Iqtisodiyot
AQSh valutasida pul jamg‘arish endi avvalgidek jozibali emasmi?
AQSh dollarining so‘mga nisbatan kursida uzoq yillardan beri kuzatilgan doimiy o‘sish tendensiyasiga qarama-qarshi holat yuzaga keldi. Rasmiy kurs yil boshidagi 12 904 so‘mdan 22 avgust holatiga 12 413 so‘mgacha pasaydi. Albatta, bu ko‘pchilikni o‘ylantiradi, chunki aksariyat yirik oldi-sotdilar dollarda amalga oshiriladi.
Xo‘sh, Amerika valutasi bilan nimalar sodir bo‘lyapti?
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Tramp va dollar
Bir necha o‘n yildan beri dollar xalqaro tijoratning qoni va Qo‘shma Shtatlar qudrati saqlanib turishida barqaror omil bo‘lib xizmat qilyapti. Murakkab geoiqtisodiy jarayonlar, globallashuv tendensiyasi va bir qutbli dunyo ko‘p qutbliga aylanib borayotgan sharoitda ham, xalqaro savdoda dollar yetakchiligini saqlab qoldi. Ammo Donald Trampning global iqtisodiy tartibni AQSh foydasiga qayta shakllantirishga bo‘lgan urinishlari dollarning zaxira valutasi sifatidagi roliga zarba bera boshladi.
Xususan, tashqi savdoga tariflarning keskin oshirilib, keyin bir qismining bekor qilinishi – Amerika milliy valutasi va g‘aznachilik obligatsiyalarining kuchsizlanishiga sabab bo‘ldi. Natijada dollar indeksi yilning dastlabki olti oyida 10 foizdan ko‘proqqa pasayib, 1973 yildan beri eng yomon ko‘rsatkichni qayd etdi.
Bunday vaziyatda dollarni chetlab o‘tuvchi moliyaviy mahsulotlarga talab oshdi. Jumladan, Osiyodagi boy investorlar AQSh aktivlariga bo‘lgan qaramlikni kamaytirish ustida ishlashyapti. Ularning fikricha, Trampning tariflari mamlakatni juda noturg‘un va oldindan aytib bo‘lmas darajaga olib kelgan.
AQSh moliya vaziri Skot Bessent investorlarni “kuchli dollar” siyosati o‘z kuchida qolayotganiga ishontirishga harakat qilyapti. U qisqa muddatli tebranishlardan xavotir olmaslik kerakligini aytdi. Tramp esa dollar mavqeyiga tahdid qilgan davlatlarga qarshi 100 foizlik tariflar kiritish bilan tahdid qildi.
Dollar o‘rniga muqobil variantlar bormi?
Qo‘shma Shtatlarning geosiyosiy raqiblari – Braziliya, Rossiya, Hindiston, Xitoy va Janubiy Afrika tomonidan asos solingan BRICS guruhi anchadan beri yangi transchegaraviy to‘lov tizimini yaratish ustida ishlab keladi. Ayni paytda AQShning Yevropadagi yaqin ittifoqchilari ham yevroning mavqeyini mustahkamlash imkoniyatini o‘rganib chiqishyapti.
Kornel universiteti professori Esvar Prasadning yozishicha, Tramp olib borayotgan siyosat AQShdagi institutsional tizimni yemiryapti. Aynan shu tizim – dollar hukmronligi, ichki va tashqi investorlarning AQSh valutasi asosidagi moliya tizimiga bo‘lgan ishonchini ta’minlab kelgan eng muhim tayanchlardan biri edi. Bundan tashqari, Tramp AQSh markaziy banki – Federal zaxira mustaqilligiga ham hujum uyushtirdi. U FZTni foiz stavkalarni pasaytirishga majbur qilish bilan birga, tashkilotga o‘zining monetar siyosat va tartibga solishdagi talablari bo‘yicha itoatkor bo‘lgan odamni tayinlash niyatini ham bildirdi.
Markaziy bank mustaqilligiga bunday hujum – uning inflatsiyani nazorat qilish va ishsizlikni pasaytirish kabi asosiy vazifalarni bajarish qobiliyatiga jiddiy putur yetkazishi mumkin. Bu esa dollarning uzoq muddatli ijobiy qiymatiga xorijiy investorlarning ishonchini pasaytiradi.
