Dunyodan
Altsgeymer kasalligini davolash mumkinmi yoki yo’qligini bilish uchun miya operatsiyasini kuzatish
Jeyms Gallager sog’liqni saqlash fanlari muxbiri
Jeyms Gallager
Jeyms Gallager, sog’liqni saqlash fanlari muxbiri
Altsgeymer kasalligini davolash imkonsiz muammomi yoki erishish mumkinmi?
Qo’shimcha ma’lumot olish uchun meni demans bo’yicha tadqiqotlarning eng yuqori nuqtasida joylashgan neyroxirurgiya muassasasiga tashrif buyurishga taklif qilishdi.
Men Edinburg Royal Infirmary operatsiya teatri orqasida skrab kiyyapman. Tibbiy texnikaning signali va nasosining kakofoniyasiga qaramay, xonadagi o’nlab odamlar diqqatni jamlash va sukunat aurasiga ega.
Bemorga tinchlantiruvchi vosita beriladi va operatsiya stoliga o’raladi. Yuqoridagi katta ekranda siz uning miyasining MRI tekshiruvini ko’rishingiz mumkin. O’simtaning katta, yorqin oq massasini o’tkazib yuborish mumkin emas. Saraton uning yo’g’on ichakda boshlangan va keyin uning miyasiga chuqur tarqaldi.
Neyroxirurgiya professori professor Pol Brennan shunday dedi: “U miyaning yuzasida emas, shuning uchun korteksda teshik ochishimiz kerak”. “Iloji boricha kichikroq, lekin o’simta tomon burg’ulash uchun etarlicha katta.”
Korteks – bu til, xotira va fikrlashda ishtirok etadigan miyaning tashqi qatlami. Miyaning ichki qismi yumshoq, ammo siz korteksni kesib olishingiz kerak.
Professor Brennan bosh suyagi terisini olib tashlash uchun jarrohlik matkapdan foydalanadi. Ochiq miya pushti rangda, qon bilan qizarib ketgan va yurak urishi bilan sekin uradi.
Yonimda Edinburg universitetida Altsgeymer kasalligi bo‘yicha tadqiqotchi doktor Kler Durrant turibdi.
U miya va orqa miyani yuvadigan suyuqlikni taqlid qiladigan muzdek sovuq sun’iy miya omurilik suyuqligi idishini olib yuradi.
Ko’pgina miya operatsiyalarida korteksning olib tashlangan qismlari tibbiy chiqindilarga aylanadi va axlat qutisiga tashlanadi. Ammo Edinburg dunyodagi sanoqli markazlardan biri bo’lib, demensiyani tadqiq qilish uchun ruxsat oladi.
O’sha daqiqa kelganda, u tez. Professor Brennan miyamning bir bo’lagini bankada saqlaydi.
Jeyms Gallager
Miya to’qimalarining kichik bir qismi muzdek sovuq sun’iy miya omurilik suyuqligida saqlanadi.
Keyin tezda rahmat aytamiz, almashtiramiz va shahar bo’ylab universitetga boramiz.
Mashinamning orqa o’rindig’ida o’tirganimda, bir necha daqiqa oldin miyamning bu qismi odamning jarrohlik amaliyoti haqidagi fikrlari va qo’rquvlarining bir qismi bo’lib qolgani meni hayratda qoldirdi.
Doktor Dyurant menga shunday dedi: “Men har doim, har safar, biz olgan narsa, ehtimol, bu odamning hayotidagi eng yomon kunida qimmatbaho sovg’a ekanligini tushunaman.
Uning laboratoriyasi demans va boshqa kasalliklarni tushunish uchun tirik kattalarning miya to’qimalari bilan ishlaydigan kam sonli laboratoriyalardan biridir.
“Umid qilamizki, ushbu texnologiyalarni ishlab chiqish orqali biz turli xil dahshatli nevrologik kasalliklardan xoli dunyo sari harakat qilishimiz mumkin”, – deydi u.
Buyuk Britaniyada bir millionga yaqin odam demansning bir turiga ega, eng keng tarqalgani Altsgeymer kasalligidir.
Ammo uni davolash mumkinmi? Bu BBC Radio 4 ning Boxing Day dasturida mehmon bo’lgan ixtirochi ser Jeyms Dayson tomonidan berilgan savol edi.
