Iqtisodiyot
Dollarning so‘mga nisbatan rasmiy kursi 7 oylik minimumga tushdi
O‘zbek so‘mi uch kun ichida AQSh dollariga nisbatan 172 so‘m yoki 1,3 foizga mustahkamlandi. Iqtisodchi Mirkomil Xolboyevga ko‘ra, yil boshidan buyon dunyoda dollar indeksi tushib bormoqda, oltin narxining o‘sishi esa O‘zbekistonga eksportdan valuta tushumlarini ko‘paytirgan, boz ustiga pul o‘tkazmalari ham sezilarli o‘sgan.
O‘zbekiston Markaziy banki 30 maydan boshlab xorijiy valutalarning o‘zbek so‘miga nisbatan yangi qiymatini belgiladi. AQSh dollari kursi kunlik savdolar yakuniga ko‘ra yana 62,8 so‘mga o‘z qiymatini yo‘qotdi.
Umuman olganda, dollar kursi ketma-ket uchinchi savdo kuni so‘mga nisbatan pasayib, deyarli 172 so‘mga (1,3 foiz) — 12 939,9 so‘mdan 12 768,2 so‘mga arzonlashdi. Bu – 2024 yilning 4 oktyabridan beri qayd etilgan eng past ko‘rsatkich.
Yil boshidan buyon milliy valuta AQSh valutasiga nisbatan 1,05 foizga mustahkamlandi. Taqqoslash uchun, 2024 yilning yanvar-may oylarida so‘m 2,5 foizga qadrsizlangan edi.
Kun davomida to‘rtta bankda Amerika valutasini 12 835 so‘mdan sotib olish mumkin bo‘ldi. Bir kun oldingi banklardagi minimal sotuv kursidan 55 so‘mga arzon.
So‘m nega mustahkamlanyapti?
Iqtisodchi Mirkomil Xolboyev so‘m kursining ayni kunlardagi mustahkamlanishiga ta’sir qilayotgan ehtimoliy omillarni sanab o‘tdi.
Global tendensiyalar. Tramp AQShda prezident sifatida ish boshlagandan keyin global iqtisodiy barqarorlik bo‘yicha noaniqliklar kuchaydi. Xususan, bir necha bor e’lon qilingan va vaqtincha to‘xtatilgan savdo urushlari, Rossiya–Ukraina mojarosida Rossiya tomonining qo‘llab-quvvatlanilishi (so‘nggi kunlarda bu trend orqaga ketayotgandek) va boshqa ko‘plab noaniqlik yuzaga keldi. Natijada investorlarning AQSh iqtisodiyoti bo‘yicha kutilmalari yomonlashdi. Bu esa fond bozorlari hamda valuta bozoriga o‘z ta’sirini o‘tkazmasdan qolmadi. Xususan, yil boshidan buyon (o‘rtacha emas) dollar indeksi 9 foizdan ko‘proqqa qadrini yo‘qotdi. Ya’ni so‘nggi 4-5 oydagi global tendensiyalardan ko‘rish mumkinki, dollarning umumiy qadrsizlanish tendensiyasi kuzatilyapti.
Oltin narxi, tashqi savdo, zaxiralar. Global noaniqliklar sharoitida oltin narxining keskin o‘sishi kuzatildi. Xususan, o‘tgan yilning dekabri bilan taqqoslaganda oltin narxi 24 foizga oshgan. O‘zbekiston esa yirik oltin eksportyori hamda zaxiralarida oltinning o‘rni judayam katta hisoblanadi.
Jumladan, oltin narxi o‘sishi fonidan O‘zbekiston zaxiralar hajmi yil boshiga nisbatan qariyb 20 foizga o‘sib, 49,2 mlrd dollarga yetdi. Zaxiralarning o‘sishi o‘z-o‘zidan Markaziy bankka valuta bozoriga ta’sir qilish uchun ko‘proq imkoniyat yaratadi.
