Dunyodan
“Bizning erkinligimiz buyuk davlatlar davrida kafolatlanmagan.”
Myunxen xavfsizlik konferensiyasi ochilishida Germaniya kansleri Fridrix Mels o‘n yilliklar davomida mavjud bo‘lgan xalqaro tartib “samarali yakun topganini” aytdi. Uning ta’kidlashicha, global qoidalar va qonunlar tizimi barbod bo‘lmoqda va Yevropa xavfsizlikka yondashuvini tubdan qayta ko‘rib chiqishi kerak.
Mers, konferensiyaning “Dunyo parchalanmoqda” shiori vaziyatning haqiqatini aks ettirganiga diqqat qaratdi.
“Kamchiliklariga qaramay, bu tizim endi mavjud emas”, dedi u.
Bosh vazirning soʻzlariga koʻra, Berlin devori qulagandan keyin yuzaga kelgan “bir qutbli davr” tugadi. Yangi bosqichda buyuk davlatlar o’rtasidagi kuch siyosati hatto eng qudratli mamlakatlar xavfsizligiga tahdid solmoqda. U bu jarayonni “inqilobdan oldingi davrga xos keskinlik” bilan qiyosladi.
Mers o’z nutqida Amerika Qo’shma Shtatlarini ogohlantirar ekan, Qo’shma Shtatlar yangi geosiyosiy muhitda “yakka o’zi harakat qilib” o’z maqsadlariga erisha olmasligini ta’kidladi. U transatlantika munosabatlari qiyin pallaga kirganini tan oldi.
Xususan, u AQSh vitse-prezidenti Devid Vensning o‘tgan yili Myunxendagi tanqidiy nutqini eslab, Yevropa va AQSh o‘rtasida “bo‘shliq” borligini aytdi. Biroq, Mers Vensning xulosalariga qo’shilmadi.
Bosh vazir Rossiya-Ukraina urushi haqida gapirdi va G‘arb davlatlari Kiyevni qo‘llab-quvvatlashda davom etishi kerakligini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Rossiya iqtisodiy va ehtimol harbiy jihatdan zaiflashgan taqdirdagina tinchlikka rozi bo‘lishi mumkin.
Mers 2024-yilda Yevropa Ittifoqi mamlakatlari bosh vazirlari Moskvaga tashrif buyurganini, biroq bu tashrif muvaffaqiyatsiz yakunlanganini eslatdi. U Rossiyani tajovuzkorlikdan foyda ko‘rmaydigan holatga keltirish zarurligini ta’kidladi.
Bosh vazir, shuningdek, Yevropa o‘zining to‘liq salohiyatiga erishmaganini tan oldi. Qiyosiy raqamlarni keltirib, u Rossiya yalpi ichki mahsuloti qariyb 2 trillion yevroni, YeI yalpi ichki mahsuloti esa taxminan 10 barobar ko‘p ekanligini aytdi. Shunga qaramay, Yevropa “10 barobar kuchli emas”.
“Bizning erkinliklarimiz buyuk davlatlar davrida kafolatlanmagan. Erkinligimizni himoya qilish qat’iyatni talab qiladi”, – deya xulosa qildi Maas.
Uning nutqi Yevropaning xavfsizlik arxitekturasini qayta ko‘rib chiqish, mudofaa salohiyatini oshirish va geosiyosiy mustaqillikni oshirishga chaqiriq sifatida baholanmoqda.
BBC tahliliga ko‘ra, Eronning Yaqin Sharqdagi AQSh harbiy bazalariga hujumlari dastlabki 14 kun ichida taxminan 800 million dollar zarar keltirgan.
Xabarda aytilishicha, ko‘p zarar Eronning jangovar harakatlarning birinchi haftasida amalga oshirgan javob hujumlari tufayli yetkazilgan. Bu nishonlarga AQShning Yuqori balandlikdagi hududdan mudofaa tizimi (THAAD) va Iordaniya havo bazasi AN/TPY-2 radar tizimi kiritilgan. Tahlillarga ko’ra, ikkinchisining qiymati taxminan 485 million dollarga baholanmoqda. Bundan tashqari, Eron hujumlari AQShning Yaqin Sharqdagi harbiy bazalaridagi binolar va infratuzilmalarga qo‘shimcha 310 million dollar zarar yetkazdi, deya xabar beradi BBC.
