Iqtisodiyot
Dunyoning eng yirik iqtisodiyotlari reytingi e’lon qilindi
2026 yilda dunyoning eng yirik iqtisodiyoti qaysi davlatga tegishli ekani hisoblash usuliga bog‘liq. Nominal yalpi ichki mahsulot (YaIM) bo‘yicha AQSh birinchi o‘rinni saqlab qolayotgan bo‘lsa, xarid qobiliyati pariteti (XQP) asosidagi hisob-kitoblarda Xitoy yetakchilik qilmoqda. Bu haqda Xalqaro valuta jamg‘armasi (XVJ)ning World Economic Outlook prognozlariga asoslangan tahlilda ma’lum qilingan.
Tahlilda 2026 yil uchun dunyoning eng yirik 20 iqtisodiyoti ikki xil mezon — nominal YaIM va xarid qobiliyati pariteti bo‘yicha taqqoslangan.
Nominal YaIM mamlakat iqtisodiyoti hajmini amaldagi valuta kurslari bo‘yicha hisoblaydi va xalqaro iqtisodiy taqqoslashlarda asosiy ko‘rsatkich hisoblanadi. Ushbu mezonga ko‘ra, 2026 yilda AQSh iqtisodiyoti 32,4 trillion dollarlik YaIM bilan dunyoda birinchi o‘rinda qolmoqda.
Xitoy 20,9 trillion dollar bilan ikkinchi, Germaniya esa 5,5 trillion dollarlik iqtisodiyot bilan uchinchi o‘rinni egallagan.
Xitoy so‘nggi o‘n yilliklarda jadal sanoatlashuv va eksportga yo‘naltirilgan iqtisodiy modeli tufayli 2007 yilda Germaniyani, 2010 yilda esa Yaponiyani ortda qoldirib, nominal YaIM bo‘yicha dunyoda ikkinchi o‘ringa chiqqan. Biroq xarid qobiliyati pariteti bo‘yicha u AQShni ilk bor 2014 yildayoq ortda qoldirgan edi.
2026 yil prognozlariga ko‘ra, Xitoyning XQP bo‘yicha YaIM 44,3 trillion dollarni tashkil etadi. Bu AQShning shu ko‘rsatkichi — 32,4 trillion dollardan 10 trillion dollardan ortiqqa yuqori.
Mutaxassislar bu farqni mamlakatlardagi narxlar darajasi bilan izohlaydi. Chunki bir dollar AQShda sotib olishi mumkin bo‘lgan tovar va xizmatlar hajmi Xitoy yoki Hindistondagiga nisbatan kamroq hisoblanadi. Shu sababli XQP bo‘yicha hisob-kitoblarda Hindiston ham dunyodagi uchinchi yirik iqtisodiyot sifatida qayd etilgan.
Tahlilga ko‘ra, Xitoy, Hindiston va Indoneziya kabi rivojlanayotgan davlatlar yashash xarajatlari nisbatan past bo‘lgani uchun XQP reytingida yuqoriroq o‘rinlarni egallaydi. Ayrim davlatlar esa nominal YaIM bo‘yicha kuchli yigirmatalikka kirsa-da, XQP bo‘yicha bu ro‘yxatdan chiqib ketadi.
Rossiya ham xarid qobiliyati pariteti bo‘yicha sezilarli o‘sish ko‘rsatadi. Mamlakatning XQP bo‘yicha iqtisodiyoti 7,5 trillion dollarga baholanib, Yevropa davlatlari orasida birinchi o‘ringa chiqadi. Bu ko‘rsatkich nominal YaIMga nisbatan qariyb uch barobar yuqori ekani qayd etilgan.
Eng katta o‘sish Indoneziya hisobiga to‘g‘ri keladi. Mamlakat XQP bo‘yicha 5,4 trillion dollarlik iqtisodiyot bilan dunyo reytingida bir yo‘la o‘n pog‘ona yuqorilab, 17-o‘rindan 7-o‘ringa ko‘tariladi.
Tahlil mualliflari ta’kidlashicha, XQP ko‘rsatkichi mamlakat ichidagi iqtisodiy faollik va aholi turmush darajasini baholashda muhim ahamiyatga ega. Nominal YaIM esa xalqaro savdo, moliya bozorlari va davlatlarning global iqtisodiy ta’sirini baholashda asosiy mezon bo‘lib qolmoqda.