Jeyms Gallager
Miya to’qimasi idishdan chiqariladi …
Jeyms Gallager
…Uni tuzatish uchun agar jele ichiga soling …
Jeyms Gallager
…inson sochidan ham yupqaroq bo‘laklarga bo‘linishdan oldin
Doktor Durantning tadqiqot guruhi Altsgeymer kasalligining asosiy biologiyasini tushunib, javob topishga harakat qilmoqda.
Muhim noma’lum narsalar saqlanib qolmoqda va Altsgeymer kasalligida sinaps deb ataladigan neyronlar o’rtasidagi aloqalar nima uchun yo’qolganligi haqida aniq tushuntirish yo’q.
Laboratoriyada miya to’qimasini tayyorlayotgan to’rtta olim pit-stop guruhi kabi sinxron ishlamoqda. Tadqiqot juda markali, chunki u Formula 1 haydovchisi Jeki Styuart tomonidan asos solingan Race Against Dementia xayriya tashkiloti tomonidan homiylik qilinadi.
Birinchidan, miya namunasini jele ichiga qo’ying. Keyin u 10 dan 20 gacha miya hujayralari chuqurligida bo’laklarga bo’linadi va to’qimalarni tirik saqlash uchun maxsus inkubatorlarda saqlanadi.
Keyin tadqiqotchilar miya bo‘laklarini amiloid va Altsgeymer bilan og‘rigan bemorlarning miyasida to‘planib qolgan tau deb ataladigan zaharli oqsilga ta’sir qilishdi. Bu bizga sinapslarning yo’q qilinishiga guvoh bo’lish va uni to’xtatish yo’li bor-yo’qligini ko’rish imkonini beradi.
Doktor Dyurant o’zi ko’rgan hamma narsadan Altsgeymer kasalligini davolash imkonsiz qiyinchilik emasligiga ishonadi.
Jeyms Gallager
Doktor Kler Dyurantning aytishicha, Altsgeymer bo’yicha tadqiqotlar uchun har qachongidan ham ko’proq umid bor
“Hozirda bizda mavjud bo’lgan dalil shundaki, bu kasallik va biz o’tmishdagi tajribamizdan uni davolash mumkinligini bilamiz. Ehtimol, bir kun biz Altsgeymer kasalligi tabiatan biz ekanligimizning bir qismi ekanligiga dalil topamiz, ammo hozir u shunday ko’rinmaydi”, deydi Demansga qarshi poyga bo’yicha Dyson Fellow.
“Men hech qachon Altsgeymer kasalligi bo’yicha tadqiqotlarda hozirgidan ko’ra umidvor bo’lmaganman va hayotimda mazmunli o’zgarishlarni ko’rishimizga chin dildan umid qilaman.”
Altsgeymer kasalligining rivojlanishini sekinlashtiradigan lekanemab va donanemab nomli ikkita doridan umid chaqnashi paydo bo’ldi.
Garchi bu ilmiy yutuqlar bo’lsa-da, ba’zilari bemorlarga haqiqiy ta’sirni ko’rish uchun juda kichik deb belgilashgan. Ikkalasi ham NHSdan mablag ‘olmaydi.
Ammo Edinburg universitetining kashfiyotlar va nevrologiya markazi direktori professor Tara Spirs-Jonsning fikricha, bu ikki dori Altsgeymer kasalligini davolash uchun “haqiqatan ham eshikni ochgan”.
Jeyms Gallager
Professor Tara Spirs-Jons bu sohada hayotni o’zgartirishi mumkin bo’lgan o’zgarishlarni bashorat qilmoqda
U meni laboratoriyadagi ulkan parda ortidan kutib oldi. Miya namunasini yoritish uchun lazerdan foydalanadigan sezgir konfokal mikroskop bilan ishlashimiz uchun yorug’lik o’chiriladi.
U Altsgeymer kasalligida astrositlar deb ataladigan yulduz shaklidagi immun hujayralarining rolini o’rganadi.
Bu Altsgeymer kasalligi ko’p qirrali yondashuvni talab qilishi mumkinligi tobora ortib borayotgan e’tirofning bir qismidir.
Lekanemab ham, donanemab ham amiloidlar deb ataladigan toksik yopishqoq oqsillarni maqsad qilib oladi. Boshqa protein tauga qaratilgan dorilarning klinik sinovlari davom etmoqda.
