Jamiyat
Dofamin va qaramlik, cheksiz istaklar, tez so‘nuvchi zavq
Bugun aksariyat odamlar zavqlanish, bir marta beriladigan hayotda yashab qolish uchun shoshayotgandek. Ya’ni «o‘ladigan dunyoda o‘ynab-kulib yashash», fenomeni ko‘p kuzatilayapti – chegarasiz istaklar va rag‘batlar bilan yashashga intilmoqda. Bu yaxshi-ku deyishingiz mumkin.
Dofamin – miyadagi mukofot, rag‘batlantirish tizimi uchun javobgar neyrotransmitter bo‘lib, u motivatsiya, baxt va lazzat hissini boshqaradi. Dofamin miqdori muvozanatda bo‘lganida insonga hayotdan qoniqish va zavq olish imkonini beradi. Har bir yangi rag‘bat yoki quvonch inson miyasida dofamin darajasini ko‘tarib, o‘zini yaxshi his qilishga sabab bo‘ladi. O‘yin-kulgu, dam olish inson hayotida muhim rol o‘ynaydi, stressni kamaytiradi, ruhiy salomatlikni saqlaydi. Ayniqsa hozirgi tezkor va bosimi ko‘p hayotda o‘yin-kulgu odamlarga vaqtincha muammolardan qochish va energiya to‘plash imkonini beradi.
Demak dofamin – biologik rag‘bat, qaramlik – ma’naviy yoki axloqiy talab.
Bugun ular qanday uyg‘unlashmoqda yoki ziddiyatda?
Biz dofaminni qondirish uchun yaratilgan sanoatning bir qismiga aylanib qolmadikmi? Bu bir marta beriladigan hayotni qanday yashash kerak, nafs va dofamin orasidagi muvozanatni saqlash osonmi?
Mutaxassislar fikriga ko‘ra, sekin dofamin – bu harakat orqali mukofot. Masalan, muntazam mashg‘ulotlar va o‘qish orqali natijalarga erishish, bu yerda yutuqqa bir necha oylik mehnatdan keyin erishiladi. Sekin dofamin tez natija bermaydi, lekin u ko‘plab ijobiy fazilatlarni rivojlantiradi: sabr-toqat, intizom va uzoq muddatli qoniqish.
Ammo tez dofamin-chi?
«Kim ba’zan o‘z telefonida kulgili videolarni tomosha qilishni yoki shokolad bilan stressdan xalos bo‘lishni xohlamaydi? Buning nimasi yomon? Ammo oxirgi paytlarda bu «ba’zan» ijtimoiy tarmoqlarda yoki qisqa videolarni tomosha qilishda o‘tkaziladigan uzoq soatlarga aylandi va biz har qanday yomon kayfiyatni yengish uchun ovqatlanamiz. Va biz bir zumda qoniqishni qanchalik ko‘p qidirsak, u bizga quvonch berishni tezroq to‘xtatadi va unga bo‘lgan ehtiyojimizni qondirish shunchalik qiyin bo‘ladi», deydi psixolog Anastasiya Karchenkova kp.ua nashriga bergan intervyusida.
Demak mutaxassis aytganidek, biz tez zavqlanishga haddan tashqari berilsak, miyamiz azoblanadi, bu esa uzoq muddatli maqsadlarga erishish va aytaylik kitob mazmuniga e’tiborni qaratishni qiyinlashtiradi.
Tez dofaminning zarari nimada?
Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, agar siz bir zumda qoniqishga odatlangan bo‘lsangiz, miyangiz dangasa bo‘ladi va motivatsiyangiz pasayadi. Imtihonga tayyorlanish o‘rniga Tik Tokka termulasiz, bu oson va yoqimli. Lekin bundan zerikdingizmi, endi sizga ko‘proq Tik Tok kerak.
Demak, doimiy dofamin izlash insonda ichki qoniqmaslikni kuchaytiradi. Masalan, ijtimoiy tarmoqlarda dofamin (layklar, sharhlar) qidirish orqali odamlar o‘zini doimiy ravishda boshqalar bilan taqqoslashga moyil bo‘ladi. Bu esa g‘azab va asabiylikka, hatto depressiyaga olib kelishi mumkin.
