Dunyodan
BBCning “Hindiston ovozi” muxbiri Ser Mark Tulli 90 yoshida vafot etdi
Getty Images
Ser Mark o’z faoliyatining katta qismini Hindistonni yorituvchi jurnalist sifatida o’tkazgan.
BBCning “Hindiston ovozi” nomi bilan mashhur bo’lgan teleboshlovchi va jurnalist Ser Mark Tulli 90 yoshida vafot etdi.
O’nlab yillar davomida ser Markning boy va iliq ohangi Buyuk Britaniya va butun dunyodagi BBC tomoshabinlariga tanish bo’lib qolgan. U juda hurmatga sazovor xorijiy muxbir va Hindiston bo’yicha hurmatli muxbir va sharhlovchi. U urushlar, ocharchiliklar, tartibsizliklar va suiqasdlar, Bhopal gaz fojiasi va hind armiyasining sikx oltin ibodatxonasiga hujumini yoritgan.
1992 yilda Hindiston shimolidagi kichik shahar Ayodxyada u haqiqiy inqirozga duch keldi. U hindu qattiqqo‘llarining katta olomon qadimiy masjidlarni vayron qilganiga guvoh bo‘ldi. BBCga shubha bilan qaragan olomonning ba’zilari “Mark Tulliga o’lim” deb hayqirib, unga tahdid qilishdi. Mahalliy amaldorlar va hindu ruhoniysi yordamga kelguniga qadar u bir necha soat xonada qamalgan.
Vayronagarchilik Hindistonda so’nggi o’n yilliklardagi eng dahshatli diniy zo’ravonlikni keltirib chiqardi. Yillar o’tib, u 1947 yilda Hindiston Britaniyadan mustaqillikka erishganidan beri bu dunyoviylik tomon “eng katta chekinish” ekanligini aytdi.
BBC News va Current Affairs muvaqqat ijrochi direktori Jonatan Munro o‘z bayonotida shunday dedi: “Ser Mark Tulli vafot etganini eshitib, qayg‘udaman”. “Kashshof xorijlik muxbirlardan biri sifatida Ser Mark oʻzining reportajlari orqali Hindistonni dunyoga ochdi va mamlakatning joʻshqinligi va xilma-xilligini Buyuk Britaniya va butun dunyodagi auditoriyaga yetkazdi.
“Uning davlat xizmatidagi xizmati va jurnalistikaga bo’lgan sadoqati uning Dehli byurosi boshlig’i sifatida ishlaganini va Bi-bi-si bo’ylab hisobot berganini ko’rdi. Hindistonda ham, Buyuk Britaniyada ham hurmatga sazovor bo’lgan, u bilan gaplashish juda yoqimli edi va u juda sog’inib qoladi.”
Ser Mark 1935 yilda Hindistonda o’sha paytdagi Kalkutta (hozirgi Kalkutta) shahrida tug’ilgan. U Britaniya Rajining farzandi edi. Uning otasi tadbirkor edi. Uning onasi Bengalda tug’ilgan va uning oilasining avlodlari Hindistonda savdogar va ma’mur bo’lib ishlagan.
Uni ingliz enagasi tarbiyalagan va u oiladagi haydovchiga taqlid qilib hisoblashni o‘rgangach, enaga: “Bu xizmatkorning gapi, seniki emas”, deb tanbeh berdi. Oxir-oqibat u hind tilida ravon gapirishni o‘rgandi, bu Dehlidagi xorijiy matbuotda kamdan-kam uchraydigan yutuq va u butun hindistonliklarning mehrini qozondi”. Uning xushchaqchaq shaxsiyati va Hindistonga bo’lgan ochiq muhabbati unga Hindistonning ko’plab yetakchi siyosatchilari, muharrirlari va ijtimoiy faollarining do’stligi va ishonchini qozondi.
Bu yerda hind armiyasi aʼzolari bilan birga koʻrilgan ser Mark Hindistonga 1965 yilda BBCda maʼmuriy yordamchi sifatida kelgan.
U butun umri davomida o’zini muvozanatli tutdi. Shubhasiz, ingliz. Ammo u Hindiston orqali tranzit o’tayotgan xorijlik emasligini aytdi. Uning ildizlari o’sha erda edi. Bu uning uyi edi. Bu erda u hayotining to’rtdan uch qismini o’tkazdi.
