Iqtisodiyot
AQSh logistikasini O‘zbekistonda turib «zabt etgan» Sarvarjon Narimonov hikoyasi
Insonning shaxsiyati u erishgan raqamlar bilan emas, balki qiyinchilik lahzalarida qabul qilgan qarorlari va o‘sha qarorlar ortidagi qadriyatlari bilan o‘lchanadi. Bugungi globallashgan dunyoda ko‘pchilik muvaffaqiyatni tasodif yoki omad deb bilsada, Sarvarjon Narimonovning hayot yo‘li buning aksini – tizimli mehnat, sovuqqon hisob-kitob va eng muhimi, cheksiz mas’uliyat tuyg‘usi qanday natija berishini isbotlaydi. 12 yoshida Toshkent bozorlarida paket tarqatish bilan tadbirkorlikka qadam qo‘ygan bolakaydan bugungi kunda AQSh logistika bozorida o‘z o‘rniga ega bo‘lgan “David Franklin LLC” asoschisigacha bo‘lgan masofa – bu shunchaki yillar ketma-ketligi emas, balki tinimsiz o‘zini qayta kashf etish jarayonidir.
Chorsu bozori va “Rejasiz shijoat” saboqlari
Sarvarjonning biznes olamidagi ilk qadamlari o‘n ikki yoshida, ko‘pchilik tengdoshlari mahalla ko‘chasida o‘yin bilan band bo‘lgan bir paytda, poytaxtning eng gavjum nuqtalaridan biri – Chorsu bozorida boshlangan. Uning strategiyasi sodda, ammo o‘sha davr uchun kutilmagan edi: O‘rikzor atrofidagi zavodlardan polietilen paketlarni ulgurji narxda sotib olib, bozordagi rastalarga tarqatish. U ertalab paketlarni tarqatib chiqardi, oradan ikki soat o‘tgach esa pullarini yig‘ib olardi. Bu jarayon unga nafaqat ilk katta pulini – o‘sha davr kursi bilan salkam 100 dollarga teng foydani keltirdi, balki hayotidagi eng katta psixologik to‘siqlardan birini yengishga yordam berdi. Bolaligida magazinga kirib, mahsulot narxini so‘rashga uyaladigan bolakay onasining “bor, so‘ra, uyalma” degan qat’iy o‘gitlari ostida haqiqiy savdo maydonida shakllandi. O‘shanda u ilk bor “rejasiz shijoat”ning achchiq sabog‘ini ham oldi. Tezroq foyda ko‘rish istagi xavf-xatarlarni (risk) ko‘rishga to‘sqinlik qilar edi. Ammo aynan o‘sha paytdagi xatolar uni bugun har bir qadamini aniq metrikalar va raqamlarga tayanib tashlaydigan sovuqqon strategga aylantirdi. Biznes bu shunchaki ishtiyoq emas, balki birinchi navbatda hisob-kitob ekanligini Sarvarjon aynan o‘sha Chorsu rastalari orasida tushunib yetgan edi.
Avstraliya va strategik tavakkal: Nega Toshkent?
Sarvarjonning bilimga bo‘lgan chanqoqligi uni Turin politexnika universiteti orqali Avstraliyaning nufuzli La Trobe universitetiga yetakladi. Sidney – barqarorlik, farovonlik va tinch hayot timsoli. Chet elda o‘qiyotgan ko‘plab o‘zbek yoshlari uchun Avstraliyada qolish va u yerdagi tayyor tizimning bir bo‘lagiga aylanish eng katta orzu hisoblanadi. Biroq, Sarvarjonning ichidagi «never-stop» mentaliteti uni qulaylik zonasida uzoq ushlab tura olmasdi. Uning oldida ikkita yo‘l bor edi: yo Sidneyning qulay ofislaridan birida tayyor pirogdan bir bo‘lak yeb umrguzaronlik qilish, yoki O‘zbekistonga qaytib, o‘z pirogini noldan tayyorlash. U ikkinchi yo‘lni – strategik tavakkalni tanladi. Uning uchun vatanga qaytish hissiy qaror emas, balki uzoqni ko‘zlagan strategik qadam edi. U o‘z yurtida yangi standartlarni yaratishni, minglab ish o‘rinlarini shakllantirishni va o‘zbek yoshlarining intellektual salohiyatini global bozorga eksport qilishni maqsad qildi. Avstraliya unga dunyoqarash bergan bo‘lsa, O‘zbekiston unga o‘z imperiyasini qurish uchun ulkan imkoniyatlar maydonini taqdim etdi. Bu tanlov bugungi kunda 130 dan ortiq yoshlarning taqdirini o‘zgartirgan katta ofisning poydevori bo‘lib xizmat qildi.
