Sport
Amerikada tarixdagi eng qimmat jahon chempionati boshlanmoqda
11 iyun kuni Amerikada tarixdagi eng qimmat futbol chempionati boshlanadi. Avvalgi ikkita turnirni neft va gaz avtokratiyalari – Rossiya va Qatar o‘z cho‘ntagidan to‘lagan edi. Bu safar kim to‘laydi?
Shimoliy Amerikadagi chempionatga Kanada va Meksikaning ba’zi yordami bilan AQSh mezbonlik qiladi. U tarixdagi eng daromadli va tijoratlashtirilgan futbol turniriga aylanadi, deb yozdi BBC.
Xalqaro futbol assotsiatsiyasi (FIFA) bir oyda 9 milliard dollardan ortiq daromad olishni kutmoqda. Bu to‘rt yil avval Qatarda va undan to‘rt yil oldin Rossiyada o‘tkazilgan jahon chempionatidan kamida bir yarim barobar ko‘pdir. Xarajatlarning asosiy yuki muxlislar va mezbon shaharlar va mamlakatlar zimmasiga tushadi.
Muxlislar tayyor turing!
Rossiya va Qatar muxlislar uchun vizalarni bekor qildi, transportni subsidiyaladi, infratuzilmaga sarmoya kiritdi – bularning barchasi o‘z imijini yaxshilash maqsadida amalga oshirildi. Amerikaga bularning hech biri kerak emas.
AQSh, Meksika va Kanadada stadionlar allaqachon qurilgan. Ushbu mamlakatlarning hech biri vaqtinchalik yengilliklar bilan mehmondo‘st bo‘lmagan.
Bundan tashqari, AQShda sport – bu yiliga bir-ikki marta yuzlab, hatto minglab dollar evaziga o‘tkaziladigan qimmatbaho ko‘ngilochar, shou va tantanali chiqishlardir. Bularning barchasidan bitta xulosa kelib chiqadi: muxlislar tayyorlanishi kerak. Amerikada ularni hamma narsaga ulkan narxlar kutmoqda.
Birinchidan, FIFA tarixda birinchi chiptalarga marta dinamik narx belgilashni joriy etdi. Boshqacha aytganda, talab yuqori bo‘lsa, chiptalar narxi oshadi. Natijada finalga chiqqan jamoa muxlislari Amerikadagi chiptalar uchun Qatar yoki Rossiyadagi chiptalarga qaraganda besh baravar ko‘p pul to‘laydi, deb yozdi Financial Times.
Final chiptalari narxi 4 ming dollardan boshlanib, qariyb 9 ming dollargacha yetadi. Bu shunchaki chipta bo‘lib, bokslar va boshqa eksklyuzivlar 10-20 mingdan boshlanib, 70 ming dollargacha yetadi.
Bu chempionat muxlislarga alohida moliyaviy og‘riq va’da qilayotganining ikkinchi sababi esa masofalardir. Stadionga kirishdan tashqari, ular o‘rtasidagi qatnovlarga ham pul sarflashga to‘g‘ri keladi. Qatar va Rossiyadan farqli o‘laroq, bu uzoq va qimmat.
Chempionat 16 ta shaharda o‘tkazilmoqda: AQShda 11 ta, Meksikada 3 ta va Kanadada 2 ta. Ular o‘rtasidagi masofa juda uzoq, u yerdagi mehmonxonalar allaqachon narxni oshirib yuborgan.
Natijada, eng kamtarona hisob-kitoblarga ko‘ra, finalga chiqqan jamoa muxlisi mehmonxonalar, parvozlar va chiptalar uchun 12 mingdan 30 ming dollargacha pul sarflashi kerak bo‘ladi. Shuningdek, turnirning 40 kuni davomida stadionlar o‘rtasida 6 ming kilometrdan ortiq masofani bosib o‘tishi ham. Bunday holat muxlislarni qoniqtirmaydi – buni faktlar ko‘rsatmoqda.