Ikkinchi jahon urushidan ko’p o’tmay, to’qqiz yoshida ser Mark ta’lim olish uchun Angliyaga keldi. U Kembrijda tarix va ilohiyotni o’rgangan, keyin u va cherkov ikkinchi o’ylashdan oldin ruhoniy etib tayinlanish maqsadida ilohiyot kollejiga yo’l olgan.
U 1965 yilda Bi-bi-si uchun Hindistonga yuborilgan edi. Men ma’muriy yordamchi sifatida ish boshladim, lekin oxir-oqibat reportyorlik roliga o’tdim. Uning eshittirish uslubi o’ziga xos edi, lekin uning shaxsiyatining kuchi va Hindiston haqidagi tushunchasi porlab turardi.
Ba’zi tanqidchilar u Hindistondagi qashshoqlik va kastalarga asoslangan tengsizlikdan juda mamnun ekanligini aytishdi. Ba’zilar uning mustaqil Hindistonning asosi bo’lgan diniy bag’rikenglikka sodiqligini maqtashdi. “Bu mamlakatning dunyoviy madaniyatini qadrlash va barcha dinlarning gullab-yashnashiga imkon berish haqiqatan ham muhim”, dedi u 2016 yilda Hindiston gazetasiga. “Biz buni talab qilib, hindularning majoritarligini xavf ostiga qo’ymasligimiz kerak”.
Getty Images
Ser Markning ovozi Buyuk Britaniyadagi va butun dunyodagi BBC tinglovchilariga tanish edi
Ser Mark hech qachon kreslo muxbiri bo’lmagan. U Hindiston va qo’shni davlatlar bo’ylab doimiy sayohat qilib, imkon qadar poezdlardan foydalangan. U mamlakat elitasining, shuningdek, oddiy hindlarning umid va qo‘rquvlari, sinovlari va qayg‘ularining ovozi edi. U hind kurtasini kiygan ko’ylak va galstuk kabi qulay edi.
1975 yilda Hindiston bosh vaziri Indira Gandi favqulodda holat e’lon qilganidan keyin 24 soat oldin ogohlantirish bilan u Hindistondan chiqarib yuborilgan. Biroq, u 18 oydan keyin qaytib keldi va o’shandan beri Dehlida joylashgan. U 20 yildan ortiq BBCning Dehlidagi byurosi rahbari sifatida faoliyat yuritib, nafaqat Hindiston, balki Janubiy Osiyo, jumladan Bangladeshning tug‘ilishi, Pokistondagi harbiy tuzum, Shri-Lankadagi Tamil yo‘lbarslari qo‘zg‘oloni va Sovet Ittifoqining Afg‘onistonga bostirib kirishi kabi voqealarni yoritishda yetakchilik qildi.
Vaqt o’tishi bilan u BBC korporativ ustuvorliklaridan tobora uzoqlashdi va 1993 yilda o’sha paytdagi bosh direktor Jon Birtni korporatsiyani “qo’rquv” orqali boshqarganlikda ayblagan nutqida sarlavhalarga aylandi. Bu ayriliq degani edi. Ser Mark keyingi yili BBCdan iste’foga chiqdi. Ammo u Bi-bi-si efirlarida, xususan, Radio 4-ning “Bir narsa tushunilgan” ko’rsatuvi boshlovchisi sifatida eshittirishni davom ettirdi va talabalik davrida uni qiziqtirgan e’tiqod va ma’naviyat masalalariga qaytdi.
Getty Images
Ser Mark BBCni tark etganidan keyin Derrida qoldi
Chet ellik uchun odatiy bo’lmagan holda, Ser Mark Hindistonning eng yuqori fuqarolik mukofotlari – Padma Shri va Padma Bhushan bilan taqdirlangan. Britaniya ham uni tan oldi. Radioeshittirish va jurnalistika sohasidagi xizmatlari uchun 2002-yilda Yangi yil faxriylari roʻyxatida ritsar unvoniga sazovor boʻlgan. U mukofotni “Hindiston uchun sharaf” deb ta’rifladi.
U ba’zan sherigi Gillian Rayt bilan hamkorlikda Hindiston haqida insholar, tahlillar va qisqa hikoyalar kitoblarini yozishni davom ettirdi. U Dehli janubida ko’zga ko’rinmas holda yashagan.
