Jamiyat
“6 oyda dollarda millionerga aylanasiz!” – bu shunchalik osonmi?
Kiberfiribgarlar uchun “qaynoq bozor” bo‘lib qolayotgan O‘zbekistonda Befree nomi ostidagi moliyaviy piramida ishlab kelayotgani ma’lum bo‘ldi. U odamlarga kraudfanding loyiha sifatida tanishtirilmoqda. Befree’da bir necha oyda dollarda millionerga aylanish va’da qilinyapti. Tegishli organlar har doimgi kabi “burni ostida” ro‘y berayotgan moliyaviy piramida targ‘ibotini ko‘rmagan.
Kraudfanding nima?
Kraudfanding – moliyaviy savodxonligi yetarli bo‘lmaganlar uchun biroz tushunarsiz so‘z. Shu sababli Befree ortida turganlar undan ustomonlik bilan foydalanishga harakat qilmoqda.
Kraudfanding jamoaviy pul to‘plash, xalq tomonidan moliyalashtirish degani. Ya’ni ko‘p odamdan kam-kam mablag‘ yig‘ib, biror loyihani amalga oshirish.
Masalan, Ali biror qiziq yoki muhim loyihani amalga oshirmoqchi. Lekin bunga mablag‘i yetarli emas. U g‘oyasini kraudfanding platformasida e’lon qiladi va moddiy yordam so‘raydi. Ushbu loyihaga qiziqqan foydalanuvchilar unga mablag‘ o‘tkazadi. Ali yetarli mablag‘ to‘planganidan so‘ng loyihasini amalga oshirishga kirishadi.
Bunda loyihaga pul tikkanlarga biror daromad va’da qilinmaydi yoki foyda kafolatlanmaydi. Sababi — kraudfanding platformalarda asosan xayriya yordami ko‘rsatish, ijtimoiy loyihalarni qo‘llab-quvvatlash nazarda tutiladi.
Niqob
Befree moliyaviy piramidasi esa o‘zini aynan kraudfanding platformasi sifatida tanishtirib, odamlarni chuv tushirishga harakat qilmoqda.
Befree O‘zbekistonda Telegram’dagi bir nechta yopiq guruhlarda targ‘ib qilib kelingan. Shulardan biri “Omadli milliarderlar” guruhi. Uni Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi maktablardan birining o‘qituvchisi Umid Abrorov yuritgan.
Guruhda har kuni videochat ko‘rinishida tushuntirish ishlari olib borilgan va bir necha oyda milliarder bo‘lish haqida va’dalar berilgan.
Tuzoq
Befree kraudfanding emas, moliyaviy piramida ekanini anglatuvchi dalillar juda ko‘p. Ularning bir nechtasini sanab o‘tamiz.
Kafolatlangan daromad va’dasi: odatda barcha moliyaviy piramidalarda odamlar katta daromad va’dasi orqali jalb etiladi. Befree’da ham shunday – Every Day va Autohouse nomli ikki dasturda ishlab, bir necha oyda boyib ketish taklif etiladi.
Tizimdan foydalanishdan oldin shaxsiy kabinetni faollashtirish uchun 10 dollar haq olinadi. Ya’ni foydalanuvchi platformada 10 dollar to‘lagan holda ro‘yxatdan o‘tib, dasturlardan birini tanlaydi. Har ikki dastur biznes o‘rin sotib olishdan iborat.
Masalan, Every Day dasturida 15, 30, 75 va 150 dollarlik stollar bor. Narx oshishiga qarab daromad ham ko‘payib borishi ko‘rsatilgan.
Autohouse dasturida esa 300, 900, 2700 hamda 8100 dollarlik stollar taklif etilgan. Bunda stol cho‘qqisidagi odam boshqalarning to‘lagan puli evaziga keyingi darajaga o‘tadi.
Yangi odam jalb qilish: moliyaviy piramida doimiy ravishda yangi ishtirokchilarning mablag‘larini jalb qilish orqali tuzilma a’zolariga daromad to‘lab borish tizimi hisoblanadi. Ya’ni birinchi ishtirokchilarning daromadlari keyingi ishtirokchilar hisobidan to‘lanadi.
Befree ham barcha moliyaviy piramidalarni harakatga keltiruvchi ana shu qonuniyatga asoslangan. Buni platformaning istalgan “biznes stoli” misolida ko‘rish mumkin: pastdagilar tepadagilar uchun to‘laydi.
Aniq loyiha yo‘q: kraudfanding platformalarda biror loyiha nazarda tutiladi. Befree’da esa aniq loyiha, mahsulot yoki xizmatning o‘zi yo‘q. Shunchaki, ma’lum bir darajadagi “biznes o‘rin” sotib olish orqali daromad taklif qilingan. To‘langan pul qayerga ketadi, qanday loyihaga ishlatiladi, qanday shaklda daromadga aylanadi, aniq ko‘rsatilmagan.
