Jamiyat
Andijondagi YTH qasddan odam o‘ldirish deya malakalanishi kerak
Andijonda yuz bergan mudhish hodisa ko‘z o‘ngingizda turgan bo‘lsa kerak: katta tezlikda, boz ustiga boshqa avtomobil(lar) bilan poyga o‘ynab harakatlangan Malibu boshqa mashinalar yo‘l bergach piyodalar yo‘lagidan o‘tayotgan buvi va uning ikki nabirasini majaqlab ketdi.
Haydovchiga Jinoyat kodeksining 266-moddasi tegishli bandi, ya’ni odam o‘limiga sabab bo‘lgan yo‘l transport hodisasi sodir etish bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov ketmoqda.
Ammo bu malakalash xato. Qilmish qasddan sodir etilgan jinoyat sifatida e’tirof etilishi va Jinoyat kodeksining mos moddalariga qayta malakalanishi lozim. Bunga qonunlarda yetarli asoslar mavjud. Sud amaliyotida ham bu tajriba bor. Shular haqida muallifning nuqtai nazari bilan bo‘lishamiz.
Oliy sud Plenumining 2015 yil 26 iyundagi 10-sonli qarori 10-bandida Jinoyat kodeksi 266-moddasida nazarda tutilgan jinoyat harakatlanish yoki transport vositalaridan foydalanish yoki boshqa qoidalar buzilishi xususiyatidan qat’ii nazar, ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan, deb e’tirof etiladi, chunki, bunda aybdor barcha hollarda o‘z-o‘ziga ishonish yoki beparvolik bilan harakat qiladi. Agar aybdor harakatlanish yoki transport vositalaridan foydalanish qoidalarini qasddan buzsa, uning qilmishi Jinoyat kodeksining qasddan sodir etilgan jinoyatlar uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi tegishli moddalari bo‘yicha kvalifikatsiya qilinishi lozim.
Oliy sud Plenumining yana bir qarorida agar aybdor o‘z harakatining ijtimoiy xavfli ekanligini anglasa, jabrlanuvchi badaniga muayyan darajada shikast yetkazishi mumkinligiga ko‘zi yetsa va shuni xohlasa yoinki xohlamasada, bunga ongli ravishda yo‘l qo‘ysa yoki o‘z qilmishidan kelib chiqadigan oqibatlarga befarq qarasa, barcha qilmish aslida kelib chiqqan oqibatlar bo‘yicha kvalifikatsiya qilinishi lozimligi aytiladi.
Malibu haydovchisi harakatlariga e’tibor qaratamiz:
katta tezlikda harakatlanayotgani ko‘rinadi (bir nechta kameralarga yozib olingan);
yo‘nalishdagi avtomobillar piyodalarni o‘tkazib yuborish uchun harakatni to‘xtatgan;
60 Z 511 ZZ raqamli Malibu esa bo‘sh turgan birinchi polosadan katta tezlikda kelyapti va o‘z yo‘lidan harakatlanayotgan piyodalarni urib (uchirib) o‘tib ketgan.
Ma’lumot uchun, ikki piyoda (ayol va uning 4 yoshli nabirasi) hodisa joyining o‘zida vafot etgan. 4 yoshli Yusufjon Malibu’ning tagiga qisilib qolgan va mashina uni 100 metrgacha sudrab borgan.
Ushbu argumentlar aybdor yo‘l harakati qoidalarining tezlikni oshirish va piyodalarga yo‘l bermaslik qoidalarini qasddan buzganini ko‘rsatmoqda.
Bundan kelib chiqadiki, Andijondagi bu hodisa qasddan sodir etilgan jinoyat deya e’tirof etilishi va oqibatlariga qarab malakalanishi lozim.