Bundan tashqari, har kuni yangi narsa sotib olish orqali olingan tez dofamin ya’ni zavqlanish hissiyoti tez so‘nadi va odam yanada kuchliroq, yangi zavq izlashga majbur bo‘ladi. Miyadagi dofamin tizimi bilan bog‘liq tadqiqotlar shunday xulosa qildiki, tez tayyorlanadigan yog‘li va shirin taomlar ham dofamin chiqishini kuchaytirib, ovqatga ruju qo‘yishga olib kelishi mumkin.
Natijada, tinimsiz rag‘bat izlash nafsning to‘ymasligiga aylanadi. Inson biror narsa bilan qoniqmay, tez-tez yangi narsalar, yangiliklar qidiradi. Bu holat ruhiy beqarorlik, charchoq va hatto stressga sabab bo‘ladi. Bunday davom etaversa, odamning haqiqiy xotirjamlik va shukronalikka erishishi qiyinlashadi. Dofamin miyadagi rag‘bat va zavq markazlarini boshqaradi, lekin uning ortiqcha chiqishi nafsning nazoratdan chiqishiga, ochko‘zlikka va ruhiy salomatlik muammolariga olib kelishi mumkin.
Moddiy boylik ortidan quvish…
Hozirgi zamonaviy jamiyatda pul va moddiy boylik ham dofamin chiqishining kuchli manbaiga aylandi.
Odamlar ko‘proq pul topish, yangi texnika, kiyim-kechak, avtomobil va boshqa moddiy narsalarni sotib olish orqali dofamin manfaatini qondirishga intiladi. Lekin ko‘pchilik pulning ko‘payishiga qaramasdan, hayot sifati yaxshilanishi va ruhiy tinchlikka erisholmaydi. Ko‘pincha odamlar tez dofamin tufayli o‘z imkoniyatlaridan ortiq xarajat qilishadi, bu qarzga botishga, stress va ruhiy bosimlarga olib keladi.
Kiyimlarga bo‘lgan istakning kuchayishi…
Hozirgi kunda kiyimlar turlari juda ko‘paygan va ayrim mahsulotlar narxi ham ancha arzonlashgan. Bu esa odamlarda har kuni yangi kiyim sotib olishga bo‘lgan istakni kuchaytirmoqda. Yangi moda va ijtimoiy tarmoqlardagi reklamalar bu istakni yanada kuchaytirib, odamlarni har doim zamonaviy va yangi ko‘rinishda bo‘lishga majbur qiladi.
Yangi kiyim sotib olish dofaminning chiqishiga sabab bo‘ladi, lekin bu his tez o‘tadi va odam yanada ko‘proq istashga majbur bo‘ladi.
Shuningdek, bunday istak odamlarda moddiy jihatdan ham muammo keltirishi mumkin. Tez-tez kiyim sotib olishga intiluvchi inson o‘z iqtisodiy holatini qiyinlashtirishi, qarzga botishi yoki sarf-xarajatlarini boshqara olmasligi mumkin.
Bolalar va o‘yinchoqlar
Bolalar hayotida ham dofaminning ta’siri sezilarlidir. Tez-tez yangi o‘yinchoqlar olish orqali ularda qoniqish hissi paydo bo‘ladi, lekin bu qoniqish tez o‘tadi va yanada yangi o‘yinchoqlar talab qilinadi. Bu holat bolalarda dofamin tizimining ortiqcha rag‘batlanishiga olib keladi va o‘yinchoqlarning qadri tushishiga sabab bo‘ladi.
Natijada, bola ko‘pincha eski o‘yinchoqlarga qiziqmay qo‘yadi, yangi narsa izlashga moyil bo‘ladi va bu holat nafsning chegaradan chiqishi – ya’ni cheklab bo‘lmaydigan istakning shakllanishiga o‘xshaydi.
