Dunyodan
BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish BBCga bergan intervyusida AQSh o‘z kuchini xalqaro huquqdan muhimroq deb hisoblaydi.
Anna Foster Bugun dastur boshlovchisi
BMT surati/Alba Garsiya Ruiz
Antonio Guterresning BBCga aytishicha, ba’zi odamlar “qonun kuchi kuch qonuni bilan almashtirilishi kerak” deb hisoblashadi.
AQSh jazosiz harakat qilmoqda va AQSh kuchini xalqaro huquqdan muhimroq deb hisoblaydi, dedi BMT rahbari BBCga.
Antonio Guterrishning BBC Radio 4 ning Today dasturiga aytishicha, AQShda ko‘p tomonlama yechim ahamiyatsiz ekanligiga “aniq ishonch” mavjud.
Muhimi, deya davom etdi u, “AQShning kuch va ta’sirini va ba’zida bu boradagi xalqaro huquq normalarini amalga oshirishdir”.
Uning izohlari Amerika Qo’shma Shtatlari Venesuelaga hujum qilib, bosib olganidan bir necha hafta o’tib, prezident Donald Trampning Grenlandiyani anneksiya qilish haqidagi takroriy tahdidlari fonida yangragan.
Guterrish Birlashgan Millatlar Tashkilotining ta’sis tamoyillari, jumladan, a’zo davlatlarning tengligi endi tahdid ostida ekanligiga ishonishini aytdi.
Prezident Tramp Birlashgan Millatlar Tashkilotini qattiq tanqid qildi.
U o’tgan yilning sentyabr oyida Bosh Assambleyadagi nutqida uning maqsadini shubha ostiga qo’ygan va u “etti cheksiz urushni tugatganini” va Birlashgan Millatlar Tashkiloti “hech qanday yordamga kelmaganini” da’vo qilgan.
“Keyinchalik men Birlashgan Millatlar Tashkiloti biz uchun yo’qligini angladim”, dedi u.
Ushbu dahshatli bahoga duch kelgan janob Guterrish uning tashkiloti a’zo davlatlar Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomida belgilangan xalqaro qonunlarga rioya qilishlarini ta’minlash uchun kurashayotganini tan oldi.
Uning ta’kidlashicha, Birlashgan Millatlar Tashkiloti yirik global mojarolarni hal qilishga “juda sodiq”. “Ammo Birlashgan Millatlar Tashkilotining ta’siri yo’q, buyuk kuchlarning ta’siri ko’proq.
U ushbu qo’shimcha ta’sir ushbu mojarolarga haqiqiy, doimiy echimlarni yaratish yoki shunchaki maxsus echimlarni yaratish uchun foydalanilmoqdami, degan savolga javob berdi. “Ikkisi o’rtasida katta farq bor”, deb ta’kidladi u.
Guterrish, shuningdek, tashkilotga a’zo 193 davlat duch kelayotgan “dramatik muammolar va muammolar”ni hal qilish uchun uni isloh qilish zarurligini aytdi.
“Qonun kuchini kuch qonuni bilan almashtirish kerak, deb hisoblaydiganlar bor”, – dedi BMT rahbari.
“Haqiqatan ham, agar biz AQShning hozirgi siyosatiga nazar tashlasak, ko’p tomonlama echimlar muhim emasligiga aniq ishonch bor; muhimi, AQShning kuchi va ta’siri va ba’zi hollarda bu boradagi xalqaro huquq normalari.”
Uning fikricha, xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlashga qaratilgan BMT Xavfsizlik Kengashi endi dunyoni ifodalamaydi va “ojiz”.
Hozirda Xavfsizlik Kengashining barcha doimiy a’zolari – Frantsiya, Xitoy, Rossiya, Buyuk Britaniya va AQSh rezolyutsiyalarga veto qo’yishi mumkin. Rossiya ham, Qo’shma Shtatlar ham bu kuchdan Ukraina va G’azodagi urushlarni tugatish bo’yicha global sa’y-harakatlarni izdan chiqarish uchun foydalangan.
Guterresh “uchta Yevropa davlati” Xavfsizlik Kengashining doimiy a’zosi ekanligini tanqid qilib, veto huquqi alohida a’zo davlatlarning manfaatlarini himoya qilish uchun qo‘llanilayotganini ta’kidladi.
