Iqtisodiyot
“Boy davlatlarning qolipini bizga qo‘llab bo‘lmaydi”
O‘zbekistonda pensiya yoshi o‘zgaradi degan gap bor. Lekin bu haqda hali yakuniy qaror qabul qilinmagan, davlat aholidan bemaslahat qaror qabul qilmaslikka ishontirmoqda. Biroq tavsiya Xalqaro valuta jamg‘armasi va boshqa xalqaro tashkilotlar tomonidan ilgari surilayotgani, eng muhimi, rasmiylar bunday ehtimolni istisno etmayotgani qizg‘in muhokamalarni keltirib chiqaryapti.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Kun.uz faollar bilan ayni mavzuda suhbat o‘tkazish uchun tegishli tashkilotlar rasmiylarini taklif etdi, lekin ular kelishmadi. Natijada studiyamizdagi muhokama faqat jamoatchilik faollari ishtirokida o‘tdi. Ular esa pensiya yoshini oshirish xato bo‘lishini aytmoqda.
Xotin-qizlar faoli Umida Yakubovaga ko‘ra, ayollarning pensiyaga chiqish yoshi hozirgi 55 yoshdan oshirilishi – ularda stress, asabiylikni oshiradi. O‘zbekiston sharoitida 55 yoshgacha ayol organizmi charchaydi, 60 yoshda pensiyaga chiqish uchun yashab ulgurish ham so‘roq ostida qoladi, deydi u.
“Qo‘shnilarim, ayniqsa pedagoglar bunday gap-so‘zlardan chuqur xavotirda. O‘lgan kunimizdan shu pensiyaga chiqishni kutib o‘tiribmiz, deydi ular. Hammaning ham dam olgisi keladi. Ekologiyaning ahvoli ma’lum. O‘zbek ayollari o‘zi stressda yashasa, 60 yoshga o‘zgartirishsa, nima, biz pensiyani tobutimizda olamizmi?” – deydi Umida Yakubova.
Iqtisodchi Shuhrat Rasulga ko‘ra, Xalqaro valuta jamg‘armasining bu tavsiyasi O‘zbekistonning iqtisodiy-ijtimoiy ahvoliga mutlaqo to‘g‘ri kelmaydi. Aynan shu tashkilot mezonlariga ko‘ra mamlakatimiz kambag‘al (jon boshiga yalpi ichki mahsulot 3100 dollar) davlat hisoblanarkan, pensiya yoshini oshirish tavsiyasi bahsli.
“Pensiya yoshi 60-65 bo‘lgan davlatlarda aholi jon boshiga YaIM 20-30 ming dollarga to‘g‘ri keladi. Nega biz taqqoslayapmiz, sababi bunday rivojlangan davlatlarda odamlarning tibbiyotga to‘lay olish qobiliyati boshqacha bo‘ladi. Bundan tashqari, u davlatlarda odamlar uzoq yashaydi, masalan Yaponiyani oling, erkaklar – 83, ayollar 86 yosh umr ko‘radi. Ular pensiyaga chiqib ham yana 20-25 yil davlatdan pul oladi. Demak, ularning qolipini XVJ bizga ko‘chirib olib kelishi – sal bahsli holat”, – deydi Shuhrat Rasul.
Jamiyatshunos Mahmud Yo‘ldoshevga ko‘ra, pensiya yoshining oshirilishi pensionerlar va ishlovchilarning sonini, davlat budjetining imkoniyatlarini inobatga olganda, obektiv zarurat bo‘lishi mumkin, lekin buni aniq asoslash hamda qaror qabul qilishdan oldin bo‘lajak ijtimoiy norozilik kabi oqibatlarni jiddiy ko‘rib chiqish kerak bo‘ladi. Sotsiolog, shuningdek, XVJ bergan tavsiyalardan yana biri – amaldagi eng yuqori 5 yillik ish haqidan pensiya hisoblash tartibi o‘rniga butun mehnat faoliyati davomidagi o‘rtacha ish haqidan kelib chiqib pensiyani hisoblashga o‘tishni ham tanqid qildi. Bunday tizim o‘rnatilsa, pensiya miqdori karrasiga kamayishi mumkin, deydi u.
“O‘sha 5 yillik ish haqidan pensiya hisoblash tizimi yaxshi o‘ylab topilgan edi va odamlarga ma’qul edi. Agar tavsiyaga qarab, hatto sobiq SSSRdagi maoshini qo‘shib pensiya hisoblansa – biz ancha chuqurlikka tushamiz.
Bir narsaga e’tibor bering, bizning O‘zbekiston aholisining qancha qismi rasman ishlaydi va qancha qismi o‘zi pensiyaga loyiq? Ular pensiya fondiga qancha to‘layapti o‘zi? Umri davomida umuman ishlamaganlar bor, fermer-u dehqon bo‘lganlar, o‘g‘lining orqasidan yashayman deb turganlar bor, ular oladimi pensiya?” – deydi jamiyatshunos Yo‘ldoshev.