Shuning uchun bolalarga o‘yinchoqlarni olishda me’yorni saqlash, ularga qadr-qimmat va o‘yinchoqlarni saqlashni o‘rgatish muhimdir. Bu nafs va dofamin ta’sirini to‘g‘ri boshqarishda muhim ahamiyatga ega.
Meditatsiya va dofamin nazorati
Meditatsiya, nafas olish mashqlari va ruhiy tinichlik usullari dofamin miqdorini mo‘’tadillashtirishda yordam beradi. Bu usullar orqali inson nafsining chegaradan chiqishi oldini olish, ruhiy barqarorlik va hayotdan haqiqiy zavq olish mumkin.
Ya’ni har bir inson «Mening sog‘ligim nima bo‘lishidan qat’iy nazar muhim», degan aniq tushunchaga ega bo‘lsa, ortiqcha ovqatlanishga qarshi turish osonroq bo‘ladi.
Mutaxassislar ta’kidlashicha, oddiy, ammo kuchli ichki iboralar stressdan qochishga yordam beradi:
«Oziq-ovqat ko‘p, har doim bo‘ladi.», «Bir oz ochlik hissi tahdid emas, balki signaldir. Bu hatto yoqimli bo‘lishi mumkin.»
Ko‘pincha xarid qilish muayyan narsaga intilish emas, balki ichki bo‘shliqni to‘ldirishga urinishdir. Biz muhim narsaning yetishmasligini his qilamiz – sevgi, e’tibor, e’tirof, qadr-qimmat hissi – va xarid qilish vaqtinchalik yengillikni beradi. Miya: «Mana! Siz xohlagan narsangizga erishdingiz!» Ammo bu illyuziya, chunki haqiqiy ehtiyoj qondirilmaydi.
Shu daqiqadan foydalanib, o‘zingizdan so‘rash juda muhim:
«Menga hozir nima yetishmayapti?»
«Men ko‘ylakni xohlaymanmi yoki e’tiborni xohlaymanmi?»
«Men do‘konga zerikkanim, yolg‘izligim yoki tashvishim uchun ketyapmanmi?»
Ehtiyojingizni aniqlab olganingizdan so‘ng, uni xarid qilish yoki qilmaslik maqsadingiz aniq bo‘ladi. Axir, xarid qilish shunchaki ayirboshlashdir: siz pul berasiz va buning evaziga nimadir olasiz. Bu sevgi, g‘amxo‘rlik yoki e’tirof emas. Shunchaki bir lahazlik zavq.
Ba’zan xarid o‘rniga do‘stingizga qo‘ng‘iroq qilish, sayr qilish, choy ichish va shunchaki nafas olishni nazorat qilish foydalidir
Bundan tashqari, shoshqaloq dofaminga qarshi kurashish uchun «tez» odatlarni sog‘lom odatlar bilan almashtiring: konfet o‘rniga meva iste’mol qiling, Tik Tok o‘rniga podkastni tinglang.
Ongli ravishda rad etish juda muhim: ya’ni tez zavqlanishni «men qila olmayman», deb emas, balki «men boshqacha yo‘lni tanlaganim» uchun deb rad eting.
Stressda bo‘lganingizda hamma narsa ma’nosiz bo‘lib tuyuladi: salomatlik, go‘zallik va maqsadlar. Shirinliklar va tez ovqatlanish ham tez dofaminning eng keng tarqalgan manbalaridan biridir. Ammo yegulikni paqqos tushirish quvonchi qisqa va tez so‘nuvchan, uning ta’siri kam vaqt seziladi va keyin inson yanada ko‘proq, tezkor rag‘bat izlashga majbur bo‘ladi.
Nima uchun tez dofamin mutloq yomon emas?
Tez dofamin faqat muvozanat buzilganida zararli. Kichik miqdorda ertalabki qahva kabi foydali bo‘lishi mumkin – bu uyg‘onish va kunni boshlashga yordam beradi. Bu charchoq paytlarida ham foydalidir – mashaqqatli mehnatdan keyin 15 daqiqalik kulgili videolar diqqatni jamlashga yordam beradi.
