Jamiyat
«Biz o‘z uyimizda xavfda yashayapmiz…» — va’dalardan charchagan aholi (video)
Buxoro viloyati, Romitan tumani markazidagi ikki qavatli uylar ahvoli aholi yashash uchun noqulaylik tug‘dirmoqda. Mutasaddilar va’da bermoqda, ammo, amalda ko‘zbo‘yamachilikdan nariga o‘tilmayapti.
Bir nechta ikki qavatli «sovet» uylari 1965-yilda qurilgan. Tuzilishi bo‘yicha o‘tgan asr me’yorlariga mos. Bugun u namiqqan va yog‘ochlari chiriyotgan cherdak, devorlarida yoriqlar va sanitariyaga zid sharoitda «chidab» yashayotgan inshootga aylangan.
Aholi yillar davomida bir necha bor tuman hokimligi, mahalliy kengash va mas’ul tashkilotlarga murojaat qilib kelishgan. Ammo, murojaatlarga javob sifatida faqat «va’da»lar berilgan, xolos.
– Uyda kalamush, kaltakesak, hatto, ilonlar chiqayotganini ko‘rdik. Har kuni o‘zimiz va bolalarimiz salomatligidan qo‘rquvda yashaymiz. O‘ta ta’mirga muhtoj. Murojaat qilib bormagan joyimiz qolmadi. Rahbarlar ko‘zimizga qaramaydi, – deydi mahalliy aholidan biri.
Tahririyatimizga ushbu murojaat joriy yilning sentyabr oyi oxirlarida kelib tushgan edi. Mazkur murojaat yuzasidan manzil sari yo‘l oldik. «Qaysidir mahallaga kirishdan oldin eshigini taqillat» degan qoidaga amal qilib, yo‘ldayoq Romitan tumani hokimi Umidjon Barnoyev bilan qo‘ng‘iroqlashdik. Murojaatga ko‘ra, aholi o‘z «domi» ahvolidan judayam norozi ekani, necha yillardan buyon turli tashkilot va idoralarga murojaat qilishmasin, ijobiy o‘zgarish bo‘lmayotgani xususida bildirdik. Tuman hokimidan jo‘yali javob oldik: «Mas’ullarimni jo‘nataman. Agar holat haqiqatan ham shunday bo‘lsa, muammo hal etiladi», – dedi u.
O‘tgan asrning uyi, bugunning muammosi
Biz tuman markazida joylashgan Zarafshon MFY hududidagi Sadriddin Ayniy ko‘chasi 2- hamda 4-uylarga yetib keldik. Uy devorlari to‘kilib, suvoqlari eskirib ketgan. Ikki yon tarafdan temir armaturalari chiqib turgan devorlar, chirib ketgan cherdak, yorilib ketgan zinapoyayu tom usti shefirlari, qarovsizlikdan achinarli ko‘rinish kasb etgan uy orqa qismi … tahlikali holatni esga soladi. Bir qarashda, «hozirgi zamonda ham shunday «dom»lar qolganmi?» deb o‘ylash qiyin emas. Bu yerda bolalar o‘sayapti, qariyalar yashayapti. Hech qanday bolalar o‘yingohi yo‘q. «Dom» «tug‘ilganidan» boshlab, o‘z-o‘zini suv bilan ta’minlash (issiq va sovuq suv yetkazib beruvchi quvurlar yo‘q) tizimiga, ya’ni yer usti suvini to‘plab borish uchun qazilgan qo‘lbola o‘ralardan foydalanishga moslashgan. Suv ta’minoti yo‘qligi bois, odamlar haligacha qo‘lbola suv o‘ralaridan foydalanishga majbur. Afsuski, usti yopiq bo‘lishiga qaramay, bu o‘ralar ichida yig‘ilib qolgan suvlar anchadan beri to‘xtab qolgani uchunmi noxush hid tarqatadi. O‘ra chang va qum zarralari bilan qoplanib, turli hashorat va kasalliklar o‘chog‘iga aylangani ko‘zga yaqqol tashlanadi.
Ammo, aholining ham o‘z e’tiborsizligi sabab tug‘ilayotgan muammolar yo‘q emas. Pod’yezlarda odamlarning o‘zboshimchaligi bilan tortilgan va xavfsizlik qoidalariga amal qilinmagan holda osilib yotgan ochiq elektr simlarini ko‘rib, hayratimiz yanada oshdi. Kamiga ayrim fuqarolar uyning yon taraf devorlarini o‘yma-teshik qilib, undan qaysidir xizmatlari uchun foydalanishgan. Atrof tozalanmagan, begona o‘t va yantoqlar bosib yotibdi. Daraxtlarga ishlov berilmagan. Achinarli ahvolda.
Uydan ilon chiqsa, bu sanitariya emas, xavfsizlik muammosi!
