O‘tgan oy birja savdolarida AI-92 markali benzin bahosi 11,2 foizga qimmatlashdi. Narxlarning keskin oshishi Rossiyadagi yonilg‘i taqchilligi bilan bir paytda yuz beryapti. O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsada, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yildan yilga oshib boryapti. Xususan, joriy yilning dastlabki 5 oyida  ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilgan bo‘lishi mumkin.

29 iyul kuni O‘zbekistondagi birja savdolarida 1 tonna AI-92 markali benzin bahosi 13 mln 919 mln so‘mgacha ko‘tarildi. Bu – rekord ko‘rsatkich sanaladi. 30 iyun kuni narx qisman arzonlashgan bo‘lsada, (1 tonna mahsulot uchun — 13 mln 844 ming so‘m) hali ham yuqoriligicha qolyapti.

Narxlar iyun oyining boshiga nisbatan 11,2 foizga oshgan. Xususan, 1 iyun kungi savdolarda 1 tonna AI-92’ning o‘rtacha narxi 12 mln 446 ming so‘mni tashkil etgan.

1 iyundan 5 iyungacha bo‘lgan davrda birjadagi taklifi hajmi eng kamida 3 ming tonnani tashkil qilgan. Masalan, 4 iyun kuni 4088 tonna mahsulot sotuvga qo‘yilgan. 16 iyun kungi savdolarda esa taklif hajmi 7705 tonnagacha yetgan.

Oyning ikkinchi yarmidan boshlab esa birjaga chiqarilgan benzin miqdori kamaya boshlagan. Xususan, 17 iyunda bu ko‘rsatkich 1650 tonnagacha qisqaradi. Aynan 17 iyundan 29 iyungacha bo‘lgan davrda taklif hajmi 2400 tonnaga ham yetmagan. Narxlarning keskin oshishi 4-8 iyun oralig‘ida yuz bergan. Bu davrda 1 tonna AI-92 12 mln 473 ming so‘mdan 13 mln 788 ming so‘mgacha yoki 10,5 foizga qimmatlashgan.

Benzin importiga qaramlik

O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsada, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yildan yilga oshib boryapti. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning yanvar-may oylarida 373 mln dollarlik 642 mln litr benzin import qilingan. Bu 2025 yilning mos davriga nisbatan miqdor jihatdan 84 foizga, qiymat jihatdan esa 85 foizga ko‘p. Oxirgi oylarda ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilyapti.

Ma’lumot uchun, joriy yilning 5 oyida O‘zbekistonda 502,2 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan. Bu tahminan 670 mlndan 678 mln litrgacha bo‘lgan ko‘rsatkich.

O‘z navbatida ichki ishlab chiqarish hajmi ham oxirgi 2 yilda sezilarli darajada kamaydi. Masalan, 2023 yilda 1 mln 333 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2025 yilda 1 mln 200 ming tonnagacha yoki 10 foizga qisqargan.

Rossiyada taqchillik

Rossiyada bir oydan buyon yonilg‘i taqchilligi kuzatilyapti. Ukraina armiyasining neftni qayta ishlash zavodlari bo‘ylab to‘xtovsiz zarbalari neftni qayta ishlash hajmini keskin darajada qisqartirib yubordi. Ko‘plab yonilg‘i quyish shoxobchalariga benzin yetkazilishi to‘xtab qoldi, hududlardagi rasmiylar esa uni sotishga cheklovlar o‘rnatdi, shu bilan bir vaqtda, iste’molchilar talabni haddan tashqari oshirib yuborishda ayblanyapti. Inqirozning real ko‘lamini baholash qiyin, chunki Rossiya hukumati ko‘plab ma’lumotlarni ochiqlamayapti.

O‘zbekistondagi narxlarning oshishi ham Rossiyadagi yonilg‘i taqchilligi bilan bir paytda yuz beryapti. Chunki, mamlakatga import qilinadigan benzinning asosiy qismi Rossiyadan olib kelinadi.

Chakana narxlar o‘zgarishi

Birjadagi qimmatlashish shahobchalardagi chakana narxlarning oshishiga ham sabab bo‘lyapti. Xususan, iyun oyi boshidan beri poytaxtdagi AYoQShlarda import AI-92 narxi sezilarli darajada ko‘tarilgan.

Source link

Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–may oylarida O‘zbekistonga tijorat maqsadida 191,5 ming nafar xorijiy fuqaro tashrif buyurgan.

