Jamiyat
Bolalikdan illat botqog‘ida «sug‘orildik» yoki ichimizdagi «poraxo‘r»
«Korrupsioner», «korrupsionizm» – lug‘atdagi yangi so‘z emas! Tarjimasiz ham bu so‘zning ma’nosini tushunmaydigan odam yo‘q. Ko‘pchiligimiz sovet jamiyatining korrupsion «tuzum»ida yashab, o‘z davrining moddiy manfaatdorlariga aylanib ulgurganmiz. Aslida esa buni tan olgimiz kelmaydi.
Bolaligimizdan shu og‘u girdobida ulg‘aydik.
***
Maoshi kesilishidan qo‘rqqan otam
1979-yil. 6 yoshdaman. Otam «kolxoz»da tabelchi. Aslida, dalashiyponda o‘tirib, hisob-kitobini qilishi kerak bo‘lgan otam uzzukun kolxozchilarga qo‘shilib, dala ishchilarigayam ko‘maklashadi: egatlarga egilib, paxtani o‘tash, yagonalash, chekankalashga qarashadi. Paxta ham teradi. Kolxoz dalasida ishlagani yetmagandek uyimiz tomorqasidayam ter to‘kadi. Tomorqada yetishtirganlari hosil bersa, yog‘och darvozamiz tagida rais bovayu, meshqorin brigadir amakilarning mashinasi tiziladi. Otam ularga zomcha (handalak, -shev.), qovun-tarvuz, uzumu noklar beradi.
– Ota, bizgayam qolsin, – deyman.
– Ko‘p gapirma, hammaga yetadi, oyoq ostiga o‘ralashma! – deydi otam ham achchiq, ham kulgi aralash.
– Hamma yaxshilarini berayapsiz, faqat o‘zimizga chiriganlari qoladi, – deyman yana tumshayib.
– Bu tirranchang balo chiqdi-ku! – deydi brigadir amaki.
Ular tomorqamizdagi eng sarxil hosillarni mashinasiga solib, ke-ye-yetishadi.
Ko‘p o‘tmay, otam keladi. Rahmatli buvim otamning oldiga chiqadi.
– Ha-a, bolam, berdingmi-i? – deydi xafahol.
– Hm. Bular olishmasa, ertaga maoshimni kesishadi. Keyin qiynalib qolamiz-da, ona, – deydi otam o‘ychan.
6 yoshimda «korrupsiya», «poraxo‘rlik», degan so‘zni eshitmaganmanu ammo bir nima undirmasa, otamning oyligini kesadigan rais bovayu brigadir amakidan nafratlanib ketgandim.
– Baloni yesin ular! – dedim jimjiloqday qiz tumshayib, – hali katta bo‘lsam, hamma haqimizni qaytarib olaman, – dedim qo‘shimchasiga.
Otam miyig‘ida kulib, patalak sochimni «aposh»lab, «qayerdan o‘rganadi-ya, bu qiz bunday gaplarni?» deya yana ishiga qaytadi.
***
Xurmo va iris qand evaziga «pishgan» reja
…1-sinfga borishimga ikki oycha vaqt qolgan. Rais bova va brigadir amakidan qasdimni olishim kerak. Robiya, Sherali, Orzigul ismli o‘zimni katta-kichik qishloqdosh tengdoshlarim bilan bir joyga to‘plandik. Reja tuzdik: «brigadir bovaning dala yeridagi hamma qovun-tarvuzlarni uzib, kolxozchilarning egatiga tashlab chiqamiz. Ular maza qilib yeyishsin!»
– E-e, man bormayman, qo‘rqaman, meshqorin ushlab olsa, o‘ldiradi, – deydi Sherali.
Jahlim chiqdi:
– O‘ldirolmaydi. O‘ldirsa, qamaladi. O‘lmaysan, yur! – deyman qo‘rslik bilan.
Oraga biroz sukut cho‘mdi.
– Hay, senlarga bir nima beraman, keyin man bilan borasizlar. Otam kecha xurmo va iris qand keltirgandi. Uchovlaringizgayam bir hovuchdan beraman. Ammo, onamga aytmanglar, yo‘qsa, yeya olmaysanlar, buvim yaxshi, buvimdan so‘rayman, «yo‘q» demaydi, – deyman labimni burib.
Xurmo va iris qandni eshitgan bolalar «rejam»ga rozi bo‘lishdi: brigadir amakining yeridagi qovun-tarvuzlarni o‘g‘irlab, kolxozchilarning egatlariga tashlab chiqdik.
