Iqtisodiyot
XVJ daromad solig‘ini tabaqalashtirishga chaqirdi. Iqtisodchi bunga qarshi to‘rtta sabab keltirdi
Xalqaro valuta jamg‘armasi O‘zbekiston hukumatiga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ining amaldagi tartibini progressiv shkalaga o‘tkazishni tavsiya qildi. Mazkur tizim daromad miqdorining ortib borishi bilan soliq stavkasining ham oshib borishiga asoslangan. Iqtisodchi Otabek Bakirovga ko‘ra, bu juda yomon va antiijtimoiy taklif.
Xalqaro valuta jamg‘armasi soliq bazasini kengaytirish va soliq tushumlarining YaIMga nisbati pasayishi tendensiyasini to‘xtatish maqsadida jismoniy shaxslarning daromadi solig‘ini amaldagi 12 foizlik bir xil stavkadan oshib boruvchi tabaqalangan shkalaga o‘tishni taklif qildi.
Iqtisodchi Otabek Bakirovga ko‘ra, XVJning ushbu taklifiga aslo va aslo rozi bo‘lmaslik kerak.
«Birinchidan, oxirgi yillarda daromad solig‘idan tushumlar ulushda ham, summada ham tezroq o‘smoqda, birinchi chorakda ham bu tendensiya davom etgan. Ya’ni mehnat bozori oqarishdan, daromad solig‘i to‘lovchilar soni o‘sishdan to‘xtagani yo‘q, buni rasmiylar ham parlamentdagi oxirgi chiqishida tan olgan. O‘sib boruvchi shkalaga o‘tish soliq tushumlarini bir martalik o‘stirishi mumkin, lekin mehnat bozorining oqarishi taqa-taq to‘xtaydi, yana ommaviy konvertga qaytish boshlanadi.
Ikkinchidan, yuqori daromad egalari, ya’ni boylar O‘zbekiston sharoitida daromadlarini korporativ xarajatlar orqali yoki dividend orqali chiqarib olishadi, aslo ish haqi orqali emas. Shuning uchun, ijtimoiy adolat haqida gap ketsa, dividend solig‘ini oshirish (daromad solig‘i stavkasigacha) yoki shaxsiy iste’molga ketayotgan korporativ xarajatlarni soliq bazasiga kiritishni ilgari surish lozim. O‘zi nima uchun mehnatkash daromadidan 12 foiz, burjuy esa dividendidan 5 foiz (undayam mingta imtiyoz) soliq to‘lashi kerak? Shumi ijtimoiy adolat?
Uchinchidan, agar daromad solig‘i stavkalari oshirilsa va progressiv shkalaga o‘tilsa, tinimsiz o‘sayotgan qarzlarni to‘lash yukini xalq bo‘yniga soliqlarni oshirish ko‘rinishida (tariflar ko‘rinishida ilinishi allaqachon boshlangan) ilinishi tezisi amalda tasdiqlanadi. Bu yana tiyiqsiz oshayotgan qarzlar va ularning samarasizligi masalasini ko‘ndalang qo‘yadi.
To‘rtinchidan, ijtimoiy siyosatni kuchaytirish uchun soliq tushumlarini ko‘paytirish kerakmi? Albatta, kerak. Lekin mehnatkashlar hisobidan emas. Yashirin va noqonuniy imtiyozlarni qo‘lga kiritgan, umuman boj to‘lamagan, shuning hisobidan oxirgi 8 yilda dollardagi milliarderlarga aylangan shovvozlar nihoyat soliqqa tortilishi kerak. Qani o‘zbek gaz va neft konlarini egallab olganlar, karrasiga soliq stavkasi pasaytirilganlar? Shularning cho‘ntagini bo‘g‘ish payti kelmadimi? Qani bojsiz mashina olib kirib sotayotganlar? Shulardan hisob so‘rash kerakmasmi?» deya yozdi Bakirov.
Eslatib o‘tamiz, 2024 yilning may oyida Soliq qo‘mitasi boshqarma boshlig‘i Timur Ismoilov Qozon shahrida o‘tgan iqtisodiy forumdagi chiqishi doirasida O‘zbekistonda daromad solig‘ini hisoblashda vaqti kelib tabaqalashtirilgan tizimga qaytilishi mumkinligini aytgandi. Shundan so‘ng qo‘mita bu borada hech qanaqa rejalar yo‘qligini ma’lum qilgandi.
Progressiv soliq tizimi nima?
Progressiv soliq tizimi – daromad miqdorining ortib borishi bilan soliq stavkasining ham oshib borishiga asoslangan. Ya’ni qancha ko‘p daromad olinsa, soliq stavkasi ham shuncha balandroq bo‘ladi.
Masalan, AQShda daromad solig‘i qat’iy belgilangan stavkaga ega emas. To‘lovlar odamlarning daromad miqdori va oilaviy ahvoliga bevosita bog‘liq. Minimal soliq stavkasi 10 foiz bo‘lib, yillik daromadi 11 ming dollargacha bo‘lganlar uchun qo‘llanadi. Maksimal stavka – 37 foiz. Yiliga 578 ming dollardan ortiq pul topadiganlar shuncha miqdorda daromad solig‘i to‘lashi kerak. O‘rtacha ish haqi oladigan odamlar esa o‘z daromadining 22 foizi miqdorida soliq to‘laydi.