Immunitet tizimining ahamiyati, yallig’lanish va qon tomirlari salomatligi, shuningdek, genetika va atrof-muhitning birlashishi Altsgeymer kasalligi haqidagi tushunchamizga qo’shimcha qiladi.
Professor Spirs-Jonsning fikricha, uchta muhim lahza bo’ladi:
Qisqa muddatda bu kasallikning rivojlanishini sezilarli darajada sekinlashtiradigan yoki to’xtatadigan dorilarni yoki demansning butunlay oldini olish usulini anglatishi mumkin va uzoq muddatda bu allaqachon alomatlarini ko’rsatayotgan odamlarni davolashning bir usuli bo’lishi mumkin, ammo u buni tan oladi.
Uning fikricha, “haqiqiy hayotni o’zgartiruvchi” davolanish mavjud bo’lgunga qadar 5-10 yil kerak bo’ladi, ammo agar biz kasallikni etarlicha erta aniqlab, uni to’xtatsak, biz “haqiqatdan ham hayotni normal holatga qaytarish” mumkin bo’lgan nuqtaga erishamiz.
Biroq, ba’zi optimizmlarga qaramay, Altsgeymer kasalligini davolash mumkinligini isbotlash uchun hali ham tadqiqot va klinik sinovlar zarur.
Professor Spirs-Jons: “Inson miyasi shunchalik murakkabki, biz unga qarashimiz kerak”, dedi.
Ser Jeyms Dayson tomonidan tahrirlangan BBC Radio 4 Today dasturini to‘liq tinglash uchun BBC Sounds saytiga tashrif buyuring.
Ser Jeyms Daysonning bugungi mehmon tahriri Laura Kuper tomonidan tayyorlangan.
AQShda sog‘liqni saqlash sohasidagi eng yirik firibgarlikni uyushtirganlikda gumon qilingan amerikalik tadbirkor Ibrohim Xaldun Hilmi Turkiyada hibsga olindi. Bu haqda AQSh Federal qidiruv byurosi (FTB) ma’lum qildi.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Hilmi Medicare davlat tibbiy sug’urtasi dasturidan 3,7 milliard dollarni firibgarlik yo’li bilan o’zlashtirmoqchi bo’lgan.
Uning nazorati ostidagi kompaniyalar, jumladan Sunshine Senior Solutions, rasmiy ravishda tibbiy asboblar yetkazib beruvchisi sifatida faoliyat yuritgan. Ammo prokurorlarning aytishicha, ushbu kompaniyalar orqali davlat dasturiga tizimli ravishda yolg‘on hisobotlar kiritilgan.
Tergovchilarning ta’kidlashicha, kompaniyalar tizza bo’g’imlari, qo’l tirgaklari, kateterlar, yaralarni parvarish qilish vositalari va boshqa tibbiy mahsulotlar uchun milliardlab dollar to’lashni talab qilgan. Biroq, ko’plab bemorlar buyurtma bermagan, olmagan yoki umuman bunday uskunaga ega emas edi.
Huquq-tartibot idoralari Hilmini 2025 yilning may oyida hibsga olishlari kerak edi, biroq u tergovdan qochish uchun mamlakatdan qochib ketdi.
Bir yildan ortiq qidiruvdan so‘ng Turkiya huquq-tartibot idoralari uning shaxsini aniqlab, hibsga oldi. Shundan so‘ng FQB maxsus operatsiya o‘tkazib, gumonlanuvchini AQShga ekstraditsiya qildi.
FQB direktori Kash Patel bu ishni AQSh tarixidagi eng yirik tibbiy sug‘urta firibgarliklaridan biri deb atadi.
Hilmi Medicare dasturini aldashda ayblanib, federal sudda sudlanmoqda. AQSh qonunlariga ko’ra, bunday jinoyatlar uchun katta miqdorda jarima va yillar qamoq jazosi qo’llanilishi mumkin.
Mazkur ish transmilliy jinoiy tarmoqlarni fosh qilishga qaratilgan “Oltinga hujum” operatsiyasi doirasida tergov qilinmoqda. Operatsiya davomida yuzlab odamlarga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atildi.
Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti ustidan sud jarayonining yangi bosqichi: prokurorlar o‘lim jazosini talab qilmoqda.
Yonhap News xabariga ko‘ra, Maxsus prokuratura 2024-yilda harbiy holat joriy qilinganidan keyin sodir bo‘lgan davlat to‘ntarishiga urinish munosabati bilan Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti Yun Sek Yolga o‘lim jazosini berishni yana bir bor so‘ragan.