Uydan ilon, kaltakesak, yurmonqoziq va hatto, kalamush chiqib turgan bir paytda, bu faqat sanitariya muammosi emas – bu inson xavfsizligi muammosidir. Aholi bu masalada bir marta emas, bir necha marta mutasaddi idoralarga, mahalliy hokimiyatga murojaat qilgan. Lekin, javob bitta: «O‘rganamiz», «Va’da beramiz», «Hal qilamiz». Va’dadan boshqa natija yo‘q.
– Biz charchadik, – deydi yana bir fuqaro. – Har yili uy uchun xizmat ko‘rsatib kelayotgan kompaniyaga belgilangan miqdordagi pulni to‘lab kelamiz. Uyning tashqi fasadi, tom qismi, zina va uning devorlarining ta’mirini talab qilsak, «senlar o‘zi qancha to‘laysanlar!» degan po‘pisani eshitamiz. Bu xizmat miqdorining oz yoki ko‘pligini biz belgilab qo‘ymagan bo‘lsak, axir. Shundoq tuman markazida yashaymiz. Tashlandiq va xarob manzarani ko‘rib turibsizlar. Necha marta hokim qabuliga ham kirdik. Natija yo‘q.
Fuqarolarning so‘ziga ko‘ra, ikki qavatli bu uylarda amalga oshirib kelinayotgan ishlar sifatsiz va ko‘zbo‘yamachilikka asoslangan. Biror marotaba sidqidildan bajarilmagan. Hatto, bir necha bor ustalarning ham mehnat haqlari to‘lanmagan. Ma’lum bo‘lishicha, ushbu uylarga «Aslon Islom qurilish» boshqaruv servis kompaniyasi xizmat ko‘rsatadi.
– Bizga bu servais kompaniya xizmati umuman kerak emas. Kompaniya rahbari Aslon Atoyev say’-harakatlaridan mutlaqo norozimiz. U hech qachon bizni eshitmagan, eshitgan taqdirda ham e’tibor qaratmay, muammolarni o‘z holiga qoldirib kelgan, – deydi keyingi fuqaro.
– Alam qiladigani nima, bilasizmi, pod’yezdlar oldiga o‘rindiqlar o‘rnatishdi. Biz «dom»imiz tarixidagi bu o‘zgarishdan rosa xursand bo‘ldik. Surat va videolarga olishdi. Afsuski, kun o‘tmay, o‘zlari o‘rindiqlarni olib ketishdi. Uyat, sharmandalik-ku, bu, axir! Bu qiliqlaridan o‘zlari kulgiga qolishdan uyalishmaydimi? – so‘zlaydi yana biri.
«Aslon Islom qurilish» boshqaruv servis kompaniyasi rahbari Aslon Atoyev
Biz esa surishtiruv davomida aholining savoliga Aslon Atoyevdan javob kutdik. Kompaniya rahbari: «O‘rindiqlar bor, turibdi» – degan mujmal javobdan nariga o‘tmadi.
«Zamhokim» ogohlantirdi: «Kompaniya rahbarini daraxtga bog‘lab qo‘yaman!»
Surishtiruv davomida tuman hokimi o‘rinbosari Jo‘raqul Mustafoyev ham hozir bo‘ldi. U dastlab, bu masala bo‘yicha intervyu berishdan bosh tortdi. «Meni olish shart emas, meni olib o‘tirmang!» deya kameraga olmasligimizni so‘radi. Biz esa uning tuman hokimi tomonidan savollarimizga javob berish uchun yuborilgani, agar javob bermasa, jarayonga ishtirok etishi ham shart emasligini eslatdik. Shundan so‘nggina hokim o‘rinbosari savollarimizga javob berar ekan, u aholi bilan yuzma-yuz muloqotda qayta-qayta «zamhokim» sifatida va’da beraman»dan to‘xtamadi.
Tuman hokimi o‘rinbosari Jo‘raqul Mustafoyev
– Sevis kompaniya shu paytgacha nima xatti-harakat qilgan – bu bilan shug‘ullanishadi. Xalqning oldida aytayapman, biz halqimiz uchun kerak bo‘lsa, bunday rahbarlarning besh-o‘nta, kerak bo‘lsa, yuztasidan ham voz kechamiz. Men «zamhokim» sifatida aytayapman. Bugun 18 sentyabr bo‘lsa, 1 oktyabr sanasidan ishni boshlaydi. Bu dasturda bormi-yo‘qmi, kissasida puli bormi-yo‘qmi, qarz oladimi, chorvasini sotadimi, mashinasini sotadimi, bu menga qiziq emas. Men «zamhokim» sifatida talab qo‘yaman: 1 oktyabr sanasidan ishni boshlaydi. Bajaramiz. Davlat bu lavozimga bizni ishonib qo‘yibdimi, men sizlarni aldamayman. Va’da berganimdan keyin «zamhokim» sifatida so‘zimning ustidan chiqishim kerak. Oxirgi gapimni aytayapman: sizlar ishonmayapsizlar, ammo, 20 oktyabrdir balki, oxiri, o‘sha payt sizlar bilan gaplashamiz. 1 oktyabrdan shu yerda bo‘laman. Mas’ulimni olib kelaman. Kompaniya rahbarini ana bu daraxtga bog‘lab qo‘yaman (barmog‘ini bigiz qilib) 15 kun ketmaydi shu yerdan. Buni men «zamhokim» sifatida aytayapman: ustalar 2 oktyabrda kelmaydi, 1 oktyabrda keladi. Undan oldin kelsa keladiki, bir kun kechikmaydi. Ortiqcha gap kerak emas! – deydi Jo‘raqul Mustafoyev har ikki so‘zining birida «zamhokim»ligini eslatib qo‘yayotgandek.