AQSh logistikasi: «Minute-to-Minute» formatidagi hayot
Toshkentga qaytgach, Sarvarjonning AQSh logistika sohasiga kirib kelishi uning fikrlash tizimida haqiqiy inqilob yasadi. Ilk ofisga qadam qo‘yganda, u yerdagi monitorlar, naushniklar va tinimsiz muloqot jarayonidan hayratda qoldi. U logistikaning eng nozik va murakkab bo‘g‘ini R «Safety» (xavfsizlik va hujjatlar bilan ishlash) bo‘limida ish boshladi. Bu yerda xatolikka o‘rin yo‘q: AQShning MC/DOT qoidalarini mukammal bilmaslik yoki bitta noto‘g‘ri bosilgan tugma kompaniyaga minglab dollar zarar keltirishi mumkin edi. Aynan shu muhit Sarvarjonni «Minute-to-Minute» formatida ishlashga o‘rgatdi. Amerikada bir daqiqa – bu shunchaki vaqt emas, balki katta mablag‘ va obro‘ deganidir. U yerda qarorlar «taxminan» emas, balki aniq ma’lumotlar (data-driven) asosida qabul qilinadi. Sarvarjon O‘zbekistondagi o‘z biznesiga aynan shu mindsetni olib kirdi. Hozirda uning kompaniyasida har bir xodim o‘z ishini soniyalar va aniq KPI metrikalari asosida bajaradi, bu esa kompaniyaning global raqobatbardoshligini ta’minlaydi.
David Franklin LLC va «Ishonch» eksporti
O‘z biznesini – “David Franklin LLC”ni tashkil etish jarayoni Sarvarjon uchun navbatdagi katta imtihon bo‘ldi. Amerika fuqarosi bo‘lmagan shaxs uchun u yerda korxona ochish, advokatlar bilan til topishish va eng muhimi, okean ortidagi mijozlarning ishonchini qozonish juda murakkab kechdi. Ko‘pchilik logistika yoki call-center biznesini shunchaki arzon outsourcing deb ko‘radi. Sarvarjon uchun esa bu – Ishonch va Madaniyat eksporti. Uning prinsiplariga ko‘ra, mijozga shunchaki xizmat sotilmaydi, balki uning muammosini mijozning o‘zidan yaxshiroq tushunish va unga yechim berish san’ati sotiladi. U o‘zbek yoshlarining ingliz tilidagi fonetikasini (aksentsiz gapirish qobiliyatini) va mehnatsevarligini kashf etdi. Bugungi kunda uning jamoasi Amerikadagi qurilish kompaniyalari va yirik flot egalarining “virtual davomi”ga aylangan. Xodimlarning oylik maoshlari 700 dollardan boshlanib, natijaga qarab 10,000 dollargacha borishi – bu Sarvarjon yaratgan tizimning naqadar samarali ekanligidan dalolat beradi. U yoshlarga faqat pul topishni emas, balki Amerika ish madaniyatini va yuqori mas’uliyatni o‘rgatmoqda.
Radikal mas’uliyat: Aybdor emas, yechim qidirish falsafasi
Sarvarjon Narimonovning hayotidagi eng asosiy ichki prinsip – bu Radikal Mas’uliyatdir. Uning fikricha, qiyinchilik tug‘ilganda ko‘pchilik instinktiv ravishda aybdor qidirishga tushadi, ammo haqiqiy yetakchi yechim izlaydi. Logistikada kutilmagan fors-major holatlar ko‘p bo‘ladi: yuk kechikishi, haydovchining muammolari yoki qonuniy to‘siqlar. Bunday vaziyatda Sarvarjon hech qachon “bu bizga bog‘liq emas edi” degan bahonaga tayanmaydi. Uning qoidasi qat’iy: “Agar yechim bo‘lsa – uni topish shart, agar u yo‘q bo‘lsa – uni noldan yaratish shart”. Aynan shu qat’iyat uni har qanday bosim ostida ham olg‘a harakatlantiradi. U o‘zining «never-stop» mentalitetini ko‘r-ko‘rona harakat qilish deb emas, balki samaradorlikka asoslangan intilish deb biladi. Agar strategiya ish bermasa, u “devorni urishda” davom etmaydi. To‘xtaydi, tahlil qiladi va yangi eshikni qidiradi. U uchun to‘xtash – bu mag‘lubiyat emas, balki yo‘nalishni to‘g‘ri sozlab olish uchun berilgan imkoniyatdir.
