, deydi inson huquqlari tashkilotlari. “U to’g’ri deb bilgan narsasi uchun kurashdi”, dedi amakisi CNNga.
AQShda joylashgan inson huquqlari tashkilotiga ko’ra, ikki hafta davom etgan namoyishlarda 500 ga yaqin namoyishchi va 48 xavfsizlik xodimi halok bo’lgan.
Eron rasmiylarining BBCga aytishicha, qurbonlar soni xabar qilinganidan ko‘proq bo‘lishi mumkin.
Inson huquqlari faollari axborot agentligi (HRANA) maʼlumotlariga koʻra, poytaxt Tehronda iqtisodiyotga qarshi namoyishlar 28 dekabr kuni boshlangan va 186 shahar va barcha 31 viloyatga tarqalgan.
Namoyishlar Islomiy respublika va oliy rahnamo Oyatulloh Xomanaiy hukmronligini to‘xtatish talablari bilan o‘tgan yillardagi eng yirik namoyishlardir.
HRANA ma’lumotlariga ko’ra, namoyishlar hukumatning bostirilishiga olib keldi, kamida 10,600 kishi hibsga olindi va 496 namoyishchi halok bo’ldi.
Eron tibbiyot xodimlarining aytishicha, shifoxonalar o’lganlar va yaralanganlar bilan to’lib ketgan. Bi-bi-si Fors 9-yanvar kuni Rasht shahridagi Pursina kasalxonasiga 70 jasad yetkazilganini tasdiqladi va Tehron yaqinidagi o‘likxonadan o‘sha tunda tasvirga olingani taxmin qilinayotgan videolarda BBC 180 ta jasad qoplarini sanadi.
BBC va boshqa ko‘plab xalqaro axborot tashkilotlari Eron ichidan xabar bera olmayapti va Eron hukumati payshanba kunidan beri internetni o‘chirib qo‘ydi, bu esa ma’lumot olish va tekshirishni qiyinlashtirdi.
Namoyishlar qurbonlari orasida janubi-g‘arbiy Fars viloyatidagi Neyris shahrida o‘ldirilgan janob Kukan ham bor, dedi do‘stlaridan biri BBC Forsga. Do‘stning aytishicha, u voqeaning bevosita guvohi bo‘lmagan, lekin voqea joyidagi guvohlardan eshitgan.
“U uchun juda tez edi. Haqiqatan ham juda tez edi. U juda yosh edi”, dedi do’sti.
Do‘stim yopiq futzal murabbiyi va hakami Kukanni 10 yildan beri bilishini aytdi. “U bolaligimdan mening murabbiyim bo`lgan, keyin esa akamga o`xshab qolgan.”
Ular bitta akasi bor Kukanni “odamlarni bunday holatda ko‘rishni yoqtirmaydigan” odam sifatida ta’riflashdi.
“Uning mehribonligi va yaxshi tabiatini hamma bilar edi. Butun shahar uni yaxshi ko’rardi”, dedi do’stim. “Oila ham qayg’uli, ham g’azablangan. O’g’lini yo’qotgani uchun qayg’uli va rejim tomonidan o’ldirilgani uchun g’azablangan”.
Payshanba kungi namoyishlarda ishtirok etayotganda orqasidan o’q uzilgan kurd talaba Amian ham halok bo’lgan, deydi uchta huquq tashkiloti.
Ikki tashkilot, Norvegiyada joylashgan Eron Inson Huquqlari Tashkiloti (IHRNGO) va kurdlarning Hengau guruhi uning boshidan o’q yeganini, Kurdiston Inson Huquqlari Tarmog’i esa orqasidan o’q yeganini aytdi. Ikkala kurd guruhi ham u hukumat kuchlari tomonidan otib o’ldirilganini aytdi.
BBC uning o‘limi holatlarini mustaqil ravishda tekshira olmadi.
IHRNGO ma’lumotlariga ko’ra, ismi Robina yoki Robina deb atalgan 23 yoshli yigit Tehrondagi Shariati texnik kollejida to’qimachilik va moda bo’yicha tahsil olgan.
Uning amakisi CNNga shunday dedi: “U kuchli, jasur qiz edi, u siz nazorat qila olmaydigan yoki qaror qabul qila olmaydigan odam edi”. – U o‘zi to‘g‘ri deb bilgan narsasi uchun kurashdi va qattiq kurashdi.
Shuningdek, u “erkinlikka tashna va ayollar huquqlariga tashna” ekanini qo‘shimcha qildi.
“Umuman olganda, u jonli qiz edi.”
Oilaga yaqin manbaning INRNGO’ga aytishicha, uning o‘limidan xabar topgan Aminianning oilasi jasadning shaxsini aniqlash uchun Eron g‘arbidagi Kermanshoh shahridan o‘z shaharlaridan Tehronga yo‘l olgan.
Universitetlar yaqinidagi namoyishlarda halok bo‘lgan yuzlab yoshlarning jasadlarini oilalar izlashga majbur bo‘ldi, deydi rasmiylar.
“Bu faqat qizimning jasadi emas edi. Men o’z ko’zim bilan yuzlab jasadlarni ko’rdim”, dedi Amiensning onasi manbalardan bergan bayonotida.
Manbalarning aytishicha, Eron rasmiylari dastlab Amianning jasadini oilasiga berishdan bosh tortgan, keyin esa uning tug‘ilgan shahrida dafn etish yoki xotira marosimini o‘tkazishga to‘sqinlik qilgan.
Xabar qilinishicha, oila uni Kermanshoh va Kamyaron o‘rtasidagi yo‘l bo‘ylab dafn etishga majbur bo‘lgan.
Eron Oyatulloh Xomanaiy hukumatga qarshi namoyishchilarni “muammolar” deb atadi va AQSh prezidenti Donald Tramp Amerika armiyasi “juda kuchli variantlarni” ko’rib chiqayotganini aytib, aralashish bilan tahdid qildi.
Eron ham namoyishchilarni AQSh va Isroil tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotganlikda aybladi.
Norozilik namoyishlari 2022-yildagi qoʻzgʻolondan beri hijobni notoʻgʻri kiymaganlikda gumon qilinib, axloq politsiyasi tomonidan hibsga olingan yosh kurd ayol Mahsa Aminining hibsda oʻlimi sabab boʻlgan eng keng tarqalgan namoyish boʻldi.
Inson huquqlari tashkilotlariga ko‘ra, shundan keyin 550 dan ortiq odam o‘ldirilgan, 20 ming kishi hibsga olingan.