Mahalliy
Axborot urushi davrida g‘alaba xotirasini asrash: ekspertlar nima deydi?
Ertaga 9-may, Xotira va qadrlash kuni. Shu munosabat bilan Toshkentda “Umumiy g‘alaba — kelajakka nazar” mavzusida xalqaro davra suhbati bo‘lib o‘tdi. “Ma’no” tadqiqot tashabbuslari markazi hamda Markaziy Osiyo Yosh siyosatshunoslar maktabi hamkorligida tashkil etilgan ushbu tadbirda Markaziy osiyo mamlakatlari va rossiyalik tarixchilar, ziyolilar, taniqli siyosatshunoslar bir nuqtaga e’tibor qaratdilar: bugun g‘alaba bilan shunchaki faxrlanish kifoya emas, uni axborot xurujlaridan va tarixni soxtalashtirish urinishlaridan himoya qilish davr talabiga aylandi.
Ishtirok etgan ma’ruzachilar taqdim etgan urush yillarining suronli xotiralari, arxiv hujjatlari va raqamlardan bilish mumkinki, O‘zbekiston uchun bu urush hech qachon begona bo‘lmagan. Bu qariyb jang maydoniga otlangan ikki millionga yaqin vatandoshimizning, evakuatsiya qilinganlarga bag‘rini ochgan O‘zbekistonning front ortidagi mislsiz matonat hikoyasidir.
Tarix fanlari doktori, professor Zamira Eshonxo‘jayeva keltirgan ma’lumotlar o‘zbek xalqining naqadar saxovatli va fidoyi ekanini yana bir bor isbotladi: “E’tibor bering, birgina 1941-1943-yillar davomida respublika aholisi mudofaa fondiga 475 million rubldan ortiq mablag‘ to‘plab bergani, 22 million rubllik qimmatbaho shaxsiy buyumlarini ixtiyoriy ravishda topshirgani g‘alabani yaqinlashtirishga yana bir muhim hissa bo‘lib qo‘shildi.
Urush olovi ichida qolgan hududlardan ko‘chirib kelingan 170 tadan ortiq zavod va fabrikalar O‘zbekiston tuprog‘ida qisqa muddatda qayta oyoqqa turg‘izilib, harbiy texnika va qurol-yarog‘ ishlab chiqaradigan qudratli bazaga aylandi, evakuatsiya qilingan bolalar uchun 98 ta bolalar uyi tashkil qilingan, ota-onasidan judo bo‘lgan 250 ming nafar yetim bolalarga mehr-oqibat ko‘rsatilgan, urush hududlaridan jo‘natilgan 1 million 500 mingga yaqin insonga boshpana berilgan.”
O‘zbek xalqining g‘alabaga qo‘shgan hissasi beqiyos ekan, tabiiy bir savol tug‘iladi: biz bugun ushbu tarixiy voqeaning asl mohiyatini yosh avlodga haqqoniy yetkaza olayapmizmi?
“Ma’no” tadqiqot tashabbuslari markazi direktori Baxtiyor Ergashevning ta’kidlashicha, bugungi kunda shunchaki g‘alaba bilan faxrlanish davri o‘tdi, endi uni himoya qilish davri keldi. Chunki hozirgi dunyoda tarix shunchaki o‘tmish emas, balki katta axborot urushining bosh poligoniga aylangan.
Ekspertning fikricha, hozirda Ikkinchi jahon urushi haqidagi haqiqatni buzib ko‘rsatishga qaratilgan harakatlarga qarshi faqat va faqat xolis tarix va jonli faktlar bilan javob berish mumkin.
“Agar biz bugun yoshlarimizga bobolarimizning nega jang qilganini tushuntirib bermasak, ertaga boshqalar ularga butunlay o‘zgacha, soxta tarixni singdiradi, — deydi Baxtiyor Ergashev. — Bizning bobolarimiz nima uchun jang qilayotganini juda yaxshi bilishgan. Ular farzandlarining kelajagi, ijtimoiy adolatli yurti va tinchlik uchun kurashganlar. Shu bois, Berlin ostonasigacha mardonavor borgan ajdodlarimizni xoinlar bilan bir qatorga qo‘yish nafaqat adolatsizlik, balki tarixiy xiyonatdir.
G‘alaba bizning umumiy va buyuk merosimiz. Uni asrab-avaylash esa shunchaki vazifa emas, balki jang maydonida jon fido qilgan millionlab ajdodlarimiz oldidagi ma’naviy burchimiz”.