Oldindan sotib olingan chiptalarni qayta sotish mumkin bo‘lgan rasmiy saytda ular hozirda deyarli 180 mingtani tashkil etadi, narx esa so‘nggi oyda 20 foizga pasaygan, deb hisobladi FT. FIFA har bir qayta sotuvdan komissiya olishini hisobga olsak, hozir jahon chempionati chiptalaridan qutulish faqat zarar keltiradi.
FIFA translatsiya sotuvidan 4 milliard, chiptalar sotishdan esa 3 milliarddan ortiq daromad olishni mo‘ljallamoqda. Natijada, Jahon chempionatidan tushgan umumiy daromadning atigi 1,8 milliardini homiylar, jumladan, FIFA yaqinda 2034 yilgi chempionatni o‘tkazish huquqini bergan Saudiya Arabistoni shayxlari to‘laydi. Ya’ni, tarixdagi eng qimmat jahon chempionati to‘lovlarining deyarli 80 foizini muxlislar to‘laydi.
Chempionatga mezbonlik qilish foydalimi?
Daromadlarning aksariyatini FIFA o‘ziga qoldiradi – nafaqat chiptalar va mahsulotlar, balki stadionlar yaqinidagi avtoturargohlardan tushgan pullarni ham. Qabul qiluvchi shaharlar sayyohlar oqimi, bandlik va soliqlarning o‘sishiga umid qilishi kerak. Lekin hammasi ham oddiy emas.
Final deyarli Nyu-Yorkda (aslida qo‘shni Nyu-Jyersida, lekin bu uzoq emas) bo‘lib o‘tadi. FIFA hisob-kitoblariga ko‘ra, natijada AQSh moliya poytaxti ishbilarmonlik faolligi va turizmning o‘sishi tufayli qo‘shimcha 26 ming ish o‘rni va yarim milliard dollar qo‘shimcha soliq oladi.
Biroq, Amerikaning Goldman Sachs banki futbol uchun iste’mol xarajatlarining o‘sishi odatda boshqa barcha narsalar uchun iste’mol xarajatlarining pasayishi bilan birga kelishini ta’kidlaydi. Futbol bilan bog‘liq har qanday sarmoyaviy ko‘tarilish oxir-oqibat pasayishga olib keladi. Muxlislar oqimi boshqa sayyohlarni cho‘chitadi.
Bundan tashqari, agar o‘yinlardan keladigan daromadlar FIFAga o‘tsa, xavfsizlik, transport va boshqa xarajatlar munitsipalitetlar zimmasiga tushadi. Politico nashrining hisob-kitoblariga ko‘ra, AQSh 11 shahrining har biri chempionatni o‘tkazish uchun 100 dan 200 million dollargacha mablag‘ sarflaydi, Kongress esa ularga yordam sifatida atigi 635 million dollar ajratgan va hatto maksimal dotatsiyalar (Mayami va Atlanta uchun 74 milliondan) ham kutilayotgan xarajatlarni qoplamaydi.
Ehtimol, uzoq muddatli istiqbolda ishbilarmonlik faolligining jonlanishi va soliqlarning oshishi bunga arzir? Yo‘q. Amerika iqtisodiyotining umumiy hajmi 32 trillion dollarni tashkil etadi. FIFA unga qo‘shimcha atigi 17 milliard dollar va’da qilmoqda.
Britaniyaning Barclays banki tahlilchilarining fikricha, futbol turniri Amerika iqtisodiyotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmaydi.
Birinchidan, rekord darajadagi qimmat chiptalarga bo‘lgan talab kutilganidan past bo‘lmoqda. Ikkinchidan, futbol chempionatlari va olimpiadalari an’anaviy ravishda faqat stadionlar qurilishi bosqichida iqtisodiy faollik va bandlikni rag‘batlantiradi.
Rossiya o‘z chempionatiga 14 milliard dollar sarfladi, Qatar umuman mamlakatni 200 milliard dollarga qayta qurdi, hatto undan ham ko‘proq, deb hisobladi XVJ.
Amerika hech narsa qurmadi. Minimal kapital xarajatlar bilan u tarixdagi eng qimmat chempionatni qabul qilmoqda. Barcha daromadlar VIP-lojalarda reklama, chiptalar va shampan vinosi savdosini ta’minlaydi.