Eslatib o‘tamiz, O‘zbekistonda ham 2019 yilgacha jismoniy shaxslarning daromadlarini soliqqa tortish bo‘yicha 7,5 foizdan 22,5 foizgacha bo‘lgan tabaqalashtirilgan tizim amal qilgan. Ayni paytda hamma bir xil – 12 foizdan daromad solig‘i to‘laydi.
Faoliyatini qonunchilik talablariga muvofiq tashkil etmagani, shuningdek inspeksiya va o‘rganishlar davomida aniqlangan kamchiliklar sabab 11 ta bank jarimaga tortildi. Shuningdek, 14 bank va 4 ta to‘lov tashkiloti ogohlantirildi.
Markaziy bankning Bank nazorati qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning fevral oyidagi yig‘ilishlarda 43 ta masala ko‘rib chiqildi va ular bo‘yicha tegishli qarorlar qabul qilindi, deya xabar berdi regulyator axborot xizmati.
Ma’lum bo‘lishicha, ko‘rib chiqilgan masalalarning 30 tasi ro‘yxatga olish va ruxsat berish yo‘nalishiga to‘g‘ri keldi. Jumladan, 3 ta holatda kredit tashkilotlari ustaviga kiritilgan o‘zgartishlar ro‘yxatdan o‘tkazilgan, 1 ta kredit tashkilotlarining ustav fondidagi ulushiga egalik qilish uchun ruxsat berish, 6 ta banklarda audit o‘tkazish huquqini berish uchun auditorlik malaka sertifikatini taqdim etish, 5 ta mikromoliya tashkilotlarini hisob ro‘yxatidan o‘tkazish, 1 ta to‘lov tashkiloti faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziyani qayta rasmiylashtirish, shuningdek, 14 ta tijorat banklari kuzatuv kengashi va boshqaruvi a’zolari hamda muhim ahamiyatga ega xodimlarining nomzodlarini ko‘rib chiqish bilan bog‘liq masalalar muhokama qilingan.
Shu bilan birga, kredit tashkilotlarining moliyaviy holatiga doir 13 ta masala ham ko‘rib chiqilgan. Ularda Markaziy bankning ko‘rsatmalari va prudensial me’yorlari talablarining bajarilishi, tijorat banklarida o‘tkazilgan inspeksiya natijalari, bank xizmatlari iste’molchilarining huquqlarini himoya qilish, bank va to‘lov tashkilotlarida kiberxavfsizlik talablariga rioya etish hamda tashkilotlarning moliyaviy xizmatlarini «tartibga solish qumdoni» doirasida sinovdan o‘tkazish masalalari ko‘rib chiqilgan.
Faoliyatini qonunchilik talablariga muvofiq tashkil etmagani, shuningdek inspeksiya va o‘rganishlar davomida aniqlangan kamchiliklar sabab 11 ta bank jarimaga tortildi.
14 bank va 4 ta to‘lov tashkiloti prudensial normativ talablarga rioya etilmaganligi, o‘z faoliyatini qonunchilik hujjatlari talablariga belgilangan tartibda muvofiqlashtirmaganligi hamda o‘rganishlar davomida aniqlangan kamchiliklar uchun ogohlantirildi.
Bundan tashqari, 8 ta bank bo‘yicha ehtimoliy yo‘qotishlarning moliyaviy barqarorlikka salbiy ta’sirini kamaytirish va makroprudensial buferlar shakllantirishni ta’minlash maqsadida aksiyadorlarga oddiy aksiyalar bo‘yicha dividend to‘lash orqali foydani taqsimlamaslik talabi belgilandi.
Rossiya prezidenti Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqi (YeOII)ga a’zo davlatlarga naqd valuta va oltin olib chiqish qoidalarini yanada kuchaytiruvchi farmonni imzoladi. Biznes vakillariga naqd pulni faqat xalqaro aeroportlar orqali olib chiqishga ruxsat beriladi.
Foto: Nikolay Gyngazov / Global Look Press
2026 yil 1 apreldan boshlab jismoniy shaxslar Rossiyadan YeOII Bojxona ittifoqiga a’zo davlatlar — Armaniston, Belarus, Qozog‘iston va Qirg‘izistonga 100 ming dollardan ortiq summaga teng naqd rublni olib chiqishi mumkin bo‘lmaydi. Tegishli farmonni Rossiya prezidenti Vladimir Putin 25 mart, chorshanba kuni imzoladi.
Yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxslar uchun esa naqd pulni poyezd yoki avtomobil orqali olib chiqish taqiqi summa miqdoridan qat’i nazar amal qiladi. Ular naqd rublni faqat Rossiyaning xalqaro aeroportlari orqali olib chiqishi mumkin bo‘ladi.