Xurmo va iris qand evaziga reja amalga oshdi…
Ha, qandaydir maqsadni amalga oshirish uchun kimga nimadir berish kerak ekan, degan o‘yda o‘sdik.
***
«Besh»ga aylangan «uch» baho
1980-yil. 1-sinfga bordim. Maktabning balandligini ko‘rib, hayratda qoldim. Biram o‘qigim kelib ketdi.
«Sening bo‘ying uzun ekan», – deb meni sinfning eng orqadagi partasiga qo‘yishdi. Jahlim chiqib, ichimda sinfdoshchalarni «pakanalar» deb so‘kdim. Usti qirilgan, har xil gul va allambalolar yozilgan partalardan biriga o‘tirdim.
Birinchi o‘qituvchimiz «Kim she’r biladi?» deb so‘radi. Hech kim bilmas ekan.
– Men bilaman! – dedim.
– Ayt-chi!
– «Haylo samolyot, uchib ketopti,
Ichiga Zulayho yig‘lab ketopti.
Yig‘lama, Zulayho, Toshkent borasan,
Toshkent shahrida domlo bo‘lasan… »
Davom ettirmoqchi edim, o‘qituvchi «paqillab» kulib, meni to‘xtatdi:
– Shevada aytish bo‘lmasin! – dedi.
Men bu o‘qituvchining «shevasi» nima ekan, deb angrayib qoldim. She’r so‘raganda, opamdan o‘rgangan she’rimni aytib bergan bo‘lsam…
She’r aytib berganimda, o‘qituvchining ustimdan kulgani alam qildi.
– Ona haqidayam she’r bilaman, lekin, endi sizga aytib bermayman! – dedim qoshlarim chimirilib.
O‘qituvchining og‘zi lang ochildi. Ammo, gapirmadi. Darslariga yaxshi qatnashsam ham qo‘lidagi jurnaliga menga ketma-ket «uch» baho qo‘yaverdi. Darslarda yaxshi qatnashmasa ham o‘qituvchiga sovg‘a olib kelganlar «besh» baho bilan gerdayib yuraverishdi.
Uyga keldim.
– Buvijon, «uch» yomon bahomi? – so‘radim.
Buvim indamadi. Ertalab maktabga borgim kelmayotganini aytdim. Buvim charm papkamga bir latta xaltachaga g‘o‘lin (turshak), mayiz, qand, patir tugib berdi. «O‘qituvchingga ber!» dedi. Buvimning aytganini qildim. Uchinchi soatdan keyin katta tanaffusda o‘zimning yegim kelib turgan bo‘lsa ham buvimning tugunchasini o‘qituvchimga berdim. O‘qituvchimning chehrasi ochilib: «Vuy, kerakmas edi», – deya turib, tugunchani oldi va stolining tagiga yashirib qo‘ydi. Shu kundan boshlab, «uch» baholarim «besh»ga aylandi. Negadir, bola ko‘nglim og‘rigan edi, buni har kuni buvimga kelib, aytib-aytib berar edim.
***
«Sizga pul bermaymiz… »
1987-yil. Yuqori sinfga ko‘tarilganimizda, sinfdoshlar 8-martda xotin-qiz o‘qituvchilar bayramiga pul yig‘ishdi. Bu paytda bizning oilamizdan 7 bola maktabda o‘qirdi. Bizlarni o‘qitish onamga, otamga ancha qiyinchilik tug‘dirayotganini bilardim. Shu bois, onamdan pul so‘ray olmadim. «O‘qituvchimga sovg‘a bera olasizmi, ona?» – dedim. Onam o‘qituvchimga ataylab chiroyli ro‘mol berdi. Hovlimiz o‘rtasidagi bog‘dan bir dasta rayhon gul ham uzib berdi.
– Bu sizga mendan sovg‘a, ustoz, bayramingiz muborak bo‘lsin! – dedim birinchilardan bo‘lib o‘qituvchimni tabriklar ekanman.
O‘qituvchi rayhon gullarni hidlab, stolining ustiga qo‘ydi-yu, sovg‘amni ochib ko‘rdi. Avzoyi o‘zgardi.
– Man tushunmadim. Mani bitta ro‘molga loyiq ko‘rdingmi? Ol, sovg‘angni, menga ro‘mol kerak emas! – dedi u keskin va xuddi yuzimga irg‘itgandek gazetaga o‘rog‘lik ro‘molni shasht bilan qo‘limga qayta tutqazdi.