5 oy davomida O‘zbekistonga tijorat maqsadida kelgan xorijiy fuqarolar mamlakatlar kesimida quyidagicha:

Afg‘oniston — 171 732 nafar;
Turkmaniston — 13 999 nafar;
Tojikiston — 3 588 nafar;
Qirg‘iz Respublikasi — 590 nafar;
Boshqa davlatlar — 518 nafar;
Qozog‘iston — 223 nafar;
Rossiya — 179 nafar;
Turkiya — 160 nafar.

Source link

Uyiga quyosh panellari o‘rnatib, iste’molidan ortgan elektr energiyasini tarmoqqa sotayotgan fuqarolarga subsidiya to‘lash hech qanaqa izohsiz to‘xtab qoldi. Hukumat sukut saqlashni afzal bilayotgani, parlamentdan ham tayinli harakatlar bo‘lmayotgani – investorlar ishonchiga putur yetkazyapti. Kun.uz mavzuni iqtisodchi Otabek Bakirov bilan muhokama qildi.

— Bu subsidiya fuqarolarga qay tartibda to‘lanib kelingan edi?

— Avvalo, shuni aytish kerakki, bu dastur 2023 yilda og‘ir qishdan chiqqanimizdan keyin mamlakatning muqobil energiya imkoniyatlari cheklangani sababli yo‘lga qo‘yilgan edi. Eslasangiz, o‘sha yilning fevral–mart oylarida energetika sohasi bo‘yicha bir nechta qarorlar qabul qilingan. “Quyoshli xonadon” dasturi ham aynan shu qarorlarning uzviy qismi hisoblanadi.

Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rag‘batlantirish faqat jismoniy shaxslar yoki xonadonlar uchun emas, balki ijtimoiy obektlar, tadbirkorlik sub’yektlari, hududlar va tarmoqlar kesimida ham rejalashtirilgan edi.

Agar xotiram aldamasa, dastlabki rejaga ko‘ra, 2023 yilning o‘zida 37 mingga yaqin xonadonga quvvati 50 kilovattgacha bo‘lgan quyosh panellarini o‘rnatish belgilangan edi. Bugungi kun nuqtayi nazaridan bu katta raqam emasdek tuyulishi mumkin, ammo o‘sha payt uchun 37 ming juda katta ko‘rsatkich edi. Chunki o‘sha vaqtda quyosh panellarining narxi ancha yuqori bo‘lgan. Keyingi yillarda esa ularning narxi yil sayin pasayib bormoqda. Shuningdek, o‘rnatish infratuzilmasi bilan bog‘liq ko‘plab muammolar ham mavjud edi.

O‘shanda odamlar duch kelgan asosiy muammolardan biri – majburlash bilan bog‘liq edi. Hozir ko‘pchilik subsidiyasini ololmayotganidan shikoyat qilyapti. Ammo uch yil avval ular boshqa muammoga – quyosh panellarini majburiy o‘rnatishga duch kelgan edi.

Bu, birinchi navbatda, fermer xo‘jaliklari rahbarlari, mahalla raislari, maktab direktorlari va bog‘cha mudirlari kabi kasb egalariga taalluqli edi. Ko‘pchilik panellarni ma’muriy yo‘l bilan tarqatilgan kreditlar hisobidan o‘rnatgan.

— O‘sha paytdagi normativ-huquqiy hujjatga ko‘ra, quvvati 50 kilovattgacha bo‘lgan quyosh paneli o‘rnatganlarga o‘z ehtiyojidan ortiqcha ishlab chiqarilgan har bir kilovatt-soat elektr energiyasi uchun ming so‘mdan subsidiya to‘lanishi belgilangan edi. Bu mablag‘ davlat budjeti hisobidan ajratilishi kerak edi. Subsidiya mexanizmi qanday ishlagan?

— Aslida bu yerda ikki yoki uch bosqichli moliyalashtirish bo‘lmasligi uchun bir marta to‘lov qilish mexanizmi tanlangan. Masalan, bir kilovatt-soat elektr energiyasining tannarxi 600 so‘m bo‘lsa, davlat quyosh paneli orqali ishlab chiqarilgan har bir kilovatt-soat elektr energiyasi uchun 1000 so‘m to‘lagan.

Lekin dastur boshidanoq shoshmashosharlik bilan ishlab chiqilgan: to‘lovlarni budjet mablag‘lariga bog‘lash unchalik to‘g‘ri qaror bo‘lmagan. Menimcha, elektr energiyasini kim qabul qilib, keyin iste’molchilarga sotayotgan bo‘lsa, aynan o‘sha sub’yekt orqali hisob-kitob qilish mexanizmi yaratilishi kerak edi.