Sun’iy yo’ldosh tasvirlari tahlili shuni ko’rsatadiki, Eron ham kamida uchta AQSh havo bazasiga bir necha bor hujum qilgan: Quvaytdagi Ali al-Salim, Qatardagi al-Udeid va Saudiya Arabistonidagi shahzoda Sulton. BBCning xabar berishicha, bu takroriy hujumlar Eron muhim ob’ektlarga hujum qilish niyatida ekanligini ko’rsatadi.
Senatorlar bilan bo‘lib o‘tgan shaxsiy konferensiyada Pentagon rasmiylari AQSh urushning dastlabki olti kunida kamida 11,3 milliard dollar sarflaganini ma’lum qildi, deb xabar berdi ABC News. The Washington Post gazetasining yozishicha, Pentagon harbiy amaliyotning dastlabki ikki kunida o‘q-dorilarga 5,6 milliard dollar sarflagan.
AQSh prezidenti Donald Tramp Eron bilan davom etayotgan urushni yaqin kelajakda tugatish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda. Biroq, Hormuz bo‘g‘ozi bilan bog‘liq asosiy masala hal etilmay turib, urush tugashi ehtimoli bor.
Truth Social’da e’lon qilingan bayonotda prezident Tramp Qo‘shma Shtatlar Yaqin Sharqdagi harbiy amaliyotlarni “to‘xtatish” imkoniyatlarini o‘rganayotganini aytdi.
“Biz Eron rejimiga qarshi harbiy maqsadlarimizga erishishga juda yaqinmiz”.
Prezident Trampning soʻzlariga koʻra, Qoʻshma Shtatlar Eronning raketa salohiyati va harbiy sanoatiga hujum qilish, dengiz floti va havo kuchlarini sezilarli darajada zaiflashtirish hamda yadro qurolini yaratish imkoniyatlarini cheklash boʻyicha oʻz maqsadiga erishdi.
Shu bilan birga, u Hormuz bo‘g‘ozini qo‘riqlash mas’uliyatini boshqa davlatga yuklash kerakligini aytdi.
Prezident Trump, “Hurmuz bo’g’ozi undan foydalanadigan davlatlar tomonidan himoya qilinishi kerak. Qo’shma Shtatlar bunday qilmasligi kerak” dedi.
Dunyo neftining katta qismi Hormuz boʻgʻozi orqali tashiladi. Uning yopilishi jahon iqtisodiyoti uchun jiddiy oqibatlarga olib keladi.
Ammo tahlilchilar fikricha, aynan shu masala Trampni qiyin ahvolga solib qo‘yadi. Urushni to’xtatish bo’g’ozni yopib qo’yishi mumkin, ochiq qolishi esa mojaroni kuchaytirishi mumkin.
AQSh rasmiylarining aytishicha, urush tez orada tugashi dargumon.
Oq uyning aytishicha, operatsiya 4-6 hafta davom etishi kutilmoqda va hozirda uchinchi haftada.
Manbalarga ko‘ra, prezident Trampning o‘zi ham urush haqida ikkilanib turadi. Bir tomondan u neft narxi va iqtisodiy bosimlardan xavotirda bo‘lsa, ikkinchi tomondan harbiy qudrat namoyishidan mamnun.
So‘rovlar shuni ko‘rsatadiki, urush ko‘pchilik tomonidan qo‘llab-quvvatlanmaydi.
AQSh prezidenti Donald Tramp Eronga qattiq ultimatum qo‘ydi. Uning bayonotiga ko‘ra, Eron 48 soat ichida Hormuz bo‘g‘ozini to‘liq ochmasa, AQSh harbiy chora ko‘rishi mumkin.
“Agar Eron 48 soat ichida Ormuz boʻgʻozini toʻliq va tahdidsiz ochmasa, Qoʻshma Shtatlar Eron elektr stansiyalariga hujum qiladi va yoʻq qiladi”, — deb yozdi Tramp “Truth” ijtimoiy tarmogʻida.
Prezident Tramp potentsial maqsadlar sifatida Eronning yirik energetika inshootlarini alohida tilga oldi. “Ta’sir eng yirik elektr stansiyalarida boshlanadi”, dedi u.
Prezident Trampning so‘nggi bayonotlari Yaqin Sharqdagi vaziyatni yanada yomonlashtirishi mumkin.
Tahlilchilar AQShning Eron energetika infratuzilmasiga hujumi mojaroni yanada kuchaytirib, mintaqadagi neft va gaz inshootlarini nishonga olishni kutmoqda.
Hozircha Eron bu ultimatumga rasmiy javob bermagan.