Shuningdek, qimmat oltin narxi fonida eksport yuqori sur’atlarda o‘smoqda. Joriy yilning 4 oyida eksport hajmi 12 mlrd dollarni tashkil etib, oldingi yilning mos davriga nisbatan 35,1 foizga ko‘paydi. Oltin eksporti esa 62,3 foizga o‘sib, 5,6 mlrd dollarga yetdi. Eksportning bunday yuqori o‘sishi fonida tashqi savdo defitsiti 846 mln dollargacha qisqardi. Yana bir muhim jihat shundaki, so‘nggi uch oyda oylik tashqi savdo profitsitda. Oylik tashqi savdoning profitsitda bo‘lishi esa tabiiyki, milliy valuta uchun qulay shart-sharoitlar yaratadi.
Pul o‘tkazmalari. AQSh–Rossiya munosabatlaridagi keskin burilish rublning sezilarli mustahkamlanishiga sabab bo‘ldi. Xususan, Rossiya valutasi fevral, mart oylarida dollarga nisbatan mos ravishda 7,2 hamda 7,6 foizga mustahkamlandi. Rublning mustahkamlanishi esa o‘z navbatida pul o‘tkazmalarining o‘sishini tezlashtirdi. Joriy yilning birinchi choragida pul o‘tkazmalari hajmi 3,3 mlrd dollarni tashkil etib, oldingi yilning mos davriga nisbatan 32 foizga o‘sgan.
S&P prognozi. Yuqoridagi omillardan tashqari S&P O‘zbekiston kredit reytingi prognozini “barqaror”dan “ijobiy”ga o‘zgartirdi. Mazkur hodisa ham iqtisodiyot bo‘yicha kutilmalarning yaxshilanishiga xizmat qiladi. Bu ham valuta kursiga ijobiy ta’sir o‘tkazayotgan va o‘tkazishi mumkin.
“So‘nggi ikki kundagi o‘zgarishlarda ayni qaysi omil dominantlik qilayotganini aniq aytish qiyin, lekin katta ehtimol bilan yuqoridagi omil ta’sirida trend shakllanmoqda. Albatta, yaqin kelajakda so‘mning qanday trend bilan harakatlanishini aniq aytish qiyin. Lekin yuqori oltin narxi hisobiga sterilizatsiya uchun shakllangan zaxiralar, global noaniqliklarning davom etayotgani (oltin narxi o‘sishi va dollar indeksining qadrsizlanishi), migrantlarimiz faoliyat yuritayotgan asosiy iqtisodiyotlarda nisbatan yaxshi iqtisodiy sharoit shakllanayotgani hisobiga, menimcha, joriy yil valuta kursi (dollar) oldingi yillar bilan taqqoslaganda nisbatan barqaror shakllansa kerak”, deya xulosa qilgan Mirkomil Xolboyev.
Avvalroq, Xalqaro valuta jamg‘armasi (XVJ) o‘z missiyasi yakuni bo‘yicha Markaziy bankka so‘m bozor sharoitlarini yanada aniqroq aks ettirishi va tashqi zarbalardan himoya qiluvchi samarali vositaga aylanishi uchun valuta kursi tebranishlari oralig‘ini asta-sekin kengaytirishni tavsiya etgandi.
S&P prognozlariga ko‘ra, AQSh dollarining so‘mga nisbatan kursi 2025 yil oxirida 13 566,5 so‘m, 2026 yil oxirida 14 244,8 so‘m, 2027 yil oxirida 14 957,1 so‘m, 2028 yil oxirida esa 15 704,9 so‘m bo‘lishi mumkin.
Markaziy bank 2026-yil 16-apreldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 49,05 so‘mga oshib, 12 190,43 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 49,29 so‘mga oshdi va 14 362,76 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 526,57 so‘m bo‘ldi (+83,5).
Rossiya rubli 162,09 so‘m etib belgilandi (+1,83).