Jamoa qurish va Ownership: 3 ta oltin sifat
Noldan jamoa qurishda Sarvarjonning o‘ziga xos filtri mavjud. U nomzodlarning faqatgina texnik bilimlariga emas, balki insoniy sifatlariga va qadriyatlariga ko‘proq e’tibor qaratadi. Birinchisi – Egalik hissi (Ownership). Xodim o‘z ishini «birovniki» deb emas, balki o‘zining shaxsiy loyihasidek qabul qilishi kerak. Ikkinchisi – Adaptivlik. Dunyo va biznes qoidalari tez o‘zgarmoqda, shuning uchun o‘zgarishlardan qo‘rqmaslik va yangi sharoitga tez moslashish hayot-mamot masalasidir. Uchinchisi – Shaffoflik. Sarvarjon uchun xatoni yashirishdan ko‘ra, uni ochiq tan olib, birgalikda yechim izlash muhimroq. Xatoni yashirmaydigan jamoa har qanday inqirozdan (bo‘rondan) eson-omon o‘ta oladi. U o‘z xodimlariga nafaqat rahbar, balki ularning salohiyatini ochib beruvchi murabbiy sifatida munosabatda bo‘ladi. Kompaniyada 17 yoshdan 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlarning shunchalik yuqori natija ko‘rsatishi – bu Sarvarjon tanlagan jamoa qurish falsafasining natijasidir.
Yoshlar uchun «Zina» darsi va muvaffaqiyat illyuziyasi
Bugungi kun yoshlari orasida muvaffaqiyatga tezroq, go‘yoki «lift» orqali erishish illyuziyasi juda kuchli. Ijtimoiy tarmoqlardagi “oson muvaffaqiyat” hikoyalari ko‘pchilikni chalg‘itmoqda. Sarvarjon bu masalada juda qat’iy: muvaffaqiyat – bu lift emas, bu har bir bosqichida o‘nlab «yo‘q» degan javoblarni eshitishni talab qiladigan murakkab zinadir. Agar kimdir hamma narsani noldan boshlamoqchi bo‘lsa, u birinchi navbatda o‘zining bardoshini tekshirib ko‘rishi kerak. Uning fikricha, bardosh – bu hatto eng yuqori iste’doddan ham muhimroq fazilatdir. Yiqilganda qayta turish, rad javobini eshitganda g‘azablanmasdan xulosa chiqarish qobiliyati haqiqiy tadbirkorni havaskordan ajratib turadi. O‘zbek yoshlariga qarata u shuni aytadiki: “Miyangizni sal filtr qilib oling, qayoqqa qarab ketayotganingizni aniqlang va harakatni to‘xtatmang”. O‘zbek yigitlaridek mehnatkash va kuchi ko‘p bolalar hech qayerda yo‘qligiga u 100 foiz ishonadi.
Qadriyatlar iyerarxiyasi: Nega pul oxirgi o‘rinda?
Suhbat davomida Sarvarjon o‘zining ichki qadriyatlar iyerarxiyasini ochiqladi: Erkinlik, Ta’sir va Pul. Bu ketma-ketlik uning dunyoqarashini to‘liq ochib beradi. Erkinlik unga yangi g‘oyalar yaratish va hech kimga bog‘liq bo‘lmagan holda qaror qabul qilish imkonini beradi. Ta’sir (Impact) – bu yaratilgan g‘oyani odamlar hayotiga tatbiq qilish, yangi ish o‘rinlari ochish va jamiyatga foyda keltirish demakdir. Pul esa – bu qilayotgan ishingizning sifati va ko‘lamini ko‘rsatib turuvchi o‘lchov, ya’ni natijadir. Sarvarjon uchun pul hech qachon maqsad bo‘lmagan, u har doim vosita bo‘lib kelgan. U o‘z boyligini cho‘ntagidagi raqamlar bilan emas, balki qancha insonning hayotini ijobiy tomonga o‘zgartira olgani va qancha yangi tizim yaratgani bilan o‘lchaydi. Aynan shu yondashuv uni ko‘plab “daromad ketidan quvuvchi” tadbirkorlardan ajratib turadi.
