Jamiyat
“6 oyda dollarda millionerga aylanasiz!” – bu shunchalik osonmi?
Kiberfiribgarlar uchun “qaynoq bozor” bo‘lib qolayotgan O‘zbekistonda Befree nomi ostidagi moliyaviy piramida ishlab kelayotgani ma’lum bo‘ldi. U odamlarga kraudfanding loyiha sifatida tanishtirilmoqda. Befree’da bir necha oyda dollarda millionerga aylanish va’da qilinyapti. Tegishli organlar har doimgi kabi “burni ostida” ro‘y berayotgan moliyaviy piramida targ‘ibotini ko‘rmagan.
Kraudfanding nima?
Kraudfanding – moliyaviy savodxonligi yetarli bo‘lmaganlar uchun biroz tushunarsiz so‘z. Shu sababli Befree ortida turganlar undan ustomonlik bilan foydalanishga harakat qilmoqda.
Kraudfanding jamoaviy pul to‘plash, xalq tomonidan moliyalashtirish degani. Ya’ni ko‘p odamdan kam-kam mablag‘ yig‘ib, biror loyihani amalga oshirish.
Masalan, Ali biror qiziq yoki muhim loyihani amalga oshirmoqchi. Lekin bunga mablag‘i yetarli emas. U g‘oyasini kraudfanding platformasida e’lon qiladi va moddiy yordam so‘raydi. Ushbu loyihaga qiziqqan foydalanuvchilar unga mablag‘ o‘tkazadi. Ali yetarli mablag‘ to‘planganidan so‘ng loyihasini amalga oshirishga kirishadi.
Bunda loyihaga pul tikkanlarga biror daromad va’da qilinmaydi yoki foyda kafolatlanmaydi. Sababi — kraudfanding platformalarda asosan xayriya yordami ko‘rsatish, ijtimoiy loyihalarni qo‘llab-quvvatlash nazarda tutiladi.
Niqob
Befree moliyaviy piramidasi esa o‘zini aynan kraudfanding platformasi sifatida tanishtirib, odamlarni chuv tushirishga harakat qilmoqda.
Befree O‘zbekistonda Telegram’dagi bir nechta yopiq guruhlarda targ‘ib qilib kelingan. Shulardan biri “Omadli milliarderlar” guruhi. Uni Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi maktablardan birining o‘qituvchisi Umid Abrorov yuritgan.
Guruhda har kuni videochat ko‘rinishida tushuntirish ishlari olib borilgan va bir necha oyda milliarder bo‘lish haqida va’dalar berilgan.
Tuzoq
Befree kraudfanding emas, moliyaviy piramida ekanini anglatuvchi dalillar juda ko‘p. Ularning bir nechtasini sanab o‘tamiz.
Kafolatlangan daromad va’dasi: odatda barcha moliyaviy piramidalarda odamlar katta daromad va’dasi orqali jalb etiladi. Befree’da ham shunday – Every Day va Autohouse nomli ikki dasturda ishlab, bir necha oyda boyib ketish taklif etiladi.
Tizimdan foydalanishdan oldin shaxsiy kabinetni faollashtirish uchun 10 dollar haq olinadi. Ya’ni foydalanuvchi platformada 10 dollar to‘lagan holda ro‘yxatdan o‘tib, dasturlardan birini tanlaydi. Har ikki dastur biznes o‘rin sotib olishdan iborat.
Masalan, Every Day dasturida 15, 30, 75 va 150 dollarlik stollar bor. Narx oshishiga qarab daromad ham ko‘payib borishi ko‘rsatilgan.
Autohouse dasturida esa 300, 900, 2700 hamda 8100 dollarlik stollar taklif etilgan. Bunda stol cho‘qqisidagi odam boshqalarning to‘lagan puli evaziga keyingi darajaga o‘tadi.
Yangi odam jalb qilish: moliyaviy piramida doimiy ravishda yangi ishtirokchilarning mablag‘larini jalb qilish orqali tuzilma a’zolariga daromad to‘lab borish tizimi hisoblanadi. Ya’ni birinchi ishtirokchilarning daromadlari keyingi ishtirokchilar hisobidan to‘lanadi.
Befree ham barcha moliyaviy piramidalarni harakatga keltiruvchi ana shu qonuniyatga asoslangan. Buni platformaning istalgan “biznes stoli” misolida ko‘rish mumkin: pastdagilar tepadagilar uchun to‘laydi.
Aniq loyiha yo‘q: kraudfanding platformalarda biror loyiha nazarda tutiladi. Befree’da esa aniq loyiha, mahsulot yoki xizmatning o‘zi yo‘q. Shunchaki, ma’lum bir darajadagi “biznes o‘rin” sotib olish orqali daromad taklif qilingan. To‘langan pul qayerga ketadi, qanday loyihaga ishlatiladi, qanday shaklda daromadga aylanadi, aniq ko‘rsatilmagan.