Jurnalistik surishtiruvdan keyin… «remont»?
Jurnalistlar tomonidan o‘tkazilgan surishtiruvning ertasigayoq tuman hokimi o‘rinbosari ushbu uyni ta’mirlash uchun ish boshlanganini bildirdi. Ma’lum bo‘lishicha, ta’mirlash guruhlari ham kelgan. «Ta’mirlash ishlari avjida, kuch-g‘ayrat bilan bajarilayotgani» aks etgan surat va videotasvirlar jo‘natildi.
Ammo, aholining ta’kidlashicha, ta’mirlash ishlari faqat rang berish, bir necha devorni chala bo‘yash va qisman og‘riqli joylarni yopish bilan cheklangan.
– Ularning ishlari ham, gaplari ham yolg‘on. Faqat siz jurnalistlar kelganda, biroz harakatga tushishdi. Keyin yana hammasi avvalgidek tinch va jim bo‘lib qoldi.Bu –ta’mir emas, ko‘zbo‘yamachilik. Hammasi sifatsiz, materiallar arzon, ishlar chala. Yuza qatlami ko‘chib tushayotgan devorlariga qisman qo‘l tekkizilgan. Yoriqlar ham o‘sha-o‘shaligicha qolgan, – deya tasvirlar orqali izohlab, bizga yana qayta murojaat qilishdi fuqarolar. Rahbarlar esa javob berish o‘rniga – va’dalar bilan cheklanmoqda, – deyishadi odamlar kuyinib.
Yengil-yelpi, shunchaki, «yuring, ketaylik»ka qilingan ta’mirlash ishlariga jalb etilgan ustalarning ham mehnat haqlari berilmagan. Devorlar tagiga oddiy rang surtilib, «bitta qatlam bo‘yoq» bilan ta’mirlandi, deb hisoblangan.
– Bizga sifatsiz va yaroqsiz qurilish mahsulotlarini keltirib berishsa, nima qilaylik. Cho‘ntagimizdan xarid qilmaymiz-ku! Bir kun o‘tgach, supirib, artilsa, o‘chib ketadigan moybo‘yoqlardan boshqa nimani kutish mumkin?! – deyishadi ustalar.
«Buyog‘iga bir yordam qiling, jurnalist opa… »
Ushbu holatlar yuzasidan aniq amaliy yechim ko‘rsatilmagan. Mahalliy aholi tuman hokimi o‘rinbosari o‘shandan buyon ko‘rinmagani, o‘sha kuni umumiy va’dalar bilan osongina «qutilib» olganini iddao qilishdi. Shirkat raisi esa aholi bilan muloqotdan qochayotgani, murojaatlarga javob bermayotganini bildirishdi.
Biz esa mas’ullardan: «Kirish yo‘llarini tugatib berdik. Fasad qismini ham boshlayman… Buyog‘iga bir yordam qiling, jurnalist opa, qo‘ldan kelgancha harakat qilyapmiz», – degan javob oldik.
«Buyog‘iga bir yordam qiling» – jurnalistlar uchun tanish iboraga aylanib qolgan. Shunga qaramay, biz ularga «bir yordam» qildik: ijobiy natijani roppa-rosa bir oy kutdik. Aholiga berilayotgan va’dalar bajarilmas, «ta’mirlandimi-ta’mirlandi» qabilidagi harakatlar davom etaverar ekan, xalqning ishonchi so‘nib boraveradi. Muammolar esa yechim emas, bahona tagiga ko‘milib ketaveradi. Javobgarlik esa «buyog‘iga bir yordam qiling» degan jumla ichida yo‘qolib ketmasligi kerak. Jamiyat o‘zgarishi uchun birinchi navbatda mas’ullar o‘z qarashini o‘zgartirishi, va’dalarni emas – amalni tanlashi lozim.