Turgan joyimda qotib qoldim. Ustimdan muz quyilgandek bo‘ldi. Sinfdoshlar ham angrayib qolishdi.
– Sovg‘aning katta-kichigi bormi, ustoz? Yaxshi ish qilmadingiz, endi biz ham bayram uchun to‘plagan pulimizni sizga, umuman, bermaymiz! – dedi Qahramon ismli sinfdoshim o‘rnidan dadil turib.
Men esa yig‘lagancha, sinfdan chiqib ketdim.
O‘shanda o‘qituvchimiz ham sinfdan so‘zsiz chiqib ketgan ekan. Shu bilan u maktabimizga qaytib ko‘rinmadi.
***
1990-yil. O‘z kuchim va bilimim evaziga talaba bo‘ldim. «Soqqa» bilan talabalikka erishganlar esa 1-2-kursdan nariga o‘tisholmadi. Imtihonlarni pul bilan «yopgan»lar ham ko‘pchilikni tashkil etdi. Guruhimizdagi bir-ikki «ataman»lar poraxo‘rlikka yo‘l qo‘ygan domlani «ochib» tashladik…
***
Illatlar bilan «sug‘orildik»
…Ha, illat botqog‘ini bolalikdan ko‘rib, shuning ichida ulg‘aydik. Kimgadir soqqa berishni istamagani evaziga yillab sohada ishlolmaganlar bor. Musofirlik to‘nini kiyib, xorijga ishlash uchun ketib qolgan zo‘r-zo‘r kadrlar qancha. Cho‘ntakdan-cho‘ntakka qo‘l solib, hamma sohalarda «begonalar» o‘tlab ketganida ham holatni bilib-turib, jimgina kuzatdik.
***
«Ikki yil, deganda, nevaramizni bog‘chaga qo‘yish uchun navbat keldi. Xursand bo‘lib olib bordik. Yangi, zamonaviy bog‘cha. Ko‘rsa, havas qilgulik. Kamchiligi yo‘q. Qo‘limizga uzundan-uzoq «ro‘yxat» tutqazishdi. «Ro‘yxatdan tashqari, 50 dollar ham… bog‘chaga yordam qilishingiz kerak!» – deya shart sifatida bildirishdi. Na iloj, rozi bo‘lmasak, nevaramiz shu bog‘chada, rozi bo‘lsak, buyam korrupsiyaning bir ko‘rinishi… ko‘nishga majburmiz!»
***
«Hozir hamma idora, tashkilotlar kameralashtirilgan. Shifoxonalar ham bundan mustasno emas. Baribir, yo‘lini qilishyapti. Majbur bo‘lyapmiz, to‘g‘rirog‘i, o‘zlari o‘rgatishyapti… ko‘ngildan chiqarib berishimiz kerak pullarni bemorimiz uchun paketlarda olganimiz – oziq-ovqatlar yoniga qo‘shib solib yuborishni. Ayniqsa, bu roddomlarda kuchaygan…»
***
Bunday munosabatlarni ko‘pchilikdan eshitamiz. Har gal bu holatlarga yangilik emasdek qaraganimizning o‘zi jamiyatda muammolar battar urchib ketishiga sabab bo‘lmoqda.
Shifokorga borganda, uning cho‘ntagiga «qo‘l haqi» solib qo‘yishdan, avtomashina boshqarishda yo‘l qoidalarini buzganda, xodimning qornini «g‘amlash»dan, yaqinlarni ishga joylashtirishda kattalarni «ko‘rish»dan tap tortmay, shunday illatlar bilan «sug‘orilib» yashadik. «Poraxo‘rlik azaliy kasallik-ku!» – deya e’tiborsiz qo‘l siltab qo‘yishga ko‘nikdik. Bu tomoshabinlik ham, aslida, bizning «korrupsioner»ligimiz…
Bu illat jamiyatda keng quloch yoyib, dunyoni ostin-ustun qilar darajaga olib kelayotgandagina asli xatolar boshida o‘zimiz va o‘zimizning e’tiborsizligimiz sababchi ekanini tan ola boshladik. Endi esa ichimizdagi korrupsion illatdan qutilish uchun harakatdamiz. Har birimiz ichimizni bu illatdan tozalamas ekanmiz, uning botqog‘ida sug‘orilib yashashda davom etaveramiz.