Prasadning ta’kidlashicha, oxirgi o‘n yilliklarda dunyo moliya tizimida AQSh dollarining yetakchi o‘rni hech qachon bugungidek zaif ko‘rinmagan. Ammo, ayni paytda uni to‘liq almashtira oladigan ishonchli va kuchli alternativ valuta ham mavjud emas. Ya’ni AQSh valutasining ayni paytdagi gegomonligi uning mukammalligidan emas, balki dollarning raqobatchilari yetarli darajada kuchli emasligidandir.
Ayrim iqtisodchilar yevro xalqaro moliya tizimida kattaroq rol o‘ynay boshlashi mumkinligi haqida gapirishyapti. Ammo, Yevroittifoq ichidagi siyosiy va institutsional kelishmovchiliklar, moliya bozorlarida katta hajmdagi yuqori sifatli aktivlar mavjud emasligi yoki ularning likvidligi pastligi bunga imkon bermasligi mumkin.
Xitoy Markaziy banki ham yuanni dollardan qochmoqchi bo‘lganlar uchun alternativ sifatida targ‘ib qilyapti. Biroq Xitoydagi qat’iy kapital nazorati sharoitida moliyaviy aktivlarning erkin oqimi to‘liq ta’minlanmaganligi bu g‘oyaning ommaviy qo‘llab-quvvatlanishiga to‘siq bo‘lyapti.
Markaziy banklar va investorlar hozirgi kunda eng ishonchli aktiv – oltinga sarmoya kiritishyapti. Ammo oltinni saqlash qiyin, shuningdek, dollar kabi savdo yoki moliyaviy bitimlarda foydalanishda qulay emas. Dollar o‘rnini bosishi mumkin bo‘lgan variantlar qatorida Bitcoin va boshqa raqamli aktivlar ham tilga olinadi, ammo hech bir davlat kafolatsiz kriptavalutalarga o‘tishga tayyor emas.
Kuchli dollarning AQSh uchun ahamiyati
Birinchidan, agar dollar o‘zining kuchli mavqeyini yo‘qota boshlasa, AQSh o‘zining past foiz stavkalaridan ayriladi. Chunki chet ellik investorlar dollarda chiqarilgan obligatsiyalarga kamroq mablag‘ tika boshlaydi.
AQSh obligatsiyalarini sotib oladigan ko‘plab yirik investorlar – Yaponiyadan, Xitoydan yoki Yevropadan. Agar dollar zaiflashsa, ular dollarda foyda topsa ham, o‘z valutasiga qayta hisoblaganda daromadi kamayadi. Masalan: yevro kuchaysa, yevropalik investor AQSh obligatsiyasidan 4 foiz foyda olsa-da, valuta kursi tufayli bu daromad 1–2 foizgacha tushib ketishi mumkin.
Natijada, AQSh banklari mablag‘ jalb qilish uchun ko‘proq to‘lov qilishga va ichki kreditlarni ham qimmatroqqa berishga majbur bo‘ladi. Masalan, ipoteka kreditlarining qimmatlashi iqtisodiyotni sekinlashtiradi, chunki bu aholining dam olish, ovqatlanish, kiyim-kechak xarid qilish va boshqa xarajatlarga ajratadigan mablag‘ini kamaytiradi. Ha, zaifroq dollar tashqi savdo balansini yaxshilab, eksportni qo‘llab-quvvatlaydi, ammo importni qimmatlashtiradi. Bu, o‘z navbatida, amerikaliklar oddiy odamlarni kambag‘allashtira boshlaydi.
Eng katta zarbani esa federal hukumat his qilishi mumkin. AQSh yiliga qariyb 2 trillion dollarlik budjet taqchilligini g‘aznachilik obligatsiyalari orqali moliyalashtiradi. Agar investorlar yevro yoki iyenada chiqarilgan aktivlarga ko‘proq e’tibor qaratadigan bo‘lsa, AQShning qarz jalb qilish xarajatlari oshadi. Aslida bu jarayon allaqachon sezilmoqda: 2022 yil boshidan buyon 30 yillik g‘aznachilik obligatsiyalari daromadliligi ikki baravardan ko‘proqqa oshdi va hozirda 4,9 foiz bo‘lib turibdi. Bu esa AQSh yangi qarz olish uchun ham, mavjud qarzlarini qayta moliyalash uchun ham ancha ko‘proq pul to‘lashi kerakligini anglatadi. Shundoq ham AQSh hukumatining qarzlari bo‘yicha yillik foiz to‘lovlari mamlakatning mudofaa xarajatlaridan ham oshib ketdi.