90 kunlik “Inqiroz rejasi” va aqlning kuchi
Sarvarjonning o‘ziga bo‘lgan ishonchi uning gipotetik inqirozga bergan javobida yaqqol ko‘rinadi. Agar u bugun barcha resurslari, pullari va kontaktlaridan mahrum bo‘lsa, nima qiladi? Uning 90 kunlik rejasi aniq: dastlabki 30 kunni muammo qidirishga (bozor tahliliga) sarflaydi. Keyingi 30 kunda netvorking orqali shu muammoga yechim taklif qiladi va hamkorlar topadi. Oxirgi 30 kunda esa birinchi sotuvni amalga oshirib, tizimni qayta ishga tushiradi. Bu uning eng katta aktivi cho‘ntagidagi pul emas, balki miyasidagi tajriba va odamlar bilan aloqa o‘rnatish qobiliyati ekanligini ko‘rsatadi. Resurslar yo‘qolishi mumkin, ammo kishi o‘z ustida ishlash orqali orttirgan bilim va “Radikal Mas’uliyat” hissi hech qachon uni tark etmaydi. Bu ishonch – har qanday sharoitda ham noldan qad ko‘tarishning asosiy siri hisoblanadi.
Otasining e’tirofi: Eng yuksak mukofot
Barcha biznes yutuqlari, Avstraliya diplomi va erishilgan moliyaviy muvaffaqiyatlar orasida Sarvarjon uchun eng qadrli bir lahza bor. Bu yaqinda otasi bilan bo‘lgan samimiy suhbat. Otasining: “O‘g‘lim, senga ishonaman. Mustaqil yigit bo‘lding, buyog‘iga o‘zing bosgin”, degan so‘zlari u uchun barcha mukofotlardan ustun turdi. 12 yoshida paket sotish bilan boshlangan, Sidneydagi qiyinchiliklar va logistika sohasidagi og‘ir kunlar bilan davom etgan yo‘lning eng oliy cho‘qqisi aynan shu e’tirof edi. Bu nafaqat muvaffaqiyatli tadbirkorga, balki o‘z mas’uliyatini to‘liq anglagan va o‘z yo‘lini o‘zi chizgan farzandga berilgan eng yuksak bahodir.
To‘xtash – bu yo‘nalishni sozlashdir
Sarvarjon Narimonovning hikoyasi – bu o‘zgarishlardan qo‘rqmaslik, har qanday sharoitda ham yechim topish va o‘z vataningda turib dunyo bozorini zabt etish mumkinligining jonli isbotidir. U bizga shuni o‘rgatdiki, muvaffaqiyat – bu manzillar ketma-ketligi emas, balki har bir qadamdagi halollik, matonat va radikal mas’uliyatdir. Uning «Never-stop» mentaliteti – bu shunchaki shior emas, balki har bir soniyani mazmunli o‘tkazish va doimiy o‘sishga bo‘lgan ichki ehtiyojdir. Bugun u o‘z jamoasi bilan nafaqat logistika sohasida, balki o‘zbek yoshlarining yangi avlodini shakllantirishda ham o‘rnak bo‘lmoqda. Zero, Sarvarjon aytganidek, agar sizda maqsad aniq bo‘lsa, buyog‘iga faqat harakat va sabr kerak – qolgani esa natija sifatida o‘z-o‘zidan kelaveradi.
Asror MIRZO tayyorladi
Aprelda dollarning so‘mga nisbatan rasmiy kursi 1,9 foizga pasaydi. Kursning o‘rtacha kunlik tebranishi 0,24 foizni tashkil etdi. Oy davomidagi 22 ta savdo sessiyasining 9 tasida AQSh dollari so‘mga nisbatan mustahkamlangan bo‘lsa, 13 ta savdo sessiyasida teskari holat kuzatildi. So‘m qadrining oshishi chiqarilgan qimmatli qog‘ozlar, asosiy mehnat bozorlarida valuta kursining mustahkamlanishi, oltinsiz eksportdagi yuqori o‘sish kabi omillar bilan bog‘lanyapti.
Aprel oyida O‘zbekistonda dollarning so‘mga nisbatan rasmiy kursi 1,93 foizga yoki 235,92 so‘mga pasayib, 12 210,71 so‘mdan 11 974,79 so‘mga arzonlashdi.