Ser Mark Britaniya fuqaroligidan hech qachon voz kechmagan, ammo keyingi hayotida Hindistonning chet el fuqarosi bo’lganidan faxrlanardi. Shu tariqa u “ikki mamlakat fuqarosi bo‘ldi, o‘zimni o‘zimni tegishli deb bilgan Hindiston va Britaniya fuqarosi”, dedi u.
Denver xalqaro aeroportida Airbus A321 samolyoti uchish-qo‘nish yo‘lagida bir odamni urib yubordi. Hodisa Frontier Airlines aviakompaniyasining Los-Anjelesga yo‘l olgan reysi parvozga tayyorlanayotgan vaqtda sodir bo‘lgan.
Maʼlumotlarga koʻra, samolyot uchish-qoʻnish yoʻlagiga harakatlanayotgan vaqtda nomaʼlum shaxs toʻsatdan voqea joyini tark etgan. Uning nima uchun u yerda bo‘lgani hozircha aniq emas.
Dispetcher bilan yozib olingan suhbatda uchuvchi: “Bizni to’xtatib qo’ydik. Biz shunchaki birovni urib yubordik”, dedi. Keyinroq dvigatelning yonishi ham xabar qilingan.
Hodisadan so‘ng aeroportda yaqin atrofdagi samolyotlar harakati to‘xtatilgan, voqea joyida yong‘in va qutqaruv xizmatlari ishlagan. Yo‘lovchilar avtobusda terminalga evakuatsiya qilingan.
Hozirda Frontier Airlines aviakompaniyasi va politsiya voqea yuzasidan hech qanday rasmiy bayonot bermagan. AQSh Milliy transport xavfsizligi kengashi bu borada tekshiruv o‘tkazmoqda.
AQSh prezidenti Donald Tramp Germaniyadan olib ketilayotgan amerikalik harbiylarning bir qismi Polshaga ko‘chirilishi mumkinligini ma’lum qildi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Varshava bunday qarorni qo‘llab-quvvatlaydi. “Bu variant mumkin”, dedi Tramp Polsha prezidenti Karol Nabrodskiy bilan yaxshi munosabatlarini ta’kidlab.
Avvalroq Polsha rahbari mamlakatda AQSh qo‘shinlarini joylashtirish uchun zarur infratuzilma mavjudligini aytgandi. Litva, shuningdek, qoʻshimcha AQSh qoʻshinlarini joylashtirishga tayyorligini maʼlum qildi.
Xabar qilinishicha, AQSh Mudofaa vaziri Pit Xegset bir yil ichida kamida 5000 amerikalik askarni Germaniyadan olib chiqishni buyurgan. Bu qaror Vashington va Berlin o‘rtasidagi siyosiy kelishmovchiliklar fonida qabul qilingani aytildi.
Ayni paytda Germaniyada 36 mingdan ortiq, Polshada esa 10 mingga yaqin amerikalik askar joylashgan.
AQSh kuchlarining Germaniyadan Sharqiy Yevropaga ko‘chirilishi NATOning Rossiyaga qarshi harbiy muvozanat va to‘xtatib turish strategiyasida yangi bosqichga olib kelishi mumkin.
Rossiya AQSh armiyasiga qarshi foydalanish uchun Eronga minglab uchuvchisiz uchoqlarni taqdim etdi.
Bu haqda Economist jurnali Rossiya harbiy razvedkasining maxfiy hujjatlariga asoslanib yozgan.
Maʼlumotlarga koʻra, Moskva Tehronga radioelektron urushlarga bardosh bera oladigan 5000 dona optik tolali FPV va Starlink sunʼiy yoʻldosh aloqasi bilan jihozlangan uzoq masofali uchuvchisiz uchuvchisiz uchuvchisiz uchuvchisiz uchoqlarni taqdim etishni rejalashtirgan.
Nashr maʼlumotlariga koʻra, 10 sahifalik hujjat 2026-yilning mart-aprel oylari orasida, Eronga qarshi AQSh-Isroil urushining dastlabki haftalarida yaratilgan boʻlishi mumkin.
Hujjatga ko‘ra, bu tizimlar AQSh armiyasining desant kuchlari Eron yoki Fors ko‘rfazi orollariga qo‘nishi mumkin bo‘lgan taqdirda foydalanish uchun mo‘ljallangan.
