Adliya vazirligi huzurida To‘lovga qobiliyatsizlik ishlari bo‘yicha agentlik tashkil etilmoqda. Agentlik ish o‘rinlari yo‘qotilmasligi uchun to‘lovga qobiliyatsizlik taomillari amalda ishlashini ta’minlaydi; bankrotlik omillarini bartaraf etib, korxonalarni moliyaviy sog‘lomlashtirishga ko‘maklashadi. Moliyaviy ahvoli og‘ir bizneslarga yangi yordam choralari anons qilindi.

Akbar Toshqulov, adliya vaziri / Foto: Prezident matbuot xizmati

Prezident Shavkat Mirziyoyev to‘lovga qobiliyatsizlik institutini takomillashtirish va moliyaviy ahvoli og‘ir tadbirkorlik sub’yektlarini sog‘lomlashtirish bo‘yicha yangi yondashuvlar yuzasidan taqdimot bilan tanishdi.

Qayd etilishicha, yaratilayotgan korxonalar va ish o‘rinlarini saqlab qolish, moliyaviy qiyinchilikka duch kelgan tadbirkorlik sub’yektlarini erta bosqichda qo‘llab-quvvatlash borasida yechimini kutayotgan ko‘plab masalalar bor.

Xususan, faoliyat ko‘rsatmayotgan va faoliyati tugatilgan kichik korxonalar soni o‘sib boryapti. Chunki amaldagi tizim korxonani saqlab qolish va qayta tiklashga emas, ko‘proq uning faoliyatini rasmiy tugatishga qaratilgan.

Avvalo, to‘lovga qobiliyatsizlik taomillari yetarli darajada qo‘llanilmayapti. Moliyaviy ahvoli og‘irlashgan 93 mingta tadbirkorning atigi 10 mingtasi bo‘yicha to‘lovga qobiliyatsizlik ishi qo‘zg‘atilgan. Sudgacha va sud sanatsiyasi tizimi amalda samarali ishlamayapti, so‘nggi besh yilda atigi 68 ta korxonaga sanatsiya taomili qo‘llanilgan, shundan ham faqatgina 7 tasining faoliyati tiklangan.

Sud boshqaruvchilari faoliyati ham tanqidiy ko‘rib chiqildi. Qator holatlarda ish yuritish muddatlari buzilgani, asossiz xulosalar berilgani, soxta bankrotlik alomatlarini o‘z vaqtida o‘rganish mexanizmi yetarli emasligi qayd etildi. Sud boshqaruvchilariga haq to‘lash tizimidagi bo‘shliqlar malakali mutaxassislarni jalb qilishga to‘sqinlik qilayotgani, ayrim holatlarda esa ishlarni sun’iy cho‘zishga sabab bo‘layotgani ko‘rsatib o‘tildi.

Bundan tashqari, soha raqamlashtirilmagani, onlayn monitoring va nazorat yo‘qligi, bankrot yoki to‘lovga qobiliyatsizlik holatidagi korxonalarning ochiq reyestri mavjud emasligi, davlat organlari o‘rtasida ma’lumot almashinuvi yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagani ta’kidlandi.

Shu munosabat bilan sohada davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish bo‘yicha yangi institutsional yondashuvlar taklif qilindi.

Xususan, Adliya vazirligi huzurida To‘lovga qobiliyatsizlik ishlari bo‘yicha agentlik tashkil etish taklif qilindi. Bu tuzilma sohada yagona davlat siyosatini yuritish, davlat organlari faoliyatini muvofiqlashtirish, bankrotlik omillarini tahlil qilish va bartaraf etish choralarini ko‘rish, korxonalarni moliyaviy sog‘lomlashtirishga ko‘maklashish bilan shug‘ullanadi.

Sud boshqaruvchilari faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida Sud boshqaruvchilari palatasini tuzish taklif etildi. Palata sud boshqaruvchilari faoliyatini muvofiqlashtiradi, ularning kasbiy tayyorgarligi va malakasini oshirishni tashkil etadi, ular tomonidan qonunchilik va kasb etikasiga rioya etilishini monitoring qiladi, huquq va manfaatlarini himoya qiladi.