Masalaning yechimi bor, lekin, mas’uliyat kerak
Bugun zamon bilan hamnafas yashash uchun kurash kechayotgan bir pallada «sovet» uylarini to‘liq rekonstruksiya qilish – ichki va tashqi tuzilishini zamonaviy talablarga moslashtirish haqida o‘ylab ko‘rilmagan. Hokim o‘rinbosari esa yechimni «dom»ning «openbudjet»ga tushmayotgani muammosiga taqamoqda.
Bunday vaziyatlarda balki, ta’mirlash jarayonini mahalla va fuqarolar ishtirokida tashkil etish hamda jamoatchilik nazoratini ta’minlash kerakdir, nazarimizda. Shuningdek, mas’ul shaxslarning javobgarligini belgilash hamda amalga oshmagan va’dalar uchun hisobot berish tizimini joriy etishda tuman hokimi shaxsan aralashuvi eng to‘g‘ri yo‘ldir.
Bu og‘riqli masala faqat bitta uy yoki bir mahallaga xos emas. Fuqarolarning ovozi yetib bormayotgani, va’da berib, bajarilmay, ayrim mas’ullarda o‘zini oqlash amaliyoti keng tarqalgani, shaxsiy javobgarlikning yo‘qligi muammolarning yechimsiz qolishini ta’minlayveradi.
Vaqt keldi: mas’ullar mahalliy muammolarni yuzaki emas, yechimli yondashuv bilan hal qilish, aholiga sharoit yaratish, xalq manfaati oxirgi o‘rinda qolmasligini ta’minlashni unutilmasligi lozim.
1965 yilda qurilgan uy bugun faqat «eski bino» emas, balki, muammolarning jonli namunasidir. Agar biz bu uyning ta’miriga faqat bo‘yoq bilan yopishtirish, deb qarasak, ertaga yana shunday o‘nlab uylar, yuzlab fuqarolar minglab va’dalar ostida qolib ketaveradi.
Va’da emas, amaliy harakat kerak!
Laylo Hayitova
Futbol, siyosat yoki shou-biznes — qaysi mavzu bo‘lmasin, izohlarda haqorat ko‘payadi. Bu shunchaki odobsizlikmi yoki inson psixologiyasi haqida biror narsani ochib beradimi? Kun.uz ushbu mavzuni mutaxassis va ilmiy tadqiqotlar asosida o‘rgandi.
Tanqid emas, shaxsga hujum
18 iyun kuni O‘zbekiston milliy terma jamoasi tarixda ilk bor futbol bo‘yicha jahon chempionatidagi ishtirokini boshladi. Uchrashuvlar mag‘lubiyat bilan tugagan bo‘lsa-da, ijtimoiy tarmoqlarda futbolchilarga nisbatan haqoratomuz izohlar yog‘ildi.
Qizig‘i, kechagina terma jamoa mundialga chiqa olmayotgani uchun tanqid qilganlar bugun mundialga chiqqan futbolchilarni ham keskin tanqid qilmoqda. Bu esa muammo natijada emas, ayrim insonlarning voqelikni qanday qabul qilishida ekanligini ko‘rsatadi.
Psixologlar buni oddiy tanqid emas, balki onlayn agressiya, nafrat tili va toksik muloqotning bir ko‘rinishi sifatida baholaydi.
Olimlar: xeyterlar dalil emas, insonning o‘ziga hujum qiladi
2018 yilda Kaliforniya universiteti olimlari May Elsherif, Vivek Kulkarni, Dana Nguyen, Uilyam Yang Vang va Elizabet Belding yuz minglab ijtimoiy tarmoq izohlarini tahlil qildi. “Hate Lingo” deb nomlangan tadqiqot xulosasiga ko‘ra, nafratomuz izoh yozuvchilar aksariyat hollarda asosli fikr bilan bahslashmaydi. Ular dalil keltirish o‘rniga insonning tashqi ko‘rinishi, kelib chiqishi yoki shaxsiyatini nishonga oladi. Bu nafrat tili deyiladi. Tadqiqotchilarning fikricha, nafrat tilining asosiy quroli bahs emas, qadrsizlantirishdir.