2026-yil yanvar–fevral oylarida O‘zbekistonga 20 ta xorijiy davlatdan 136,2 tonna kofe import qilindi. Uning umumiy qiymati 1,6 mln AQSh dollarini tashkil etgan, deya xabar berdi Milliy statistika qo‘mitasi.
Qayd etilishicha, bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 65,4 tonnaga yoki 32,4 foizga kamaygan. Shu tariqa, mamlakatga kofe yetkazib berish hajmida sezilarli pasayish qayd etilgan.
2026-yilning dastlabki ikki oyida O‘zbekistonga eng ko‘p kofe yetkazib bergan davlat 46,3 tonna bilan Italiya bo‘ldi.
Shuningdek, Efiopiya 26,7 tonna, Vetnam 15 tonna, Germaniya 14,8 tonna va Rossiya 14,2 tonna hajmda kofe eksport qilgan.
Qolgan 19,2 tonna kofe esa boshqa davlatlar hissasiga to‘g‘ri kelgan. Bu esa import bozorida bir nechta asosiy yetkazib beruvchilar ustunligini ko‘rsatadi.
18:01
O‘zbekistonga smartfon va noutbuklar importining yangicha kanali ochiladi
Source link
UzAuto Motors 1-chorakda sotuvlarni 12 foizga oshirishga erishdi, lekin boshqalar undan ancha tezroq o‘syapti. Masalan, BYD Uzbekistan hozir o‘tgan yilga qaraganda 2 barobar ko‘proq avtomobil sotmoqda. O‘tgan bir yil davomida Yuan Up’ga talab 5 barobarga oshdi. Song Plus sotuvlari esa 2 karraga ko‘paydi.
O‘zbekiston avtomobil sanoati korxonalari 2026 yil 1-choragida 91 088 ta avtomobil sotdi, deya xabar berdi “O‘zavtosanoat” AJ. Bu ko‘rsatkich – o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 15 735 taga yoki 21 foizga ko‘p.
Bir yillik dinamikaga qaralsa, BYD Uzbekistan sotuvlarni qariyb 2 barobarga oshirgani e’tiborli. Kompaniya o‘tgan yili yanvar-mart oylarida 4045 ta avtomobil sotgan bo‘lsa, joriy yilning shu davrida sotuvlari 93 foizga oshgan va 7799 taga yetgan.
Shuningdek, 1-chorakda ADM Jizzakh sotuvlari 26 foizga (8623 tadan 10 886 taga), Khorezm Auto sotuvlari 24 foizga (21 275 tadan 26 348 taga) oshgan.
Bozor yetakchisi UzAuto Motors esa 12 foizlik o‘sishga erishgan: 1-chorakda sotilgan avtomobillar soni 40 985 tadan 45 881 taga yetgan.
Avtomobil brendlari kesimidagi raqamlarga kelsak, Chevrolet brendining bozordagi ulushi 80 foizdan pasayganini ko‘rish mumkin: o‘tgan yili 1-chorakda bu brendga mansub avtomobillar bozorning 82,6 foizini tashkil etgan bo‘lsa, hozir bu ko‘rsatkich 79,3 foizgacha tushgan.
Shu bilan birga, Chevrolet sotuvlari 16 foizga oshganini ham qayd etish lozim. Lekin boshqa brendlar, aniqrog‘i BYD (+93%) va Kia (+65%) sotuvlari bozor yetakchisiga qaraganda tezroq o‘sgani natijasida, o‘tgan bir yil davomida Chevrolet’ning bozordagi dominant ulushi 3,3 foiz punktga qisqargan.
Avtomobil modellari qatori yetakchisi – Chevrolet Cobalt sotuvi joriy yil birinchi chorakda 24 mingtaga yetmagan, bu – 17 foizlik pasayishni ko‘rsatadi.
