Jamiyat
Orzular ota-onaning hamyoniga bog‘liq bo‘lmasligi kerak: Tursunoy Usmonovaning hikoyasi
Ba’zida hayot bizga eshiklarni ochadi, lekin ulardan kirish uchun “yo‘llanma” bermaydi. 2014 yilda beshta xorijiy universitetga o‘qishga kirib, ammo moddiy yetishmovchilik sababli uyda qolgan o‘zbek qizining hikoyasi bugun yuzlab yoshlar uchun dunyo darvozasini ochib beruvchi katta loyihaga aylandi. Tursunoy Usmonova bilan suhbatimiz — yiqilishlar, besh yillik sabr va ta’limdagi “tiklangan adolat” haqida.
2014 yil: Beshta “Ha” va bitta og‘riqli “Yo‘q”
Tasavvur qiling, siz 18 yoshdasiz. Orzularingiz osmon qadar baland. Tunlarni kitob ustida o‘tkazib, Germaniyaning eng nufuzli beshta universitetidan qabul xatlarini olasiz. Amerika va Koreyadan ham xushxabarlar keladi. Har bir elektron pochta xabari — bu yangi hayot, yangi dunyo va yorqin kelajak va’dasi. Ammo bu xursandchilik uzoqqa cho‘zilmaydi.
“O‘sha damlarni eslasam, ham quvonch, ham achchiq bir bo‘shliqni his qilaman,” — deydi Tursunoy Usmonova. “Pochtamga kelgan ’Congratulations!’ degan yozuvlarni ko‘rib sakrab quvonganman. Ammo keyin sukut boshlangan. Chunki o‘qishga kirish — bu yo‘lning bor-yo‘g‘i 10 foizi ekanini o‘shanda tushunganman. Qolgan 90 foizi — mablag‘, chipta, viza va turar joy edi.”
2014 yilda O‘zbekistonda bugungidek axborot oqimi yo‘q edi. Telegram kanallari, YouTube’dagi grantlar haqidagi gidlardan asar ham yo‘q edi. Tursunoy o‘zi kabi oddiy oiladan chiqqan qiz qanday qilib to‘liq grant yutishi mumkinligini o‘rgatadigan bitta ham mentor topa olmagan. Ota-onasining esa Germaniyadagi kontrakt va yashash xarajatlarini to‘lashga imkoni yo‘q edi.
Bu Tursunoy uchun shunchaki omadsizlik emas, balki shaxsiy fojia edi. U o‘z salohiyati borligini bilar, lekin tizimdagi tushunarsiz “moliyaviy devor” uning yo‘lini to‘sib qo‘ygandi. Natijada, Germaniya universitetlari o‘rniga u Toshkent axborot texnologiyalari universitetining (TATU) Axborot xavfsizligi yo‘nalishiga hujjat topshirishga majbur bo‘ladi.
Besh yillik sukunat va ichki kurash
TATUda o‘qish yomon emasdi, ammo “boy berilgan imkoniyat” hissi Tursunoyni tinch qo‘ymasdi. Ko‘pchilik bunday vaziyatda taqdirga tan berib, oqim bo‘ylab suzishni tanlaydi. Ammo Tursunoy boshqacha yo‘l tutdi. U besh yil davomida har kuni ingliz tilidagi xalqaro forumlarni titdi, xorijiy universitetlarning talablarini sinchiklab o‘rgandi.
“Besh yil davomida men rad javoblari bilan do‘stlashdim. Har bir ’reject’ (rad javobi) menga nimanidir o‘rgatdi. Birida motivatsion xatim bo‘sh edi, boshqasida moliyaviy hujjatlarni noto‘g‘ri to‘ldirgan edim. Lekin men taslim bo‘lmadim. Bilardimki, qayerdadir baribir o‘sha men qidirayotgan ’too‘liq imkoniyat’ bor,” — deya ta’kidlaydi qahramonimiz.
Bu yillar davomida u nafaqat o‘qidi, balki IT sohasini mukammal o‘rgandi. Python, C++, Java kabi dasturlash tillarini o‘zlashtirib, mantiqiy fikrlashini charxladi. Ammo uning asl missiyasi baribir ta’lim sohasida edi.
Global UGRAD: Muzlarning erishi
Nihoyat, 4-kursda, ko‘pchilik o‘qishni bitirib ishga kirish haqida o‘ylayotgan bir paytda, Tursunoyning pochtasiga uzoq kutilgan xabar keldi. U AQSh Davlat departamentining eng raqobatbardosh dasturlaridan biri — Global UGRAD finalchisiga aylangan edi.