Moliyaviy ahvoli og‘ir biznes sub’yektlarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan yangi moliyaviy mexanizmlar ham taqdimot qilindi.

Jumladan, kichik va o‘rta tadbirkorlar uchun Biznesni kafolatlash milliy kompaniyasi orqali kafillik berish, Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi orqali tijorat banklarida past foizli kredit liniyalari ochish orqali korxonalarni moliyaviy tiklashga ko‘maklashish rejalashtirilmoqda.

Bunda tijorat banklari ajratgan kreditlar bo‘yicha asosiy qarz va foizlar sanatsiya yakunlangunga qadar kechiktiriladi, kredit sanatsiya yakunlanganidan so‘ng 3 yil ichida qaytariladi, kredit qarzdorligini restrukturizatsiya qilish asoslari yaratiladi.

Soliq va kredit qarzdorligini kechiktirib to‘lash hamda restrukturizatsiya qilish tartiblarini soddalashtirishga ham alohida e’tibor qaratildi.

Xususan, xalq deputatlari tuman va shahar kengashlari ayrim soliqlar bo‘yicha to‘lovlarni kechiktirish yoki bo‘lib-bo‘lib to‘lashga ruxsat berishi, shuningdek, bunday mexanizmlar garov, bank kafolati yoki sug‘urta polisi asosida soliq organlari tomonidan ham qo‘llanishi mumkin bo‘ladi.

Nodira Hakimova, Prezident administratsiyasi rahbarining sud tizimini isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari

Davlat ko‘magidagi sudgacha sanatsiya choralari ham kengaytiriladi. Bunda kreditorlar bilan kelishuv, moliyaviy yordam jalb qilish, soliq va kredit to‘lovlarini kechiktirish, qarzlarni sotib olish, ishlab chiqarishni qayta ixtisoslashtirish, korxonani qayta tashkil etish, malakali mutaxassislarni jalb etish va xodimlarni qayta tayyorlash kabi vositalardan foydalanish mumkin bo‘ladi.

Taqdimotda to‘lovga qobiliyatsizlik jarayonlarini raqamlashtirish masalasiga ham katta e’tibor berildi.

Shu maqsadda to‘lovga qobiliyatsizlik ishlarini yuritishning yagona elektron platformasini ishga tushirish taklif qilindi. Ushbu platformada to‘lovga qobiliyatsizlik ishi yuritilayotgan shaxslar, sanatsiya qo‘llanilayotgan korxonalar va sud boshqaruvchilari reyestrlari yuritiladi. Barcha jarayonlar – ariza berishdan tortib, korxonani tugatishgacha – elektron shaklda olib boriladi. Shuningdek, mazkur tizim jamoatchilik va ommaviy axborot vositalari uchun ochiq bo‘ladi.

Bu orqali sohada ochiqlikni ta’minlash, ma’lumot almashinuvini tezlashtirish, nazorat va monitoringni kuchaytirish, arizalarni ko‘rib chiqish muddatlarini qisqartirish imkoni paydo bo‘ladi.

Prezident Shavkat Mirziyoyev tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashda yangi korxonalar tashkil etish bilan cheklanib qolmasdan, ishlab turgan biznesni saqlab qolish, vaqtincha qiyinchilikka uchragan korxonalarga o‘z vaqtida ko‘mak berish, ularni iqtisodiy faollikka qayta olib chiqish lozimligini ta’kidladi.

Mutasaddilarga to‘lovga qobiliyatsizlik institutini xalqaro tajriba asosida tubdan takomillashtirish, sohaga zamonaviy boshqaruv, samarali sanatsiya mexanizmlari va raqamli yechimlarni joriy etish yuzasidan aniq topshiriqlar berildi.