Tez dofamin, agar u zavqning asosiy manbai bo‘lib qolsa, zararli bo‘ladi – bu holda u rag‘bat tizimini buzadi, bu bizning maqsadlarimizga erishishni juda qiyinlashtiradi. Ushbu muammoni hal qilishning kaliti – diqqat va muvozanatni ushlash.
Umuman olganda bir marta yashaydigan hayotda o‘ynab-kulish zavqidan boshqa zavqlar borligini anglagan kuningiz siz haqiqatan ham yashayotgan bo‘lasiz.
Barno Sultonova tayyorladi
Toshkentda narkolaboratoriya ochgan yirik jinoiy guruh fosh etildi.
IIV Tezkor qidiruv departamenti, Toshkent shahar IIBB hamda DXX tomonidan giyohvandlik moddalari va kuchli ta’sir qiluvchi vositalarning savdosi bilan shug‘ullangan jinoiy guruh qo‘lga olinib, yirik narkolaboratoriyalar fosh etildi.
Ushbu jinoiy guruh a’zolari jinoiy faoliyat olib borish maqsadida vazifalarni o‘zaro taqsimlab olishgan.
Jumladan, 2000-yilda tug‘ilgan Sh.U.«ombor mudiri», 2000-yilda tug‘ilgan O.M., 2000-y.t. O.T.lar «laborant», 2004-yilda tug‘ilgan Sh.O‘. «qadoqlovchi» vazifalarini bajarishgan.
Tayyorlangan kuchli ta’sir qiluvchi vositalarni aholi orasida, ta’lim muassasalari oldida tarqatish maqsadida «tarqatuvchi»larni («zakladchiklar») yollashgan. Shuningdek, ijtimoiy tarmoq platformasida onlayn narkodo‘kon ochishgan.
Narkolaboratoriya tashkil qilish maqsadida jinoiy guruh a’zolari ikkita xonadonni ijaraga olgan. Ushbu xonadonlarda kuchli ta’sir qiluvchi vositalarni qadoqlash uchun zarar bo‘lgan asbob-anjomlar, kapsulalar, kukun ko‘rinishidagi kuchli ta’sir qiluvchi moddalar, prekursorlarni saqlashgan.
Hamkorlikda o‘tkazilgan tezkor-tadbirlar davomida «tarqatuvchi» vazifasini bajargan shaxslar: 1993-yilda tug‘ilgan V.A., 2003-yilda tug‘ilgan D.Yu., 2004- yilda tug‘ilgan I.R.lar ushlangan. Xolislar ishtirokida tekshirilganda ularning yonidan jami 1 050 dona kuchli ta’sir qiluvchi vositalar, telefon apparatlari aniqlangan va dalolatnoma asosida rasmiylashtirib olingan.
Toshkent viloyatida davom ettirilgan tezkor tadbirda Sh.O‘., Sh.U., O.M.lar ijarada yashab kelgan xonadonda tintuv tergov harakati o‘tkazilgan. Xolislar ishtirokida ko‘zdan kechirilgan ushbu xonadonda 9 kg «Pregabalin», 500 gramm )«Tropikamid» moddalari, 600 dona kapsuladagi «Pregabalin» kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalari, qadoqlash uchun zarur asbob-anjomlar daliliy ashyolar tariqasida olingan.
Shuningdek, Olmaliq shahrida O.T. ijarada yashayotgan xonadon xolislar ishtirokida ko‘zdan kechirilganda 6 kg «Pregabalin», 500 gramm «Tropikamid» kuchli ta’sir qiluvchi moddalar hamda qadoqlash uchun zarur asbob-anjomlar aniqlanib, bayonnoma asosida rasmiylashtirib olindi.
Mazkur shaxslarga nisbatan O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 251-prim.1-moddasi («Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalar hisoblanmaydigan kuchli ta’sir qiluvchi moddalarni targ‘ib qiluvchi mahsulotni tayyorlash, tarqatish, reklama qilish, namoyish etish yoki bunday moddalarni yoxud zaharli moddalarni qonunga xilof ravishda muomalaga kiritish») bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, jinoiy guruh a’zolariga nisbatan qamoq ehtiyot chorasi qo‘llangan. Tergov harakatlari davom etmoqda.
Huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlarining sa’y-harakatlari bilan 360 mingdan ortiq bir marotabalik dozaga teng bo‘lgan kuchli ta’sir qiluvchi vositalarining aholi orasida tarqalishi oldi olindi.
Joriy yil 24-aprel kuni Yaponiya immigratsiya xizmatlari agentligi Yaponiyada noqonuniy ravishda yashab turgan O‘zbekistonning ikki fuqarosini mamlakatdan chiqarib yubordi. Bu haqda Yaponiyaning O‘zbekistondagi elchixonasi xabar berdi.
Ma’lum bo‘lishicha, fuqarolardan biri Yaponiyaga «talaba» vizasi bilan kirgan, ammo keyinchalik o‘qishdan haydalganiga qaramay, mamlakatda noqonuniy ravishda qolib ketgan va vakolatli rasmiylar tomonidan hibsga olingan.
Ikkinchi fuqaro Yaponiyaga qisqa muddatli viza bilan kirib, ruxsat berilgan qolish muddati tugashiga qaramay mamlakatdan chiqib ketmagan.
Diplomatik vakolatxonaning eslatishicha,«turizm», «yaqinlarni ko‘rish», «biznes (konferensiya, madaniy almashinuv kabi)» maqsadidagi qisqa muddatli viza bilan Yaponiyada ishlash qat’iyan man etiladi. O‘zbekistonda qarz (kredit) olib bo‘lsa ham Yaponiyaga o‘qishga borgan, ammo yapon tilini o‘rgana olmay o‘qishdan chetlatilgan fuqaroning Yaponiyada yashash maqomi bekor qilinadi.
«Yaponiyaga «turizm» yoki «talaba» maqomidagi viza bilan kirib,«uzoq muddat qolish mumkin» yoki «ishlash mumkin» degan chaqiruvlar butunlay yolg‘on. Shu kabi yolg‘on maqsadlar bilan Yaponiyaga kirishga yo‘l qo‘yilmaydi.«Talaba» vizasi ishlash uchun emas, balki faqatgina mamlakatda o‘qish uchungina beriladi», – deyiladi elchixona xabarida.
Ta’kidlanishicha, Yaponiyada noqonuniy ravishda yashayotgan shaxslar aniqlansa, ular politsiya tomonidan hibsga olinadi va bunday shaxslarga nisbatan immigratsiya muassasasida ushlab turish yoki deportatsiya qilish kabi qat’iy choralar ko‘riladi.
«Bundan tashqari, Yaponiya hukumati shu kabi shaxslar haqida O‘zbekiston hukumatiga ma’lumotlarni berib borayotganligi sababli, O‘zbekistonga qaytgandan keyin ham ularga nisbatan tegishli choralar ko‘rilishi mumkin. Shu sababli,«Yaponiyada ishlash mumkin» deb da’vo qiluvchi vositachilarning va’dalariga osonlik bilan ishonib qolmang, ogoh bo‘ling!» – deb ogohlantiradi Yaponiyaning Toshkentdagi elchixonasi.
Mansabdorlar 14 800 metr quvurni qazib olib, o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilgan.
Toshkent viloyati, Piskent tumanida 14 km quvur suv ta’minoti korxonasi mansabdorlari tomonidan talon-toroj qilindi. Yetkazilgan zarar qariyb 4 milliard so‘m, deb xabar berdi Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi.
Qayd qilinishicha, “Toshkent viloyati suv ta’minoti” AJ Piskent tumani filiali rahbari B.K., “A.” AJ mansabdor shaxslari va boshqalar bilan oldindan jinoiy til biriktirgan holda, umumiy qiymati 3 mlrd 931,2 mln so‘mlik suv quvurlarining 3 mlrd 78,4 mln so‘mlik qismi, ya’ni jami 14 800 metrini qazib olib, o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilgan.