1 apreldan jismoniy va yuridik shaxslar, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkorlar mablag‘larning kelib chiqishini bank hisobvaraqlari bo‘yicha ko‘chirmalar bilan tasdiqlashi va ularning xorijda qanday maqsadlarda ishlatilishini ko‘rsatgan holda deklaratsiya to‘ldirishi shart bo‘ladi.
Prezident farmoni, shuningdek, Rossiyadan 100 grammdan og‘ir oltin quymalarini olib chiqishga nisbatan ham cheklovlar joriy qiladi.
2026 yil 1 maydan boshlab YeOII davlatlariga bunday quymalarni yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar faqat Sheremetevo, Domodedovo, Vnukovo va Knevichi aeroportlari orqali, Rossiya Asilmetall va qimmatbaho toshlar nazorati palatasining maxsus ruxsati bilan olib chiqishi mumkin bo‘ladi.
Jismoniy shaxslar uchun esa yangi cheklovlar nafaqat YeOII davlatlariga, balki boshqa mamlakatlarga nisbatan ham qo‘llanadi.
Xorijiy valyutalarda pasayish ro‘y berdi
Source link
Markaziy bank 11 ta bankni jarimaga tortdi.
Markaziy bankning Bank nazorati qo‘mitasi 2026-yil fevral oyida 7 marotaba yig‘ilish o‘tkazib, banklar, kredit va to‘lov tashkilotlari faoliyatiga oid 43 ta masalani muhokama qildi.
Asosan:
– ro‘yxatga olish va ruxsat berish masalalari,
– banklar va kredit tashkilotlarining moliyaviy holati,
– prudensial me’yorlar va Markaziy bank ko‘rsatmalariga rioya etilishi,
– inspeksiya tekshiruvlari natijalari,
– iste’molchilar huquqlarini himoya qilish,
– bank va to‘lov tashkilotlarida kiberxavfsizlik talablari,
– «tartibga solish qumdoni» doirasidagi sinov jarayonlari ko‘rib chiqildi.
Aniqlangan kamchiliklar natijasida:
– 11 ta bankga nisbatan jarima sanksiyalari qo‘llanildi.
– 14 ta bank va 4 ta to‘lov tashkiloti chora va sanksiyalar qo‘llanilishi to‘g‘risida ogohlantirildi.
Shuningdek:
– 8 ta bankga nisbatan moliyaviy barqarorlikni ta’minlash maqsadida oddiy aksiyalar bo‘yicha dividendlar to‘lash orqali foydani taqsimlamaslik talabi belgilandi va makroprudensial buferlarni shakllantirish topshirildi.
O‘zbekistonda banklar hujjatsiz 500 dollargacha valyuta sotishi taklif etildi.
Markaziy bank va Bosh prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tomonidan tegishli o‘zgartishlar loyihasi ishlab chiqildi.
Hozirda tijorat banklari mijozlar 100 dollardan ortiq miqdorda valyuta sotib olmoqchi bo‘lsa, ularni tekshirish choralarini ko‘rishi shart. Yangi taklifga ko‘ra, ushbu limit 500 dollargacha oshirilishi rejalashtirilmoqda.
Shuningdek, bank hisobvarag‘i ochmasdan amalga oshiriladigan operatsiyalarda mijozni tekshirish majburiy bo‘lgan miqdor ham o‘zgartirilishi mumkin. Amalda bu chegara 500 BHMga teng bo‘lsa, yangi taklifda u qat’iy summa — 175 million so‘m etib belgilanmoqda.
Mazkur hujjat hozircha loyiha bo‘lib, u muhokama bosqichida. Qabul qilinib, rasmiy e’lon qilingan taqdirda, uch oy o‘tib kuchga kirishi belgilangan. Muhokama 4 aprelgacha davom etadi.
Namangan viloyatidagi 150 million dollarlik “Alashan” kurortining qurilishi boshlandi
AQSh harbiylari: “Men Isroil uchun o’lishni xohlamayman”
O‘zbekiston transport va qurilishda ekologik standartlarni kuchaytiradi
-
Siyosat3 days agoIslom bank ishi anʼanaviy foizlarga asoslangan modellardan nimasi bilan farq qiladi?
-
Jamiyat5 days agoImom Buxoriy masjid-majmuasida ilk hayit namozi o‘qildi (foto)
-
Jamiyat2 days agoO‘zbekistonda taksichilarni aldashning yangi firibgarlik usuli fosh etildi
-
Sport5 days ago
Masharipov va Fayzullayev jarohat sabab xalqaro turnirda qatnashmaydi
-
Dunyodan1 day ago
Eron tarixidagi eng katta banknotalar muomalaga chiqariladi
-
Jamiyat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston xalqini hayit bilan tabrikladi
-
Dunyodan2 days ago
Prezident Tramp Eronga Hormuz boʻgʻozini ochish uchun 48 soat vaqt berdi
-
Jamiyat13 hours ago
O‘zbekistonliklar qaysi mamlakatlarga eng ko‘p safar qilmoqda (top-10)