Psixolog: agressiya ko‘pincha ichki muammolarning aksidir
Psixoterapevt Guli To‘rayevaga ko‘ra, ular o‘z emotsiyalarini nazorat qila olmaydi:
“O‘z fikrini agressiya bilan bildiradiganlar o‘zining emotsiyasini nazorat qila olmayapti degani. Psixoterapevt sifatida ko‘rib chiqadigan bo‘lsak, sog‘lom fikrlaydigan insonda, adekvat fikrlaydigan, shaxsiy yetuk insonda aql o‘sha hissiyotlarni nazorat qila oladi va u sog‘lom fikr bildira oladi. Inson emotsiyasini nazorat qila olmayaptimi, haddan ziyod agressiya qilyaptimi, demak, bu odamda nevroz holatlari bo‘lishi mumkin, yoki u odam juda ham qattiq charchagan, emotsional stress holatida. Hozir mana shu emotsional yonish sindromidagi insonlar juda ham ko‘p, yoki ularda shaxsiyat buzilishlari bo‘lishi mumkin. Deylik, bir insonning hayotda omadi yurishmay turibdi. U o‘zining mana shu muammosini yecha olmayapti. Bitta muvaffaqiyatli inson chiqdi. Uni shunchalik yerga urib haqoratlab tashlaydiki, chunki u o‘ziga muvaffaqiyatli bo‘lishga ruxsat bera olmagan. Ya’ni o‘zini bostirib qo‘ygan, o‘zini chiqara olmagan xususiyatlarini kimdadir ko‘rganda, bunda proyeksiyalar ishlab ketadi. Aynan o‘sha jurnalistga yoki blogerga qaratilgan emas, bu o‘zini aslida o‘zini ichida yotgan bostirilgan hissiyotlariga qaratilgan bo‘ladi. Deylik, bir inson qattiqqo‘l onaning qo‘lida tarbiya topgan, yoki bir ustoz unga o‘ta qattiqqo‘llik qilgan. Endi o‘ziga ishongan ayol chiqib gapirganini ko‘rganda, o‘sha ayolni haqoratlovchi izohlar yozadi. Bu aynan o‘sha ayolning shaxsiga qaratilmagan. O‘sha bolaligidagi qattiqqo‘l ayolga ayta olmagan, o‘sha bostirilgan hissiyotlari bu o‘sha jurnalist yoki blogerga qaratib chiqib ketishi mumkin”.
Izohlarda eng ko‘p uchraydigan toifalar
Ijtimoiy tarmoqlarni kuzatganda bir nechta tipik auditoriyani ajratish mumkin:
Doim norozi insonlar – ular uchun ijobiy yangilikning o‘zi mavjud emas.
Sarlavha bilan cheklanuvchilar – materialni o‘qimasdan izoh qoldiradi va feyk xabarlarning asosiy qurboniga aylanadi.
“Divan ekspertlari” – har bir sohada o‘zini mutaxassis deb hisoblaydi, ammo fikrlari ko‘pincha bilimga emas, shaxsiy ishonchga asoslanadi.
Agressorlar – tadqiqotlarga ko‘ra, ularning haqorati voqeaning o‘ziga emas, balki o‘z hayotidagi stress, charchoq yoki qoniqmaslik holatiga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Trollar – ularning maqsadi haqiqatni topish emas, balki janjal chiqarish va muhokamani izdan chiqarishdir.
Mutaxassislar esa eng kam uchraydigan, ammo eng qimmat auditoriya hisoblanadi. Ular emotsiya emas, fakt va tahlil bilan bahslashadi.
Internet “xeyterlar armiyasi” haqidagi tasavvur hamisha ham to‘g‘ri emas
2021 yilda o‘tkazilgan yana bir yirik xalqaro tadqiqot millionlab onlayn izohlarni tahlil qildi. Olimlar kutilganidek internet doimiy nafrat bilan yashaydigan ulkan “xeyterlar armiyasi”dan ko‘ra, ma’lum vaziyatlarda toksiklashib qoladigan oddiy insonlar ko‘proq ekanini aniqladi.
Bu esa inson tug‘ma xeyter emasligi, muhit, emotsional holat va muhokama uslubi uni agressiv harakat qilishga undashi mumkinligini ko‘rsatadi.
Nafrat yuqumli bo‘lishi mumkin
Mutaxassislar yana bir muhim jihatga e’tibor qaratadi: agressiya agressiyani chaqirishi mumkin. Bitta haqorat ortidan ikkinchisi, keyin uchinchisi paydo bo‘ladi. Natijada muhokama maydoni faktlarga emas, hissiyotlarga qurila boshlaydi. Bu esa jamiyat uchun xavfli jarayon. Chunki taraqqiyot haqorat orqali emas, madaniyatli bahs va dalil orqali yuzaga keladi.
Izohlar voqeadan ko‘ra insonning o‘zi haqida ko‘proq gapiradi
Psixologlar fikricha, ijtimoiy tarmoqlardagi izohlar har doim ham voqeaga berilgan xolis baho emas. Ko‘p hollarda ularni yozgan insonning emotsional holati, hayotiy tajribasi va ichki kechinmalari izohlarda aks etadi.
Shuning uchun sog‘lom jamiyat uchun tanqid bilan haqorat o‘rtasidagi farqni anglash muhim. Chunki maydondagi futbolchilar mamlakatni qanday namoyon etsa, ijtimoiy tarmoqlardagi muloqot madaniyati ham jamiyat qiyofasini shunday aks ettiradi.