Seul apellyatsiya sudi tanaffusdan keyin qayta ochildi. Sud jarayoni avvalroq Yun Seok Yolning sudyani ishdan bo‘shatish haqidagi iltimosi tufayli to‘xtatilgan edi, biroq Oliy sud bu iltimosni rad etdi.
Ayblov tomoni birinchi instantsiya sudining hukmi juda yumshoq ekanligini ta’kidlab, avvalgi pozitsiyasini saqlab qoldi.
Fevral oyida sud sobiq prezidentni davlat toʻntarishiga urinishda boshchilik qilgani uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilgan edi.
Bundan tashqari, prokuratura quyi sudning sobiq harbiy qo’mondon Roh Sang-vonning yozuvlarini harbiy holatga tayyorgarlik ko’rish dalili sifatida rad etish to’g’risidagi qaroriga e’tiroz bildirdi.
Maxsus prokuratura “Birinchi sud hukmi juda yumshoq bo‘ldi”, dedi va Yun Seok Yulga o‘lim jazosi berilishini so‘radi.
Xurmuz bo‘g‘ozi orqali suzib ketayotgan yuk kemasi snaryadga uchradi. Britaniya harbiylari hodisada kemaning boshqaruv qismi shikastlanganini, biroq qurbonlar va atrof-muhitga zarar yetkazilgani haqida xabar berilmaganini aytdi.
Hodisa Ummon qirg‘oqlaridan 12,5 dengiz mili uzoqlikda sodir bo‘lgan. Hodisa Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi Tehron ruxsatisiz Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan kemalar haqida navbatdagi ogohlantirish berganidan bir necha soat o‘tib sodir bo‘lgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan videoda IIMK dengiz floti nomidan radio ogohlantirish eshitilishi mumkin. Unda aytilishicha, Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtish faqat Eron ruxsati bilan va belgilangan yoʻnalishlar boʻylab amalga oshirilishi kerak.
Shu bilan birga, Ummon Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro dengiz tashkiloti bilan hamkorlikda kemalar uchun yangi xavfsiz marshrutni ishga tushirdi. Maʼlumotlarga koʻra, ushbu yoʻnalish boʻylab oʻtuvchi kemalar soni tez surʼatlar bilan ortib bormoqda.
Eron bu yo‘nalishni “qabul qilib bo‘lmaydigan va o‘ta xavfli” deb atadi, chunki u o‘z roziligisiz o‘rnatilgan.
AQSh Davlat kotibi Marko Rubio Fors ko‘rfazi mamlakatlari tashqi ishlar vazirlari bilan uchrashuvda AQSh va uning ittifoqchilari Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashish erkinligini ta’minlashda davom etishini aytdi. Uning aytishicha, yangi dengiz yo‘llari ochiq qolishi muhim.
Venesuela shimolida sodir bo‘lgan ikki kuchli zilzila oqibatida vayron bo‘lgan binolar va uylar vayronalari ostidan tirik qolganlarni qidirish ishlari davom etmoqda. Rasmiylarga ko’ra, 235 kishi halok bo’lgan va 4300 kishi yaralangan.
“Afsuski, bizda jasadlari tibbiy muassasalarimizga olib ketilgan yoki to’g’ridan-to’g’ri vafot etgan 235 qurbon haqida ma’lumot bor”, dedi payshanba kuni sog’liqni saqlash vaziri Karlos Alvarado davlat televideniyesida.
Chorshanba kuni kechki 7,2 va 7,5 magnitudali zilzilalar ortidan minglab odamlar bedarak yo‘qolganligi sababli qurbonlar soni yanada ortishi kutilmoqda. Ushbu zilzilalar Venesuelada 100 yildan ortiq vaqt davomida sodir bo’lgan eng kuchli zilzilalar qatoriga kirdi va ular butun mintaqada sezildi.
Ushbu fojiaga javoban, AQSh Moliya vazirligi Venesueladagi zilzila oqibatlarini bartaraf etish bilan bog’liq faoliyatga ruxsat berish uchun 23 oktyabrgacha ba’zi sanksiyalardan voz kechishga qaror qildi.
Shu bilan birga, Venesuela shimolidagi shaharlarning vahimaga tushgan aholisi vayronalar orasidan bedarak yo‘qolganlarni qidirish uchun ko‘chalarga chiqdi.
