Iqtisodiyot
Bir yilda bitta mashinaga sertifikat cheklovi bekor qilindi: bu nimani anglatadi?
O‘zbekistonda jismoniy va yuridik shaxslar o‘z ehtiyoji uchun avtotransport vositasini import qilganida, bir yilda faqat bitta transport vositasiga muvofiqlik sertifikati berish cheklovi bekor qilindi. Bu amalda nimani o‘zgartiradi? Endi istalgan odam istagancha avtomobil olib kirib, sertifikat olishi mumkinmi? Kun.uz muxbiri shu mavzuda “Autodeklarant” loyihasi muallifi Azizbek Berdiyev bilan suhbatlashdi.
Muvofiqlik sertifikati – bu import qilingan avtomobilning O‘zbekistondagi texnik va xavfsizlik talablariga mos kelishini tasdiqlovchi hujjat. Oddiy qilib aytganda, mashina chetdan olib kelingandan keyin vakolatli tashkilotlar uning texnik reglamentlarga, xavfsizlik me’yorlariga va ekologik talablarga mosligini tekshiradi va mos kelsa, sertifikat beradi.
Bu hujjat avtomobilni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun kerak bo‘ladi. Sertifikatsiz mashinani YHXBBda ro‘yxatdan o‘tkazib, davlat raqami olish imkonsiz.
– Ko‘pchilik bu qarorni endi istalgan odam cheksiz mashina olib kirib sotishi mumkin, deb talqin qilyapti. Bu qanchalik to‘g‘ri?
– 2017 yilda qabul qilingan transport vositalarining xavfsizligi to‘g‘risidagi umumiy texnik reglamentga ko‘ra, jismoniy shaxslar shaxsiy ehtiyoji uchun transport vositasi import qilganida, bir yilda faqat bitta transportga sertifikat olishi mumkin edi. 2018 yilda bu cheklov yuridik shaxslarga nisbatan ham tatbiq etildi. Lekin amalda mazkur cheklovning ishlay boshlashi 2024 yil aprel oyiga to‘g‘ri kelgandi.
Endilikda ana o‘sha cheklov, ya’ni bir yilda bitta sertifikatlash tamoyili bekor qilindi. Bu degani, jismoniy va yuridik shaxslar o‘z nomiga xohlagancha avtomobil import qila oladi degani.
Lekin shu tomoni bor: yuridik shaxslar o‘z nomiga xohlagancha avtomobil import qilsa va dilerligi yo‘q bo‘lsa, erta bir kun unda sotishda muammo bo‘ladi. Xalq tilida “schet-spravka” – hisob-ma’lumotnoma deyiladi, shu hisob-ma’lumotnoma asosida sotish kerak. Masalan, menda firma bor, firma nomiga bojxona rasmiylashtiruvini qilyapman, endi men bu import mashinani mijozga sotmoqchi bo‘lsam, hisob-ma’lumotnoma berishim kerak. Lekin rasmiy dilerligim yo‘q bo‘lgani uchun, yangi transport vositasi sifatida sota olmayman, faqat ikkilamchi bozorda – notarius orqali sotishim mumkin. Jismoniy shaxslarda esa bunday cheklov yo‘q.
– Bir yilda bir nechta avtomobil import qilgan fuqaro bilan, avtomobil savdosi bilan shug‘ullanayotgan fuqaro o‘rtasidagi farq qonuniy tartibga solinmagan, to‘g‘rimi?
– Shunday, hozirgi kunda fuqaro o‘z nomiga uchta, to‘rtta yoki beshta avtomobil import qilgandan keyin uning faoliyati tijoriy faoliyat deb atalishi to‘g‘risida hech qanaqa qaror yoki biror norma yo‘q. Endi menga kelgan insayd xabarlar bo‘yicha, yaqin bir-ikki oy ichida shu narsaga o‘zgartirish kiritilishi ehtimoli bor ekan. Chunki faktik o‘ylab qarasa ham, masalan, bu yerda 100 ta avtomobil import qilgan yuridik shaxs va 100 ta avtomobil import qilgan jismoniy shaxs o‘rtasida baribir farq bor. Yuridik shaxs qimmatroq sotadi, chunki u soliq to‘laydi, boshqa narsalar to‘laydi. Jismoniy shaxs nisbatan arzonroq sotadi va shuning uchun ham, menimcha, yaqin orada bunga oydinlik kiritilsa kerak
– Sertifikat bo‘yicha cheklov bekor qilindi. Amalda bundan eng ko‘p kim yutadi?