Qayd etilgan holatlar yuzasidan mansabdor shaxslarga nisbatan Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentining Toshkent viloyat boshqarmasi tomonidan jinoyat kodeksining 167-moddasi uchinchi qismi “a” bandi (Juda ko‘p miqdorda o‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan talon-toroj qilish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Aybdorlar BHM 300 baravaridan 600 baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud besh yildan o‘n yilgacha ozodlikdan mahrum qilinishi mumkin.
Qashqadaryo media haftalik loyihasining to‘rtinchi nuqtasiga aylandi. Bu yerda haftalik davomida o‘tilgan har bir media darsi o‘zining kulminatsion yechimini topdi.
Treninglarda fikr, reja, tanqid va xulosa bir xil darajada «ishladi». Natijada xabarlar boshqacha tuzildi, kadrlar yangicha olindi, yondashuv esa tubdan o‘zgardi.
Vohalik soha vakillari va qiziquvchilari yangiliklar tezligini boshqarish, aynan shu tezlik orqali ishonchni qanday shakllantirish mumkinligini anglab yetdi. Axborotni yetkazish emas, balki ta’sir doirasini kengaytirish muhim ekani yanada aniqroq tushunildi.
Qashqadaryo media haftaligi o‘ziga xos jihatlari bilan voha media makoniga yangicha ruh olib kirdi. Jarayonlar davom etadi.
Navbat Samarqandga: 27-aprel – 1-may kunlari media haftalik yana bir hududda yangilanish jarayonlarini boshlab beradi.
O‘zbekistonda psixotrop moddalar savdosi tobora xavfli tus olmoqda. Qo‘lga tushayotganlar – asosan “kurer”lar, katta zanjir egalari esa soyada qolmoqda. Kun.uz 27 yoshli mahkum Bekzod Kerimov va farzandi bu illatga chalingan ota hikoyasi orqali muammoning ichkarisiga nazar tashlaydi.
Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Jazoni ijro etish departamenti va Kun.uz taqdim etadi. Qamoq devorlari ortida singan taqdirlar, kechikkan pushaymon va “oson pul”ning asl bahosi haqida hikoya.
Bekzod Kerimov, 27 yoshda. Jazo muddatini o‘tamoqda.
«2009 yilda adam xuddi shu joyda o‘tib qoldi. Esimda bor, uyga tobuti yopilgan holda kelgan edi. Balki psixikam o‘sha paytda buzilgandir, shundan keyin yomon bolalar bilan ko‘chada yurganman, maktabgayam bormaganman deyarli. O‘shanda, 10 yoshimda mana shu tatuirovkalarni chizganman.
Oxiri mana shu yer bo‘ldi, shu yerga tushib odam ko‘p narsani qadriga yetadi. Birinchi navbatda ota-ona, uyidagilarning qadriga yetadi. Ko‘chada yurganimizda shu narsalarni tushunmasdik. Shu kamerada 6 oy o‘tirganman, to‘rt devorda kun bo‘yi o‘zingiz bilan o‘zingiz bo‘lasiz. Osonmas…
Menda hamma narsam – mashinam, uyim hammasi bor edi. To‘qchilikdan kirganman bu yo‘lga. 251-modda menga qo‘yilgan sanksiya, kuchli psixotrop moddalar. Bu narkotikmas – psixotrop».
Bekzod o‘zining 3 mingdan ortiq obunachisi bor yopiq telegram kanali orqali psixotrop moddalar savdosi bilan shug‘ullangan. Uning aytishicha, bu kabi kanallar o‘nlab bo‘lib, haligacha faol. So‘nggi 5 yilda musodara qilingan sintetik narkotiklar hajmi 80 baravarga oshgani qayd etilmoqda. Ammo bu – muammoning faqat ko‘rinayotgan qismi.