Jamiyat
Profilaktika inspektori, yo‘l-patrul, patrul-post va qo‘riqlash xizmati yagona tizimga birlashtiriladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev 29 iyun kuni profilaktika inspektorlari va jamoat xavfsizligini ta’minlash faoliyatini takomillashtirish, sohada kadrlar tayyorlash tizimini rivojlantirish yuzasidan takliflar taqdimoti bilan tanishdi.
Taqdimotda jinoyatchilikni baholashda raqamlar va ko‘rsatkichlarni taqqoslash amaliyotidan to‘liq voz kechilmagani ko‘rsatib o‘tildi. Jamoat xavfsizligi bo‘linmalari faoliyati samaradorligini baholash mezonlari “aholiga xizmat ko‘rsatuvchi tizim” tamoyili asosida belgilanishi taklif qilindi.
Buning uchun profilaktika inspektorlari, yo‘l-patrul, patrul-post va qo‘riqlash xizmatlari faoliyatini o‘zaro uyg‘unlashtirish, ularning aholi murojaatlariga tezkor munosabat bildirish, fuqarolar bilan ochiq muloqot qilish, xavf guruhiga kiruvchi shaxslar bilan manzilli ishlash borasidagi vazifalarini yagona tizimga birlashtirish nazarda tutilmoqda. Jumladan, yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlashda ayrim funksiya va vakolatlarni patrul-post hamda qo‘riqlash xizmatlariga, jamoat tartibini saqlashdagi ba’zi vakolatlarni esa yo‘l-patrul xizmatiga berish ko‘zda tutilmoqda.
Mamlakatdagi 9 mingga yaqin mahallada 10 mingdan ortiq profilaktika inspektori xizmat qilmoqda. Davlat rahbari bu katta kuch ekanini ta’kidlab, jinoyatchilikni jilovlashda, avvalo, profilaktika inspektori ishini to‘g‘ri tashkil qilish zarurligini ko‘rsatib o‘tdi.
Amalda profilaktika inspektoriga xos bo‘lmagan 50 ga yaqin qo‘shimcha vazifa yuklatilgani, ayrim hollarda ularning mahallama-mahalla yurib, jinoyatchilikni jilovlash va aholi muammolarini hal etish o‘rniga boshqa ishlar bilan band bo‘lib qolayotgani qayd etildi.
Shu munosabat bilan ishlab chiqilgan “Ichki ishlar organlari profilaktika inspektorining maqomi to‘g‘risida”gi qonun loyihasi to‘g‘risida axborot berildi. Unda profilaktika inspektorining huquqiy maqomi, vazifalari, huquqlari, majburiyatlari, kasbiy faoliyat kafolatlari, ijtimoiy-huquqiy himoyasi, rag‘batlantirish va javobgarlik choralari aniq belgilanishi nazarda tutilgan.
Qonun loyihasiga ko‘ra, profilaktika inspektorining ustuvor maqsadi aholi ishonchining yuqori darajasiga erishish va xizmat hududida jinoyatchilikni jilovlashdan iborat bo‘ladi. U xizmat hududida tergovga qadar tekshiruv va profilaktikani amalga oshiruvchi mansabdor shaxs hisoblanadi.
Profilaktika inspektoriga faqat qonun bilan belgilangan vazifalar yuklanadi. Uning huquqlari, sha’ni, qadr-qimmati va ishchanlik obro‘si davlat himoyasi ostida bo‘ladi.
Loyihaga ko‘ra, profilaktika inspektorining kasbiy faoliyatiga aralashish, unga taalluqli bo‘lmagan topshiriqlar va asossiz yuklamalar berish taqiqlanadi.
Profilaktika inspektori huquqbuzarliklar profilaktikasi turini mustaqil ravishda tanlaydi, majburiy profilaktik ko‘rsatmalar beradi, taqdimnoma kiritadi va ijrosini talab qiladi, o‘zining profilaktik tadbirlar uslubini ishlab chiqadi hamda vakolati doirasida tegishli hujjatlarni rasmiylashtiradi.
Shu bilan birga, profilaktika inspektori zimmasiga ichki ishlar organlari xodimlarining kasbiy madaniyat va xizmat intizomi kodeksiga qat’iy rioya qilish, huquqbuzarliklar to‘g‘risida fuqarolarning har qanday shakldagi murojaatlarini qabul qilish va tezkorlik bilan munosabat bildirish, huquqbuzarlik sodir etilgan joyga darhol yetib kelish va tekshirish, jabrlangan fuqarolarga birinchi tibbiy yoki boshqa turdagi yordam ko‘rsatish kabi majburiyatlar yuklatiladi.
Qonun loyihasida profilaktika inspektorlarining ijtimoiy-huquqiy himoyasi ham kuchaytirilmoqda. Hokimliklarga ularni xizmat xonasi va uy-joy bilan ta’minlash majburiyati yuklatilishi, faoliyatiga to‘sqinlik qilganlik uchun ma’muriy javobgarlik belgilanishi, uzoq yil xizmat qilgan xodimlar uchun pensiya ta’minoti bo‘yicha qo‘shimcha kafolatlar nazarda tutilmoqda.