«Sport va madaniy tadbirlar asosan infratuzilma – stadionlar va transportga kiritilgan investitsiyalar tufayli ishbilarmonlik faolligi va bandlikni jonlantiradi», deb ogohlantirdi Barclays tahlilchilari.
AQSh o‘ziga xos vaziyatga tushib qoldi: bularning barchasi allaqachon qurilgan. Shuning uchun ish bilan bandlikning har qanday o‘sishi faqat xizmat ko‘rsatish sohasiga ta’sir qiladi va bu faqat ayrim hududlarda va qisqa vaqt ichida sodir bo‘ladi.
«Paxtakor», «Neftchi» va «Nasaf» klublari 2026/2027-yilgi mavsumda Osiyo klublar musobaqalarida yurtimiz sharafini himoya qilmoqda. «Paxtakor» va «Neftchi» OFK Chempionlar ligasi Elit (Elite) turnirida, «Nasaf» OFK Chempionlar ligasi 2 musobaqasida ishtirok etmoqda.
Jamoalarga turnirdagi ishtiroki, har bir g‘alabasi hamda keyingi bosqichlarga yo‘l olgani uchun OFK tomonidan yirik miqdorda mukofot pullari ajratiladi.
«Paxtakor» va «Neftchi» nufuzli Elit turnirning asosiy (liga) bosqichida qatnashgani uchun kafolatlangan 800 ming AQSh dollaridan qo‘lga kiritadi. Bundan tashqari, ushbu musobaqada jamoalar har bir g‘alaba uchun qo‘shimcha 100 ming dollar bonus ishlab olishlari mumkin. Klublarning umumiy daromadi ular qayd etadigan natijalar va g‘alabalar soniga qarab oshib boradi.
Musobaqaning pley-off bosqichida ham mukofot pullari sezilarli darajada yuqori. OFK Chempionlar ligasi Elit turnirida 1/8 finalga yo‘l olgan klubga 200 ming dollar, chorak final ishtirokchisiga 400 ming dollar, yarim finalga chiqqan jamoaga esa 600 ming dollar mukofot puli taqdim etiladi.
Musobaqa g‘olibi — turnir chempioni 10 million dollarlik bosh sovrinni qo‘lga kiritadi. Finalda mag‘lub bo‘lgan jamoaga 4 million dollar mukofot puli to‘lanadi. Bir so‘z bilan aytganda, «Paxtakor» va «Neftchi» musobaqada qancha uzoqqa borsa, shuncha ko‘p daromad oladi — bu mablag‘ bir necha million dollarga yetishi mumkin.
«Nasaf» OFK Chempionlar ligasi 2 turnirini guruh bosqichidan boshlaydi. Ushbu bosqichda qatnashgani uchun qarshiliklarga kafolatlangan 300 ming dollar mukofot puli ajratiladi. Bundan tashqari, guruhdagi har bir g‘alaba uchun 50 ming dollardan qo‘shimcha bonus to‘lanishi ko‘zda tutilgan.
OFK Chempionlar ligasi 2 turnirining pley-off bosqichida sovrinlar quyidagicha taqsimlanadi: 1/8 finalga chiqqan klub 80 ming dollar, chorak finalga yo‘l olgan jamoa 160 ming dollar, yarim final ishtirokchisi esa 240 ming dollar mukofot oladi.
Turnir g‘olibiga 2,5 million dollar, finalchiga 1 million dollar mukofot puli beriladi. Shunday qilib, «Nasaf» ham musobaqadagi muvaffaqiyatli natijalari evaziga boshlang‘ich 300 ming dollarni (bir necha) million dollargacha ko‘paytirish imkoniyatiga ega.
«Paxtakor» klubi Elit Osiyo chempionlar ligasi asosiy bosqichini durang bilan boshladi.
Jiddada turnirning amaldagi g‘olibi «Al-Ahli» klubiga qarshi o‘ynagan paxtakorchilar 86-daqiqada hisobni ochishdi. Ammo asosiy vaqtga qo‘shib berilgan daqiqalarda javob goli o‘tkazib yuborildi.