“Guruh ichida guruhcha bo‘lgan”
Kun.uz Umid Abror bilan bog‘landi. Aytishicha, u Befree moliyaviy piramida ekanini bilmagan holda uni targ‘ib qilgan.
“Tizim shunday ishlayaptiki, kimdir bo‘lsa, kimgadir bo‘ladi. Mana, ketyapti-ku, deb o‘ylagandim. Ozgina o‘rganganim uchun shu narsani chat qilib, tushuntirdim. 5-6 kishini men chaqirganman, ularning ham odami bor, guruh ichida guruhcha bo‘lgan.
Moliyaviy piramidada to‘planib boradigan pul bor, foiz bor. Bizda shu narsa yo‘q deganlariga ishonganman. Aynan kimnidir orqadan jalb qilganga bu piramida bo‘lmaydi deb o‘qitilganiga shunday deb aytganman. Ishlolmaganlarga pulini o‘zimning hisobimdan qaytarib berganman”, deydi Umid Abrorov.
“Bozor” hamon yopilmadi
Kiberfiribgarlar uchun O‘zbekiston hamon “qaynoq bozor” bo‘lib qolayotgani achinarli. Hatto davlat rahbari darajasida tanqid qilinganiga qaramay, bu yo‘nalishda o‘zgarish sezilmayapti: biri yopilsa, boshqasi paydo bo‘layotgan moliyaviy piramidalar odamlarni chuv tushirishda davom etmoqda.
Masalan, Umid Abrorov bir yildan buyon Telegram’dagi yopiq guruh va kanalida Befree targ‘ibotini faol olib borgan.
Hatto yangi a’zolar topish uchun turli tadbirlar tashkil etgan. Biroq Navoiy viloyati IIB “burni ostida” bo‘layotgan moliyaviy piramida targ‘ibotini negadir ko‘rmagan.
Targ‘ibot uchun jazo kerak
Moliyaviy piramidalarda odamlarni shunga ishontiruvchi targ‘ibotchilar qatlami shakllangan. Ular tushunib yoki tushunmagan holda boshqalarni turli shubhali platformalarga jalb qilib, katta daromad va’da qilishmoqda. Hatto buni kasb qilib olganlar bor.
Biroq moliyaviy piramida palak yozishida katta rol o‘ynaydigan ushbu qatlam oxirida suvdan quruq chiqib ketmoqda. O‘z yolg‘onlari bilan boshqalarning chuv tushib qolishiga sababchi bo‘layotganlarga jazo choralari ko‘rilmas ekan, bu yo‘nalishda targ‘ibot davom etaveradi.
So‘nggi kunlarda tadbirkorlarga soliq organlari nomidan yuborilayotgan soxta elektron xatlar ko‘paydi. Mutaxassislar bunday xabarlardagi havolalarni bosish yoki fayllarni ochish shaxsiy va bank ma’lumotlarining o‘g‘irlanishiga, hatto hisobdagi mablag‘larni yo‘qotishga olib kelishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Foto: O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi
Ma’lum qilinishicha, Toshkent shahar soliq boshqarmasi hamda yirik soliq to‘lovchilar inspeksiyasi nomidan yuborilayotgan ayrim elektron xatlar rasmiy tizimda ro‘yxatdan o‘tmagan. Ushbu xabarlar ortida firibgarlar turgan bo‘lib, ular orqali qurilmalarga zararli dasturlar yuklanishi, shuningdek, foydalanuvchilarning shaxsiy va moliyaviy ma’lumotlari qo‘lga kiritilishi mumkin.
Qayd etilishicha, ayni shunday holatlar orqali karta ma’lumotlari o‘g‘irlanib, hisobdagi pullarni yechib olish holatlari ham ko‘paymoqda. Shu bois tadbirkorlar har qanday shubhali xat va xabarlarga nisbatan juda ehtiyotkor bo‘lishi kerak.
Eslatilishicha, soliq organlarining barcha rasmiy xabarlari faqat shaxsiy kabinet orqali yuboriladi. Boshqa manbalardan kelgan shubhali xatlarga ishonish, ulardagi havolalarni bosish, fayllarni ochish yoki ma’lumot kiritish xavfli hisoblanadi.
Janubiy Koreyada vafot etgan o‘zbekistonlik Kim Nozima Akmal qizining o‘limi yuzasidan tarqalayotgan turli tasdiqlanmagan xabarlar ortidan O‘zbekistonning Seuldagi elchixonasi rasmiy munosabat bildirdi. Unga ko‘ra, holat yuzasidan Koreya huquq-tartibot organlari bilan hamkorlikda tergov ishlari olib borilmoqda.