Ikkinchidan, dollarning hukmronlik mavqeyini yo‘qota boshlashi AQShning geosiyosiy qudratiga ham zarba beradi. Valuta zaiflashsa, xorijdagi harbiy bazalarni saqlash ancha qimmatga tushadi. Global tranzaksiyalarda dollarning ulushi kamayishi esa AQSh joriy qiladigan iqtisodiy sanksiyalarning ta’siri va samaradorligini pasaytiradi. Bundan tashqari, terrorchilikni moliyalashtirish yoki pul yuvish kabi noqonuniy faoliyatlarni nazorat qilish qiyinlashadi.
So‘mning dollarga nisbatan barqarorlashuvi
So‘mning dollarga nisbatan muttasil ravishda o‘z qiymatini yo‘qotishi o‘zbekistonliklar uchun o‘zgarmas tendensiyadek bo‘lib qolgan. Masalan, 2020-2024 yillarning dastlabki 9 oyida qadrsizlanish quyidagicha bo‘lgandi:
2020 yil – 7,9 foiz;
2021 yil – 1,8 foiz;
2022 yil – 1,3 foiz;
2023 yil – 7,6 foiz;
2024 yil – 2,3 foiz.
Joriy yil boshidan 22 avgustgacha bo‘lgan davrda esa so‘m dollarga nisbatan 3,4 foizga mustahkamlandi.
Bunga yuqorida keltirilgan dollarning umumiy qadrsizlanishidan tashqari, quyidagi omillar ham ta’sir qilyapti:
Birinchidan, O‘zbekistonning iqtisodiy ko‘rsatkichlari so‘mning mustahkamlanishiga yordam beryapti. Jumladan, global noaniqliklar fonida oltin narxining keskin o‘sishi kuzatildi. Xususan, yil boshidan beri qimmatbaho metall narxi 27 foizga oshdi. O‘zbekiston esa eng yirik oltin eksportyorlaridan biri hisoblanadi. 2025 yilning dastlabki 6 oyida 18 tonna sof oltin sotuvi amalga oshirildi.
Bundan tashqari, O‘zbekistonning xalqaro zaxira aktivlari tarkibida oltinning o‘rni judayam katta hisoblanadi. Mazkur qimmatbaho metall narxining o‘sib borayotgani fonida O‘zbekiston zaxiralari hajmi yil boshiga nisbatan 7,56 mlrd dollarga oshdi. Bu esa o‘z-o‘zidan Markaziy bankka valuta bozoriga ta’sir qilish uchun ko‘proq imkoniyat yaratadi.
Ikkinchidan, eksportning o‘sishi va tashqi savdoda taqchillikning qisqarish tendensiyasi yuz beryapti. Jumladan, joriy yilning 6 oyida eksport hajmi 16,88 mlrd dollarni tashkil etib, oldingi yilning mos davriga nisbatan 29 foizga ko‘paydi. Oltin eksporti esa 55 foizga o‘sib, qariyb 6,5 mlrd dollarga yetdi. Eksportning bunday yuqori o‘sishi fonida tashqi savdo defitsiti 3,2 mlrd dollargacha qisqardi. Bu esa milliy valuta uchun qulay shart-sharoitlar yaratadi.
Bundan tashqari, yil boshidan beri rubl kursining 21 foizlik mustahkamlanishi yuz berdi. Bu o‘z navbatida O‘zbekistonga pul o‘tkazmalarining o‘sishini tezlashtirdi. Joriy yilning birinchi yarmida pul o‘tkazmalari hajmi 8,2 mlrd dollarni tashkil etib, oldingi yilning mos davriga nisbatan 27 foizga o‘sdi.
So‘m kursining mustahkamlanishi O‘zbekiston iqtisodiyotiga ham ijobiy, ham salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Ijobiy jihati – import arzonlashadi. Milliy valutaning mustahkamlanishi import qilinadigan tovarlar va xizmatlarning so‘mdagi narxini pasaytiradi va umumiy inflatsiyani sekinlashtiradi. Shuningdek, davlat qarzining qariyb 90 foizi chet el valutasi, xususan, dollarda jalb qilingan. So‘mning mustahkamlanishi qarzlarga xizmat ko‘rsatish xarajatlarini ham kamaytiradi.