«Paxtakor» keyingi o‘yinni 12-oktyabrda Toshkentda Saudiya Arabistonining «Al-Qodisiya» klubiga qarshi o‘tkazadi.
Elit OChL. G‘arb mintaqasi. 1-tur
14-sentyabr, Jidda, «King Abdullah Sports City» stadioni
Al-Ahli – Paxtakor 1:1
Gollar: Firas al-Buraykan (90+3) — Flamarion (86)
Bosh hakam: Abdulla Jamaliy (Kuvayt)
Al-Ahli: Eduard Mendi, Ibrahima Diabi (Valentin Atangana 62), Galeno (Meshal Al-Mutayriy 53), Said Baattia, Ivan Toni (Firas Al-Buraykan 68), Mateus Martins, Merix Demiral (Muhammad Sulaymon 68), Saad Balobaid, Rayan Hamid, Solih Abu Alshamat, Naif Masud (Eduard Spersyan 46)
Paxtakor: Vladimir Nazarov, Zaid Tahsin (Murtazo Puraliganji 46), Dilshod Saitov, Ibrohim Ibragimov, Akmal Mozgovoy (Muhammadali Dilshodbekov 88), Dostonbek Hamdamov (Flamarion 68), Bashar Resan, Abdurauf Bo‘riyev, Ayman Husayn (Stiven Chinedu 69), Sherzod Nasrullayev (Hojiakbar Alijonov 78), Muhammadrasul Abdumajidov
Ogohlantirishlar: Ibrohim Ibragimov (63), Solih Abu Alshamat (64)
Eslatib o‘tamiz, kecha Elit Osiyo chempionlar ligasi 1-turida Farg‘onaning «Neftchi» klubi o‘z maydonida «Eyr Fors» ustidan 1:0 hisobida ustun kelgandi.
Hindistonda 46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi oldidan an’anaviy Mash’ala estafetasi marosimi bo‘lib o‘tdi.
Marosimda FIDE prezidenti vazifasini bajaruvchi Vishvanatan Anand va Hindiston shaxmat federatsiyasi prezidenti Nitin Narang olimpiada mash’alasini o‘zbekistonlik grossmeyster Javohir Sindarovga tantanali ravishda topshirdi.
Endilikda ramziy olov Samarqandda bo‘lib o‘tadigan 46-Butunjahon shaxmat olimpiadasiga yetkaziladi.
Eslatib o‘tamiz, 46-Butunjahon shaxmat olimpiadasining boshlanishiga 2 kun qoldi.
FIDE 2026-yilgi jahon chempionligi uchun match reglamentini e’lon qildi. Unga ko‘ra, amaldagi jahon chempioni Gukesh Dommaraju o‘zbekistonlik grossmeyster Javohir Sindarovga qarshi shaxmat tojini himoya qiladi.
Match 22-noyabrdan 12-dekabrgacha Shveysariyaning Jeneva shahridagi Fondation Martin Bodmer majmuasida bo‘lib o‘tadi. Birinchi klassik partiya 24 noyabrda, so‘nggisi esa 11-dekabrda o‘ynaladi. Agar 14 partiyadan keyin hisob teng bo‘lsa, 12-dekabr kuni tay-breyk o‘tkaziladi.
Jahon chempionligi bahsi ko‘pi bilan 14 ta klassik partiyadan iborat bo‘ladi. Birinchi bo‘lib 7,5 ochko to‘plagan shaxmatchi chempionlikni qo‘lga kiritadi.
Gukesh va Sindarov match boshlangan paytda 20 yoshda bo‘ladi. Shu tariqa, bu jahon chempionati tarixidagi eng yosh ikki shaxmatchi o‘rtasidagi chempionlik bahsi bo‘ladi.
Javohir Sindarov jahon chempionligi uchun matchda ishtirok etish huquqini 2026-yilgi FIDE Nomzodlar turnirida g‘olib chiqib qo‘lga kiritdi. U musobaqada 14 imkoniyatdan 10 ochko to‘plab, birorta ham partiyada mag‘lub bo‘lmadi va turnir g‘olibligiga bir tur qolgandayoq erishdi.