22 mart kuni Amerikaning Florida shtatida Amerika va Ukraina delegatsiyalari o’rtasida muzokaralar bo’lib o’tdi. Uchrashuv davom etayotgan vositachilik sa’y-harakatlari doirasida bo’lib o’tdi.
AQSh prezidentining maxsus vakili Stiv Vitkoff muzokaralar “konstruktiv” ruhda o‘tganini va asosiy e’tibor hal qilinmagan masalalar ko‘lamini toraytirishga qaratilganini aytdi.
Janob Vitkoff muzokaralar muhimligini ta’kidlab, ular jahon barqarorligi uchun muhim ekanini ta’kidladi.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy ham delegatsiyaning AQShda ekanligini tasdiqladi va birinchi uchrashuv 22 mart kuni bo‘lib o‘tganini ma’lum qildi.
“Butun dunyo diplomatik sa’y-harakatlarni davom ettirishi muhim. Bu urushni hech kim xohlamaydi”, – dedi u.
Prezident Zelenskiy muzokaralar 23 martgacha davom etishini aytdi.
Ukraina rahbarining so‘zlariga ko‘ra, muzokaralardagi asosiy masala Rossiya urushni to‘xtatishga tayyormi yoki yo‘qmi, degan savol tug‘iladi.
“Asosiy savol Rossiya haqiqatan ham urushni toʻxtatishga chin dildan tayyormi yoki yoʻqmi”, dedi Zelenskiy.
Uning ta’kidlashicha, bu muzokaralar Yaqin Sharqda, xususan, Eron atrofida keskinlik kuchaygan bir paytda o’tkazilmoqda. Bu Ukrainadagi urushni hal qilish masalasini murakkablashtiradi.
AQShning Eronga qarshi harbiy kampaniyasining narxi bir oy ichida 27 milliard dollardan oshadi va harajat kun sayin ortib bormoqda.
Ma’lumotlarga ko’ra, bu hisob-kitoblar Eron urushi xarajatlarini kuzatish platformasi orqali amalga oshiriladi. Mudofaa vazirligi ma’lumotlari asosida real vaqt rejimida urush xarajatlarini hisoblang.
Pentagon hisobotiga ko’ra, urushning dastlabki olti kuni 11,3 milliard dollarga tushdi, keyin esa har bir kun taxminan 1 milliard dollarga tushdi.
Newsweek ma’lumotlariga ko’ra, Qo’shma Shtatlar Eronga qarshi operatsiyalar uchun 2003 yilda Iroq urushi boshlanganidan ko’ra ko’proq mablag’ sarflamoqda.
Pentagon ham ushbu kampaniyani davom ettirish uchun 200 milliard dollar so’ragan. Bu Jorj Bush ma’muriyati 2003 yilda so’raganidan 67 milliard dollarga ko’pdir.
The Economist nashriga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar o‘zining sarflangan o‘q-dorilar zaxirasini to‘ldirish uchun kamida bir yil vaqt oladi. Biroq, Oq uy Kongress bilan bu xarajatlar uchun byudjetga hali rozi bo’lmagan.
Eslatib oʻtamiz, AQSh va Isroilning Eronga qarshi harbiy amaliyoti 28-fevraldan beri davom etmoqda.
Eronning hujumi AQShga qancha zarar yetkazdi? BBC sharhi
O‘zbekistonda suv tanqisligini kamaytirish uchun 600 mlrd so‘mlik dastur tasdiqlandi
Prezident Tramp Eron bilan urushni tugatish haqida o’ylaydi – Axios
-
Dunyodan5 days ago
Isroil Livan janubida quruqlikdan operatsiya boshladi
-
Jamiyat4 days agoChilonzorda Al-Xorazmiy ko‘chasining bir qismi yopiladi
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston va Turkmaniston yetakchilari bir-birlarini tabrikladilar
-
Jamiyat4 days agoToshkentda bayram kunlari jamoat transporti uchun maxsus jadval joriy etildi
-
Mahalliy5 days agoRo‘zadan keyin 90 foiz odamlar yo‘l qo‘yadigan xato
-
Jamiyat4 days agoCoca-Cola O‘zbekistonda Ramazon oyida bir qator xayriya tashabbuslarini amalga oshirdi
-
Jamiyat3 days agoImom Buxoriy masjid-majmuasida ilk hayit namozi o‘qildi (foto)
-
Iqtisodiyot5 days ago
Xizmatlar bozorining qariyb 40 foizi Toshkentda — statistika