U “qonuniylikni tiklash” va “butun dunyoga ovoz berish” uchun kengash tarkibiga o’zgartirishlar kiritishni va qabul qilib bo’lmaydigan “to’siqlar” oldini olish uchun veto huquqini cheklashni taklif qildi.
Reuters
Bosh kotiblik muddati tugash arafasida turgan janob Guterrish o‘tgan juma kuni Londonda ser Key Starmer bilan uchrashdi.
Portugaliyaning sobiq bosh vaziri Guterrish 2017-yilda BMT Bosh kotibi lavozimini egallagan va shu yil oxirida bu lavozimni tark etadi.
Bosh Assambleyaga har yilgi murojaatida, an’anaviy tarzda tashkilotning ustuvor yo’nalishlarini belgilash uchun foydalaniladi, u “mojarolar, jazosizlik, tengsizlik va oldindan aytib bo’lmaydigan narsalarga to’la” tartibsiz dunyo haqida ogohlantirdi va “xalqaro huquqning qo’pol ravishda buzilishi”ni dunyo tartibi oldida turgan eng katta muammolardan biri sifatida belgiladi.
Guterrish Birlashgan Millatlar Tashkiloti uchun asosiy deb belgilagan davom etayotgan mojarolardan biri G’azo edi.
Isroil xalqaro gumanitar tashkilotlarning o‘z hududiga kirishini to‘sib qo‘ygani sababli, mintaqaga yordam tarqatilishi urushning katta qismiga to‘sqinlik qilgan.
Bir paytlar Isroil, hattoki, Birlashgan Millatlar Tashkiloti an’anaviy tarzda o’nlab yillar davomida amalga oshirgan operatsiyalarni amalga oshirish uchun G’azo gumanitar tashkiloti bo’lgan tashqi pudratchini qo’llab-quvvatladi. GHF istehkomlarida oziq-ovqat olishga harakat qilgan yuzlab falastinliklar halok bo’ldi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining G’azoda o’zgarishlarni amalga oshirishga ojiz deb o’ylaysizmi, degan savolga u shunday javob berdi: “Albatta, lekin ochiq aytsam.
“Isroil uzoq vaqtdan beri gumanitar yordam tarqatilmagan, chunki Birlashgan Millatlar Tashkiloti bunga qodir emasligini ta’kidlab keladi. Albatta, Isroil G’azoga ko’chib o’tishimizga ruxsat bermaganida, biz G’azoga ko’chib o’ta olmasdik. Keyin o’t ochishni to’xtatib, ko’p miqdorda insonparvarlik yordami yog’ildi”.
“Agar sharoitlar to‘g‘ri bo‘lganida, biz tayyor bo‘lardik.
Bir necha kun avval Guterrish BMT Bosh Assambleyasida nutq so‘zlab, tashkilotning ta’sis tuzilmasi haqida gapirib, “1945 yil muammosini hal qilish” bilan 2026 yilgi muammoni hal qilmasligini aytgan edi.
Qiyinchiliklar birin-ketin kelib chiqadi, jumladan, Qo’shma Shtatlarning Venesueladagi rahbariyatini majburan o’zgartirishi, Eron rejimi kuchlari tomonidan minglab namoyishchilarning o’ldirilishi va Donald Trampning Grenlandiyani anneksiya qilish niyati.
Ko’p qirralilikning nobud bo’lishi va ba’zi dunyo rahbarlarining xalqaro huquq ustuvorligini himoya qilish va himoya qilishda muvaffaqiyatsizlikka uchragani haqidagi savollar tobora kuchayib bormoqda.
Ammo Antonio Guterres menga ijobiy munosabatda ekanligini aytdi.
“Menimcha, odamlar ba’zan hokimiyatdagilar bilan to’qnash kelishni istamaydilar. Lekin haqiqat shundaki, agar biz hokimiyatdagilarga qarshi turmasak, hech qachon yaxshiroq dunyoga erisha olmaymiz”.
Prezident Trampning Shimoliy Amerikadagi ikkinchi muddatining burilishlari va burilishlarini kuzatib boring, muxbir Entoni Tsyurcherning haftalik US Politics Unspun axborot byulleteni. Buyuk Britaniya o’quvchilari bu erda ro’yxatdan o’tishlari mumkin. Buyuk Britaniyadan tashqaridagi odamlar bu erda ro’yxatdan o’tishlari mumkin.