Tarixchi Svetlana Asanova o‘z nutqida tarixga faqat jangnoma sifatida emas, balki insoniy qadriyatlar va mehr-oqibat ko‘zgusi sifatida qarash zarurligiga ham alohida to‘xtalarkan, bugungi kunda yurtimizda Xotira va qadrlash kuniga bo‘lgan yondashuv qanday evolyusiyani boshdan kechirganiga e’tibor qaratdi.
Uning fikricha, bayramning nomlanishi tarixdan voz kechish emas, balki xotirani yanada insoniyroq va teranroq mazmun bilan boyitishga xizmat qilmoqda. Asanova 2020-yilda Prezidentimiz tashabbusi bilan barpo etilgan “G‘alaba bog‘i” majmuasini misol keltirdi: “Bu maskan shunchaki harbiy yodgorlik emas, balki xalqimizning urush yillaridagi ulkan gumanizmi, bag‘rikengligi va jasoratiga qo‘yilgan haykaldir. Bugungi kunda gumanizm ruhidagi tarixiy xotira, ya’ni halok bo‘lganlarning nomini avaylash va hayot bo‘lgan faxriylarga yuksak ehtirom ko‘rsatish bayramning bosh g‘oyasiga aylandi”.
Urushning shiddatli lahzalari va jangovar mahorati haqida gap ketganda, falsafa fanlari nomzodi Ravshan Nazarovning o‘zbek generallari haqidagi ma’lumotlari ikkinchi jahon urushi g‘alabasiga harbiylarimizning hissasi beqiyos bo‘lganini ko‘rsatib berdi.
Ravshan Nazarov o‘z chiqishida nafaqat afsonaviy general Sobir Rahimov, balki ismlari tarix sahifalarida zarhal harflar bilan muhrlangan boshqa sarkardalarimizni ham xotirladi, masalan Berlin ostonalarigacha borgan, mardlik va strategik aql-zakovati bilan tanilgan Fayzulla Narxo‘jayev, o‘z hayotini vatan ozodligiga bag‘ishlagan zabardast harbiy rahbar Sobir Oxunjonovlar o‘zbek xalqining nafaqat askar, balki katta qo‘shinlarni boshqarishga qodir bo‘lgan strategik salohiyatini ham ifodalaydi. Ularning jasorati yosh avlod uchun haqiqiy ibrat maktabi bo‘la oladi.
Darhaqiqat, urush maydonida qon kechgan generallar, askarlar, front ortida zahmat chekkan onalar, yoshlar va Toshkentning bag‘ridan panoh topgan yaradorlar, yetim bolalar taqdiri bizning umumiy tariximizdir.
Mudofaa vazirligining so‘nggi ma’lumotlari qalbimizda ham mahzunlik, ham cheksiz ehtirom uyg‘otadi: ayni paytda O‘zbekistonda o‘sha suronli yillarning jonli guvohi bo‘lgan atigi 60 nafar urush faxriysi va ularga tenglashtirilgan shaxslar qolgan. Ularning 28 nafari poytaxtimiz Toshkentda, qolganlari esa viloyatlarda istiqomat qilmoqda. Mamlakatimizda, shuningdek, 19 nafar sobiq konslager mahbusi va Leningrad qamalidan omon qolgan 13 nafar faxriy ham g‘alabaning 81 yilligini munosib kutib olish taraddudida. Har bir faxriy biz uchun tirik tarix, jasorat timsolidir. Ularning safi yildan-yilga siyraklashib borayotgani bizga bir muhim haqiqatni eslatadi: vaqt g‘animat, ulardan borini o‘rganish, xotirasini e’zozlash va eng muhimi — ular himoya qilgan tinchlikni ko‘z qorachig‘idek asrash bizning oliy burchimizdir.
Barno Sultonova
Navoiyda bo‘lib o‘tayotgan “Media haftalik” loyihasi media sohasiga qiziquvchi yoshlar uchun haqiqiy tajriba va imkoniyatlar maydoniga aylandi. Bir necha kun davom etgan intensiv treninglar, mahorat darslari va amaliy mashg‘ulotlar ishtirokchilarda katta taassurot qoldirdi.
Loyiha davomida qatnashchilarga shunchaki kontent yaratish emas, balki auditoriyani jalb qiladigan, katta muhokamalarga sabab bo‘ladigan va jamiyat fikriga ta’sir qila oladigan zamonaviy media mahsulot tayyorlash sirlari o‘rgatildi.
