Jamiyat
Orzular ota-onaning hamyoniga bog‘liq bo‘lmasligi kerak: Tursunoy Usmonovaning hikoyasi
Ba’zida hayot bizga eshiklarni ochadi, lekin ulardan kirish uchun “yo‘llanma” bermaydi. 2014 yilda beshta xorijiy universitetga o‘qishga kirib, ammo moddiy yetishmovchilik sababli uyda qolgan o‘zbek qizining hikoyasi bugun yuzlab yoshlar uchun dunyo darvozasini ochib beruvchi katta loyihaga aylandi. Tursunoy Usmonova bilan suhbatimiz — yiqilishlar, besh yillik sabr va ta’limdagi “tiklangan adolat” haqida.
2014 yil: Beshta “Ha” va bitta og‘riqli “Yo‘q”
Tasavvur qiling, siz 18 yoshdasiz. Orzularingiz osmon qadar baland. Tunlarni kitob ustida o‘tkazib, Germaniyaning eng nufuzli beshta universitetidan qabul xatlarini olasiz. Amerika va Koreyadan ham xushxabarlar keladi. Har bir elektron pochta xabari — bu yangi hayot, yangi dunyo va yorqin kelajak va’dasi. Ammo bu xursandchilik uzoqqa cho‘zilmaydi.
“O‘sha damlarni eslasam, ham quvonch, ham achchiq bir bo‘shliqni his qilaman,” — deydi Tursunoy Usmonova. “Pochtamga kelgan ’Congratulations!’ degan yozuvlarni ko‘rib sakrab quvonganman. Ammo keyin sukut boshlangan. Chunki o‘qishga kirish — bu yo‘lning bor-yo‘g‘i 10 foizi ekanini o‘shanda tushunganman. Qolgan 90 foizi — mablag‘, chipta, viza va turar joy edi.”
2014 yilda O‘zbekistonda bugungidek axborot oqimi yo‘q edi. Telegram kanallari, YouTube’dagi grantlar haqidagi gidlardan asar ham yo‘q edi. Tursunoy o‘zi kabi oddiy oiladan chiqqan qiz qanday qilib to‘liq grant yutishi mumkinligini o‘rgatadigan bitta ham mentor topa olmagan. Ota-onasining esa Germaniyadagi kontrakt va yashash xarajatlarini to‘lashga imkoni yo‘q edi.
Bu Tursunoy uchun shunchaki omadsizlik emas, balki shaxsiy fojia edi. U o‘z salohiyati borligini bilar, lekin tizimdagi tushunarsiz “moliyaviy devor” uning yo‘lini to‘sib qo‘ygandi. Natijada, Germaniya universitetlari o‘rniga u Toshkent axborot texnologiyalari universitetining (TATU) Axborot xavfsizligi yo‘nalishiga hujjat topshirishga majbur bo‘ladi.
Besh yillik sukunat va ichki kurash
TATUda o‘qish yomon emasdi, ammo “boy berilgan imkoniyat” hissi Tursunoyni tinch qo‘ymasdi. Ko‘pchilik bunday vaziyatda taqdirga tan berib, oqim bo‘ylab suzishni tanlaydi. Ammo Tursunoy boshqacha yo‘l tutdi. U besh yil davomida har kuni ingliz tilidagi xalqaro forumlarni titdi, xorijiy universitetlarning talablarini sinchiklab o‘rgandi.
“Besh yil davomida men rad javoblari bilan do‘stlashdim. Har bir ’reject’ (rad javobi) menga nimanidir o‘rgatdi. Birida motivatsion xatim bo‘sh edi, boshqasida moliyaviy hujjatlarni noto‘g‘ri to‘ldirgan edim. Lekin men taslim bo‘lmadim. Bilardimki, qayerdadir baribir o‘sha men qidirayotgan ’too‘liq imkoniyat’ bor,” — deya ta’kidlaydi qahramonimiz.
Bu yillar davomida u nafaqat o‘qidi, balki IT sohasini mukammal o‘rgandi. Python, C++, Java kabi dasturlash tillarini o‘zlashtirib, mantiqiy fikrlashini charxladi. Ammo uning asl missiyasi baribir ta’lim sohasida edi.
Global UGRAD: Muzlarning erishi
Nihoyat, 4-kursda, ko‘pchilik o‘qishni bitirib ishga kirish haqida o‘ylayotgan bir paytda, Tursunoyning pochtasiga uzoq kutilgan xabar keldi. U AQSh Davlat departamentining eng raqobatbardosh dasturlaridan biri — Global UGRAD finalchisiga aylangan edi.