“Faqat kurer, “peshka”lar tushadi bu yerga”
“Mushukning ovqati bor – viskas. Masalan bir tonna mushukning ovqati kirayotgan bo‘lsa, ichida 2-3 kg psixotrop bo‘ladi. Ovqat bitta qadoqda 950 gramm bo‘ladi, poroshok turadi, keyin polietilen paket, falgaga o‘raladi. Bojxonada falgada ko‘rinmaydi. Keyin atrofiga mushukning ovqati solinadi. Bemalol o‘tadi bojxonada. Oldin Qirg‘izdan kirardi, hozir eng asosiy yetkazib beruvchi Xitoydan kirib keladi.
2019 yildan bunaqa moddalarni sotish rasman taqiqlandi. Keyin 2020 yilda birinchi bo‘lib psixotroplarni olib kirgan telegram kanal juda taniqli va haliyam ishlayapti. “Toshturma”ni o‘zida minimum 200-300 ta odam o‘tiribdi o‘sha kanaldan. Katta kanallar shunaqa, faqat kurer, “peshka”lar tushadi bu yerga. Kattalar Rossiyada, Shveytsariyada. Chunki kiberxavfsizlik urmaydi. Lokatsiya chiqmaydi. Ularni qanday ushlaydi – faqat kameradan, mashinadan kurerlarni qo‘lga olishadi. Bitta kurerni tutishadi, kamida 10 yil berishadi. Lekin bir soatda kanalga e’lon beriladi, kurer kerakligi haqida. Bo‘ldi, 1 soat o‘tib boshqa odam kanalni ishlatadi.
Ko‘chada yurganimda bagaj to‘la “narsalar” bilan yurardim. Qo‘rqmaganman, chunki pulim bor, istagan paytda vaziyatdan chiqib ketaman deb o‘ylardim. Yo‘q, qancha pulingiz bo‘lsayam bir kun kelarkan, baribir shu yerga tushasiz. Kuniga 400-500 ta tabletka ketardi. Kuniga shunaqa pul keladi, hech narsa qilmaysiz, kafeda o‘tirasiz, tog‘ga chiqasiz. Shu yerga tushib tushundim – bu harom pul. Kuniga 2 ming dollar qo‘limda ushlaganman, kuniga kelardi. Shunaqa ketardi, o‘zim tushunmasdim qayerga ketganini. Hozir ko‘chada oyiga bir million topishga roziman, chunki halol pul bo‘ladi. Shu narsani tushundim. Bu joylarni dushmanimgayam ravo ko‘rmayman.
Ota-onalarning qarg‘ishidan qo‘rqaman, pul odamni jinni qiladi. O‘sha paytda tushunmasdim, ko‘zlarim yopiq edi. Mana shu yerga kelib, kamerada o‘tirib o‘ylab, tushunyapman. Balki mening tabletkalarimni ichib kimdir o‘g‘rilik qilgan, kimdir birovning qiziga zo‘ravonlik qilgan. Hamma narsa bo‘lishi mumkin”.
Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, har yili dunyoda taxminan 600 ming odam narkotik va psixotrop moddalar oqibatida hayotdan ko‘z yumadi. Eng xavflisi – iste’molchilar orasida voyaga yetmaganlar ulushi ortib bormoqda. Bu raqamlar ortida esa minglab oilalarning parchalangan taqdiri bor.
«Na orzusi bor, na kelajagini o‘ylaydi»
Farzandi shu illatga giriftor bo‘lgan ota hikoyasi:
“Boshida sezganday bo‘ldim, lekin o‘g‘limga ishonganim uchun ahamiyat bermabman.
Orada o‘qituvchilari ko‘p shikoyat qiladigan bo‘lib qoldi. O‘tib ketadi deb o‘yladim. Keyin asta-sekin o‘zgarganini o‘zimam sezdim. Juda passivlashib qoldi, doim jim yuradi, oilaviy suhbatlardan o‘zini opqochadi, bir gap so‘rasam yerga qarab ha-yo‘qdan boshqa narsani bilmaydi. Kuni bilan xonasidan chiqmaydi. Kechga yaqin palonchi o‘rtog‘imdan kitob olishim kerak, pistonchidan narsa olishim kerak desa ishonibman. Maktabdan ko‘p dars qoldiradigan bo‘lib qoldi, uxlab qolibman deydi so‘rasam. Bir kuni xonasiga tasodifan kirsam shu o‘zim eshitgan tabletkani ko‘rdim.