– Endi, baribir, fuqarolar yutsa kerak, chunki firmalar hozir ham vositachilik shartnomasi asosida import qilyapti, chunki ularda dilerlik huquqi yo‘q. Lekin men o‘zim, masalan, o‘zimning nomimga uchta yoki to‘rtta avtomobilni bojxona rasmiylashtiruvidan o‘tkaza olmasdim avvallari, hozir menda shu imkoniyat bor. Vositachilik shartnomasi asosida import qilayotgan firmalarda bu imkoniyat hozircha yo‘q, chunki ularda dilerlik yo‘q. Agar dilerlik bo‘lsa, bemalol 10 ta, 100 ta yoki 1000 tagacha avtomobilni bojxona rasmiylashtiruvidan o‘tkaza oladi.
– Bu cheklovning olib tashlanishi bozordagi narxlarga ta’sir qilishi mumkinmi?
– Narxlar sezilarli darajada o‘zgarmaydi, sababi bojxona to‘lovlari o‘sha, sertifikatlash narxlari, logistika xarajatlari o‘zgarmadi. Faqatgina taklif ko‘payyapti bozorda, shuning hisobidan narx biroz tushishi mumkin. Unchalik katta farq bo‘lmasa kerak deb o‘ylayman.
Qolaversa, yaqinda Xitoy hukumati yangi avtomobillarni “ishlatilgan” deya rasmiylashtirib eksport qilish amaliyotiga qarshi choralar kiritdi. Unga ko‘ra, ro‘yxatdan o‘tkazilganiga 180 kun bo‘lmagan avtomobillarni eksport qilish ancha qiyinlashtirilgan. Shuning hisobiga ham hozirgi kunda ko‘pchilik baribir O‘zbekistondan avtomobil olishni ma’qul ko‘radi.
Adliya vazirligi tomonidan Moliyaviy hisobotni tuzish va taqdim etishning konseptual asoslari davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi. Yangi hujjat O‘zbekistonda faoliyat yurituvchi yuridik shaxslar tomonidan tayyorlanadigan moliyaviy hisobotlarning maqsadi, mazmuni va shakllantirish prinsiplarini belgilab beradi.
Konseptual asoslar moliyaviy hisobotlarda aks ettiriladigan ma’lumotlarning sifati va foydaliligini oshirishga qaratilgan. Hujjatda hisobotlar investorlar, kreditorlar, davlat organlari va boshqa manfaatdor tomonlar uchun ishonchli axborot manbai bo‘lishi lozimligi ta’kidlangan.
Shu bilan birga, moliyaviy hisobotlarni tayyorlashda qo‘llaniladigan asosiy mezonlar va moliyaviy ko‘rsatkichlarni baholash tamoyillari ham aniq belgilab berilgan.
Hujjatga ko‘ra, moliyaviy hisobotlarni tayyorlashda o‘rinlilik va haqqoniy, ya’ni ishonchli taqdim etish fundamental sifat tavsiflari hisoblanadi.
Shuningdek, qiyoslanuvchanlik, tekshiriluvchanlik, o‘z vaqtida taqdim etish hamda tushunarlilik kabi ko‘rsatkichlar ma’lumotlarning foydaliligini oshiruvchi qo‘shimcha sifat mezonlari sifatida belgilangan.
Konseptual asoslarda moliyaviy holatni baholash bilan bog‘liq asosiy elementlar ham belgilangan. Ular aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapitaldan iborat.
2026-yil yanvar–aprel oylarida O‘zbekistonda jami 84,4 trln so‘mlik qurilish ishlari bajarildi. Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, bu borada Toshkent shahri mutlaq yetakchilikni saqlab qolmoqda.
Qayd etilishicha, poytaxtda 22,1 trln so‘mlik qurilish ishlari amalga oshirilgan. Bu respublika bo‘yicha jami qurilish ishlarining qariyb 26 foiziga teng. Ya’ni mamlakatda bajarilgan har to‘rt so‘mlik qurilish ishining bir so‘midan ortig‘i Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Ikkinchi o‘rinni Toshkent viloyati egallab, hududda 8,6 trln so‘mlik qurilish ishlari bajarildi. Shu tariqa Toshkent shahri va viloyati mamlakat qurilish bozorining qariyb 36 foizini shakllantirgan.
Qurilish ishlari hajmi bo‘yicha keyingi o‘rinlarda Buxoro viloyati 5,9 trln so‘m, Farg‘ona viloyati 5,7 trln so‘m va Samarqand viloyati 5,2 trln so‘mlik ko‘rsatkichlar bilan qayd etildi.