Bundan oldin Sindarov 2025-yilgi FIDE Jahon kubogida ham g‘olib chiqqan edi. U mutlaq jahon chempioni unvoni uchun matchda ishtirok etadigan O‘zbekiston tarixidagi birinchi shaxmatchi bo‘ladi.
Gukesh esa 2024-yilda Singapurda Din Lijenni 7,5:6,5 hisobida mag‘lub etib, jahon chempioni bo‘lgan. U o‘shanda 18 yoshida shaxmat tarixidagi eng yosh mutlaq jahon chempioniga aylangan.
Matchning umumiy mukofot jamg‘armasi 2,5 million dollarni tashkil etadi. Reglamentga ko‘ra, har bir g‘alaba uchun shaxmatchiga 200 ming dollardan beriladi, qolgan mablag‘ esa ikki ishtirokchi o‘rtasida taqsimlanadi.
Jahon chempionligi uchun bahs Fondation Martin Bodmer — jahon adabiyoti va insoniyat tarixiga oid noyob qo‘lyozmalar hamda hujjatlar saqlanadigan mashhur kutubxona-muzeyda o‘tkaziladi.
15-sentyabr kuni Samarqand shahrida 46-FIDE Butunjahon shaxmat olimpiadasiga start beriladi. O‘zbekiston nufuzli musobaqaga ilk bor mezbonlik qilmoqda.
Olimpiada 15–27 sentyabr kunlari Silk Road Samarkand xalqaro ko‘rgazma markazida o‘tkaziladi. Ilk tur bahslari 16 sentyabrda boshlanadi. Jamoalar ochiq va ayollar toifasida 11 tur davomida g‘oliblik uchun kurashadi.
Musobaqada qariyb 400 ta terma jamoa, 4 mingdan ortiq shaxmatchi, murabbiy va delegatsiya a’zosi ishtirok etishi kutilmoqda.
Olimpiada bilan bir vaqtda Samarqandda FIDE Kongressi ham o‘tkaziladi. 24-sentyabrda shaxmatni ta’limga integratsiya qilishga bag‘ishlangan FIDE ta’lim sammiti, 25-sentyabrda esa hududiy saylovlar bo‘lib o‘tadi.
26–27 sentyabr kunlari FIDE Bosh assambleyasi o‘tkaziladi. 26-sentyabrda tashkilotning keyingi to‘rt yillik rahbariyati saylanadi. Shuningdek, Bosh assambleyada 2030-yilgi Butunjahon shaxmat olimpiadasi mezboni ham aniqlanadi.
Olimpiadaning so‘nggi turi va yopilish marosimi 27-sentyabrga belgilangan.
Ekspertlarning 51 foizi inflyasiya 2027–2028-yillarda 5 foizga tushishini prognoz qilmoqda
Bugun O‘zbekistonda havo harorati biroz ko‘tariladi
O‘zbekiston prezidentining Tonggi tarovat yurtiga tashrifi samimiy uchrashuv va suhbatlarga boy bo‘ldi (foto)
-
Jamiyat5 days ago
Kelasi yil barcha OTMlarda yangi nazorat tizimi yo‘lga qo‘yiladi
-
Iqtisodiyot5 days ago«O‘zmilliybank» AJ O‘zbekiston emitentlari orasida birinchi bo‘lib Xitoy kapital bozoriga 250 mln dollarlik obligatsiyalar chiqarmoqchi
-
Jamiyat4 days ago
Qichqiriq mahallasidagi o‘zgarishlar ko‘zdan kechirildi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev rafiqasi hamrohligida Seulga keldi (foto)
-
Siyosat5 days ago
Prezident Shavkat Mirziyoyev davlat tashrifi bilan Koreya Respublikasida bo‘ladi
-
Jamiyat4 days ago
Prezident O‘zbekiston Milliy muzeyi qurilishini ko‘zdan kechirdi (foto)
-
Mahalliy2 days ago
Toshkentda xorijiy tillarga ixtisoslashtirilgan maktab-internati ochildi
-
Jamiyat4 days ago
Shahidlar xotirasi xiyobonidan Chilonzor tumanigacha 20 kilometrlik piyodalar yo‘lagi qurilishi mumkin