Shu bois iqtisodiyotning haqiqiy ko‘lamini anglash uchun har ikki ko‘rsatkichni birgalikda tahlil qilish eng to‘g‘ri yondashuv hisoblanadi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar-may oylarida O‘zbekistonning chakana savdo tovar aylanmasi 210,2 trln so‘mni tashkil etdi.
Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 20,7 foizga oshgan.
1-iyun holatiga ko‘ra, mamlakatda chakana savdo sohasida 88 686 ta tijorat korxonasi faoliyat yuritmoqda.
Hisobot davrida ulgurji savdo tovar aylanmasi 209,4 trln so‘mga yetdi. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 15,4 foizlik o‘sishni anglatadi.
1-iyun holatiga respublika bo‘yicha ulgurji savdo sohasida 55 216 ta tijorat korxonasi faoliyat olib bormoqda.
O‘zbekistonda 2026 yil oxirigacha “Yashirin iqtisodiyot xaritasi” raqamli platformasi ishga tushiriladi. Yangi tizim yashirin iqtisodiyot bilan bog‘liq xavflarni avtomatik aniqlash, nazorat ishlarini samarali tashkil etish hamda inson omilini kamaytirishga xizmat qiladi.
Prezidentga yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar taqdimoti doirasida “Yashirin iqtisodiyot xaritasi” raqamli platformasini ishga tushirish loyihasi tanishtirildi va ma’qullandi.
Ma’lum qilinishicha, platformaga 16 ta vazirlik va idoraning axborot tizimlari integratsiya qilinadi. Bu ma’lumotlarni real vaqt rejimida yig‘ish va tahlil qilish imkonini beradi.
Tizim 22 ta iqtisodiyot tarmog‘i, 85 ta soha, 14 ta hudud va 208 ta tumanni qamrab oladi. U 100 dan ortiq xavf mezonlari asosida sohalar va hududlarni avtomatik tarzda «yashil», «sariq» va «qizil» toifalarga ajratadi.
Platforma litsenziyasiz faoliyat yuritish, haqiqiy tovar aylanmasini yashirish, ish o‘rinlari va mehnatga haq to‘lash jamg‘armasini kam ko‘rsatish, shuningdek, rentabellik va foydani sun’iy ravishda pasaytirish kabi holatlarni avtomatik tarzda aniqlaydi.
Taqdimotda qayd etilishicha, so‘nggi ikki yilda kuzatilmaydigan iqtisodiyot ulushi 35 foizdan 23 foizgacha qisqargan. Bu hisobidan davlat budjetiga qo‘shimcha 38 trillion so‘m tushum ta’minlangan, rasmiy band aholi soni 8,5 million nafardan oshgan, o‘rtacha oylik ish haqi esa qariyb 6,5 million so‘mga yetgan.
2030 yilga qadar yashirin iqtisodiyot hajmini yana ikki barobar qisqartirish, band aholi sonini 14 million nafarga yetkazish hamda naqdsiz to‘lovlar ulushini 75 foizgacha oshirish rejalashtirilgan.
Mutasaddilarning ta’kidlashicha, platformaning tahliliy imkoniyatlari nazorat organlari faoliyatini aniq yo‘naltirish, inson omilini kamaytirish va muammolarni tuman darajasidan respublika miqyosigacha tezkor yetkazish imkonini yaratadi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar-may oylarida O‘zbekiston 11 ta xorijiy davlatga qiymati 36,5 mln AQSh dollariga teng bo‘lgan qariyb 16,8 ming tonna gilos eksport qildi.
Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 4,1 ming tonnaga kamaygan.
Shu bilan birga, o‘zbek gilosi tashqi bozorlarda talabgirligini saqlab qolgan bo‘lib, eksport geografiyasi 11 ta mamlakatni qamrab oldi.
Hisobot davrida O‘zbekistondan eng ko‘p gilos Rossiyaga eksport qilindi. Bu mamlakatga 11,7 ming tonna mahsulot yetkazib berilgan.
Ikkinchi o‘rinda Qirg‘iz Respublikasi bo‘lib, ushbu davlatga 2,6 ming tonna gilos eksport qilingan.
Shuningdek, Qozog‘istonga 2 ming tonna, Belarusga 135,3 tonna, BAAga 116,7 tonna, boshqa davlatlarga esa jami 140 tonna gilos yetkazib berilgan.