Hodisada ikki shaxs vafot etgani inobatga olinsa, qilmish kamida Jinoyat kodeksining 104-moddasi uchinchi qismi “d” bandi (jabrlanuvchining o‘lishiga sabab bo‘lgan qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish), maksimumda 97-moddasi ikkinchi qismi “a” bandi (ikki va undan ortiq shaxsni qasddan o‘ldirish) bilan malakalanishi lozim.
Bunga oid tergov va sud amaliyoti mavjud
Joriy yil fevralida Toshkentda 15 yoshli o‘smir YHXBB xodimini BMW x5 mashinasida urib ketdi. Xodim vafot etdi. Ushbu qilmish tergov organi tomonidan Jinoyat kodeksining 104-moddasi uchinchi qismi “d” bandi (jabrlanuvchining o‘lishiga sabab bo‘lgan qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish) bilan malakalanib sudga yuborildi.
Yan bir misol: 2024 yil 12 may kuni fuqaro O.A. BYD XAN mashinasini boshqarib borayotib, Chilonzor tumanida hizmat olib borayotgan YPX katta inspektori U.Usmanovning to‘xtash haqidagi qonuniy talablarini bajarmagan. U qochib, Muqimiy ko‘chasi bo‘ylab yo‘l-harakati qoidalari rioya qilmagan holda 152 km/soat tezlikda harakatlangan va mazkur hududda xizmat olib borayotgan YPX inspektori X.Sharipovni urib ketib, unga og‘ir tan jarohati yetkazgan.
JIB Chilonzor tuman sudining 2025 yil noyabridagi hukmi bilan O.A. Jinoyat kodeksi 104-moddasi 2-qismi “b” bandi bilan aybli deb topilgan va 6 yilga ozodlikdan mahrum qilingan.
Sud hukmni asoslashda Oliy sud Plenumining aynan biz maqolada tilga olgan qarorlari asos qilib keltirilgan.
Andijondagi voqea nima uchun og‘irroq moddaga qayta malakalanishi kerak?
Statistika shuni ko‘rsatmoqdaki, 2025 yilda O‘zbekistonda 2 188 kishi YTH oqibatida vafot etgan, 8 901 kishi esa turli darajada jarohatlangan. Jinoyat kodeksining 266-moddasidagi jazo yengil ekanidan rulda o‘tirgan haydovchilar mas’uliyatni yetarli darajada xis qilmayotganday.
Jinoyat ishi sudga oshirilganda mavzuga yana qaytamiz.
Dilshod Abduqodirov,
huquqshunos
Hodisa Muborak tumanida sodir bo‘lgan. Qarshi shahridan Buxoro viloyati tomonga harakatlanib ketayotgan Nexia mashinasining gaz balloni portlagan. Oqibatda mashinadagi bir kishi voqea joyida halok bo‘lgan, ikki kishi tan jarohati olib, shifoxonaga yotqizilgan.
Qashqadaryo viloyatida harakatdagi mashinaning gaz balloni portladi. Hodisa haqida Qashqadaryo viloyati FVB matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, hodisa 8 iyul kuni ertalab Muborak tumanining Quruvchilar mahallasi hududidan o‘tgan A-380 “Qarshi–Buxoro” avtomobil yo‘lida sodir bo‘lgan.
54 yoshli haydovchi J.J. Nexia mashinasini Qarshi shahridan Buxoro viloyati tomon boshqarib ketayotganda avtomobilga o‘rnatilgan gaz ballon portlagan. Oqibatda mashinada bo‘lganlardan biri voqea joyida vafot etgan. Shuningdek, 2 kishi turli darajada tan jarohati olib, shifoxonaga yotqizilgan.
Hozirda holat yuzasidan Muborak tumani IIB tomonidan surishtiruv ishlari olib borilmoqda.
Avvalroq Qashqadaryoda ko‘chada turgan Damas portlab ketgandi.
Hukumat qarori bilan “Ro‘yxatga olinmagan qurolni va uning o‘q-dorilarini, o‘qotar qurolning asosiy qismlarini, portlovchi materiallarni va portlatish qurilmalarini ichki ishlar organlariga o‘z ixtiyori bilan topshirish hamda qurolni va uning o‘q-dorilarini topshirganlik uchun taqdirlash tartibi to‘g‘risida”gi nizom tasdiqlandi.