Source link

1 apreldan boshlab O‘zbekistonda ko‘chmas mulk va “10 yoshdan oshmagan” avtomobillar oldi-sotdisida hisob-kitoblarni naqdsiz shaklda amalga oshirish tartibi kuchga kirdi. Bunda shartnomada ko‘rsatilgan summa banklardagi eskrou hisobvaraqlar orqali o‘tkaziladi. Xo‘sh, bu tizim amalda qanday ishlaydi?

Yangi mexanizmga ko‘ra, tomonlar o‘zaro kelishuvga erishgach, xaridor yoki uning vakili bankka murojaat qiladi va bitim bo‘yicha ariza topshiradi. Ushbu arizada taraflarning shaxsiy ma’lumotlari, shartnoma obekti, kelishilgan summa va bank rekvizitlari ko‘rsatiladi. Shundan so‘ng bank xaridor nomiga eskrou hisobvaraq ochadi. Bu hisobvaraq oddiy hisobdan farqli ravishda pul mablag‘larini vaqtincha saqlash uchun mo‘ljallangan bo‘lib, undagi mablag‘lar faqat belgilangan shartlar bajarilgandan keyingina boshqa tomonga o‘tkaziladi.

Bitta oldi-sotdi shartnomasi uchun bitta eskrou-hisobvaraq ochiladi va uni banklarning mobil ilovalari orqali ham rasmiylashtirish mumkin.

Hisobvaraq ochilgach, xaridor kelishilgan summani to‘liq ushbu hisobvaraqqa kiritadi. Agar kelishuvda bo‘lib to‘lash nazarda tutilgan bo‘lsa, u holda hisobvaraqqa kelishilgan summaning faqat bir qismini kiritish ham mumkin.

Xaridor eskrou-hisobni naqd pulda (bank kassalari orqali) yoki naqdsiz shaklda to‘ldirishi mumkin. Agar bitim kredit asosida moliyalashtirilayotgan bo‘lsa, kredit beruvchi bank bu haqda notariusga elektron tarzda ma’lumot yuboradi va shartnoma tasdiqlangach, kredit mablag‘lari ham avtomatik ravishda sotuvchiga o‘tkaziladi.

Mablag‘ eskrou-hisobga kiritilgach, tomonlar notariusga murojaat qiladi. Notarius faqat hujjatlarni tekshirish asnosida, xaridor tomonidan pul mablag‘lari haqiqatan ham kiritilganini elektron tizim orqali so‘rov yuborish orqali tekshiradi. Bunda notarius bankka so‘rov yuborish orqali eskrou hisobvaraqdagi mablag‘lar to‘g‘risidagi ma’lumotni real vaqt rejimida oladi. Agar hisobvaraqda yetarli mablag‘ mavjud bo‘lmasa, yoki u yopilgan bo‘lsa, shartnoma tasdiqlanmaydi.

Shartnoma tasdiqlangach, notarius bu haqda bankka elektron xabar yuboradi va shundan keyin eskrou hisobvaraqdagi pul mablag‘lari avtomatik tarzda sotuvchining hisobvarag‘iga o‘tkaziladi. Bu jarayon inson omilisiz, dasturiy tarzda amalga oshiriladi va mablag‘lar, qoida tariqasida, shu kunning o‘zida yoki keyingi ish kunida sotuvchiga yetib boradi.

Sotuvchi o‘z xohishiga ko‘ra mablag‘ni bank kassasidan naqd shaklda olishi ham mumkin.

Agar biron sababga ko‘ra shartnoma tasdiqlanmay qolsa, xaridor o‘z mablag‘larini eskrou hisobvaraqdan qaytarib oladi.

Eskrou-hisoblarga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha davlat banklari (Milliybank, Agrobank, SQB, Asakabank, Xalq banki, BRB, Aloqabank, Mikrokreditbank va Turonbank)da komissiyalar miqdori quyidagicha:

Ko‘chmas mulk bo‘yicha 0,5 BHM (206 ming so‘m)gacha.
Avtomobil bo‘yicha 0,25 BHM (103 ming so‘m)gacha.