“Guruh ichida guruhcha bo‘lgan”
Kun.uz Umid Abror bilan bog‘landi. Aytishicha, u Befree moliyaviy piramida ekanini bilmagan holda uni targ‘ib qilgan.
“Tizim shunday ishlayaptiki, kimdir bo‘lsa, kimgadir bo‘ladi. Mana, ketyapti-ku, deb o‘ylagandim. Ozgina o‘rganganim uchun shu narsani chat qilib, tushuntirdim. 5-6 kishini men chaqirganman, ularning ham odami bor, guruh ichida guruhcha bo‘lgan.
Moliyaviy piramidada to‘planib boradigan pul bor, foiz bor. Bizda shu narsa yo‘q deganlariga ishonganman. Aynan kimnidir orqadan jalb qilganga bu piramida bo‘lmaydi deb o‘qitilganiga shunday deb aytganman. Ishlolmaganlarga pulini o‘zimning hisobimdan qaytarib berganman”, deydi Umid Abrorov.
“Bozor” hamon yopilmadi
Kiberfiribgarlar uchun O‘zbekiston hamon “qaynoq bozor” bo‘lib qolayotgani achinarli. Hatto davlat rahbari darajasida tanqid qilinganiga qaramay, bu yo‘nalishda o‘zgarish sezilmayapti: biri yopilsa, boshqasi paydo bo‘layotgan moliyaviy piramidalar odamlarni chuv tushirishda davom etmoqda.
Masalan, Umid Abrorov bir yildan buyon Telegram’dagi yopiq guruh va kanalida Befree targ‘ibotini faol olib borgan.
Hatto yangi a’zolar topish uchun turli tadbirlar tashkil etgan. Biroq Navoiy viloyati IIB “burni ostida” bo‘layotgan moliyaviy piramida targ‘ibotini negadir ko‘rmagan.
Targ‘ibot uchun jazo kerak
Moliyaviy piramidalarda odamlarni shunga ishontiruvchi targ‘ibotchilar qatlami shakllangan. Ular tushunib yoki tushunmagan holda boshqalarni turli shubhali platformalarga jalb qilib, katta daromad va’da qilishmoqda. Hatto buni kasb qilib olganlar bor.
Biroq moliyaviy piramida palak yozishida katta rol o‘ynaydigan ushbu qatlam oxirida suvdan quruq chiqib ketmoqda. O‘z yolg‘onlari bilan boshqalarning chuv tushib qolishiga sababchi bo‘layotganlarga jazo choralari ko‘rilmas ekan, bu yo‘nalishda targ‘ibot davom etaveradi.
Jizzax viloyatining Zomin va Baxmal tumanlarida kuchli yog‘ingarchilik oqibatida sel oqimlari yuzaga kelib, sel yo‘lida qoldirilgan uchta yengil avtomobil oqim bilan oqib ketdi. Hodisa oqibatida jabrlanganlar yo‘q.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, 18 iyun kuni Zomin va Baxmal tumanlarining ayrim tog‘ va tog‘oldi hududlarida kuzatilgan kuchli yomg‘irlar natijasida sel oqimlari hosil bo‘lgan.
Qayd etilishicha, sel oqimi tabiiy sel yo‘li orqali harakatlangan. Biroq sel yo‘liga noto‘g‘ri qoldirib ketilgan 3 ta yengil transport vositasi oqim ta’sirida oqib ketgan.
Mas’ullarning bildirishicha, hodisa oqibatida fuqarolar orasida tan jarohati olganlar qayd etilmagan.
Xorazm viloyatida fuqaroni oliy ta’lim muassasasiga o‘qishga kiritib qo‘yishni va’da qilgan hokim yordamchisi 1400 AQSh dollarini olgan vaqtida huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan qo‘lga olindi.
Foto: Bosh prokuratura huzuridagi departament
Bosh prokuratura huzuridagi departamentning Xorazm viloyati boshqarmasi hamda boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida tezkor tadbir o‘tkazildi.
Unda Hazorasp tumanidagi “Ziyolilar” mahalla fuqarolar yig‘ini hokim yordamchisi I.R. fuqaro D.R.ni Toshkent gumanitar fanlar universitetiga o‘qishga kiritib qo‘yishini aytib, evaziga 1 400 AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) hamda 28, 211-moddalari (pora berishga dalolat qilish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
Ayni vaqtda ushbu holat bo‘yicha tergov harakatlari davom etmoqda.
Jinoyat ishlar bo‘yicha Qarshi tuman sudining sudya yordamchisi fuqaroni boshqa hududdagi ish joyiga o‘tkazib berishni va’da qilib, evaziga 2500 AQSh dollari talab qilgan vaqtida tezkor tadbirda ushlandi.
Ma’lum qilinishicha, sudya yordamchisi Majburiy ijro byurosining Qashqadaryo viloyati tumanlaridan biridagi bo‘limida joriy yil may oyidan faoliyat yurita boshlagan fuqaroga o‘zining mansabdor tanishlari orqali ishga joylashtirib qo‘yganini aytgan.