Elchixona ma’lum qilishicha, voqea sodir bo‘lgan kundan buyon Koreya politsiyasi bilan yaqin hamkorlik o‘rnatilgan bo‘lib, tergov jarayonlarining xolis va to‘liq o‘tkazilishi ta’minlanmoqda. Shu maqsadda marhumaning onasi Feruza Alimbekova ham Koreyaga taklif etilgan.
14 aprel kuni Pyontek shahrida marhumaning onasi, uning advokati hamda elchixona xodimlari ishtirokida mahalliy politsiya vakillari bilan uchrashuv o‘tkazildi. Unda tergov jarayoni va qo‘shimcha tekshiruv natijalari haqida ma’lumot berilgan.
Koreya huquq-tartibot organlari dastlabki tergov va sud-tibbiy ekspertiza xulosalariga ko‘ra, marhumaning o‘limida qotillik alomatlari aniqlanmaganini bildirgan. Shuningdek, chuqurlashtirilgan tahlillar natijasida o‘lim holati o‘z joniga qasd qilish tashxisi asosida qayd etilgani ma’lum qilingan.
Ekspertiza jarayonida DNK, qon va barmoq izlari tekshirilgani, tanada zaharli moddalar yoki kuchli zarba izlari aniqlanmagani qayd etilgan. Shuningdek, voqea sodir bo‘lgan joy va tibbiy muassasalardagi kuzatuv kameralari yozuvlari marhumaning yaqinlariga taqdim etilgan.
Koreya politsiyasi ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan ayrim suratlar rasmiy tergov doirasida olinmaganini va ularni tarqatish mamlakat qonunchiligiga zid ekanini ta’kidlagan.
Hozirda tergov harakatlari davom etmoqda. O‘zbekistonning Seuldagi elchixonasi mazkur holatni nazoratga olgan bo‘lib, Koreya tomoni bilan hamkorlikni davom ettirmoqda.
Elchixona fuqarolarni marhumaning xotirasini hurmat qilishga va tasdiqlanmagan ma’lumotlarni tarqatmaslikka chaqirdi.
«O‘zbekneftgaz» AJ tomonidan 2026-yil 1-chorak hamda «Dolzarb 100 kunlik» dasturi doirasida erishilgan natijalarga bag‘ishlangan matbuot anjumani o‘tkazildi.
Qayd etilishicha, «Dolzarb 100 kunlik» dasturi doirasida amalga oshirilgan ishlar o‘zining amaliy samarasini berib, geologiya-qidiruv ishlaridan tortib, burg‘ilash, qazib chiqarish, qayta ishlash, investitsiya siyosati va ijtimoiy himoya yo‘nalishlarigacha bo‘lgan barcha bosqichlarda tizimli o‘zgarishlar kuzatilmoqda.
Dastur doirasida, eng avvalo, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va xarajatlarni maqbullashtirishga alohida e’tibor qaratildi.
Jumladan:
sarf-xarajatlarni tizimli qisqartirish va optimallashtirish natijasida ushbu chorakda 2,5 trln so‘m;
tovar-moddiy resurslar va xizmatlar narxlarini pasaytirish, debitor qarzdorliklarni undirish hamda ishlab chiqaruvchilar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar olib borish natijasida 1,8 trln so‘m;
sohaga oid bo‘lmagan aktivlarni tasarrufdan chiqarish orqali saqlash xarajatlaridan 30 mlrd so‘m;
qurilish va burg‘ilash loyihalari qiymatini optimallashtirish hisobiga esa yil boshidan 438 mlrd so‘m tejaldi.
Shuningdek, matbuot anjumanida 2026-yilda geologiya-qidiruv ishlari mutlaqo yangi bosqichga ko‘tarili aytilib, zamonaviy 3D seysmik tadqiqotlari asosida yangi istiqbolli maydonlar aniqlanib, zahira bazasi kengaytirilishi ta’kidlandi.
«Respublikadagi kon va maydonlarning chuqur geologik tuzilishini o‘rganish hamda izlov burg‘ilashga yangi stukturalar aniqlash maqsadida jami 10 ming kv.km hajmda 3D seysmik ishlar amalga oshirilishi rejalashtirilgan bo‘lib, bu o‘tgan yilga nisbatan 4 baravar ko‘p.
Shuningdek, yer qa’ridan samarali foydalanish maqsadida 42 ta investitsiya bloki bo‘yicha ruxsatnomalar olindi. Zamonaviy geofizik uskunalarni jalb etish, seysmik tadqiqotlar sifatini oshirish orqali resurs bazasini kengaytirish bo‘yicha ishlar izchil davom ettirilmoqda», – dedi kompaniya Bosh geologi Nodirbek Muhiddinov.