Agar xaridor va sotuvchiga bitta bankda xizmat ko‘rsatilsa, komissiya faqat bir marta olinadi. Agar xaridor va sotuvchining banklari boshqa-boshqa bo‘lsa, har bir bank komissiyaning yarmidan oshmagan qismini oladi. Xususiy banklar tariflarni mustaqil belgilaydi.

Oldi-berdini eskrou-hisoblar orqali amalga oshirish tartibi – ko‘chmas mulk obektlari, ishlab chiqarilganiga o‘n yildan oshmagan M, N, O va G toifadagi transport vositalari hamda maxsus avtotransport vositalariga nisbatan qo‘llanadi. Uy-joy qurilishiga investitsiya kiritish shartnomalari bundan mustasno etilgan; ulush kiritish asosidagi qurilishlarda quruvchi va investor munosabatlarini eskrou tizimiga o‘tkazish bo‘yicha qonun loyihasi ishlab chiqilmoqda.

Tizim doirasida barcha ma’lumotlar elektron shaklda almashiladi. Bank va notarius xodimlari bu ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlashga majbur. Jarayon ustidan Adliya vazirligi va Markaziy bank tomonidan doimiy monitoring olib borilishi belgilangan.

Source link

2026-yil 1-mart holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda jami 61,1 mingta sanoat korxonasi faoliyat yuritmoqda. Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, ushbu korxonalarning asosiy qismi oziq-ovqat ishlab chiqarish sohasiga to‘g‘ri keladi.

Qayd etilishicha, oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish yo‘nalishida 12,2 mingta korxona faoliyat ko‘rsatmoqda. Bu ko‘rsatkich mazkur tarmoqning ichki bozor talabi va eksport imkoniyatlari yuqori ekanini ko‘rsatadi.

Shuningdek, boshqa nometall mineral mahsulotlar ishlab chiqarish sohasida 8,5 mingta korxona mavjud. Kiyim ishlab chiqarish sohasida 6,1 mingta korxona faoliyat yuritmoqda. Bu sohadagi o‘sish yengil sanoatni diversifikatsiya qilish va eksport salohiyatini oshirish bilan bog‘liq.

Tayyor metall buyumlar ishlab chiqarish yo‘nalishida 5 mingta korxona qayd etilgan. Mebel ishlab chiqarish sohasida 4,2 mingta, to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishda esa 3,8 mingta korxona faoliyat yuritmoqda.

Bundan tashqari, rezina va plastmassa buyumlar ishlab chiqarish bilan shug‘ullanuvchi korxonalar soni 2,9 mingtani tashkil etgan.

Source link

2026-yil 1-aprel kuni O‘zbekiston Respublikasi jahon moliya bozorlarida 1 mlrd AQSh dollari ekvivalentida milliy valyutadagi suveren xalqaro obligatsiyalarni 12,25 foiz stavkada joylashtirdi. Bu haqda Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lum qildi.

Mazkur ko‘rsatkich so‘nggi yillardagi eng past daraja hisoblanadi. Solishtirish uchun, 2024-yilda 3 trln so‘mlik obligatsiyalar 16,625 foiz, 2025 yilda esa 6 trln so‘mlik chiqarilish 15,5 foiz stavkada joylashtirilgan edi.

Global audiokonferensiya doirasida AQSh, Yevropa, Buyuk Britaniya, Osiyo va Yaqin Sharqdan 32 ta yirik investor ishtirokida O‘zbekistonning makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari va «O‘zbekiston-2030» strategiyasi taqdim etildi.

Xalqaro investorlar tomonidan so‘mdagi obligatsiyalarga yuqori qiziqish kuzatildi. Shu kuniyoq qariyb 50 ta investordan jami 23,4 trln so‘mlik buyurtmalar kelib tushdi, bu e’lon qilingan hajmdan to‘rt baravar ko‘pdir.