Bugun ham kech emas! Birgalikda, hamjihatlikda o‘zimiz qurgan va jamiyatni muallaq holatga keltirib qo‘yayotgan korrupsiyaga qarshi kurashdan to‘xtamasligimiz shart! Zero, kelajak avlodning nozik yelkasi bu arosat jamiyatga ustun bo‘la olmaydi. Xatolarimiz jabrini ular tortmasin!
Laylo Hayitova
Andijon va Sirdaryo viloyatlarida hokim yordamchilari ishtirokida imtiyozli mablag‘larni firibgarlik yo‘li bilan o‘zlashtirish holatlari aniqlandi. Holatlar yuzasidan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Bosh prokuratura huzuridagi departament tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvlar davomida bir nechta hududda imtiyozli mablag‘larni talon-toroj qilish bilan bog‘liq holatlar fosh etildi.
Jumladan, departamentning Oltinko‘l tumani bo‘limi aniqlagan holatga ko‘ra, «U.T.» va «Q.A.» MChJning mas’ul shaxslari, Qayirma mahallasi hokim yordamchisi hamda boshqa shaxslar o‘zaro til biriktirib, fuqarolarga issiqxona faoliyatini kengaytirish uchun ajratilgan 442,3 million so‘m imtiyozli kredit mablag‘larini firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritgan. Tergov ma’lumotlariga ko‘ra, xizmat ko‘rsatuvchi korxonalar amalda bajarmagan ishlar hujjatlarda bajarilgan deb rasmiylashtirilgan.
Yana bir holat Sirdaryo viloyatining Mirzaobod tumanida aniqlangan. Unda Toshkent mahallasi sobiq hokim yordamchisi va boshqa shaxslar ushbu mahallada yashovchi sakkiz nafar fuqaroga ajratilgan 248 million so‘m imtiyozli kredit mablag‘larini ta’minotchi korxonalar orqali talon-toroj qilganlikda gumon qilinmoqda.
Shuningdek, Departamentning Andijon shahri bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tekshiruvda «L.A.» MChJ rahbari va Farobiy mahallasi sobiq hokim yordamchisi fuqarolarga ajratilgan 163 million so‘m imtiyozli kredit mablag‘larini firibgarlik yo‘li bilan o‘zlashtirganlikda gumon qilinmoqda.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Ayni paytda huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan tergov harakatlari davom ettirilmoqda.
O‘zbekistonda qurilishi tugallanmagan va belgilangan tartibda foydalanishga qabul qilinmagan ko‘p kvartirali uylarga fuqarolarni ko‘chirish holatlarining oldini olish maqsadida qonunchilik kuchaytirilmoqda. Buning uchun mas’ul shaxslarga jinoiy javobgarlik belgilash taklif etilmoqda.
Foto: Oliy Majlis Qonunchilik palatasi
Qonunchilik palatasi majlisida mazkur masalaga oid qonun loyihasi ko‘rib chiqilib, deputatlar tomonidan qabul qilindi va Senatga yuborildi.
Qayd etilishicha, so‘nggi yillarda mamlakatda shaharsozlik sohasini takomillashtirish bo‘yicha izchil islohotlar amalga oshirilayotgan bo‘lsa-da, ayrim hollarda qurilishi tugallanmagan hamda rasman foydalanishga topshirilmagan ko‘p kvartirali uylarga fuqarolarning noqonuniy ko‘chib kirishiga yo‘l qo‘yilmoqda.
Mutasaddilarning ta’kidlashicha, bunday holatlar aholi xavfsizligiga jiddiy tahdid tug‘dirishi mumkin. Shu bois sohada faoliyat yuritayotgan sub’yektlar mas’uliyatini oshirish va huquqbuzarliklarning oldini olishga qaratilgan huquqiy mexanizmlarni kuchaytirish zarur.
Qonun loyihasiga muvofiq, Jinoyat kodeksiga ko‘p kvartirali uylar qurilishi uchun mas’ul shaxslar yoki mansabdor shaxslar tomonidan foydalanishga qabul qilinmagan uylarga fuqarolarning ko‘chib kirishiga yo‘l qo‘yganlik uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri jinoiy javobgarlik belgilash taklif etilmoqda.
Shuningdek, Shaharsozlik kodeksiga buyurtmachilar va pudratchilar zimmasiga belgilangan tartibda foydalanishga qabul qilinmagan ko‘p kvartirali uylarga fuqarolarning ko‘chib kirishiga yo‘l qo‘ymaslik choralarini ko‘rish majburiyatini yuklovchi normalar kiritilishi nazarda tutilgan.