Ekspertlar tomonidan o‘tkazilgan darslarda ishtirokchilar virusli kontent tayyorlash, trend shakllantirish, auditoriya psixologiyasi, kreativ storytelling, shaxsiy brend qurish, media orqali daromad qilish kabi yo‘nalishlarda muhim bilim va amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘ldi.
Eng ahamiyatlisi, “Media haftalik” ishtirokchilarni tayyor axborotni kutadigan emas, balki axborot yaratadigan va media muhitini boshqara oladigan yangi avlod vakillariga aylantirishga xizmat qildi.
Kecha bo‘lib o‘tgan mahorat darslari ayniqsa katta qiziqish uyg‘otdi. Ishtirokchilar zamonaviy media olamining yopiq sirlari, auditoriyani ushlab qolish mexanizmlari hamda katta ko‘rishlar yig‘adigan kontent formulalari haqida eksklyuziv ma’lumotlarga ega bo‘ldi.
Bugun esa loyihaning yakuniy qismi — “Media forum” ham yuqori saviyada bo‘lib o‘tdi. Forum doirasida media sohasidagi yangi tendensiyalar, innovatsion g‘oyalar va istiqbolli loyihalar muhokama qilindi.
Mutaxassislar fikricha, “Media haftalik” bugun shunchaki trening emas, balki media sohasi uchun yangi iste’dodlar va kuchli kadrlar tayyorlaydigan yirik platformaga aylanib bormoqda.
O‘zbekistonda 9-may — Xotira va qadrlash kuni besh kunlik ish haftasida ishlaydigan xodimlar uchun shanba — dam olish kuniga to‘g‘ri kelganligi sababli ushbu dam olish kuni 11-may — dushanba kuniga ko‘chirilishi belgilangan.
Shu munosabat bilan Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi 11-may kuni mamlakat maktab va bog‘chalari qay tartibda ishlashini ma’lum qildi.
2026 yil 11-may kuni — umumta’lim maktablari o‘quvchilari uchun (shu kun uchun belgilangan) dars soatlari tashkil etiladi. Biroq boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun ushbu kun dam olish kuni hisoblanadi.
Shuningdek, davlat bog‘chalari xodimlari ham shu kuni dam oladi.
Nodavlat ta’lim muassasalarida dam olish kunlarini belgilash mazkur ta’lim muassasalarining o‘z ichki tartib-qoidalariga ko‘ra amalga oshiriladi.
Urush tugaganiga deyarli 80 yil bo‘ldi. Ammo o‘sha qonli yillarni o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan insonlar hamon oramizda.
2026-yil 6-may holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda jami 60 nafar Ikkinchi jahon urushi faxriylar istiqomat qilishmoqda.
Ulardan 28 nafari poytaxtimizda, 5 nafari Samarqandda, 11 nafarga yaqini esa boshqa viloyatlarda istiqomat qilishmoqda.
Mamlakatimiz Prezidentining farmoniga binoan, 2026-yilda urush qatnashchilari va nogironlariga 30 million so‘m miqdorida bir martalik pul mukofoti beriladi.
Urush faxriylariga tenglashtirilgan boshqa shaxslarga esa 25 million so‘mdan mablag‘ ajratilgan. Bu hali hammasi emac, O‘zbekistonda doimiy ravishda Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va nogironlari uchun keng ko‘lamli moddiy va ijtimoiy imtiyozlar tizimi joriy etilgan.
Jumladan, ular olayotgan nafaqaga asosiy miqdorning 150 foizi miqdorida oylik qo‘shimcha to‘lovlar qo‘shiladi.
Har oyda oziq-ovqat va gigiyena vositalari uchun qo‘shimcha mablag‘, yiliga bir marta esa kiyim-kechak va poyabzal uchun kompensatsiya to‘lanadi
Shuningdek, faxriylarimiz respublika ixtisoslashtirilgan tibbiyot markazlarida va viloyat ko‘p tarmoqli shifoxonalarida bepul tibbiy yordam olish huquqiga egalar.
Bundan tashqari, yiliga bir marta o‘zlari xohlagan vaqtda sanatoriylarda bepul sog‘lomlashtirish kursida davolanishlari mumkin. 1-guruh nogironi bo‘lgan faxriylarni parvarishlovchi farzandi yoki nabirasi uchun ham bepul yo‘llanma ajratiladi.
Yolg‘iz yashayotgan va uy-joyga muhtoj faxriylarning xonadonlari davlat hisobidan ta’mirlab beriladi.
Temir yo‘l transportida bepul yurish va havo transportida imtiyozli uchish huquqi ham mavjud.