Salbiy jihati – O‘zbekistondan amalga oshiriladigan eksport tovarlarining raqobatdoshligi kamayadi. Kuchsiz so‘m o‘zbek mahsulotini xorijiy xaridorlar uchun arzonlashtiradi, chunki tannarx pasayadi.
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, dollar xalqaro moliya tizimidagi katta ta’sirini saqlab qolishda davom etyapti. Bugungi kunda AQSh puli barcha valuta ayirboshlash operatsiyalarining qariyb 90 foizida, xalqaro savdoning esa yarmidan ortig‘ida ishlatiladi. Dunyo mamlakatlari markaziy banklarining zaxiralari ham asosan dollarda shakllangan bo‘lib, bu ko‘rsatkich qariyb 60 foizni tashkil etadi. Mana shu omil Vashingtonga yirik budjet taqchilligi bilan yashash va amerikalik iste’molchilarga farovon hayot kechirish imkonini beradi. Bularning barchasi chet ellik investorlarning AQSh aktivlariga bo‘lgan katta qiziqishi hisobiga moliyalashtiriladi. Tramp ma’muriyatining mustaqil institutlar va qonun ustuvorligiga tayanadigan kuchli iqtisodiyotga ziddiyatli signallar berishi esa dollar indeksini pasaytirib yubordi.
Doston Ahrorov tayyorladi.
Toshkent shahrida dizayn-kod kuchga kirgach, Raqamli rivojlanish departamenti ko‘p qavatli uylar tomiga o‘rnatilgan reklama konstruksiyalarini demontaj qilish bo‘yicha tadbirkorlarga talabnomalar yubora boshladi. Tadbirkor Kun.uzʼga yuborgan murojaatida reklama joylari uchun davlatga yuz millionlab so‘m to‘laganini, reklama pasportlari esa yana bir necha yil amal qilishi kerakligini aytmoqda. Biznes yangi talablar sabab bu huquqlardan muddatidan oldin mahrum bo‘lmoqda. Masala atrofida tadbirkor, Toshkent shahar hokimligi va Adliya vazirligi turlicha huquqiy talqinlarni ilgari surmoqda.
Single Media Group MChJning Kun.uzʼga ma’lum qilishicha, kompaniya 2025 yilda Toshkent shahar hokimligi huzuridagi Raqamli rivojlanish departamentidan ko‘p kvartirali uylar tomiga reklama konstruksiyalarini joylashtirish bo‘yicha ikki reklama joyi pasportini olgan. Ulardan biri 2030 yilgacha, ikkinchisi esa 2034 yilgacha amal qilishi belgilangan.
Biroq 2026 yil may oyida kompaniyaga yuborilgan bildirishnomada Toshkent shahrining dizayn-kodi kuchga kirgani, unga ko‘ra ko‘p kvartirali uylar tom qismida reklama konstruksiyalarini joylashtirish taqiqlangani sabab reklama konstruksiyalarini 10 kun ichida demontaj qilish talab qilingan. Departament reklama joyi pasportlarini bekor qilish choralari ko‘rilayotganini ma’lum qilgan.
Tadbirkor: «Biz qonuniy ruxsatnoma asosida investitsiya qilganmiz»
Kompaniya vakilining aytishicha, reklama joylari uchun davlatga katta miqdorda to‘lovlar amalga oshirilgan. Xususan, Shota Rustaveli ko‘chasidagi reklama joyi uchun shu kungacha 270,4 mln so‘m, Chilonzor tumani, Olmazor dahasidagi reklama joyi uchun esa 69,4 mln so‘m to‘langan.
Tadbirkor reklama pasportlari 2030 va 2034 yilgacha amal qilishiga ishonib investitsiya kiritganini, yangi dizayn-kod esa amalda ilgari berilgan huquqlarni bekor qilayotganini ta’kidlamoqda.
Kompaniya Ombudsmanga yo‘llagan murojaatida bir nechta huquqiy asoslarni keltirgan.
Birinchidan, tadbirkor prezidentning 2026 yil 5 fevraldagi PQ-48-son qaroriga tayanmoqda. Mazkur hujjat bilan ko‘p kvartirali uylarni boshqarish tizimi takomillashtirilgan bo‘lib, unda uylarning umumiy mol-mulkidan olinadigan daromadlar qatorida reklama joylashtirishdan tushadigan mablag‘lar ham ko‘rsatilgan. Qarorga ko‘ra, reklama, mobil aloqa antennalari va boshqa umumiy mol-mulkni ijaraga berishdan tushadigan daromadlar ko‘p kvartirali uyning bank hisobraqamiga yo‘naltiriladi hamda mulkdorlarning daromadi hisoblanadi.
