Jamiyat
Chiqim va kirim: nazorat sari ilk qadam
Shaxsiy moliyani boshqarish – barqaror kelajak uchun asosdir. Daromadini va xarajatlarini nazorat qiladigan shaxs o‘sish uchun haqiqiy vositaga ega. Hisob yuritish his-tuyg‘ularga emas, balki faktlarga asoslanishga yordam beradi.
Natijada pullar qayerga ketmoqda, qaysi xarajatlar ortiqcha, qayerda optimallashtirish imkoniyati borligiga aniqlik kiritila boshlaydi. Ushbu holat moliyaviy shaffoflikni ta’minlaydi. Bu esa ishonchni oshiradi va stressni kamaytiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, hisob yuritadigan odamlar o‘z moliyasini o‘rtacha 15–20 foizga ko‘proq tejaydi.
Daromad va xarajatlarni hisobga olish — budjetni sekin-asta yemirib yuboruvchi mayda, ammo muntazam xarajatlardan voz kechishning yo‘lidir. Siz har kunlik xarajatlaringizni ko‘ra boshlaysiz va ular bir oy ichida sezilarli mablag‘ga aylanadi. Masalan, muntazam taksi safarlari — shaxsiy transport uchun jamg‘arish g‘oyasini tug‘diradi, ko‘chadan xarid qilingan qahva esa ba’zida kommunal to‘lovlardan ham qimmatroqqa tushadi. Impulsiv xaridlar — aslida rejalashtirilmagan ta’til yoki uyga dastlabki to‘lov uchun sabab bo‘lishi mumkin.
Hisob yuritish — yashirin chiqimlarni aniqlash, kapitalni saqlab qolish, kutilmagan holatlar (ta’mirlash, kasallik yoki vaqtincha daromadsizlik) uchun moliyaviy xavfsizlik yostig‘ini yaratishning samarali tizimidir. Bu, shuningdek, aniq va amalga oshiriladigan maqsadlarni belgilashga yordam beradi. Xususan farzandlar ta’limi uchun jamg‘arish, uy sotib olish, ta’tilga chiqish yoki yangi daromad manbaiga aylanuvchi sarmoya kiritish.
Qayerdan boshlash kerak?
Eng muhimi barcha daromad manbalarini qayd etish lozim. Deylik oylik ish haqi, mukofotlar, ijara to‘lovlari, kommunal xizmatlar uchun to‘lovlar — muntazam yoki davriy tarzda tushadigan barcha mablag‘larni hisoblab chiqish kerak. Ushbu davrda faqatgina “toza” daromadlarni emas, balki soliq majburiyatlari va qo‘shimcha kirimlardagi o‘zgarishlarni ham inobatga olish kerak, shunda real moliyaviy manzarani ko‘rish mumkin bo‘ladi.
Keyingi bosqich — qarz majburiyatlarini aniq belgilash. Ya’ni mahsulotlar va boshqa zaruriy xarajatlar uchun oylik to‘lovlar, qarzni yopish muddati va foiz stavkalarini hisoblash shart. Bu jarima va kechikishlardan saqlanishga, daromadning qanchasi qarzlarni qoplashga ketayotganini ko‘rib chiqishga va kerak bo‘lsa, muddatidan oldin to‘lash haqida qaror qabul qilishga yordam beradi. Agar barcha hisob-kitoblardan keyin qo‘lingizda oz miqdorda erkin mablag‘ qolsa yoki moliyaviy maqsadlaringizga erisha olmayotgan bo‘lsangiz, qo‘shimcha daromad manbalarini topish haqida o‘ylash lozim. Bu qo‘shimcha ish yoki — ayniqsa, bugun dolzarb bo‘lgan yo‘nalish — ishonchli va shaffof kompaniyalarga investitsiya kiritish bo‘lishi mumkin.
Yechim bormi?
Bugungi kunda O‘zbekistonda yangi formatdagi investitsiya kompaniyalari shakllanmoqda. O‘z o‘rnida ular oddiy, tushunarli va axloqiy mezonlarga mos investitsiya takliflarini taqdim etmoqda. Shunday kompaniyalardan biri — Way II bo‘lib, u tashkil topgan kundan boshlab kapitalni nafaqat ko‘paytirishni, balki buni Islom moliyasi tamoyillariga muvofiq amalga oshirishni istagan investorlar uchun ishonchli hamkor sifatida tanildi.
Way II sodda va tushunarli mexanizmni taklif etadi. U orqali siz sarmoya kiritish, belgilangan muddat, kutilgan daromadni olish va oldindan ma’lum to‘lov jadvaliga ega bo‘lasiz. Way II mahsulotlari Islamic Finance Consulting Board tomonidan sertifikatlangan va Islomiy normalarga mos keladi. Ya’ni, ta’qiqlangan iqtisodiy sohalar, qimor o‘yinlari, alkogol va boshqa noqonuniy yo‘nalishlarga investitsiya kiritilmaydi.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