Qashqadaryo viloyatida 5 trln so‘mlik qurilish ishlari bajarilgan bo‘lsa, Xorazm viloyatida bu ko‘rsatkich 4,6 trln so‘mni tashkil qildi. Andijon viloyatida 4,5 trln so‘mlik qurilish ishlari amalga oshirildi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Namangan viloyatida qurilish ishlari hajmi 4,4 trln so‘mdan, Surxondaryo viloyatida 4,3 trln so‘mdan oshdi. Navoiy viloyatida esa 4,1 trln so‘mlik qurilish ishlari bajarilgan.
Hisobotda eng past ko‘rsatkichlar Jizzax va Sirdaryo viloyatlarida kuzatilgan. Xususan, Jizzax viloyatida 2,4 trln so‘mlik, Sirdaryo viloyatida esa 1,7 trln so‘mlik qurilish ishlari amalga oshirilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev baliqchilik tarmog‘ini rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan takliflar taqdimoti bilan tanishdi.
Baliqchilik oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, qishloq aholisi daromadlarini oshirish va suv resurslaridan samarali foydalanishda muhim yo‘nalish hisoblanadi. Dunyoda akvakultura jadal rivojlanmoqda. Ilk bor yetishtirilgan baliq hajmi tabiiy suv havzalarida ovlangan baliq miqdoridan oshib ketdi.
Yurtimizda bu sohani rivojlantirish uchun katta imkoniyatlar bor. O‘zbekistonda 173 ming kilometr daryo va kanal o‘zanlari mavjud. Suv resurslari cheklangan bo‘lishiga qaramasdan, mamlakatimiz Markaziy Osiyoda baliq yetishtirish hajmi bo‘yicha yetakchi o‘rinda turibdi. 2025-yilda 206 ming tonna baliq yetishtirilgan.
So‘nggi yillarda aholi soni o‘sishi bilan oqsilli mahsulotlarga bo‘lgan talab ham oshib bormoqda. Baliq esa iqtisodiy jihatdan samarali, parhezbop va aholi salomatligi uchun foydali ozuqa manbaidir. Shu bois, oddiy ko‘l baliqchiligidan suvni tejaydigan, qayta aylantiradigan va intensiv texnologiyalarga asoslangan tizimga o‘tish zarurligi ta’kidlandi.
Taqdimotda 329 ta tabiiy suv havzasi va suv ombori hamda ular atrofidagi 163 ming gektar yer maydonlarini ijaraga berishning yangi, shaffof tizimini joriy qilish, intensiv baliqchilik va naslchilik xo‘jaliklariga har yili zarur miqdorda suv yetkazib berish kafolatlanishi lozimligi qayd etildi.
Bugungi kunda intensiv usulda baliq yetishtirish hajmi umumiy ishlab chiqarishning 20 foizidan oshmayapti. Vaholanki, bunday texnologiyalar hosildorlik va daromadni bir necha barobar oshiradi. Agar mavjud imkoniyatlar to‘liq ishga solinsa, baliq yetishtirish hajmini 5 barobar oshirish mumkinligi aytib o‘tildi.
Sohada yangi texnologiyalarni joriy etish va tadbirkorlarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, xususan, yopiq suv aylanma tizimini o‘rnatish xarajatlarining bir qismini qoplash, naslli ona baliqlarni import qilish uchun subsidiya ajratish, quyosh panellarini o‘rnatish uchun subsidiya berish va aylanma mablag‘ uchun imtiyozli kreditlarning foiz xarajatlarining bir qismini kompensatsiya qilish lozimligi ta’kidlandi.
Baliqchilik xo‘jaliklariga kreditlar ajratish, milliy va xorijiy valyutadagi kreditlar bo‘yicha foiz xarajatlarini qisman qoplash mexanizmlari joriy etiladi.
Ushbu imkoniyatlar hisobiga keyingi yilda baliq yetishtirish hajmini 500 ming tonnadan oshirish choralarini ko‘rish topshirildi.
Taqdimotda naslchilik va ilmiy yondashuv masalalariga ham alohida e’tibor qaratildi. Sifatli chavoq va yaxshi genetika yuqori hosildorlikning asosiy sharti ekani ta’kidlandi. Shu bois, karp, laqqa, forel, osyotr kabi baliq turlarining naslini yaxshilash, yangi zotlarni mahalliy iqlim sharoitiga moslashtirish bo‘yicha ishlar yo‘lga qo‘yiladi.
Kelgusi yildan tog‘ oldi hududlarida yiliga forel va osyotr balig‘i yetishtirish quvvatlarini yaratish rejalashtirilgan. Baliqchilik ilmiy-tadqiqot instituti uchun Ohangaron daryosi bo‘yida tajriba-sinov maydoni tashkil etiladi. Milliy karp zotini yaratish bo‘yicha xorijiy grantlar jalb etiladi.