Muhokamalar davomida deputatlar qonun loyihasining dolzarbligi va ahamiyatini ta’kidlab, uni yanada takomillashtirish yuzasidan qator taklif va tavsiyalar bildirdi. Yakunda qonun loyihasi Qonunchilik palatasi deputatlari tomonidan qabul qilinib, Senatga yuborildi.
Toshkent shahrida o‘tkazilgan tezkor tadbirlar davomida noqonuniy muomalada bo‘lgan qariyb 3,2 kilogramm giyohvandlik vositalari musodara qilindi. Holatlar yuzasidan bir necha nafar gumonlanuvchi qo‘lga olinib, ularga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atildi.
«Xavfsiz va sog‘lom yurt» keng qamrovli tezkor-profilaktik tadbirlari doirasida Davlat xavfsizlik xizmati Toshkent shahar boshqarmasi hamda poytaxt IIBB xodimlari hamkorligida giyohvandlik vositalarining noqonuniy aylanmasiga qarshi qator tezkor tadbirlar o‘tkazildi.
Dastlabki holatda Bektemir tumani hududida harakatlanayotgan Gentra rusumli avtomashina to‘xtatilib tekshirildi. Avtomashinada Yashnobod tumanida yashovchi, 1998 yilda tug‘ilgan ikki nafar fuqaro bo‘lgan. Tekshiruv chog‘ida transport vositasi salonidan bir nechta zip-paketlarga qadoqlangan och sariq rangli kukunsimon moddalar topildi.
Tezkor tadbir davomida gumonlanuvchilar avvaldan yashirib qo‘ygan xufiya joy hamda ijaraga olgan xonadon ko‘zdan kechirildi. U yerdan ham kukunsimon moddalar, elektron tarozilar va giyohvandlik vositalarini qadoqlashda foydalaniladigan anjomlar aniqlandi.
Ekspertiza xulosasiga ko‘ra, musodara qilingan moddalar 1,2 kilogramm geroin va 100 gramm mefedron ekani tasdiqlangan. Ma’lum qilinishicha, mazkur ikki shaxs ham muqaddam giyohvandlik vositalari bilan bog‘liq jinoyatlari uchun sudlangan.
Yana bir tezkor tadbirda Shayxontohur tumanida yashovchi, 1982 yilda tug‘ilgan, muqaddam sudlangan fuqaroning yashash xonadonidan 47 gramm gashish va 34 gramm opiy musodara qilindi.
Tergov harakatlari davomida uni narkotik moddalar bilan ta’minlab kelgani gumon qilinayotgan Olmazor tumanida yashovchi 1980 va 1985 yillarda tug‘ilgan ikki nafar fuqaro ham ushlandi. Ularning avtomashinalari va yashash xonalari tekshirilganda, 1,8 kilogramm gashish hamda 12 gramm opiy aniqlanib, protsessual tartibda rasmiylashtirib olindi.
Har ikki holat yuzasidan gumonlanuvchilarga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Ayni paytda tergov harakatlari davom etmoqda.
Reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalariga oid huquqlar himoyasi kuchaytiriladi.
«Aholiga ko‘rsatilayotgan davlat xizmatlarini takomillashtirish hamda fuqarolar uchun qo‘shimcha qulayliklar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Prezident qarori (PQ-265-son, 15.07.2026-y.) qabul qilindi.
Qarorga ko‘ra, voyaga yetmagan shaxslar o‘z huquqlarini mustaqil ravishda amalga oshirish yuzasidan sudlarga murojaat qilishda davlat bojidan ozod qilinishi belgilandi.
2026-yil 1-oktyabrdan jismoniy shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi, tug‘ilgan sanasi kabi birlamchi ma’lumotlari o‘zgarganda o‘zida ushbu ma’lumotlarni aks ettiruvchi davlat organlariga tegishli axborot tizimlaridagi ma’lumotlarga avtomatik tarzda idoralararo elektron hamkorlik yo‘li bilan o‘zgartirishlar kiritish amaliyoti yo‘lga qo‘yiladi.