Natijada 3 yillik obligatsiyalar 12,25 foiz stavkada joylashtirildi. Bu ko‘rsatkich ichki bozordagi o‘rtacha stavkalardan 14 bazis punkt past hisoblanadi.

Shu bilan birga, mazkur joylashtirish Markaziy va Sharqiy Yevropa, Yaqin Sharq hamda Afrika mintaqalarida so‘nggi 15 yildagi milliy valyutadagi eng yirik tranzaksiya sifatida qayd etildi.

Qayd etilishicha, mazkur indeks doirasida 300 mlrd dollarga teng aktivlar boshqariladi. Joylashtirishdan tushgan mablag‘lar esa 2026-yil davlat budjeti taqchilligini moliyalashtirishga yo‘naltiriladi.

Source link

Dunyodagi eng boy odamlar ofshorlar va deklaratsiya qilinmagan hisobraqamlarda taxminan 3,55 trln dollar mablag‘ni soliqdan yashirmoqda. Bu Fransiya yalpi ichki mahsulotidan ham ko‘p va jahon YaIMning taxminan 3,2 foiziga teng, deb xabar qildi Oxfam.

Dunyo bo‘ylab eng boy odamlar ofshorlar va deklaratsiya qilinmagan hisobraqamlarda taxminan 3,55 trln dollar mablag‘ni soliqdan yashirmoqda. Bu haqda xayriya tashkilotlari birlashmasi Oxfam 2 aprel, payshanba kuni — “Panama hujjatlari” e’lon qilinganining 10 yilligi arafasida ma’lum qildi. Oxfam press-relizida aytilishicha, ushbu summa Fransiyaning 2024 yildagi yalpi ichki mahsulotidan (3,16 trln dollar) yuqori hamda dunyodagi eng kam rivojlangan 44 davlatning jami YaIMdan ikki barobardan ham ko‘proqdir.

Dunyodagi eng boy odamlarning 0,1 foizi hissasiga ofshorlarda saqlanayotgan barcha pullarning taxminan 80 foizi — 2,84 trln dollar to‘g‘ri keladi. Oxfam ma’lumotlariga ko‘ra, bu summa insoniyatning eng kambag‘al yarmini, ya’ni 4,1 milliard kishinikidan ortiq kapitalni tashkil etadi. Shu bilan birga, eng boy 0,01 foiz odamlar qo‘lida 1,77 trln dollar saqlanmoqda.

Soliqdan bo‘yin tovlashga qarshi kurash chorasi sifatida Oxfam dunyodagi eng boy 1 foiz odamlar uchun soliqlarni oshirish va o‘ta boylarga soliq joriy etishni taklif qilmoqda. Boshqa tashabbuslar qatorida ofshorlarni tugatish va moliyaviy shaffoflikni kuchaytirish uchun xalqaro hamkorlikni mustahkamlash ham bor.

Oxfam bahosiga ko‘ra, “Panama hujjatlari” 2016 yil 3 aprel kuni e’lon qilinganidan beri ofshor aktivlar hajmi 2023 yilda 13,25 trln dollarga yetgan — bu o‘sha paytda jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 12,5 foiziga teng edi. Shu bilan birga, tashkilot ta’kidlashicha, soliq solinmaydigan ofshor aktivlar ulushi sezilarli darajada qisqargan va jahon YaIMning 3–4 foizi darajasida barqarorlashgan.

Masalan, Jahon banki 2024 yilda jahon yalpi ichki mahsulotini 110,8 trln dollar deb baholagan. Oxfam press-relizida keltirilgan, umuman soliq solinmaydigan 3,55 trln dollarlik ofshor mablag‘lar shu summaning taxminan 3,2 foizini tashkil etadi.

Tashkilot qayd etishicha, soliq solinmaydigan ofshor mablag‘lar ulushining kamayishiga 2016–2017 yillarda Soliq axborotini avtomatik almashish tizimi (AEOI) ishga tushirilgani yordam bergan. 2025 yil mart oyiga kelib, AEOI hisobot standartiga 126 davlat va yurisdiksiya qo‘shilgan.

Source link