Profilaktika inspektoriga qo‘shimcha vakolatlar ham berilishi rejalashtirilgan. Jumladan, ayrim ma’muriy huquqbuzarliklar bo‘yicha ma’muriy jazo qo‘llash vakolati kengaytiriladi, ayrim moddalar bo‘yicha ma’muriy ogohlantirish jazosini qo‘llash imkoniyati yaratiladi.
Taqdimotda Jamoat xavfsizligi universitetini transformatsiya qilish, kunduzgi ta’lim kvotasini 600 ga, masofaviy ta’lim kvotasini 300 gacha oshirish taklif qilindi.
Universitetda huquqbuzarliklar profilaktikasi, yo‘l harakati xavfsizligi, jamoat tartibini saqlash va qo‘riqlash faoliyati yo‘nalishlarida kadrlar tayyorlanadi. “Huquqbuzarliklar profilaktikasi faoliyati” yo‘nalishi va kafedrasi tashkil qilinib, xotin-qizlar, yoshlar va voyaga yetmaganlar, bozor va savdo majmualari bo‘yicha profilaktika inspektorlari tayyorlanadi.
Ta’lim jarayoniga xavf-xatar tahlili, geoaxborot tizimlari, dron va robototexnika, profayling, konfliktologiya, muammoli sotsiologiya, ochiq manbalardan foydalangan holda raqamli tahlil, oilaviy mediatsiya kabi yangi innovatsion fanlarni kiritish rejalashtirilmoqda.
Ichki ishlar organlarida kadrlar tayyorlashning ta’lim klasteri ham shakllantiriladi. Bu jarayonda umumiy o‘rta ta’limdan boshlab idoraviy ixtisoslashtirilgan maktab-internat, akademik litseylar, ichki ishlar texnikumlari, Ichki ishlar vazirligi akademiyasi va malaka oshirish institutlarigacha bo‘lgan uzluksiz tizim yo‘lga qo‘yiladi.
Kasbiy ta’lim tizimini joriy etish doirasida Namangan va Samarqand texnikumlarida o‘rta-maxsus ma’lumotga ega ofitser va safdorlar tayyorlanadi. O‘quv jarayonida yuridik-texnik ta’lim, jismoniy bardoshlik, jangovar shaylik, raqamli texnologiyalar, kasbiy ta’lim, birinchi tibbiy yordam, dron va AT platformalar bilan ishlash kabi yo‘nalishlarga alohida e’tibor qaratiladi. Dual ta’lim asosida nazariya va amaliyot uyg‘unlashtiriladi.
Ichki ishlar vazirligi akademiyasini ham transformatsiya qilish taklif etildi. Akademiya faoliyati “ta’lim – tadqiqot – amaliyot” zanjiri asosida qayta tashkil etilib, jamoat xavfsizligini ta’minlash, tezkor-qidiruv faoliyati, kiberjinoyatlarga qarshi kurashish, ekspert-kriminalistika va ijtimoiy reabilitatsiya yo‘nalishlarida ixtisoslashgan maktablar shakllantiriladi.
Yangi dual ta’lim matritsasi asosida kursantlar “o‘qish – amaliyot – faoliyat” tamoyili bo‘yicha tayyorlanadi. Rahbar kadrlar malakasini oshirish tizimi tubdan takomillashtiriladi.
Prezident takliflarni ma’qullab, profilaktika inspektorlarini ortiqcha vazifalardan xalos etish, ularning huquqiy maqomi va ijtimoiy himoyasini mustahkamlash, jamoat xavfsizligi tizimini raqamlashtirish hamda kadrlar tayyorlashni zamonaviy talablar asosida tashkil etish yuzasidan mutasaddilarga topshiriqlar berdi.
Andijon shahrida Malibu 2 haydovchisi tartibga solinmagan piyodalar o‘tish joyidan o‘tayotgan uch nafar piyodani urib yubordi. Jabrlanuvchilardan ikki nafari shifoxonada vafot etgan. Haydovchi qamoqqa olingan.
Andijon viloyati Andijon shahrida piyodalar o‘tish joyida sodir bo‘lgan yo‘l-transport hodisasi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi. Bu haqda viloyat YHXB axborot xizmati xabar qildi.
Hodisa 25 iyun kuni soat 17:55 larda shaharning «Yangi Bo‘ston» MFY, Amir Temur shohko‘chasida yuz bergan.
1997 yilda tug‘ilgan R.Z. o‘ziga tegishli Malibu 2 rusumli avtomobilda tartibga solinmagan piyodalar o‘tish joyidan yo‘lni kesib o‘tayotgan uch nafar piyodaga yo‘l bermagan va ularni urib yuborgan.