Bu dastur shunchaki o‘qish emasdi. Bu — Amerika hukumati tomonidan to‘liq qoplanadigan (o‘qish, aviachipta, turar joy, oylik stipendiya) mo‘’jiza edi. Tursunoy Amerikaning Grand Valley State University universitetiga yo‘l oldi.
U yerda u birinchi marta haqiqiy akademik erkinlikni, talaba markaziy figura bo‘lgan ta’lim tizimini va eng muhimi — xalqaro standartlarni ko‘rdi. “Men Amerikada kutubxonaning ichida yashashga tayyor edim. U yerdagi har bir resurs, har bir laboratoriya menga 2014 yildagi yo‘qotilgan yillarimning o‘rnini to‘ldirish uchun berilgandek edi,” — deb xotirlaydi Tursunoy.
Adliya vazirligidan “American Councils”gacha
O‘zbekistonga qaytgach, Tursunoy o‘zgarib bo‘lgan edi. U endi shunchaki “aqlli talaba” emas, balki tizim qanday ishlashini tushunadigan mutaxassis edi. U o‘z faoliyatini Adliya vazirligi huzuridagi Davlat xizmatlari agentligida axborot texnologiyalari bo‘yicha bosh mutaxassis sifatida boshladi.
Ammo ichki intilish uni baribir ta’limga qaytardi. Tursunoyning American Councils for International Education (Xalqaro ta’lim bo‘yicha Amerika kengashlari) tashkilotidagi faoliyati uning hayotidagi eng muhim burilish nuqtalaridan biri bo‘ldi. Bu yerda u xalqaro dasturlarni (UniCEN, FEP, FLEX) muvofiqlashtirar ekan, tanlov jarayonlari qanday kechishini, xalqaro komissiya nomzoddan nimalarni kutishini ichkaridan o‘rgandi.
Ukasining orzusidan yuzlab talabalar muvaffaqiyatigacha
Tursunoyning loyihasi shunchaki oilaviy yordamdan boshlangan. 2020 yilda uning ukasi “Men ham Amerikada o‘qimoqchiman,” deganida, Tursunoy barcha tajribasini unga sarfladi. Natija esa hayratlanarli bo‘ldi: ukasi birdaniga 15 ta universitetdan grant yutdi.
Bu xabar tarqalgach, Tursunoyga murojaatlar ko‘payib ketdi. Shu tariqa “T&T Progress” loyihasi dunyoga keldi. Bugun ushbu loyiha yoshga dunyoning Top-300 taligiga kiruvchi universitetlarga kirishda yordam bermoqda. Natijalar esa zalvorli: Harvard (magistratura), Carnegie Mellon, University of Toronto, Boston University, NYU kabi nufuzli dargohlarga qabul va El-Yurt Umidi, Fulbright, Chevening grantlari sohiblari.
Gap shunchaki o‘qishga kirishda ham emas. Loyiha talabalari qo‘lga kiritayotgan “full ride” (to‘liq qoplovchi) grantlar miqdori 280,000 dan 320,000 AQSh dollarigacha yetmoqda. Bu mablag‘lar kontrakt, aviachipta, yashash va tibbiy sug‘urtani to‘liq o‘z ichiga oladi.
Tiklangan adolat falsafasi
“Agar bola iqtidorli bo‘lsa-yu, faqat puli yo‘qligi uchun o‘qiy olmasa — bu adolatsizlik. Orzular ota-onaning cho‘ntagiga qarab belgilanmasligi kerak,” — deydi Tursunoy qat’iyat bilan.
Tursunoyning o‘zi ham magistraturani “El-yurt umidi” granti asosisa Webster universitetida MBA yo‘nalishi bo‘yicha tamomlagan. U bugun nafaqat mentor, balki IT sohasini biladigan, uchta tilda erkin gaplashadigan va xalqaro biznes boshqaruvi bo‘yicha mutaxassis — zamonaviy o‘zbek ayoli timsolidir.
Kelajak rejalari:
Hozirda u EdTech sohasida yangi loyihalar ustida ishlamoqda. Maqsad — sun’iy intellekt yordamida har bir o‘quvchining qobiliyatini aniqlash va unga eng mos universitetlarni topib berish.
“2014 yilda men yig‘laganman. Bugun esa mening talabalarim quvonchidan yig‘layapti. Mana shu mening eng katta g‘alabam,” — deydi u samimiy tabassum bilan.
Xulosa o‘rnida:
Tursunoy Usmonovaning hikoyasi — bu o‘z vaqtida berilmagan imkoniyat uchun dunyodan o‘ch olish emas, balki o‘sha imkoniyatni boshqalarga yaratib berish orqali dunyoni yaxshilash hikoyasidir. Esda tuting: ba’zida eng katta yiqilish — eng baland parvoz uchun tramplin bo‘ladi.
Asror MIRZO tayyorladi
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