The Economist shuningdek, Rossiya prezidenti Vladimir Putin Eronga dron operatorlarini tayyorlashda yordam berishni taklif qilgani haqida xabar berdi. Rossiyada tahsil olayotgan eronlik talabalardan tashqari, rus va fors tilini tushuna oladigan tojik va suriyalik alaviylar ham ishtirok etadi.
Hujjatda Rossiyadagi 10 ming eronlik talabani ushbu jarayonga jalb qilish imkoniyatlari ham muhokama qilingan.
Dunyodan
Prezident Zelenskiy prezident Putin bilan uchrashishga tayyor, ammo bu Moskvada sodir bo‘lmadi
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan uchrashishga tayyor, biroq bunday uchrashuv Moskvada o‘tkazilmasligini aytdi. Bu haqda Ukraina prezidenti maslahatchisi Sergey Leshchenko ma’lum qildi.
Uning aytishicha, Ukraina bunday formatni qabul qilmaydi, chunki Moskva “bosqinchi davlatning poytaxti” hisoblanadi. Shu bilan birga, Zelenskiy boshqa joyda muzokaralar o‘tkazish imkoniyatini istisno etmadi.
Avvalroq Kreml vakillari Putin Moskvada muzokaralar o‘tkazishga tayyorligini bildirgan edi. Rossiya prezidenti yordamchisi Yuriy Ushakov, agar Kiyev xohlasa, Moskva muzokaralar shartlarini belgilashga tayyorligini aytdi.
Yaqinda Moskvaga tashrif buyurgan Slovakiya Bosh vaziri Robert Fizzo Ukraina rahbaridan qandaydir xabar olib kelgan bo‘lishi mumkin degan taxminlar bor edi. Biroq Kreml bunday “maxsus xabar” yo‘qligini aytdi.
NATOning sobiq bosh kotibi Anders Fog Rasmussen Yevropa davlatlarini yangi mudofaa ittifoqi tuzishga chaqirdi.
“Biz hozir koʻrayotgan narsa NATOning qulashi”, dedi u WELT nashriga bergan intervyusida.
Rasmussenning aytishicha, Yevropa o’z xavfsizligini ta’minlashga tayyor bo’lishi kerak. Uning fikricha, yangi mudofaa rejasi ishlab chiqilishi, harbiy imkoniyatlar kengaytirilishi va Ukrainani kelajakdagi xavfsizlik tizimining doimiy qismiga aylantirish kerak.
Ukraina qisqa vaqt ichida yangi qurol va o‘q-dorilarni ishlab chiqayotganini ta’kidlagan sobiq bosh kotib “Ukraina bizga Rossiyaga qarshi qalqon sifatida kerak.
Aytgancha, Anders Fog Rasmussen 2009 yildan 2014 yilgacha NATO bosh kotibi lavozimida ishlagan.
O‘zbekistonda savdo xizmatlari hajmi 75 trln so‘mdan oshdi
O‘zbekistonda qaysi fintex ilovalar ko‘p yuklab olinmoqda?
“Xarakter to‘g‘ri kelmadi” – oilaviy ajrimlarning haqiqiy sabablari qayerda?
-
Dunyodan4 days agoXitoyda pirotexnika zavodining portlashi oqibatida 26 kishi halok bo‘ldi
-
Siyosat3 days agoOliy sud 161 nafar Sovet repressiyasi qurbonlarini reabilitatsiya qiladi
-
Siyosat3 days agoOʻzbekistonda Mudofaa vazirligi tarkibida sunʼiy intellekt boʻlimi va kiberxavfsizlik instituti tashkil etildi
-
Iqtisodiyot4 days ago
budjet tarkibida qaysi soliqlarning ulushi ko‘proq?
-
Jamiyat4 days ago
Askiya nozikfahm zakiylar bahsi, «tor» hazillar emas!
-
Iqtisodiyot3 days ago
Dollar kursi 12 100 so‘mdan oshib ketdi
-
Dunyodan4 days agoTahlilchilar neft haqida xavotirli ma’lumotlarni e’lon qilishdi
-
Jamiyat2 days ago
Jizzax viloyati hokimiga o‘rinbosar tayinlandi