Damas, Tracker va Onix’ga talab esa sezilarli oshgan: Damas sotuvi 22 foizga (18,8 mingta sotilgan), Tracker xaridorlari 55 foizga (11,2 mingta), Onix sotuvlari esa 156 foizga (10,4 mingta) ko‘paygan.
Chevrolet brendidan tashqarida eng ko‘p sotilayotgan model hamon Kia Sonet bo‘lib qolmoqda: bu avtomobil joriy yil 1-chorakda salkam 5600 ta sotildi, bu – bir yil oldingiga qaraganda 43 foizga ko‘p.
Keyingi o‘rindagi BYD Song Plus Champion DMI sotuvlari 2 barobarga oshgan (2,8 mingta sotilgan, +97%), lekin o‘sish sur’ati bo‘yicha yetakchi u emas.
BYD Uzbekistan o‘tgan yili shu davrda qariyb 400 ta Yuan Up sotgan edi, joriy yilda esa bu ko‘rsatkich 2,1 mingtaga yetdi. Ya’ni bu modelga talab o‘tgan bir yil davomida 5,2 barobarga oshgan.
“O‘zavtosanoat” AJ e’lon qilgan infografikalar
2025 yil 1-chorak:
2026 yil 1-chorak:
Iqtisodiyot
Soliq imtiyozlarini bosqichma-bosqich bekor qilish va yangi imtiyozlar bermaslik zarur – XVJ missiyasi
Xalqaro valuta jamg‘armasi O‘zbekiston hukumatiga 2027 yildan mineral resurslarni chiqarib tashlagan holda nominal birlamchi taqchillikning yuqori chegarasini belgilashni tavsiya etyapti. Shuningdek, ayrim tovarlar bo‘yicha aksiz stavkalarini oshirish, eski soliq imtiyozlarini bosqichma-bosqich bekor qilish va yangilarini bermaslik kerakligi ta’kidlanyapti.
Xalqaro valuta jamg‘armasi missiyasi O‘zbekistonga 2026 yil uchun budjet ijrosi doirasida xarajatlarni oshirish holatlarini imkon qadar cheklashni tavsiya etyapti. Bu inflyatsion bosimni jilovlashga yordam beradi.
«Budjetda, ayniqsa, oltin narxlariga oid daromadlar bo‘yicha ehtiyotkor prognozlar inobatga olingan sharoitda daromadlar rejasining ortig‘i bilan bajarilishi ehtimoli mavjud bo‘lsa ham, xarajatlarning budjetda belgilangan darajadan oshib ketishini cheklash muhim. Aks holda allaqachon yuqori bo‘lgan ichki talab, neft narxlarining balandligi va savdo yo‘nalishlaridagi uzilishlar fonida inflyatsion bosim yanada kuchayishi mumkin», deyiladi hisobotda.
XVJga ko‘ra, Yaqin Sharqdagi urush bilan bog‘liq ehtimoliy qo‘shimcha mablag‘ ajratish zarur bo‘lsa, umumiy subsidiyalar va narxlarni tartibga solishdan qochish kerak. Chunki bunday choralar katta xarajat talab qiladi, bozorni buzadi va ularni keyinchalik bekor qilish qiyin kechadi.
Shuningdek, 2027 yildan boshlab mineral resurslarni chiqarib tashlagan holda nominal birlamchi taqchillikning yuqori chegarasini belgilash tavsiya etilyapti. Bu mineral resurslar qazib chiqarishdan tushadigan o‘zgaruvchan daromadlarni boshqarish mexanizmini mustahkamlash uchun umumiy taqchillikning 3 foizlik maqsadli ko‘rsatkichiga qo‘shimcha ravishda amalga oshiriladi.
Soliq siyosati
Davlat tez o‘sib borayotgan aholining ta’lim, tibbiyot va infratuzilmaga bo‘lgan ehtiyojlarini moliyalashtira olishi uchun XVJ yangilangan o‘rta muddatli daromadlar strategiyasini amalga oshirishni taklif qilyapti.