— Subsidiyalarning o‘z vaqtida to‘lanmayotgani oddiy texnik uzilishmi yoki bu holat fiskal va energetika siyosati bilan bog‘liqmi?

— Bu haqda, avvalo, Energetika vazirligi yoki Iqtisodiyot va moliya vazirligi vakillarining fikrini eshitishni istardim. Chunki biz qanchalik taxmin bildirmaylik, bu baribir xususiy qarash bo‘lib qoladi.

Lekin men tushunmayotgan bir jihat bor. 2023 yilda budjet bilan bog‘liq muammolar mavjud edi. Buni hamma bilardi. Hatto oyliklar va pensiyalarni to‘lashda ham kechikishlar kuzatilgan. Biroq 2024 yildan keyin makroiqtisodiy barqarorlik ta’minlandi, budjet intizomi kuchaytirildi, taqchillik cheklandi. Fiskal cheklovlar natijasida 2025 yilga kelib budjet ancha barqarorlashdi.

Shunday sharoitda ham subsidiyalarning kechikishi meni hayron qoldirmoqda. Agar bu muammo 2023 yoki 2024 yillarda kuzatilganida, men buni to‘g‘ridan to‘g‘ri budjetdagi qiyinchiliklar bilan izohlagan bo‘lardim. Chunki o‘sha paytda davlat daromadlarini shakllantirishda haqiqatan ham muammolar bor edi. Hozir esa vaziyat boshqacha. Iqtisodiy o‘sish yuqori sur’atlarda davom etyapti, budjet daromadlari reja asosida bajarilmoqda.

Bu yil “Quyoshli xonadon” dasturi uchun 100 milliard so‘m ajratilgan. Lekin oyma-oy qancha elektr energiyasi davlat tomonidan sotib olingani, hududlar kesimida qancha subsidiya to‘langani haqida ochiq hisobotlarni ko‘rmayapmiz. Axborot bo‘lmaganidan keyin, iste’molchi ham muammoning asl sababini tushuna olmaydi.

— 2026 yilgi davlat budjetida “Quyoshli xonadon” dasturida doirasida jismoniy shaxslarga subsidiya to‘lash uchun 100 mlrd so‘m ajratilgan. Vaholanki, yilning birinchi choragidayoq 73,9 mlrd so‘mlik subsidiya to‘lab bo‘lingan. Nima deb o‘ylaysiz, balki xarajatlar noto‘g‘ri prognoz qilingan, rejalashtirishda xatolik bo‘lganmi?

— Bunday gumonlar ham yo‘q emas. Ha, shunday ehtimol haqida o‘ylashga asos bor. Lekin buning o‘zi alohida savolni keltirib chiqaradi: dastur boshlanganida u qanchalik iqtisodiy jihatdan asoslangan edi?

Bizdagi eng katta muammolardan biri shuki, biror qaror yoki loyiha ilgari surilganda, uni taklif qilayotgan idoralar ko‘pincha uning o‘rta va uzoq muddatli oqibatlarini yetarlicha hisobga olmaydi. Masalan, ertaga bu qarordan orqaga qaytishga to‘g‘ri kelsa, nima bo‘ladi? Yoki moliyaviy imkoniyatlar yetarli bo‘lmay qolsa-chi? Yoxud “Quyoshli xonadon” dasturi ishtirokchilari soni 200 ming yoki 250 mingtaga yetsa, davlat budjeti bu yuklamani ko‘tara oladimi?

Ana shu savollarga dastur qabul qilinishi oldidan javob topilishi kerak edi.

— Ideal mexanizm qanday bo‘lishi kerak edi?

— Mening nazarimda, elektr energiyasini sotib olish mexanizmi bozor tamoyillari asosida qurilishi lozim edi.

Bugun issiqlik elektr stansiyalaridan elektr energiyasi taxminan 550–600 so‘m atrofida sotib olinadi. Keyin uni uzatish xarajatlari, tarmoqdagi yo‘qotishlar, chakana sotuvchining operatsion va ma’muriy xarajatlari qo‘shiladi. Shuning uchun yakuniy iste’molchiga elektr energiyasi 650 so‘mdan 1100 so‘mgacha bo‘lgan narxlarda sotiladi.

Iste’molchilar ham turli toifalarga ajratilgan: birinchi toifa, ikkinchi toifa va jismoniy shaxslar. Shuning uchun hisob-kitob ham aynan hududiy elektr tarmoqlari bilan amalga oshirilishi kerak edi.