2026-yil 1-noyabrdan boshlab:
– mobil aloqa vositalari orqali SMS-xabarnomalar yo‘li bilan tovar (ish, xizmat)larni taklif (reklama) qiluvchi har qanday yuridik va jismoniy shaxslar faqat shaxsning yozma yoki elektron roziligini olgandan so‘ng ushbu harakatlarni (reklamani) amalga oshiradi;
– mobil aloqa vositalariga reklama qo‘ng‘iroqlari va SMS-xabarnomalarni jo‘natish xizmatini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar o‘zlarining axborot tizimlarini Shaxsga doir ma’lumotlar bazalarining davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tkazgandan keyin tegishli xizmatlarni ko‘rsatishiga yo‘l qo‘yiladi;
– reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalarini telekommunikatsiya tarmoqlari (mobil aloqa) orqali soat 18.00 dan 09.00 gacha tarqatish taqiqlanadi;
– mobil aloqa operatorlariga o‘zlari tomonidan tarqatiladigan reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalarini abonent so‘roviga ko‘ra to‘liq yoki qisman bloklash majburiyati yuklatiladi;
– mazkur belgilangan talablarga rioya etmaslik reklama hamda shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish hisoblanadi va tegishli choralar ko‘rish uchun asos bo‘ladi.
Kino, teatr, muzey va konsertlarga muntazam tashrif buyurish fiziologik qarishning sekinlashishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Bu ikki mingga yaqin keksa odamlarning ma’lumotlarini tahlil qilgan yapon olimlari tomonidan chiqarilgan xulosadir. Tadqiqot natijalari Epidemiologiya va Jamiyat Salomatligi jurnalida (JECH) chop etildi.
Tadqiqotchilar qarish bo‘yicha uzoq muddatli tadqiqotda ishtirok etgan 50 yoshdan oshgan 1899 nafar ingliz fuqarosining ma’lumotlarini o‘rganib chiqdilar.
Ishtirokchilar kinoteatrlar, muzeylar, san’at galereyalari, teatrlar, konsertlar va operalarga qanchalik tez-tez tashrif buyurganliklarini xabar qilishdi. Keyin bu ma’lumot ularning fiziologik yoshi bilan taqqoslandi – bu qon bosimi, o‘pka funksiyasi, gemoglobin va xolesterin darajasi, tana massasi indeksi, ushlash kuchi va yurish tezligi kabi o‘nta parametr asosida tananing haqiqiy sog‘lig‘ini aks ettiruvchi ko‘rsatkich.
Ma’lum bo‘lishicha, madaniy tadbirlarga kamida bir necha oyda bir marta tashrif buyurgan odamlarning o‘rtacha fiziologik yoshi 66,9 yoshni tashkil etgan. Deyarli faqat madaniy hayotda ishtirok etganlar orasida bu ko‘rsatkich 69,9 yoshga yetdi – bu taxminan uch yillik farq.
Daromad, bandlik, surunkali kasalliklar va boshqa omillarni hisobga olgan holda ham, madaniy faoliyat shkalasidagi har bir qo‘shimcha birlik fiziologik yoshni taxminan 31 kunga qisqartirish bilan bog‘liq edi.
Mualliflarning fikriga ko‘ra, bu ta’sir madaniy dam olish ijtimoiy muloqotni rivojlantirishi, aqliy farovonlikni yaxshilashi va sog‘lom turmush tarzini rag‘batlantirishi bilan izohlanishi mumkin.
Olimlar madaniy faoliyatning fiziologik qarishga ta’siri muntazam jismoniy faollikning ta’siriga o‘xshashligini va qo‘shimcha tadqiqotlarga loyiqligini ta’kidlamoqdalar.
Hokim yordamchilariga oid yana bir korrupsiyaviy holat fosh etildi
Qurilishi tugallanmagan uylarga ko‘chirish holatlariga chek qo‘yiladi
Daniya “do’zax qurti” hujumida – hukumat navbatdan tashqari yig’ilish o’tkazdi
-
Sport5 days agoIspaniya Belgiyani yengib, yarimfinalga chiqdi
-
Jamiyat4 days agoBektemir tumanida «zakladchik»lar qo‘lga olindi
-
Sport5 days agoAngliya-Norvegiya bahsi boshlanish vaqti kechiktirilishi mumkin
-
Dunyodan4 days ago
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.
-
Sport4 days agoInfantino yana JCh ishtirokchilari sonini oshirish g‘oyasi haqida gapirdi
-
Jamiyat5 days agoDori narxini sun’iy oshirgan yuzlab dorixonalar aniqlandi
-
Jamiyat3 days agoToshkent metrosiga yana 3 ta zamonaviy poyezd qo‘shildi
-
Jamiyat4 days ago
Bugun ayrim hududlarda chang-to‘zon kuzatiladi, havo 43 darajagacha isiydi