Shuningdek, qarorning 9-ilovasida ishchi guruhlarga ko‘p kvartirali uylarning reklama joylashtirish mumkin bo‘lgan joylarini aniqlash vazifasi yuklatilgan.
Tadbirkor aynan shu normalarga tayanib, Prezident qarorida reklama konstruksiyalarini, jumladan tom qismida reklama joylashtirishni taqiqlovchi norma mavjud emasligini, aksincha reklama joylashtirish daromad manbayi sifatida e’tirof etilganini ta’kidlamoqda.
Ikkinchidan, kompaniya “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi qonunning 41-moddasiga murojaat qilib, normativ-huquqiy hujjatlar orqaga qaytish kuchiga ega emasligini eslatmoqda. Uning fikricha, dizayn-kod kuchga kirishidan avval qonuniy ravishda berilgan reklama pasportlariga yangi cheklovlar tatbiq etilmasligi kerak.
Yana bir e’tiroz Vazirlar Mahkamasining 104-son qaroriga taalluqli. Tadbirkor reklama joyi pasportlarini bekor qilishdan oldin maxsus ishchi guruh xulosasi bo‘lishi kerakligini, biroq bunday xulosa taqdim etilmaganini bildirgan.
Hokimlik pozitsiyasi
Toshkent shahar hokimligi huzuridagi Raqamli rivojlanish departamenti esa aksincha fikrda.
Departament yuborgan bildirishnomada Vazirlar Mahkamasining 104 va 428-son qarorlari hamda Toshkent shahrining dizayn-kodi talablariga muvofiq barcha tashqi reklama obektlari shaharsozlik normalari va dizayn talablariga mos bo‘lishi shartligi qayd etilgan.
Bildirishnomada, shuningdek, reklama tarqatuvchi bilan tuzilgan ommaviy oferta shartnomasiga havola qilinib, qonunchilik yoki shaharsozlik vaziyati o‘zgargan taqdirda reklama konstruksiyalarini demontaj qilish tadbirkorning majburiyati ekani ko‘rsatilgan. Shu asosda reklama konstruksiyalarini 10 kun ichida olib tashlash, aks holda ular majburiy tartibda demontaj qilinishi hamda xarajatlar tadbirkordan undirilishi haqida ogohlantirilgan.
Adliya vazirligi nima deydi?
Mazkur masala yuzasidan Adliya vazirligi ham tadbirkorning murojaatini ko‘rib chiqdi.
Vazirlik javobida “Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida”gi qonunga muvofiq Toshkent shahar Kengashi dizayn-kodni qabul qilish vakolatiga ega ekanini qayd etgan.
(Muharrirga: Fotogalereyada adliya vazirligining javobi va hokimiyat xatidan skrinshot bor, shuni qo’ya olmadim)
Shuningdek, vazirlik bahs markazida turgan prezidentning 2026 yil 5 fevraldagi PQ-48-son qaroriga ham izoh berib, unda ko‘p kvartirali uylar tom qismida reklama konstruksiyalarini joylashtirishga ruxsat beruvchi norma mavjud emasligini bildirgan.
Biroq vazirlik tadbirkorning huquqiy manfaatlari masalasiga ham e’tibor qaratgan. “Ma’muriy tartib-taomillar to‘g‘risida”gi qonunning 59-moddasiga ko‘ra, manfaatdor shaxsning ishonchi himoya qilinishi lozim bo‘lgan hollarda ma’muriy hujjatni bekor qilish yoki o‘zgartirish masalasi sud tartibida ko‘rib chiqiladi. Shu bois vazirlik tadbirkorga Toshkent shahar Kengashi qarori yuzasidan sudga murojaat qilish huquqi mavjudligini ma’lum qilgan.
Bahs nimada?
Tomonlar bir hujjatni turlicha talqin qilmoqda. Tadbirkor prezidentning PQ-48-son qarori reklama joylashtirishni ko‘p kvartirali uylarning daromad manbayi sifatida tan olganini, shu bois dizayn-kod bilan bunday reklama konstruksiyalarini to‘liq taqiqlash prezident qaroriga zid ekanini ta’kidlamoqda.