Voqea aks etgan videoda ularning kamida bir nafari bola ekanini ko‘rish mumkin.
YTH oqibatida jabrlanganlar shifoxonaga olib borilgan. Shifokorlar ko‘rsatgan tibbiy muolajalarga qaramay, ulardan ikki nafari vafot etgan.
Hozirda haydovchi protsessual tartibda qamoqqa olinib, holat yuzasidan Andijon shahar IIO FMB tergov bo‘limi tomonidan Jinoyat Kodeksining 266-moddasi 2-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
O‘zbekiston bolalar huquqlarini ta’minlash darajasini baholovchi xalqaro KidsRights Index 2026 reytingida 194 ta davlat orasida 96-o‘rinni egalladi. Bu o‘tgan yilgi natijaga nisbatan bir pog‘ona past ko‘rsatkichdir. 2025 yilda mamlakat 95-o‘rindan joy olgan edi.
Reyting BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasini ratifikatsiya qilgan davlatlar o‘rtasida tuziladi. Davlatlar bolaning yashash huquqi, sog‘liqni saqlash, ta’lim, himoya hamda bolalar uchun qulay muhit yaratish kabi beshta asosiy yo‘nalish bo‘yicha baholanadi.
Markaziy Osiyo davlatlari ichida eng yaxshi natijani Qozog‘iston qayd etib, 24-o‘rinni egalladi. Keyingi o‘rinlarda Turkmaniston (75-o‘rin), Qirg‘iziston (82-o‘rin), Tojikiston (92-o‘rin) va O‘zbekiston (97-o‘rin) joylashgan.
Jahon reytingida Lyuksemburg birinchi o‘rinni egalladi. Shuningdek, yetakchilar qatoridan Islandiya, Monako, Germaniya, Niderlandiya, Norvegiya, Gretsiya, Belgiya, Sloveniya, Avstriya va Tailand o‘rin olgan.
Rossiya reytingda 151-o‘rinni egallagan. AQSh esa BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasini haligacha ratifikatsiya qilmagani uchun indeksga kiritilmagan.
Reytingning eng so‘nggi — 194-o‘rnini esa uchinchi yil ketma-ket Afg‘oniston egalladi.
Surxondaryo va Andijon viloyatlarida elektr ta’minoti tizimida faoliyat yurituvchi ikki mansabdor shaxs pora olish bilan bog‘liq holatlarda qo‘lga olindi. Ularga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Foto: Davlat xavfsizlik xizmati
Davlat xavfsizlik xizmati ma’lum qilishicha, Surxondaryo viloyatining Sho‘rchi tumanida «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ «Energosavdo» filiali tuman bo‘limi muhandisi xizmat mavqeini suiiste’mol qilgan.
U fuqaroga tegishli savdo do‘konida elektr energiyasidan foydalanish qoidalari buzilgani yuzasidan tuzilgan dalolatnomani qonuniy tartibda ko‘rib chiqmaslik, ishni sudga yubormaslik hamda yangi elektr hisoblagichini o‘rnatib, ro‘yxatdan o‘tkazib berish evaziga 1000 AQSh dollari talab qilgan.
Tezkor tadbir davomida muhandis avval olgan 200 AQSh dollari va 1 mln 50 ming so‘mdan tashqari, qolgan 500 AQSh dollari hamda 2,4 mln so‘mni olayotgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Shuningdek, Andijon viloyatining Baliqchi tumanida elektr ta’minoti korxonasi boshlig‘i o‘rinbosari ham korrupsiya bilan bog‘liq holatda qo‘lga olindi.
U tuman elektr tarmoqlari korxonasi xodimlarining oylik faoliyat ko‘rsatkichlari bo‘yicha hisobotlarini viloyat filialidagi tanishlari orqali ijobiy hal qilib berishni va’da qilib, ulardan pul talab qilgan. Tezkor tadbirda mansabdor shaxs xodimlar tomonidan yig‘ib berilgan 300 AQSh dollarini olayotgan vaqtida ushlandi.
Har ikki holat yuzasidan mansabdorlarga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Hozirda tergov harakatlari davom etmoqda.
Janubiy Koreya guruhdan chiqa olmagani mojaro keltirib chiqardi
Jahon banki bilan uzoq muddatli Mamlakat dasturi ishlab chiqiladi
Prezident Mirziyoyev Jahon banki delegatsiyasini iqtisodiy tuzilmaviy islohotlar masalalari bo‘yicha qabul qildi
-
Jamiyat4 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport4 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan3 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Dunyodan4 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
-
Siyosat4 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev AQSh Savdo vakili Jeymison Grini qabul qildi
-
Iqtisodiyot1 day ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston banklari aktivlari 962,8 trln so‘mga yetdi
-
Jamiyat4 days agoMehnat inspeksiyasi Adiz Boboyevga ogohlantirish yubordi