Statistika ma’lumotlari Rossiya bozori O‘zbekiston gilosi uchun asosiy eksport yo‘nalishi bo‘lib qolayotganini ko‘rsatmoqda. Eksport qilingan mahsulotning katta qismi aynan ushbu mamlakat hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (IHTT) prognoziga ko‘ra, 2026–2027 yillarda ham Hindiston dunyodagi eng tez o‘sadigan yirik iqtisodiyot maqomini saqlab qoladi. Indoneziya ikkinchi, Xitoy esa uchinchi o‘rinni egallashi kutilmoqda.
IHTT ma’lumotlariga ko‘ra, jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2026 yilda 2,8 foizga, 2027 yilda esa 3,1 foizga o‘sishi prognoz qilinmoqda. G20 davlatlari iqtisodiyoti esa har ikki yilda ham o‘rtacha 3 foizlik o‘sishni namoyon qilishi kutilmoqda.
Tashkilot prognoziga ko‘ra, Hindiston eng yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atini saqlab qoladi. Agar 2025 yilda mamlakat YaIM 7,6 foizga o‘sgan bo‘lsa, 2026 yilda bu ko‘rsatkich 6,3 foiz, 2027 yilda esa 6,4 foizni tashkil etishi kutilmoqda.
Indoneziya iqtisodiyoti ham barqaror o‘sishni davom ettiradi. 2025 yilda YaIM 5,1 foizga oshgan bo‘lsa, IHTT mamlakatning 2026–2027 yillarda ham o‘sish sur’ati bo‘yicha ikkinchi o‘rinni saqlab qolishini prognoz qilmoqda.
Xitoy iqtisodiyoti ham o‘sishda davom etadi, ammo sur’at biroz sekinlashishi mumkin. 2025 yilda YaIM 5 foizga o‘sgan bo‘lsa, 2026 yilda 4,5 foiz, 2027 yilda esa 4,3 foizlik o‘sish kutilmoqda.
IHTT tahlilchilariga ko‘ra, aksariyat mamlakatlarda 2026 yilda iqtisodiy o‘sish sur’ati biroz pasayadi. Bundan istisno sifatida Janubiy Koreya qayd etilgan. Mamlakat iqtisodiyoti 2025 yilda 1 foizga o‘sgan bo‘lsa, yarimo‘tkazgichlar (chiplar) sanoatidagi yuqori talab hisobiga 2026 yilda o‘sish 2,6 foizga yetishi mumkin.
Rossiya iqtisodiyoti ham o‘sishni davom ettiradi, biroq nisbatan past sur’atlarda. IHTT hisob-kitoblariga ko‘ra, mamlakat YaIM 2025 yilda taxminan 1 foizga oshgan. 2026 yilda o‘sish 0,5 foiz, 2027 yilda esa 0,8 foiz bo‘lishi kutilmoqda.
Mutaxassislar fikricha, kelgusi ikki yilda jahon iqtisodiyotida o‘sish saqlanib qoladi, biroq mamlakatlar o‘rtasidagi sur’atlar sezilarli darajada farq qilishi mumkin.
Dollar kursida keskin ko‘tarilish yuz berdi
Source link
Serbiyadagi o‘zbekistonlikka bepul aviachipta olib berildi
Toshkentda Lacetti chiroq ustuniga borib urildi
Qosim-Jomart Tokayev yana prezidentlikka nomzodini qo‘yishi mumkin
-
Siyosat5 days agoO‘zbekiston va Gruziya strategik sheriklik deklaratsiyasini imzoladi
-
Jamiyat5 days agoO‘zbekistonda ayollar umr ko‘rish bo‘yicha erkaklardan oldinda
-
Iqtisodiyot5 days ago
Dollar kursida keskin pasayish yuz berdi
-
Jamiyat5 days agoOliy sud Plenumida inson huquqlari va sud amaliyotiga oid muhim qarorlar qabul qilindi
-
Siyosat5 days agoO‘zbekiston va Gruziya oliy darajadagi muzokaralarda 1 milliard dollarlik tovar ayirboshlash maqsadini belgiladi
-
Jamiyat5 days agoToshkentda qurilish tashkiloti markaziy kanalizatsiya quvurini uzib yubordi
-
Sport5 days agoJahon chempionatida bir nechta futbolchi doping bilan qo‘lga tushdi
-
Sport3 days ago
Ikki nafar futbolchimiz Portugaliyaning “Braga” klubiga o‘tdi