Adliya vazirligi esa boshqa yondashuvni ilgari suradi: vazirlikka ko‘ra, PQ-48 qarorida reklama joylashtirishdan daromad olish nazarda tutilgan bo‘lsa-da, unda aynan ko‘p kvartirali uylarning tom qismida reklama konstruksiyalarini joylashtirishga ruxsat beruvchi norma mavjud emas. Shu sababli dizayn-kodning mazkur taqiqi prezident qaroriga zid deb baholanmagan.
Natijada bahsning asosiy savoli ochiqligicha qolmoqda: davlat tomonidan 2030 va 2034 yilgacha amal qilishi belgilab berilgan reklama pasportlari yangi mahalliy normativ hujjat asosida muddatidan oldin bekor qilinishi mumkinmi? Agar mumkin bo‘lsa, reklama joylari uchun yuz millionlab so‘m to‘lagan tadbirkorning investitsiyalari va mulkiy manfaatlari qanday himoya qilinadi?
Kun.uz bu borada Biznes ombudsman va Savdo-sanoat palatasiga so‘rov yubordi.
Iqtisodiyot
Andijonda Belarus texnologiyasi asosida qishloq xo‘jaligi texnikalari ishlab chiqariladi
Andijon viloyati hokimi Shuhratbek Abdurahmonov Belarusning Grodno viloyati Lida tumanida joylashgan «LidaTexmash» MChJ korxonasi rahbari bilan uchrashuv o‘tkazdi. Muzokaralar davomida Andijon viloyatida qishloq xo‘jaligi texnikalarini ishlab chiqarishni kengaytirish va yangi quvvatlarni ishga tushirish masalalari atroflicha muhokama qilindi.
Uchrashuv yakunida tomonlar o‘zaro hamkorlik doirasida bog‘dorchilik va dehqon xo‘jaliklari uchun arzon va ixcham texnikalar, shuningdek, kartoshka ekish hamda hosilni terib olishga mo‘ljallangan zamonaviy agrotexnikalar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha muhim kelishuvga erishdi.
«Mazkur istiqbolli loyiha viloyat agrar tarmog‘ini hamyonbop va zamonaviy uskunalar bilan ta’minlash orqali qishloq xo‘jaligida ish unumdorligini yanada oshirishga xizmat qiladi», — deyiladi viloyat hokimligi xabarida.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan «Anorbank» jarimaga tortildi.
Qo‘mita tomonidan Toshkent viloyatida istiqomat qiluvchi fuqaroning murojaati asosida «ANOR BANK» AJ tomonidan Instagram ijtimoiy tarmog‘ida joylashtirilgan reklama axboroti o‘rganildi.
Xususan, mazkur murojaatda bank tomonidan aksiya doirasida e’lon qilingan axborotlarda aksiya shartlari to‘g‘risida to‘liq ma’lumotlar berilmaganligiga e’tiroz bildirilgan.
O‘rganishlarda reklamada moliyaviy xizmatlarni ko‘rsatishda shartnomaning muhim shartlaridan biri — aksiyaning amal qilish shartlari, unga qo‘llanilgan limit hamda limitdan oshgan hollarda komissiya to‘g‘risidagi ma’lumotlar mavjud emasligi aniqlandi.
Yuqoridagi holatlar yuzasidan Qo‘mita Maxsus komissiyasi tomonidan O‘zbekiston Respublikasining «Reklama to‘g‘risida»gi Qonunining 16, 21 va 43-moddalari talablari buzilishi alomatlari yuzasidan «ANOR BANK» AJga nisbatan ish qo‘zg‘atilib, ishni ko‘rib chiqish yakunlari bo‘yicha moliyaviy jarima qo‘llanildi.
Shuningdek, qonunbuzilish holatini bartaraf etish hamda kelgusida bunday holatlarga yo‘l qo‘ymaslik yuzasidan bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatma berildi.
Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va soliq yukini kamaytirish maqsadida budjetga to‘langan qo‘shilgan qiymat solig‘ining (QQS) bir qismi ayrim sohalarda faoliyat yuritayotgan tadbirkorlarga qaytarilmoqda.
2026-yil 6-iyul holatiga ko‘ra, mazkur mexanizm doirasida korxonalarga jami 97 mlrd so‘mga yaqin mablag‘ qaytarildi.