Foto: Davlat bojxona qo‘mitasi
Nizomga ko‘ra, jismoniy shaxs yoki yuridik shaxsning rahbari:
ro‘yxatga olinmagan qurol va uning o‘q-dorilarini, o‘qotar qurolning asosiy qismlarini, portlovchi materiallarni va portlatish qurilmalarini o‘z ixtiyori bilan topshirish to‘g‘risida qarorga kelsa;
uning o‘zi ushbu ashyolarni topshirish haqida ichki ishlar organlariga yozma yoki og‘zaki ravishda murojaat qilsa, mazkur shaxs ashyolarni o‘z ixtiyori bilan topshirgan hisoblanadi.
Ariza beruvchi o‘zining yashash (turar) joyi bo‘yicha ichki ishlar organiga murojaat qiladi.
Ariza beruvchi tomonidan topshirilayotgan qurol qismlarga bo‘laklangan, patronlari olingan, shuningdek, qurol va uning o‘q-dorilari, o‘qotar qurolning asosiy qismlari begona shaxslarning ko‘rish imkoniyatini istisno etadigan o‘ramga joylashtirilgan bo‘lishi lozim.
Mintaqaviy texnik komissiya tomonidan quyidagi qarorlardan biri qabul qilinadi:
pul mukofoti bilan taqdirlash yoki taqdirlashni rad etish;
o‘qotar qurolni va uning o‘q-dorilarini imtiyozli olish huquqini berish yoki berishni rad etish.
O‘z ixtiyori bilan topshirilgan qurol va uning o‘q-dorilari uchun pul mukofoti Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ichki ishlar vazirining, Toshkent shahar va Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmalari hamda viloyatlar ichki ishlar boshqarmalari boshlig‘ining buyrug‘i asosida beriladi.
Eslatib o‘tamiz, qonunchilikka ko‘ra, o‘qotar qurollar, o‘q-dorilar va portlovchi moddalarni ixtiyoriy ravishda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga topshirgan shaxslar javobgarlikdan ozod etiladi.
2025-2026 o‘quv yili boshida O‘zbekistondagi oliy ta’lim tashkilotlarida 1 million 535 ming nafar talaba tahsil olmoqda. Hududlar kesimida eng ko‘p talabalar Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri keladi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-2026 o‘quv yili boshida respublikadagi oliy ta’lim tashkilotlarida tahsil olayotgan talabalar soni 1 million 535 ming nafarni tashkil etgan.
Shundan 1 million 478,7 ming nafari bakalavriat, 56,3 ming nafari esa magistratura bosqichida tahsil olmoqda.
Hududlar kesimida eng ko‘p talabalar Toshkent shahrida qayd etilgan bo‘lib, ularning soni 579,3 ming nafarni tashkil etadi.
Undan keyingi o‘rinlarda Buxoro viloyati (117,7 ming nafar), Qashqadaryo viloyati (111,6 ming nafar), Toshkent viloyati (101,5 ming nafar), Farg‘ona viloyati (98,9 ming nafar) va Samarqand viloyati (93,9 ming nafar) joylashgan.
Shuningdek, Surxondaryo viloyatida 76,2 ming, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 73,7 ming, Xorazm viloyatida 65,9 ming, Andijon viloyatida 65,7 ming, Namangan viloyatida 52,5 ming, Navoiy viloyatida 42,5 ming, Jizzax viloyatida 32,4 ming va Sirdaryo viloyatida 23,2 ming talaba tahsil olmoqda.
Serbiyada og‘ir moddiy ahvolga tushib qolgan O‘zbekiston fuqarosiga yurtga qaytishi uchun bepul aviachipta olib berildi. Amaliy yordam O‘zbekistonning Budapeshtdagi elchixonasi ko‘magida tashkil etildi.