Oy davomidagi 22 ta savdo sessiyasining 9 tasida AQSh dollari so‘mga nisbatan mustahkamlangan bo‘lsa, 13 ta savdo sessiyasida teskari holat kuzatildi. Aprel oyida dollarning eng minimum qiymati 30 aprel kuni qayd etildi – 11 974 so‘m. 9 aprel kuni dollar kursi oylik maksimum — 12 228 so‘mga yetdi.
Agar mart oyi oxirida banklarning dollarni sotib olish bo‘yicha eng yaxshi taklifi 12 170 so‘mdan, sotish bo‘yicha esa 12 215 so‘mdan boshlangan bo‘lsa, 30 aprel kuni eng yaxshi xarid kursi 11 960 so‘m, sotish kursi esa 11 990 so‘mni tashkil etdi.
Iqtisodchi Mirkomil Xolboyevning yozishicha, aprel oyida tanlab olingan 39 ta valutalarning faqatgina uchtasi dollarga nisbatan qadrsizlangan. Oy davomida dollarga nisbatan eng yuqori mustahkamlangan valuta rubl – 8,1 foiz (29 aprel holatiga). Shuningdek, oy davomida tenge 5,1 foiz, yuan 1 foizga o‘z qadrini oshirgan. Shuningdek, yirik valutalardan yevro 1,6 foizga, funt 2 foizga, frank 1,4 foizga hamda iyena 0,2 foizga mustahkamlangan.
Manba: Mirkonomika Telegram kanali
«Oy davomida so‘mning mustahkamlanishi aprel oyida chiqarilgan qimmatli qog‘ozlar (1 mlrd dollar ekv.), asosiy mehnat bozorimizda valuta kursi yuqori mustahkamlanishining ta’siri, oltinsiz eksportdagi yuqori o‘sish (birinchi chorakda 25 foiz o‘sish kuzatilgan) kabi omillar bilan izohlanadi», deya qayd etgan iqtisodchi.
Aprel oyida so‘mning kunlik tebranuvchanligi 0,24 foizni tashkil etib, mart oyiga nisbatan 33 foizga kengaygan. Lekin 2025 yil may-sentabr oylariga nisbatan sezilarli past shakllanishda davom etyapti.
22 apreldan boshlab O‘zbekistonda jismoniy shaxslar hisobvaraqlaridagi mablag‘ doirasida naqd chet el valutasini cheklovlarsiz yechib olishlari mumkin. Banklar endilikda shikastlangan kupyuralarni mijozlarga qaytarib bermaydi. Xorijiy sayyohlar QQSni naqd chet el valutasida qaytarib olishadi. Xorijiy investorlar dividendlar va qimmatli qog‘ozlardan olinadigan daromadlarni bitta ariza bilan olishlari mumkin.
Bu o‘zgarishlar Markaziy bank boshqaruvining 2026 yil 30 martdagi 10/9-sonli qaroriga asosan kiritildi.
Asosiy o‘zgarishlar
Jismoniy shaxslarning hisobvaraqlaridagi naqd valutani olishlariga qo‘yilgan cheklovni bekor qildi. 22 apreldan 46¹-band qo‘shildi. Unda bank qaysi holatlarda naqd chet el valutasini mijozlarning hisobvaraqlaridan berishi mumkinligi ko‘rsatilgan.
Jismoniy shaxslarga hisobvaraqlaridagi mablag‘ doirasida naqd chet el valutasi cheklovlarsiz beriladi. Bu agar dollar hisobvarag‘ida 50 ming dollar bo‘lsa, mijoz bitta tranzaksiya orqali hamma mablag‘ni yechib olishi mumkin degani.
Yuridik shaxslar naqd valutani faqat ikkita holatda olishlari mumkin.
ustav fondiga jismoniy shaxslar tomonidan ilgari kiritilgan valuta mablag‘larini qaytarishda;
xodimlarni O‘zbekistondan tashqariga xizmat safariga yuborish bilan bog‘liq operatsiyalarda.
Xorijiy kompaniyalarning vakolatxonalari va filiallari ham naqd valutani shu asosda olishlari mumkin: xodimlarni xizmat safariga yuborishda. Diplomatik vakolatxonalar boshqa maqsadlar uchun valutani banklarga rasmiy xat asosida olishlari mumkin.