Xususan, soliq siyosati sohasida ayrim tovarlar bo‘yicha aksiz stavkalarini oshirish, eski soliq imtiyozlarini bosqichma-bosqich bekor qilish va yangi imtiyozlar bermaslik zarur. Bu ayniqsa, foyda solig‘i bo‘yicha «soliq ta’tili» va pasaytirilgan stavkalarga taalluqli. Shuningdek, foyda solig‘i va bojxona bojlari bo‘yicha amaldagi qonunchilikda nazarda tutilmagan imtiyozlarni bekor qilish kerak.
«Soliq tushumlarini oshirish jarayonida QQSni qaytarish bo‘yicha qarzdorlik to‘planishiga yo‘l qo‘ymaslik va mavjud qarzdorlikni bartaraf etish zarur. Bunga hisob-fakturalar uchun yangi risk baholash tizimini joriy etish orqali erishish mumkin. Ushbu tizim tekshirilgan arizalar bo‘yicha QQSni tezkor va avtomatik qaytarishni ta’minlashga xizmat qiladi», deyiladi hisobotda.
Shuningdek, budjet institutlarini isloh qilish, jumladan, qarzni boshqarish strategiyasini e’lon qilish va budjet statistikasini rivojlantirish borasidagi yutuqlar ahamiyatga egaligi ta’kidlandi.
«Shu bilan birga, qo‘shimcha taraqqiyot uchun imkoniyatlar mavjud. G‘aznachilik jarayonlarini yanada avtomatlashtirish budjet ijrosi bo‘yicha hisobotlarni o‘z vaqtida tekshirish va tayyorlash imkonini beradi hamda xarajatlar samaradorligini baholashni osonlashtiradi. Budjet bilan birga soliq xarajatlari haqidagi ma’lumotlarni e’lon qilish ham shaffoflikni oshiradi. Fiskal xatarlarni kamaytirish bo‘yicha qo‘shimcha choralar qatoriga DXSh majburiyatlari uchun yillik yuqori chegarani yanada qat’iylashtirish, shartnomalarini standartlashtirish, Iqtisodiyot va moliya vazirligining DXSh ustidan nazorat vakolatlari va axborot bazasini mustahkamlash, shuningdek, budjet hujjatlaridagi davlat korxonalari bilan bog‘liq xatarlar haqida ma’lumotlarni oshkora qilish tartibini takomillashtirish kiradi», deya qayd etgan XVJ missiyasi.
Sport ozuqasi kapsulalariga yashirilgan «sirli modda» fosh etildi
Janubiy Koreya aholisi uchun mobil internetni bepul qilishni rejalashtirmoqda
Shavkat Mirziyoyev Sergey Kiriyenko boshchiligidagi delegatsiyani qabul qildi
-
Dunyodan3 days ago
Eron rahbarlari AQSh va Isroildan tovon puli talab qilmoqda
-
Sport5 days ago
«Real Madrid» chempionlik uchun kurashlardan chiqdimi?
-
Dunyodan4 days ago
Rossiya mudofaa vazirining sobiq o‘rinbosari 19 yillik qamoq jazosiga hukm qilindi
-
Iqtisodiyot3 days ago
Centrum Air mavsumning asosiy yo‘nalishlaridan birini ishga tushiradi – Antalyaga kunlik reyslar
-
Jamiyat4 days ago«Qamchiq» dovonida yuk mashinasi yonib ketdi
-
Siyosat3 days ago
Buxoroda O‘zbekiston va Qozog‘iston yetakchilarining uchrashuvi bo‘lib o‘tdi
-
Dunyodan5 days ago
Kim Chen In Janubiy Koreya prezidentining kechirim so‘rashiga javob berdi
-
Mahalliy3 days ago
Xorijlik abituriyentlar uchun «Yangi O‘zbekiston stipendiyasi» grant dasturi joriy etiladi