«Dunyo» axborot agentligi ma’lum qilishicha, O‘zbekistonning Budapeshtdagi elchixonasi Konsullik bo‘limiga Serbiyada bo‘lib turgan fuqaro M.B. vatanga qaytishda yordam so‘rab murojaat qilgan.
Aniqlanishicha, fuqaroning og‘ir ahvolga tushib qolishiga Serbiyadagi ish beruvchi tomonidan mehnat shartlari va erishilgan kelishuvlarga amal qilinmagani sabab bo‘lgan. Buning oqibatida u moddiy qiyinchilikka duch kelib, O‘zbekistonga mustaqil ravishda qaytish imkoniyatini yo‘qotgan.
Elchixona tomonidan ko‘rilgan choralar va o‘zaro kelishuvlar natijasida O‘zbekiston fuqarolarini qo‘llab-quvvatlash hamda ularning huquq va manfaatlarini himoya qilish jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan vatandoshga bepul aviachipta rasmiylashtirib berilgan.
Qayd etilishicha, O‘zbekistonning xorijdagi diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari chet elda bo‘lib turgan fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, shuningdek, zarur huquqiy va amaliy yordam ko‘rsatish ishlarini izchil davom ettirmoqda.
Toshkent shahrining Chilonzor tumanida Lacetti rusumli avtomashina ishtirokida yo‘l-transport hodisasi sodir bo‘ldi. Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, haydovchi quvib o‘tish qoidasini qo‘pol ravishda buzishi oqibatida transport vositasi boshqaruvdan chiqib ketgan.
Toshkent shahar IIBB YHXB axborot xizmati ma’lum qilishicha, hodisa joriy yilning 18 iyun kuni soat 18:30 atrofida Chilonzor tumanidagi Bunyodkor shohko‘chasida sodir bo‘lgan.
Qayd etilishicha, Lacetti rusumli avtomashina haydovchisi quvib o‘tish qoidalarini qo‘pol ravishda buzib, rul boshqaruvini yo‘qotgan. Natijada avtomobil yo‘lni ikkiga ajratib turuvchi beton to‘siqqa chiqib ketib, yo‘lni yoritish chiroq ustuniga urilgan.
Hozirda mazkur yo‘l-transport hodisasi yuzasidan Toshkent shahar IIBB YHXB mas’ul xodimlari tomonidan surishtiruv harakatlari olib borilmoqda.
YHXB haydovchilarni yo‘l harakati qoidalariga qat’iy rioya qilishga chaqirib, bu kabi qoidabuzarliklar og‘ir oqibatlarga olib kelishi mumkinligini eslatdi.
Tekshiruvlar va noaniqlik soliq yukini og‘irlashtiryapti
Qashqadaryoda harakatdagi mashina gaz balloni portlashi oqibatida bir kishi halok bo‘ldi
O‘qotar qurollarni o‘z ixtiyori bilan topshirganlar mukofotlanadi
-
Siyosat5 days agoO‘zbekiston va Gruziya strategik sheriklik deklaratsiyasini imzoladi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Dollar kursida keskin pasayish yuz berdi
-
Jamiyat5 days agoToshkentda qurilish tashkiloti markaziy kanalizatsiya quvurini uzib yubordi
-
Jamiyat5 days agoOliy sud Plenumida inson huquqlari va sud amaliyotiga oid muhim qarorlar qabul qilindi
-
Sport5 days agoFIFA Rivaldo oldidagi qarzdorlik tufayli «Bunyodkor»ga transfer taqiqi qo‘ydi
-
Jamiyat2 days agoShayxontohurda ikki qavatli do‘konda yong‘in sodir bo‘ldi
-
Sport5 days agoJahon chempionatida bir nechta futbolchi doping bilan qo‘lga tushdi
-
Sport4 days ago
Ikki nafar futbolchimiz Portugaliyaning “Braga” klubiga o‘tdi