Banklar shikastlangan kupyuralarni muomaladan chiqaradi
39-bandga xatboshi qo‘shildi: banklar tomonidan 37 va 38-bandlarda ko‘rsatilgan shikastlanish belgilari mavjud bo‘lgan banknotalarning qayta muomalaga chiqarilishiga yo‘l qo‘ymaydi.
Ilgari bank mijozga qaytim sifatida, hisobvaraqdan yechib berishda yoki ayirboshlash paytida yopishtirilgan, yirtiq yoki mayda dog‘lari bor kupyurani berishi mumkin edi. Bunday banknota rasman qonuniy to‘lov vositasi hisoblanardi. 22 apreldan boshlab shikastlanish belgilari bor barcha kupyuralar bank tomonidan inkassoga yuboriladi. Mijozga faqat toza banknotalar beriladi.
Quyidagi shikastlanish belgilariga ega banknotalar muomalaga chiqarilmaydi:
Mijozning huquqi o‘zgarishsiz qoldi. Bank muomalaga yaroqli bo‘lgan shikastlangan kupyurani ayirboshlashni rad etmaydi. Muomalaga yaroqsiz banknota bank tomonidan inkassoga qabul qilinadi. Bu asosiy qoidalarning 35-bandida mustahkamlangan.
Xorijliklar nosavdo tusdagi o‘tkazmalarni amalga oshirishi mumkin
Fuqarolikka bog‘liqlik olib tashlandi. Endi O‘zbekiston bankida hisobvarag‘i bo‘lgan jismoniy shaxs boshqa jismoniy shaxslarning O‘zbekiston banklaridagi hisobvaraqlariga nosavdo tusdagi valuta o‘tkazmalarini qabul qilishi va yuborishi mumkin.
Xorijiy investorlar birgina murojaat bilan daromadlarini chiqarib olishlari mumkin
23-bandga uchta yangi xatboshi qo‘shildi. Ular PF-254 farmoniga bog‘langan bo‘lib, norezidentlar uchun O‘zbekiston fond bozorida ishlashni soddalashtiradi.
Xorijiy investor quyidagi hollarda repatriatsiya uchun valutani sotib olishi mumkin:
fond birjasida qimmatli qog‘ozlarni sotishdan olingan daromadlar;
dividendlar;
foizlar va kuponlar;
obligatsiyalarni so‘ndirish;
qimmatli qog‘ozlardan olingan boshqa daromadlar.
Bank investor murojaati asosida valuta sotib oladi. Tuzatish kiritilishidan oldin tasdiqlovchi hujjatlar to‘plami va har bir operatsiyani alohida kelishish talab qilinardi.
Xorijiy sayyohlar QQSni naqd chet el valutasida qaytarib olishadi
22 apreldan boshlab qoidalarda bank hisobraqamidan naqd valuta berish uchun yangi asos joriy etildi. Xorijiy fuqarolar bank orqali Tax Free to‘g‘risidagi qonunchilik belgilaydigan tartibda QQSni naqd valuta shaklida qaytarib oladilar.
Xorijiy sayyohlar QQS qaytarmasini kartaga, o‘tkazmalar yoki vaucherlar orqali olardi. Endi esa bank kassalari orqali naqd pul shaklida qaytarib olish mumkin bo‘ldi.
Qo‘shimcha ravishda, 46-bandga norezident jismoniy shaxslardan naqd valuta qabul qilish haqida yangi xatboshi kiritildi. Agar chet ellik fuqaro 45-bandning oltinchi, yettinchi yoki sakkizinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan asoslar bo‘yicha valuta kiritsa, bank uni nafaqat standart hujjatlar to‘plami asosida, balki mablag‘larning qonuniy manbasini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar asosida ham qabul qiladi.
Markaziy bank butun valuta bozorini FERUz’ga bog‘lamoqda
21-bandga «Valuta operatsiyalarini hisobga olish» (FERUz) tizimi faoliyatiga oid xatboshi qo‘shildi. Endi banklar valuta oldi-sotdisiga oid barcha operatsiyalar haqidagi ma’lumotlarni ushbu tizimga kiritadilar:
banklar o‘rtasidagi;
mijozlar bilan;
valuta svoplari bo‘yicha;
derivativlar bo‘yicha.
Endi tizim butun valuta bozorini ko‘radi: naqd, naqdsiz, banklararo va muddatli bozorlarni.