Chang va qonga botgan qurbonlar vayronalar ostidan olib chiqildi. Ular orasida bolalar va hayvonlar ham bor edi.
Venesuela davlat televideniyesi qutqaruv operatsiyasining dramatik lavhalarini namoyish etdi.
Biroq tabiiy ofat yuz bergan hudud aholisi qutqaruv guruhlari yetarli emasligidan noligan. Ba’zilar rasmiylar va’da qilgan og’ir texnika qayerdaligini so’rashdi, aholi va qo’shnilar esa vayronalarni o’zlari olib tashlashga majbur bo’lganidan shikoyat qilishdi.
Uch farzandning onasi Diana Delgado bedarak yo‘qolgan 8 yoshli o‘g‘li haqida “Men farzandim qayerdaligini bilmoqchiman, u vayronalar ostidami yoki evakuatsiya markazidami, bilishni xohlayman”, dedi.
Poytaxt Karakasdan shimolda joylashgan La Guayra qirg‘oq mintaqasi bo‘ronning eng og‘ir qismini ko‘tardi. U yerda mamlakatning asosiy aeroporti joylashgan. Zarar tufayli yopilgan, bu esa yordam yetkazilishini imkonsiz qilgan.
Dunyoning turli burchaklaridan, jumladan, shu yil boshida Venesuelaning o‘sha paytdagi prezidenti Nikolas Maduroni harbiy amaliyotda qo‘lga olgan AQShdan yordam va materiallar takliflari kelib tushdi.
Belarus Rossiya va Ukraina o’rtasidagi urushda qatnashish niyatida emas. Bu haqda Aleksandr Lukashenko Rossiyaning Belarusdagi elchisi Boris Grizlov va Moskva viloyati gubernatori Andrey Vorobyov bilan uchrashuvda gapirdi.
Bu Lukashenko Kreml Boris Grizlov orqali Belarusni mojaroda faolroq ishtirok etishga undayotganini birinchi marta oshkora tan oldi.
Lukashenko Grizlovga shunday dedi: “Urushga aralashishning hojati yo’q. Boris Vyacheslavovich bizni urushga tortish jarayonini uyushtirmoqda. Bizni bunga undash ham kerak emas”.
Lukashenko bu masalani Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan bir necha bor muhokama qilganini va belaruslar ukrainaliklar bilan jang qilishni istamasligini aytdi.
Shu bilan birga, u Belarus Rossiya mintaqasini, jumladan, Moskva viloyatini iqtisodiy va xavfsizlik sohalarida qo‘llab-quvvatlashga tayyorligini bildirdi.
Wall Street Journal gazetasining yozishicha, Ukraina neftni qayta ishlash zavodlaridagi ish tashlashlar tufayli Belarus Rossiyaga benzin va boshqa neft mahsulotlarini yetkazib bermoqda.
Nashr Rossiya va Yevropaning sobiq va amaldagi rasmiylariga tayanib, Rossiya yil boshidan beri Belarus hududidan Ukrainaga hujum qilish va NATO davlatlariga qarshi gibrid operatsiyalarni o‘tkazish uchun ruxsat so‘raganini xabar qiladi. Manbalarning aytishicha, bu muzokaralarga birinchi navbatda Boris Grizlov rahbarlik qiladi.
Hisobotda, shuningdek, Fransiya prezidenti Emmanuel Makron may oyida janob Lukashenkoga qo‘ng‘iroq qilib, uni urushga qo‘shilmaslikka chaqirgan.
Navoiyda 7 yoshli bolaga yuk mashinasi boshqaruvini bergan shaxsga chora ko‘rildi
Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistonning jahon chempionatidagi ishtiroki haqida gapirdi
Deputatlarga «Tashabbusli budjet» loyihalari bo‘yicha yangi imkoniyatlar berildi
-
Dunyodan3 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Sport4 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Siyosat4 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev AQSh Savdo vakili Jeymison Grini qabul qildi
-
Sport4 days agoDo‘stlar sharafiga Lamin Yamal deb nomlangan bola – jahon futbol yulduzi haqida
-
Iqtisodiyot4 days ago
Ertaga dollar tushib, yevro biroz ko‘tariladi
-
Dunyodan2 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Jamiyat4 days agoVatanparvar jurnalistlarni o‘zimga do‘st va maslakdosh deb bilaman
-
Iqtisodiyot2 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?