Muzey, teatrlar va boshqa madaniy tadbirlarga kirish ham ular uchun mutlaqo bepul.
Qolaversa, kommunal xizmatlar to‘lovi uchun har oylik kompensatsiya pullari to‘lab beriladi.
Urush faxriylari jismoniy shaxslardan olinadigan mol-mulk va yer solig‘idan ham to‘liq ozod qilingan.
Yolg‘iz yashayotgan va uy-joy sharoitini yaxshilashga muhtoj bo‘lgan faxriylarning xonadonlari davlat budjeti mablag‘lari hisobidan to‘liq ta’mirlab berilmoqda.
Shuningdek, yurtimizda urush faxriylarining kundalik turmushi va salomatligini nazorat qilish uchun maxsus patronaj tizimi va hududiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari yo‘lga qo‘yilgan.
Ular har kuni faxriylarning xonadoniga borib, uning salomatligini (qon bosimi, qand miqdori va umumiy holati) tekshirib turishadi va zaruriy dori-darmonlarni bepul yetkazib berishadi.
Quvonarlisi, bunday imkoniyatdan aksariyati Ikkinchi jahon urushi qatnashchilarining oila a’zolari, ayniqsa, ular bilan birga yashayotgan yoki ularga g‘amxo‘rlik qilayotgan farzandlari va nabiralariga ham taqdim etiladi. Faxriyga biriktirilgan patronaj xizmati hamshiralari uning oila a’zolarining sog‘lig‘idan ham muntazam xabardor bo‘lib turishadi.
Bundan tashqari, yurtimizda urush faxriyalarining farzandlari hamda nevaralari uchun oliy ta’lim muassasalariga (OTM) kirishda davlat granti asosida qo‘shimcha kvotalar va imtiyozli ballar berish amaliyoti yo‘lga qo‘yilgan. Shuningdek, bunday oila farzandlari harbiy yo‘nalishdagi o‘quv yurtlariga kirishda ham imtiyozlarga ega bo‘lishadi.
Shuni ta’kidlash lozimki, bu imtiyozlarning aksariyati faxriyning ijtimoiy himoyasini ta’minlash va unga qarashayotgan yaqinlarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida joriy etilgan.
Yolg‘iz yashaydigan faxriylarga esa kundalik yumushlarida (ovqat pishirish, tozalik) yordam berish uchun maxsus ijtimoiy xodimlar ajratilgan.
Ushbu imtiyozlarning aksariyati nafaqat bevosita urush qatnashchilariga, balki ularga tenglashtirilgan shaxslarga ham tegishli tartibda qo‘llanilib kelinmoqda.
Har yili mamlakatimizda 9-may arafasida hokimliklar tomonidan faxriylarga qimmatbaho maishiy texnikalar (muzlatgich, televizor va h.k.) yoki avtomobillar sovg‘a qilinishi an’anaga aylangan.
9-may — bu shunchaki sana emas. Bu — hurmat, xotira va qarzdorlik kuni. Biz urushni faqat kitoblarda o‘qiganmiz. Ular esa uni yuragi bilan his qilib, hayoti bilan yozgan.
Joriy o‘quv yilida Rossiya oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan xorijlik talabalar soni 2024-yilga nisbatan 7 ming nafarga ko‘payib, jami 402 ming nafarni tashkil etdi. Bu haqda RF Fan va oliy ta’lim vaziri o‘rinbosari Konstantin Mogilevskiy ma’lum qildi.
Bugungi kunda Rossiyada dunyoning 179 mamlakatidan kelgan yoshlar o‘qimoqda. Eng katta ko‘rsatkichlar Qozog‘iston (60 818), Turkmaniston (57 060) va Xitoy (56 766) hissasiga to‘g‘ri keladi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Rossiya OTMlarida 46 598 nafar o‘zbekistonlik talaba tahsil olmoqda. Bu ko‘rsatkich jami chet ellik talabalarning 11,5 foizi demakdir.
Rossiyada tahsil olayotgan xorijlik talabalar soni (top-10):
(Jami xorijlik talabalarning qariyb 82 foizi 10 mamlakatga to‘g‘ri keladi)
Qozog‘iston — 60 818;
Turkmaniston — 57 060;
Xitoy — 56 766;
O‘zbekiston — 46 598;
Hindiston — 38 831;
Tojikiston — 24 640;
Belorussiya — 16 048;
Qirg‘iziston — 9 643;
Ozarbayjon — 9 633;
Eron — 9 495 kishi.