Chunki elektr energiyasi kimning tarmog‘iga uzatilayotgan bo‘lsa, o‘sha tashkilot uni keyin boshqa iste’molchiga sotadi. Masalan, Ali o‘z ishlab chiqargan elektr energiyasini tarmoqqa uzatadi, hududiy elektr tarmoqlari esa uni Valiga yoki boshqa yuridik shaxsga sotadi.

Shu sababli avvalboshdan taklif qilingan subsidiya mexanizmi to‘g‘ri emas edi. Umuman olganda, bu yerda subsidiyaning o‘zi iqtisodiy jihatdan qay darajada to‘g‘ri ekani ham bahsli masala.

Hozir meni eshitayotgan, “Quyoshli xonadon” dasturiga kirib, kredit olib, panel o‘rnatgan odamlar mendan xafa bo‘lishi ham mumkin, lekin haqiqat shuki, dastlabki mexanizmning o‘zi noto‘g‘ri qurilgan edi. Eng achinarlisi, o‘sha paytda bu haqda ochiq gapiradiganlar bo‘lmadi. Hech kim “majburlash noto‘g‘ri”, “majburiy kredit berish noto‘g‘ri” demadi.

Rag‘batlantirish tizimi boshidanoq bozor tamoyillari asosida qurilishi kerak edi. Imtiyoz bilan subsidiyani aralashtirmaslik lozim edi. Elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar ham gilos yoki tarvuz yetishtirib sotgan tadbirkor kabi bozor munosabatlarida ishtirok etishi kerak edi.

Ochiq bozor bo‘lishi lozim edi. “Quyoshli xonadon” ishtirokchilari elektr energiyasini hududiy elektr tarmoqlariga sotishi, to‘lov esa har oy yakuniga ko‘ra to‘g‘ridan to‘g‘ri shu tashkilot tomonidan amalga oshirilishi kerak edi. Bu budjetga ortiqcha yuk tushirmas edi.

Chunki budjetning vazifasi elektr energiyasi sotib olish emas. Budjet, avvalo, pensionerlarga pensiya to‘lash, o‘qituvchilarga oylik berish, maktab, shifoxona va poliklinikalar qurish uchun xizmat qilishi kerak.

Biz esa ko‘p hollarda vazifalarni aralashtirib yubordik. Bu faqat ushbu subsidiyaga emas, boshqa qator subsidiyalarga ham tegishli. Ularning ayrimlari mazmunan o‘zini oqlamaydi va bozorda noto‘g‘ri rag‘batlar yaratadi.

Suhbatni to‘liq shaklda video orqali tomosha qilishingiz mumkin.

Source link

Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–aprel oylarida O‘zbekistonda ko‘chmas mulk bilan bog‘liq xizmatlar hajmi 9,2 trln so‘mni tashkil etdi. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 17 foizga ko‘p.

Hisobotga ko‘ra, mazkur xizmatlar bozorida eng katta ulush Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri kelgan. Poytaxtda to‘rt oy davomida ko‘chmas mulk bilan bog‘liq xizmatlar hajmi 5,7 trln so‘mga yetgan.

Ko‘rsatkichlar ko‘chmas mulk bozorida xizmatlarga talab saqlanib qolayotganini hamda ayrim hududlarda bozor faolligi yuqori ekanini ko‘rsatadi. Jumladan,Toshkent viloyatida ko‘chmas mulk xizmatlari hajmi 677,7 mlrd so‘mni tashkil etdi. Keyingi o‘rinlarda Samarqand viloyati — 441,1 mlrd so‘m, Farg‘ona viloyati — 370,2 mlrd so‘m va Andijon viloyati — 323,4 mlrd so‘m qayd etildi.

Shuningdek, Qashqadaryo viloyatida 264,7 mlrd so‘m, Namangan viloyatida 254,2 mlrd so‘m, Surxondaryo viloyatida 226,8 mlrd so‘mlik xizmatlar ko‘rsatilgan.

Buxoro viloyatida mazkur ko‘rsatkich 213,1 mlrd so‘mni, Xorazm viloyatida 197,1 mlrd so‘mni, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 195,8 mlrd so‘mni tashkil qildi. Navoiy viloyatida 168,5 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida 118,9 mlrd so‘m va Sirdaryo viloyatida 106,2 mlrd so‘mlik xizmatlar ko‘rsatildi.

Source link

Markaziy bank 2026-yil 1-iyuldan valyutalarning yangi kursini belgiladi. 

AQSh dollari 51,57 so‘mga tushib, 12 009,27 so‘m etib belgilandi.

Yevro kursi 66,01 so‘mga tushdi va 13 688,00 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 896,67 so‘m bo‘ldi (-46,55).

Rossiya rubli 153,75 so‘m etib belgilandi (-1,25).

Source link