QQS qaytarish tartibi turoperatorlar, mehmonxonalar, umumiy ovqatlanish korxonalari, chorvachilik va parrandachilik xo‘jaliklari hamda zargarlik korxonalarini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan.
Ma’lumotga ko‘ra, eng katta mablag‘ 828 ta umumiy ovqatlanish korxonasiga qaytarilgan bo‘lib, ular 63,8 mlrd so‘m QQS kompensatsiyasini olgan.
Shuningdek, 323 ta zargarlik korxonasiga 26,2 mlrd so‘m, 145 ta mehmonxonaga 4,7 mlrd so‘m mablag‘ qaytarildi.
Bundan tashqari, 23 ta turoperatorga 1,1 mlrd so‘m, 28 ta chorvachilik va parrandachilik xo‘jaligiga ham 1,1 mlrd so‘m QQSning bir qismi qaytarilgan.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Farg‘ona, Andijon va Buxoro viloyatlarida kredit mablag‘larini o‘zlashtirgan “bankir”lar fosh etildi.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Beruniy tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat bankining 3 nafar BXM xodimlari o‘zaro til biriktirib, 5 nafar fuqaroning nomiga imtiyozli kredit mablag‘i ajratib, 146 mln so‘mlik kredit mablag‘larini o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilganliklari aniqlangan.
Departamentning Farg‘ona viloyati boshqarmasi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat banklaridan birining Rishton filiali mas’ul shaxslari va boshqalar o‘zaro til biriktirib, 21 nafar fuqaroning nomiga “Har bir oila-tadbirkor” dasturi doirasida hunarmandchilik va tikuv dastgohlari sotib olish hamda issiqxona qurish uchun yillik 14 foiz ustama bilan va chorvachilik uchun yillik 25 foiz ustama bilan 747 mln so‘m imtiyozli kredit mablag‘larini ajratib, ularga bu haqida xabar bermasdan, ushbu ajratilgan kredit mablag‘larini ta’minotchi korxonalarga o‘tkazib, o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilganliklari aniqlangan.
Departamentning Xo‘jaobod tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat bankning BXM boshqaruvchisi sobiq o‘rinbosari (muqaddam JKning 167-moddasi bilan sudlangan) va boshqalar o‘zaro til biriktirib, fuqaro E.X.ning nomiga yakka tartibdagi tadbirkorlik subyektini tashkil qilib, soxta ma’lumotlar orqali 500 mln so‘m kredit mablag‘i ajratib, o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilganliklari aniqlangan.
Departamentning Jondor tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat bankining sobiq rahbari va sobiq mutaxassisi o‘zaro til biriktirib, fuqarolarning xabarisiz ularning nomiga 110 mln so‘m kredit mablag‘larini ajratib, firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritganliklari aniqlangan.
Departamentning Qo‘shtepa tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat bankining sobiq bo‘lim boshlig‘i fuqaro M.D.ning ishonchiga kirib, unga uy-joy sotib olishiga 240,5 mln so‘m ipoteka krediti ajratib berishini aytib, qalbaki kredit shartnomasi evaziga ajratilgan kredit mablag‘laridan 90 mln so‘mini o‘z ehtiyoji uchun ishlatib yuborganligi aniqlangan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
Metroning yerusti yo‘nalishlarida poyezdlar tezligi pasaytirildi
Rossiyada neftni qayta ishlash hajmi rekord darajaga tushdi – Bloomberg
Buxorodagi davlat bog‘chalari ham vaqtincha yopiladi
-
Iqtisodiyot5 days agoO‘zbekistonning eng yirik savdo hamkorlari ma’lum bo‘ldi
-
Sport5 days agoJCh anonsi. Belgiya hayron qoldira oladimi?
-
Sport3 days agoAngliya-Norvegiya bahsi boshlanish vaqti kechiktirilishi mumkin
-
Sport4 days agoIspaniya Belgiyani yengib, yarimfinalga chiqdi
-
Sport3 days agoInfantino yana JCh ishtirokchilari sonini oshirish g‘oyasi haqida gapirdi
-
Siyosat5 days agoElchi Furqat Sidiqov Braziliya Prezidentiga ishonch yorliqlarini topshirmoqda
-
Jamiyat4 days agoDori narxini sun’iy oshirgan yuzlab dorixonalar aniqlandi
-
Jamiyat4 days agoJanubiy Koreya va AQShga noqonuniy migratsiya tashkil etmoqchi bo‘lganlar ushlandi