33-bandda FERUz tizimiga ulanish tartibi bayon qilingan. Banklar ayirboshlash kassalari, bank ofislari, chakana bo‘linmalar va valuta ayirboshlash shoxobchalari haqidagi ma’lumotlarni Markaziy bankning hududiy Bosh boshqarmasiga taqdim etadilar. Bosh boshqarma obektlarni besh bank ish kuni ichida ro‘yxatdan o‘tkazib, ma’lumotlarni Markaziy bankka yuboradi. Markaziy bank esa yana besh bank ish kuni ichida ushbu ma’lumotlarni tizimga kiritadi. Bankomatlar orqali amalga oshiriladigan operatsiyalar FERUz tizimidan ozod qilingan.
Banklar svoplar va derivativlar bo‘yicha bitimlarni ISDA standartlari asosida tuzadi
10-band qayta yozildi. Markaziy bank va banklar valuta svoplari va derivativlar bo‘yicha bitimlarni uch yo‘l bilan tuzadilar: to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘zaro, o‘z mijozlari bilan yoki valuta birjasi orqali. Xalqaro svoplar va derivativlar assotsiatsiyasi (International Swaps and Derivatives Association, ISDA)ning namunaviy shartlari yoki birjaning ichki qoidalari asos sifatida qo‘llaniladi.
Mijoz valuta sotib olish bo‘yicha arizadagi xatoni qayta ariza topshirmasdan tuzatadi
24-bandga ikkinchi xatboshi qo‘shildi. Agar valuta sotib olish bo‘yicha ariza 23-band talablariga zid ravishda rasmiylashtirilgan bo‘lsa, mijoz unga texnik tuzatish kiritadi. Bank arizani rad etmaydi.
Ilgari bank noto‘g‘ri rasmiylashtirilgan arizani rad etardi. Yuridik shaxs hujjatlarni qaytadan to‘plab, qayta ariza topshirishi kerak edi. Endi esa kompaniya xatoni tuzatadi va aynan shu ariza bilan ishni davom ettiradi.
24-bandning uchinchi xatboshisidan «va tasdiqlanadi» degan ibora chiqarib tashlandi. Ariza ro‘yxatdan o‘tkazilgan paytning o‘zida qabul qilingan hisoblanadi.
Barcha banklar yagona qoidalar asosida ishlaydi
Qarordagi barcha tegishli bandlarda «tijorat banklari» degan so‘zlar «banklar» degan so‘zga almashtirildi.
Ushbu o‘zgarish tartibga solishni birlashtiradi. Endi O‘zbekistondagi barcha banklar — tijorat, ixtisoslashgan va davlat banklari valuta operatsiyalari bo‘yicha yagona qoidalar asosida ishlaydi. Ilgari ayrim me’yorlar faqat tijorat banklariga nisbatan qo‘llanilardi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 1-mart holatiga O‘zbekistonda umumiy ovqatlanish sohasida 27 243 ta tijorat korxonasi faoliyat yuritmoqda.
2026-yilning yanvar-fevral oylarida ushbu korxonalarning savdo aylanmasi 33,7 trln so‘mga yetgan. Bu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan 14,6 foizga oshganini ko‘rsatadi.
Ma’lumot uchun, faqat yanvar oyining o‘zida korxonalarning savdo aylanmasi 15,2 trln so‘mni tashkil etgan. Bu esa o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 18,9 foizga yuqori.
O‘zbekiston Milliy investitsiya jamg‘armasi o‘z aksiyalarining birlamchi ommaviy joylashtirilishini boshladi. IPO 29-apreldan start oldi va 12-maygacha davom etadi. Taklif doirasida aksiyalar mahalliy va xalqaro bozorlarda sotuvga chiqarilmoqda.
Jamg‘arma ma’lumotiga ko‘ra, bir dona oddiy aksiya narxi 4,65 so‘m etib belgilangan. Shu bilan birga, global depozitar tilxatlar 25 AQSh dollaridan taklif qilinmoqda. Bitta GDR 64 700 ta aksiyaga teng hisoblanadi.
Muomalaga chiqarilgan aksiyalar hajmidan kelib chiqib, kompaniyaning bozor kapitallashuvi taxminan 1,95 milliard dollarga baholanmoqda. Yagona sotuvchi sifatida Iqtisodiyot va moliya vazirligi ishtirok etib, investorlarga aksiyadorlik kapitalining qariyb 30 foizini taklif qilmoqda.
IPO ikki transhda amalga oshiriladi. Birinchi qismi Toshkentdagi institutsional va chakana investorlar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, savdolar «Toshkent» respublika fond birjasida tashkil etiladi.