Sohada malakali kadrlar tayyorlash ham muhim vazifa sifatida belgilandi. Agrar universitet Astraxan davlat texnika universiteti va Xitoyning Dalyan okean universiteti bilan hamkorlikda baliqchilik va akvakultura bo‘yicha qo‘shma fakultet ochish taklifi ko‘rib chiqildi.
Baliqchilik tarmog‘ini raqamlashtirish masalasiga alohida to‘xtalib o‘tildi. Suvdan foydalanish holati, yer maydonlari, noqonuniy baliq ovlash, soliq to‘lovlari, ovlangan baliq mahsulotlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni birlashtirgan yagona elektron platformani yaratish taklif qilindi. Sohaga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy qilishni kengaytirish orqali xarajatlarni qisqartirish va mahsuldorlikni oshirish mumkinligi ko‘rsatib o‘tildi.
Prezidentimiz takliflarni ma’qullab, sohani qo‘llab-quvvatlash choralarini yanada kengaytirish zarurligini qayd etdi.
Mutasaddilarga baliqchilik tarmog‘ini zamonaviy texnologiyalar, ilmiy yondashuv va samarali boshqaruv asosida rivojlantirish, tadbirkorlar uchun qulay sharoitlar yaratish, suv resurslaridan oqilona foydalanish va aholi dasturxoniga arzon, sifatli baliq mahsulotlarini yetkazib berish yuzasidan topshiriqlar berildi.
Markaziy bank 2026-yil 12-iyundan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 39,55 so‘mga tushib, 12 014,48 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 73,35 so‘mga tushdi va 13 858,70 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 058,55 so‘m bo‘ldi (-91,44).
Rossiya rubli 166,61 so‘m etib belgilandi (-0,44).
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar-aprel oylarida O‘zbekiston 8 ta xorijiy davlatga 2,1 million AQSh dollari qiymatidagi 846,7 ming kvadrat metr gilam eksport qildi.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 159,7 ming kvadrat metrga yoki 23,2 foizga ko‘paygan. Statistik ma’lumotlar mamlakatning gilamchilik mahsulotlariga tashqi bozorlarda talab ortib borayotganini ko‘rsatmoqda.
Eksport geografiyasida mintaqa davlatlari yetakchilik qilmoqda. Yetkazib berilgan mahsulotlarning asosiy qismi Ozarbayjon, Qirg‘iz Respublikasi va Afg‘oniston bozorlariga to‘g‘ri kelgan.
Hisobot davrida O‘zbekiston gilamlarining eng yirik xaridori Ozarbayjon bo‘ldi. Mazkur davlatga 388 ming kvadrat metr gilam eksport qilingan.
Ikkinchi o‘rinda Qirg‘iz Respublikasi qayd etilib, ushbu mamlakatga 206,6 ming kvadrat metr mahsulot yetkazib berilgan. Afg‘oniston esa 183,4 ming kvadrat metr bilan uchinchi yirik eksport bozori sifatida qayd etilgan.
Shuningdek, Rossiyaga 24,5 ming kvadrat metr gilam eksport qilingan. Qolgan 44,3 ming kvadrat metr mahsulot boshqa davlatlar hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Davlat tashkilotlarida ayrim xizmatlar autsorsingga o‘tkaziladi
Mundialda 4-kun. Kyurasaoning tarixiy goli, Umar Artanga kompensatsiya va Angliyaning sarguzashtlari
Germaniya prezidenti Frank-Valter Shtaynmayer Osiyo safari doirasida O‘zbekistonga tashrif buyurdi
-
Iqtisodiyot3 days agoSpaceX tarixdagi eng yirik IPOʻni amalga oshirdi
-
Dunyodan4 days agoYevropa Ittifoqi Oʻrta Yer dengizidagi “soya flotlari”ga qarshi reydlarni kuchaytirdi
-
Iqtisodiyot3 days agoMevalar nega qimmat?
-
Jamiyat3 days agoIchki kiyimga yashirilgan giyohvandlik moddasi saqlovchi kapsulalar aniqlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Fond birjasi va birjadan tashqari savdo tashkilotchilari uchun litsenziyalash tartibi belgilandi
-
Jamiyat3 days agoAQShdan deportatsiya qilingan 24 nafar o‘zbekistonlik Toshkentga qaytarildi
-
Jamiyat5 days agoYo‘l talashib ayol haydovchini haqorat qilgan erkak 15 sutkaga qamaldi
-
Iqtisodiyot3 days ago11:55 Namanganda “chempion” tadbirkorlar va yirik investitsiya loyihalari qo‘llab-quvvatlanadi