Butun umrim ko‘z oldimdan o‘tdi. Bitta bolani 15 yoshga kirgizish osonmas. Shu bolangiz ko‘z oldingizda hayoti tugab botqoqqa botib borayotganini ko‘rish bu dahshat. Dushmanimgayam ravo ko‘rmayman buni. O‘rtog‘imniki qolib ketgan dedi. Ishonmadim, poylab kuzatishni boshladim. Orqasidan borsam «dom»ning pod’yezdiga borib, hamma yoqni ko‘zdan kechirdi. Keyin o‘sha yerdagi «ogorod»ni kavlashni boshladi. Onasi bilan ne umidda katta qilgan bolamiz o‘zini bilmagan holda tuproq kavlayotganini ko‘rish juda og‘ir edi. Oyog‘idan o‘t chaqnaydigan bolamning ko‘z oldimda so‘lishiga guvoh bo‘lyapman. Na bir orzusi bor, na kelajagini o‘ylaydi.
Bu narsaning orqasidan non yeydiganlar ko‘payib ketdi. Shu narsani olib kirayotganlar, tarqatayotganlar kimligini xalq bilsin. O‘g‘limning aytishicha, tarqatadiganlarning ko‘pchiligi yosh yigitlar, orasida ayollar ham bor ekan. Qorniga narsa bog‘lab, kolyaskaga qo‘g‘irchoq qo‘yib shahar aylanib tarqatib yurisharkan».
Bekzod hikoyasi: «Onamga nimadir bo‘lsa men o‘zimni kechira olmayman»
«Mana shu yerga kelib tushundim ko‘p narsani. Uydan xat kelganda, sud jarayonida uydagilarimni ko‘rganimda hamma yig‘ladi, menam yig‘ladim. Bu yerda har qanday erkak yig‘laydi. Ko‘chada men zo‘rman deganlar ham o‘tirib yig‘laydi bu yerda. Qanchasini ko‘rganman. Aynan shu joyda erkak kishi chin dildan yig‘laydi. Bu yerdaligida onasi vafot etganlar bor. Onamning yoshi katta, qon bosimi kasalligi bor. Agar unga nimadir bo‘lsa men o‘zimni kechira olmayman. U uchun chidayapman hammasiga. Hozir aytib beryapman, badanimga chumoli o‘rmalaganday bo‘ldi. 2 yildan beri qamoqdaman. Balki uylanardim, balki bola-chaqam bo‘lardi shu paytgacha…»
Saida Mirziyoeva Xorazm viloyatini ijtimoiy rivojlantirish loyihalarini nazorat qiladi
Toshkentda narkolaboratoriya ochgan yirik jinoiy guruh fosh etildi
Farg‘ona vodiysidagi shaharlarni yangi poyezdlar qatnovi yo‘lga qo‘ydi
-
Jamiyat5 days ago
Giyohvand moddalar aylanmasini nazorat qilishning milliy tizimi takomillashtiriladi
-
Iqtisodiyot4 days ago“QQSni oson qaytarib olish ta’minlanmasa, stavkani 6 foizga tushirishni taklif qilamiz” – Davron Vahobov
-
Iqtisodiyot4 days ago
Markaziy bank: 24-aprelda dollar pasayadi
-
Dunyodan4 days ago
Buyuk Britaniyada “chekmaydigan avlod” dunyoga keldi
-
Iqtisodiyot4 days agoQirg‘iziston ilk marta Yevropa Ittifoqining sanksiyalarni chetlab o‘tishga qarshi kurashish mexanizmiga tushdi
-
Dunyodan4 days ago
Eron oliy rahbari yuzi va oyog‘idan jiddiy jarohat oldi
-
Dunyodan5 days agoFiribgarlar Hormuzdan yetkazib berishni va’da qilayotganga o’xshaydi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev Mirzo Ulug‘bek tumani hokimligiga tashrif buyurdi