Shuningdek, u kelgusida mazkur xodimni o‘zi istagan tumandagi MIB bo‘limiga o‘tkazib berishini bildirib, buning uchun 2500 AQSh dollari so‘ragan.
Davlat xavfsizlik xizmati hamda Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti xodimlari tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirda sudya yordamchisi talab qilingan pul mablag‘ini o‘z xizmat xonasida olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan qo‘lga olindi.
Hozirda mazkur holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan bo‘lib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Surxondaryo va Buxoro viloyatlarida fuqarolarni tibbiyot muassasalariga ishga joylashtirishni va’da qilib, ulardan minglab dollar va pul mablag‘larini olgan shaxslar fosh etildi. Har ikki holat yuzasidan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Bosh prokuratura huzuridagi departamentning Jarqo‘rg‘on tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tez tibbiy yordam stansiyasining sobiq xodimi 4 nafar fuqaroni mazkur muassasaga haydovchi vazifasiga ishga kiritib qo‘yishini aytib aldagani aniqlandi.
U fuqarolardan jami 3 400 AQSh dollarini firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritgan bo‘lib, tekshiruv davomida ushbu mablag‘ning 600 AQSh dollari qaytarilgani protsessual tartibda rasmiylashtirildi.
Shuningdek, departamentning Buxoro viloyati boshqarmasi tomonidan o‘tkazilgan tekshiruvda fuqaro N.J. ikki nafar fuqaroning ishonchiga kirib, ularni go‘yoki yuqori lavozimda ishlovchi tanishlari orqali viloyat Perinatal markazi hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filialiga hamshiralik vazifasiga ishga joylashtirib berishini va’da qilgani ma’lum bo‘ldi.
U mazkur xizmat evaziga fuqarolardan 3 300 AQSh dollari va 9,7 million so‘mni firibgarlik yo‘li bilan olgani aniqlangan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, ayni vaqtda tergov harakatlari davom etmoqda.
Toshkent shahridagi Abdulla Qodiriy ko‘chasida harakatni tashkil etish sxemasi takomillashtirilib, haydovchilar uchun yangi qayrilish joyi tashkil etildi. Natijada mazkur yo‘nalishda ortiqcha bosib o‘tiladigan masofa qariyb 75 foizga qisqardi.
Foto: Yo‘l harakatini tashkil etish va monitoring markazi
Yo‘l harakatini tashkil etish va monitoring markazi ma’lum qilishicha, avval Ekopark tomonidan harakatlanib kelgan va Movarounnahr hamda Mahatma Gandi ko‘chalari tomon yo‘nalish olmoqchi bo‘lgan haydovchilar ruxsat etilgan joyda qayrilish uchun 2 kilometrdan ortiq masofani bosib o‘tishga majbur edi.
Endilikda esa qayrilib olish imkoniyati bevosita Abdulla Qodiriy ko‘chasining o‘zida tashkil etildi. Buning natijasida haydovchilar uchun taxminan 500 metr masofani bosib o‘tishning o‘zi yetarli bo‘lmoqda.
Mutaxassislar hisob-kitoblariga ko‘ra, qayrilib olish uchun zarur bo‘lgan harakat yo‘li qariyb to‘rt baravarga qisqargan. Shu bilan birga, avval ushbu manyovrni amalga oshirish uchun 6–8 daqiqa vaqt sarflangan bo‘lsa, hozir bu ko‘rsatkich o‘rtacha 1,5–2 daqiqani tashkil etmoqda.
Bu esa har bir haydovchi uchun birgina qayrilish jarayonida o‘rtacha 4–6 daqiqa vaqt tejalishini anglatadi.
Mas’ullar ta’kidlashicha, mazkur yo‘nalishdan har kuni minglab transport vositalari foydalanishini hisobga olganda, o‘zgarish nafaqat haydovchilar uchun qulaylik yaratadi, balki qo‘shni ko‘chalardagi ortiqcha transport oqimini ham kamaytirishga xizmat qiladi.
YHTEM Toshkent shahrida harakatni tashkil etish tizimini bosqichma-bosqich takomillashtirish, yo‘l harakati xavfsizligi va transport oqimining samaradorligini oshirish bo‘yicha ishlarni davom ettirayotganini ma’lum qildi.
Zomin va Baxmalda sel kuzatildi, 3 ta avtomobil oqib ketdi
Jahon banki O‘zbekistonga qishloq infratuzilmasini rivojlantirish uchun 150 mln dollar ajratadi
1400 dollar olgan hokim yordamchisi ushlandi
-
Siyosat4 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Mahalliy4 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada 1 kilogrammdan ortiq gashish olib ketayotgan shaxs qo‘lga olindi
-
Jamiyat5 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Mahalliy4 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli
-
Sport4 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Dunyodan3 days ago
Dunyo bo’ylab qochqinlar soni 10 yil ichida birinchi marta kamaydi.
-
Jamiyat4 days agoToshkentda renovatsiyaning birinchi bosqichi boshlandi