Xalqaro transh doirasida esa global depozitar tilxatlar xorijiy investorlarga taklif qilinadi. Jamg‘arma ularni London fond birjasining asosiy bozorida joylashtirish uchun ariza topshirgan.
Yakor investorlar sifatida «BlackRock», «Franklin Resources», «Redwheel» hamda «Allan & Gill Gray Foundation» ishtirok etmoqda. Ular jami 300 million dollarlik aktivlarni sotib olish bo‘yicha kelishuvga erishgan.
O‘zbekiston rezidenti bo‘lgan jismoniy shaxslar uchun alohida imtiyozlar joriy etilgan. Ular 12 milliard so‘mgacha bo‘lgan arizalarda 5 foiz chegirma bilan aksiya sotib olishi mumkin.
Obuna 12-may kuni yakunlanadi. 13-mayda joylashtirish natijalari e’lon qilinishi va Londonda shartli savdolar boshlanishi kutilmoqda. 18 maydan esa asosiy savdolar start oladi. IPO yakunlanganidan so‘ng, aksiyalarni 180 kun davomida sotmaslik majburiyati ham belgilangan.
Avvalroq O‘zbekistonda 2026-yilning yanvar-mart oylarida o‘rtacha oylik nominal ish haqi 6 mln 825,9 ming so‘mni tashkil etgani haqida xabar berilgandi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, iqtisodiy faoliyat turlari kesimida eng yuqori maosh moliya sektorida qayd etilgan. Bank, sug‘urta, lizing va kredit faoliyatida o‘rtacha ish haqi 18 mln 595,8 ming so‘mga yetgan.
Shuningdek, axborot va aloqa sohasi ham yuqori daromadli yo‘nalishlardan biri bo‘lib, bu yerda o‘rtacha maosh 16 mln 525,4 ming so‘mni tashkil etgan.
Keyingi o‘rinlarda tashish va saqlash hamda sanoat sohalari qayd etilgan. Jumladan, tashish va saqlash sohasida o‘rtacha ish haqi 10 mln 709,3 ming so‘mni tashkil etgan. Sanoat sohasida bu ko‘rsatkich 8 mln 25,6 ming so‘mga teng.
Savdo sohasida ish haqi 7 mln 213,4 ming so‘mni, qurilishda esa 6 mln 496,1 ming so‘mni tashkil etgan. Bu ko‘rsatkichlar respublika bo‘yicha o‘rtacha maoshga yaqin hisoblanadi.
Xizmat ko‘rsatishga oid ayrim sohalarda esa maosh nisbatan pastroq. Jumladan, san’at, ko‘ngil ochish va dam olish sohasida 5 mln 357,7 ming so‘m, yashash va ovqatlanish xizmatlarida 5 mln 331,9 ming so‘m atrofida bo‘lgan.
Eng past o‘rtacha ish haqi ta’lim hamda sog‘liqni saqlash sohalarida qayd etilgan. Ta’lim tizimida o‘rtacha maosh 4 mln 615,9 ming so‘mni tashkil etgan.
Sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish sohasida esa bu ko‘rsatkich 4 mln 111,6 ming so‘mga teng bo‘lgan.
“Markaziy bank valyuta kursini qo’llab-quvvatlash uchun intervensiya qilmaydi” – rais Ishmetov
AQSh immigratsiya uchun ariza beruvchilar uchun kuchaytirilgan testlarni joriy qiladi
Aprel oyida so‘m kursi qanday o‘zgardi?
-
Jamiyat4 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Iqtisodiyot5 days agoBiznes-ombudsman Toshkentning dizayn-kodi masalasida e’tiroz bildirdi
-
Dunyodan5 days ago
Livan-Isroil o’t ochishni to’xtatish muddati uch haftaga uzaytirildi
-
Dunyodan4 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
-
Dunyodan4 days ago
Prezident Putinning reytingi nega bunchalik pasayib ketdi?
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekiston turizm salohiyati Destination Karakalpakstan 2026 maydonida namoyish etildi
-
Siyosat3 days agoFransiya va Oʻzbekiston taʼlim va madaniyat yoʻli bilan aloqalarni chuqurlashtirmoqda – Elchi Valid Xouk
-
Jamiyat4 days ago
Toshkentda uy-joy ijarasi narxlari qariyb 11 foizga qimmatlagan