Qorako‘l tumanidagi 8-sonli umumiy o‘rta ta’lim maktabi sobiq direktori T.E. budjet mablag‘larini asossiz sarflagani uchun jinoiy javobgarlikka tortildi. Bu haqda «Xabar.uz»ga Jinoyat ishlari bo‘yicha Qorako‘l tumani sudi raisi Boborahim Ochilov ma’lum qildi.
Sud materiallariga ko‘ra, u bir necha yil davomida ustama va moddiy yordam pullarini tayinlashda amaldagi tartib-qoidalarni qo‘pol ravishda buzib kelgan.
Direktor pedagog xodimlarga ustama va moddiy yordam ajratish jarayonida belgilangan nizom talablariga amal qilmagan. Jumladan, maxsus komissiya yig‘ilishlari to‘liq o‘tkazilmagan, ota-onalar va kuzatuv kengashi vakillari jalb etilmagan. Ayrim hollarda esa hujjatlar to‘liq o‘rganilmasdan, baholash mezonlariga asossiz ballar qo‘shib kelingan.
Aniqlanishicha, 2023–2024-o‘quv yilida 24 nafar o‘qituvchiga qariyb 84,3 million so‘m, 2024–2025-o‘quv yilida esa 40 nafar pedagogga 83,7 million so‘m miqdorida ustama mablag‘lari asossiz to‘langan. Shuningdek, 2024-yilda yana 5 nafar xodimga 32,9 million so‘mlik moddiy yordam noqonuniy ajratilgan.
Mutaxassislar tomonidan o‘tkazilgan o‘rganishlarda ko‘plab hujjatlarda kamchiliklar aniqlangan. Ayrim hollarda komissiya a’zolari imzolari soxtalashtirilgani, ba’zi o‘qituvchilarning hujjatlari, umuman, mavjud bo‘lmagani yoki belgilangan talablarga javob bermagani ma’lum bo‘lgan. Shuningdek, tibbiy xulosalar to‘liq bo‘lmagan holda ham moddiy yordam ajratilgan holatlar qayd etilgan.
Sud majlisida T. E. aybini to‘liq tan olgan. U o‘z ko‘rsatmasida hujjatlarni chuqur o‘rganmaganini, asosan, komissiya a’zolarining xulosalariga tayanganini bildirgan. Shu bilan birga, u qilgan ishlaridan pushaymon ekanini va yetkazilgan zararni ixtiyoriy ravishda qoplaganini ma’lum qilgan.
Jabrlanuvchi tomon ham yetkazilgan moddiy zarar to‘liq qoplanganini bildirib, sudlanuvchiga nisbatan da’vosi yo‘qligini bildirgan.
Sud dastlabki tergov organi tomonidan sudlanuvchi T.E. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 167-moddasi (O‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan talon-toroj qilish), 2-qismi «b,g» bandlari bilan aybdor, deb topilgan. Sud xulosasiga ko‘ra, ayblanuvchining harakatlari budjet mablag‘larini rastrata qilish hamda mansab soxtakorligi sifatida to‘g‘ri malakalangan.
Hozirda T. E. maktab direktori lavozimidan ozod etilgan bo‘lib, o‘qituvchilik faoliyati bilan shug‘ullanmoqda.
Prezident Ikkinchi jahon urushi qatnashchilaridan xabar oldi
Qashqadaryo viloyati hokimiga o‘rinbosarlar tayinlandi
“Media haftalik”ning oddiy ishtirokchilari media liderga aylanishmoqda!
-
Dunyodan4 days ago
Hormuz boʻgʻozida qolib ketgan xorijlik kema chiqarib yuboriladi
-
Jamiyat4 days ago
Prezident Buyuk Britaniyaning ikki marhum fuqarosini mukofotladi
-
Jamiyat4 days agoChustda qalbaki dollar sotuvchilari qo‘lga tushdi
-
Dunyodan5 days ago
Qozog‘istonda “oltin viza” joriy etildi.
-
Dunyodan3 days agoTahlilchilar neft haqida xavotirli ma’lumotlarni e’lon qilishdi
-
Dunyodan4 days ago
Amirliklar neft eksport qiluvchi arab davlatlari tashkilotini tark etadi
-
Dunyodan3 days agoXitoyda pirotexnika zavodining portlashi oqibatida 26 kishi halok bo‘ldi
-
Siyosat5 days ago
O‘zbekiston OTBning «Osiyo uchun raqamli magistral» tashabbusiga qo‘shiladi