Ta’kidlanishicha, pudratchilar bilan ilgari tuzilgan shartnomalarni qayta ko‘rib chiqish natijasida narxlarni 20 foizgacha arzonlashtirishga va loyiha-smeta hujjatlarini takomillashtirish va ishlarni bajarish muddatini 3 oyga qisqartirish hisobiga umumiy hisobda 26,3 mlrd so‘m tejamkorlikka ham erishilgan.
Shu bilan birga, joriy yilda kompaniya tarixidagi eng katta burg‘ilash hajmi amalga oshirilishi rejalashtirilgani ham qayd etildi. Jami 102 ta quduq burg‘ilash ko‘zda tutilgan bo‘lib, shundan 57 tasi izlov-qidiruv, 45 tasi esa ishlatish quduqlaridir.
Namangan viloyatida qurilish sohasidagi korrupsion holat fosh etildi. Ikki nafar bosh mutaxassis tadbirkorga qurilish hujjatlarini ijobiy hal qilib berish evaziga katta miqdorda pora talab qilgani aniqlandi.
Ma’lum bo‘lishicha, viloyat Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi bosh boshqarmasining ikki nafar bosh mutaxassisi o‘zaro til biriktirib, Yangi Namangan tumanida joylashgan 2 qavatli noturar bino uchun qurilish ruxsatnomasi, arxitektura-rejalashtirish topshirig‘i hamda loyiha hujjatlarini rasmiylashtirib berishni va’da qilgan. Buning evaziga ular tadbirkordan 22 ming AQSh dollari talab qilgan.
Joriy yil mart oyida ushbu mablag‘ning 7 ming dollari olingan. Davlat xavfsizlik xizmati xodimlari tomonidan Bosh prokuratura huzuridagi Departament bilan hamkorlikda o‘tkazilgan tezkor tadbirda mutaxassislardan biri qolgan 15 ming AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan. Ikkinchi shaxs ham protsessual tartibda qo‘lga olingan.
Hozirda ushbu holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Fuqarolarga shu kabi qonunbuzilish holatlariga duch kelganda Davlat xavfsizlik xizmatining 1520 qisqa raqamiga murojaat qilish tavsiya etildi. Shaxs sir saqlanishi kafolatlanadi.
O‘zbekistonda aholining ijtimoiy himoyasini kuchaytirishga qaratilgan navbatdagi qadam tashlandi. Bu bo‘yicha O‘RQ–1135-sonli qonun bilan ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritildi.
Unga ko‘ra, «Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risida»gi hujjatga muhim norma qo‘shildi. Unga muvofiq, kam ta’minlangan shaxslar muayyan ish doirasida sud tomonidan qo‘llanilgan qonunning Konstitutsiyaga muvofiqligini ko‘rib chiqish uchun Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilganda, davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega bo‘ladi.
Shu jumladan, davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish haqidagi so‘rov maxsus axborot tizimi orqali amalga oshiriladi. «Yuridik yordam» axborot tizimi orqali Konstitutsiyaviy sudga shikoyat bilan murojaat etgan fuqaroning iltimosiga asosan tegishli so‘rov yuboriladi.
Mazkur jarayon bevosita Konstitutsiyaviy sud tomonidan amalga oshirilishi belgilandi.
Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
Naqdsiz savdo bo‘yicha yangi talablar yumshatilishi mumkin
«Siti» birinchi o‘ringa chiqib oldi, Yamalda jiddiy jarohat
Soliq organlari tadbirkorlarga qaratilgan soxta elektron pochta xabarlari haqida ogohlantirmoqda
-
Dunyodan4 days ago
Ukraina Turkiyaga Zelenskiy-Putin uchrashuvi boʻyicha soʻrov yubordi
-
Dunyodan5 days ago
Eron nega Hurmuzni yana qamal qildi?
-
Jamiyat3 days ago
Самарқандда МЧЖ раҳбарларининг кирдикорлари ошкор бўлди: тафсилотлар
-
Dunyodan3 days agoEron Hurmuz boʻgʻozini bloklagani sababli muzokaralarni rad etmoqda
-
Siyosat5 days agoO‘zbekistonda bolalar va nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va himoya qilishni kuchaytirmoqda
-
Dunyodan5 days ago
“Livan boshqa davlatlar uchun urush zonasi emas” – mamlakat prezidenti
-
Jamiyat5 days ago16:13 “Qo‘rquv bo‘lishi tabiiy, ammo bu sizni to‘xtatmasin”, – 17 yoshida NASA va SpaceX bilan kosmik loyihani amalga oshirgan Akbar hikoyasi
-
Siyosat5 days agoTurk kompaniyalari Farg‘ona xalqaro aeroportini modernizatsiya qilish bo‘yicha hamkorlik qilmoqda