Suhbatda qatnashganlar bir ovozdan mamlakatda ijtimoiy ahamiyati yuqori bo‘lgan, odamlarning kayfiyatiga to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir qiluvchi pensiya mavzusida ehtiyotkorlik bilan yondashishga chaqirishdi. Suhbatni Kun.uz’ning YouTube sahifasida to‘liq tomosha qilishingiz mumkin.
Shohrux Majidzoda suhbatlashdi.
Soliq kodeksining 337-moddasiga muvofiq, foyda solig‘i to‘lovchilarining ayrim toifasi belgilangan stavkaning 50 foizi miqdorida pasaytirilgan stavkani qo‘llash huquqiga ega.
Ushbu imtiyoz 2022-yil 1-sentyabrdan keyin joriy soliq davrida jami daromadi ilk bor 10 mlrd so‘mdan oshgan soliq to‘lovchilarga beriladi.
Pasaytirilgan stavka joriy soliq davrida hamda undan keyingi soliq davri mobaynida amal qiladi.
Imtiyozdan foydalanish uchun pasaytirilgan stavka qo‘llanilayotgan davrlarda soliq to‘lovchining jami daromadi 100 mlrd so‘mdan oshmasligi shart. Agar ushbu chegaradan oshib ketilsa, pasaytirilgan stavkani qo‘llash huquqi bekor bo‘ladi.
Mazkur imtiyoz yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq to‘lovchilari va aksiz solig‘i to‘lovchilariga nisbatan qo‘llanilmaydi.
Shuningdek, soliq to‘lovchi tugatilayotgan hollarda yoki imtiyoz olish maqsadida bir nechta tadbirkorlik subyekti o‘rtasida daromad sun’iy ravishda bo‘lingani aniqlansa, pasaytirilgan stavkadan foydalanishga ruxsat berilmaydi.
Mazkur tartib Soliq kodeksining 337-moddasida belgilangan bo‘lib, tadbirkorlik subyektlarini halol soliq to‘lash va biznesni qonuniy kengaytirishga rag‘batlantirishga qaratilgan.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda chetdan xomashyo olib keladigan yangi kompaniya tuzilib, unga 200 mln dollar ajratiladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tkazilayotgan yig‘ilishda metallurgiya sanoatini rivojlantirish, xomashyo bazasini mustahkamlash va mahalliylashtirish darajasini oshirishga qaratilgan ustuvor vazifalar belgilandi.
Qayd etilishicha, Toshkent viloyati, Samarqand va Surxondaryoda ham temir zaxiralari mavjudligi prognoz qilinmoqda. Shu munosabat bilan temir sifati uchun zarur bo‘lgan marganets va ferrosilitsiy kabi minerallar zaxiralarini ko‘paytirish vazifasi qo‘yildi.
Mutasaddilarga sun’iy intellekt yordamida geologik maydonlarni tahlil qilib, bir oy muddatda temir hamda uni boyitish uchun zarur minerallar zaxiralarini oshirish bo‘yicha geologiya dasturini ishlab chiqish topshirildi. Hudud rahbarlariga esa bu jarayonlarga yirik tadbirkorlarni jalb qilish vazifasi yuklatildi.
Bugungi kunda mamlakatda metallurgiya sohasida 150 ga yaqin o‘rta va kichik xususiy korxona faoliyat yuritmoqda. Qurilish materiallari sohasidagi islohotlardan keyin hududlarda metall mahsulotlari ishlab chiqarishga qaratilgan yangi loyihalar boshlangani qayd etildi.
Xususiy korxonalarni xomashyo bilan barqaror ta’minlash maqsadida import xomashyoni markazlashgan tarzda olib kelish bo‘yicha alohida kompaniya tashkil etiladi. Ushbu tuzilmaga 200 million dollar ajratiladi, import qilingan xomashyo esa faqat birja savdolari orqali sotiladi.
Yig‘ilishda iqtisodiyotning yangi texnologik bosqichga o‘tayotgani munosabati bilan metall mahsulotlari turini ko‘paytirish, shuningdek, yirik metallurgiya korxonalari va xususiy sektor o‘rtasida kooperatsiyani kuchaytirish zarurligi ham ta’kidlandi.
Ma’lum qilinishicha, mamlakatda choksiz quvurga bo‘lgan yillik talab 280 million dollarga teng. Asosiy tashqi savdo hamkorlari esa har yili 1,5 milliard dollarlik shunday mahsulot import qiladi.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, choksiz quvur ishlab chiqarishni mahalliylashtirish uchun 275 million dollar investitsiya talab etiladi. Bu orqali yiliga 450 million dollarlik mahsulot ishlab chiqarish va uning 170 million dollarlik qismini eksport qilish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, ishga tushirilgan quyuv-prokatlash majmuasi avtomobilsozlik, maxsus transport, texnologik uskunalar, maishiy va qishloq xo‘jaligi texnikasi hamda qurilish materiallari uchun 1,5 milliard dollarlik mahsulotni mamlakatning o‘zida ishlab chiqarish imkonini beradi. Mas’ullarga uch oy muddatda choksiz quvur, sovuq prokat, metallni 3D usulda bosib chiqarish va yuqori aniqlikda ishlov berish bo‘yicha loyihalar paketini tayyorlash topshirildi.
Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi.
Foto: Adam Gray/Bloomberg
Bloomberg xabariga ko‘ra, Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi va dunyoning eng qimmat ommaviy kompaniyasiga aylandi.
17 iyul kuni Nvidia aksiyalari 3,7 foizga arzonlashdi, oqibatda kompaniyaning bozor qiymati 4,8 trillion dollargacha tushdi. O‘z navbatida, Apple aksiyalari 0,4 foizga qimmatlab, kompaniya kapitallashuvi 4,9 trillion dollarga yetdi.
Nvidia 2025 yilning may oyidan buyon birjadagi eng qimmat kompaniyalar reytingini boshqarib kelayotgan edi. Oktabr oyida uning kapitallashuvi besh trillion dollarga yetgan.
Reuters nashrining qayd etishicha, eng qimmat kompaniyalar ro‘yxatida yetakchining o‘zgarishi investorlar e’tiborini Nvidia kabi «sun’iy intellekt bumining eng yaqqol benefitsiarlari» doirasidan tashqariga kengaytira boshlaganidan dalolat beradi. Tahlilchilarning so‘zlariga ko‘ra, Apple o‘z modellarini rivojlantirishga mablag‘ sarflamagani uchun sun’iy intellekt poygasida ortda qolayotgan hisoblanardi, biroq endi «kayfiyat o‘zgargan».
«Apple <…> sun’iy intellektni servislari orqali monetizatsiya qilish, foydalanuvchilarni o‘z ekotizimiga bog‘lash va uskunalarni yangilash uchun ancha qulayroq mavqega ega. Qayta baholash sun’iy intellekt bilan bog‘liq spekulyativ o‘sishni emas, balki [kompaniya] daromadining barqarorligiga bo‘lgan ishonchni aks ettiradi», deb ta’kidladi BRI Wealth Management investitsiya bo‘limi rahbari Toni Medouz.
Markaziy bank 2026-yil 14-iyuldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 16,89 so‘mga oshib, 12 092,87 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 24,14 so‘mga oshdi va 13 824,57 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 194,77 so‘m bo‘ldi (+0,88).
Rossiya rubli 157,13 so‘m etib belgilandi (-0,19).
Foto: Markaziy bank
O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga kiritilgan o‘zgartirishga ko‘ra, tadbirkorlik sub’yektlari endilikda ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini qayta sotib olish amaliyotisiz o‘zgartirishi mumkin.
Adliya vazirligi tomonidan O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalarining 28-bandiga kiritilgan o‘zgartirish davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi (3281-6-son, 2026 yil 16 iyul).
Amaldagi tartibga ko‘ra, “Valutani tartibga solish to‘g‘risida“gi qonunning 15-moddasiga muvofiq, joriy xalqaro operatsiyalar bilan bog‘liq hollarda chet el valutasini sotib olish yoki sotish cheklovlarsiz amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, maxsus valuta hisobvaraqlariga o‘tkazilgan mablag‘lar buyurtmada ko‘rsatilgan maqsadlar uchun sarflanishi shart edi.
Ilgari bir shartnoma doirasida sotib olingan valuta mablag‘laridan boshqa shartnoma bo‘yicha foydalanish zarurati tug‘ilganda, tadbirkorlar ushbu valutani avval bankka sotishi, so‘ngra yangi maqsad uchun qayta sotib olishi talab etilardi.
Yangi o‘zgartirish mazkur jarayonni soddalashtirishga qaratilgan. Endi tadbirkorlik sub’yektlari ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini belgilangan tartibda o‘zgartirishi mumkin bo‘ladi.
Mazkur o‘zgartish tadbirkorlar uchun ortiqcha vaqt va xarajatlarni qisqartirish, shuningdek, valuta operatsiyalarini amalga oshirishda qo‘shimcha qulayliklar yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Vengriya prezidenti isteʼfoga chiqish toʻgʻrisidagi konstitutsiyaviy oʻzgartirishni imzoladi
Alkogol ichimliklarni reklama qilgan bloger ma’muriy javobgarlikka tortildi
Londonda Isroilga qurol yetkazib berishga qarshi namoyishlar bo‘lib o‘tdi
-
Dunyodan5 days agoMalayziya Isroil fuqarolarini deportatsiya qilmoqda
-
Jamiyat4 days agoNikoh shartnomasi qanday tartibda tuziladi?
-
Siyosat5 days ago
Prezident Toskana viloyati bilan hamkorlik salohiyatini yuqori baholadi
-
Jamiyat4 days agoJazirama sabab poyezdlar tezligiga cheklov qo‘yiladi
-
Dunyodan5 days agoQatar Volkswagen kompaniyasiga Isroil bilan hamkorlik qilishga ruxsat bermadi
-
Jamiyat5 days agoMahallalar budjetiga tushadigan mablag‘lar ko‘paytiriladi
-
Jamiyat4 days agoMahallada ishni to‘g‘ri tashkil qilmagan 152 nafar rahbar ishdan olindi
-
Siyosat5 days agoO‘zbekiston fuqarolar uchun vizasiz sayohatni kengaytirishni maqsad qilgan