Bu dastur shunchaki o‘qish emasdi. Bu — Amerika hukumati tomonidan to‘liq qoplanadigan (o‘qish, aviachipta, turar joy, oylik stipendiya) mo‘’jiza edi. Tursunoy Amerikaning Grand Valley State University universitetiga yo‘l oldi.
U yerda u birinchi marta haqiqiy akademik erkinlikni, talaba markaziy figura bo‘lgan ta’lim tizimini va eng muhimi — xalqaro standartlarni ko‘rdi. “Men Amerikada kutubxonaning ichida yashashga tayyor edim. U yerdagi har bir resurs, har bir laboratoriya menga 2014 yildagi yo‘qotilgan yillarimning o‘rnini to‘ldirish uchun berilgandek edi,” — deb xotirlaydi Tursunoy.
Adliya vazirligidan “American Councils”gacha
O‘zbekistonga qaytgach, Tursunoy o‘zgarib bo‘lgan edi. U endi shunchaki “aqlli talaba” emas, balki tizim qanday ishlashini tushunadigan mutaxassis edi. U o‘z faoliyatini Adliya vazirligi huzuridagi Davlat xizmatlari agentligida axborot texnologiyalari bo‘yicha bosh mutaxassis sifatida boshladi.
Ammo ichki intilish uni baribir ta’limga qaytardi. Tursunoyning American Councils for International Education (Xalqaro ta’lim bo‘yicha Amerika kengashlari) tashkilotidagi faoliyati uning hayotidagi eng muhim burilish nuqtalaridan biri bo‘ldi. Bu yerda u xalqaro dasturlarni (UniCEN, FEP, FLEX) muvofiqlashtirar ekan, tanlov jarayonlari qanday kechishini, xalqaro komissiya nomzoddan nimalarni kutishini ichkaridan o‘rgandi.
Ukasining orzusidan yuzlab talabalar muvaffaqiyatigacha
Tursunoyning loyihasi shunchaki oilaviy yordamdan boshlangan. 2020 yilda uning ukasi “Men ham Amerikada o‘qimoqchiman,” deganida, Tursunoy barcha tajribasini unga sarfladi. Natija esa hayratlanarli bo‘ldi: ukasi birdaniga 15 ta universitetdan grant yutdi.
Bu xabar tarqalgach, Tursunoyga murojaatlar ko‘payib ketdi. Shu tariqa “T&T Progress” loyihasi dunyoga keldi. Bugun ushbu loyiha yoshga dunyoning Top-300 taligiga kiruvchi universitetlarga kirishda yordam bermoqda. Natijalar esa zalvorli: Harvard (magistratura), Carnegie Mellon, University of Toronto, Boston University, NYU kabi nufuzli dargohlarga qabul va El-Yurt Umidi, Fulbright, Chevening grantlari sohiblari.
Gap shunchaki o‘qishga kirishda ham emas. Loyiha talabalari qo‘lga kiritayotgan “full ride” (to‘liq qoplovchi) grantlar miqdori 280,000 dan 320,000 AQSh dollarigacha yetmoqda. Bu mablag‘lar kontrakt, aviachipta, yashash va tibbiy sug‘urtani to‘liq o‘z ichiga oladi.
Tiklangan adolat falsafasi
“Agar bola iqtidorli bo‘lsa-yu, faqat puli yo‘qligi uchun o‘qiy olmasa — bu adolatsizlik. Orzular ota-onaning cho‘ntagiga qarab belgilanmasligi kerak,” — deydi Tursunoy qat’iyat bilan.
Tursunoyning o‘zi ham magistraturani “El-yurt umidi” granti asosisa Webster universitetida MBA yo‘nalishi bo‘yicha tamomlagan. U bugun nafaqat mentor, balki IT sohasini biladigan, uchta tilda erkin gaplashadigan va xalqaro biznes boshqaruvi bo‘yicha mutaxassis — zamonaviy o‘zbek ayoli timsolidir.
Kelajak rejalari:
Hozirda u EdTech sohasida yangi loyihalar ustida ishlamoqda. Maqsad — sun’iy intellekt yordamida har bir o‘quvchining qobiliyatini aniqlash va unga eng mos universitetlarni topib berish.
“2014 yilda men yig‘laganman. Bugun esa mening talabalarim quvonchidan yig‘layapti. Mana shu mening eng katta g‘alabam,” — deydi u samimiy tabassum bilan.
Xulosa o‘rnida:
Tursunoy Usmonovaning hikoyasi — bu o‘z vaqtida berilmagan imkoniyat uchun dunyodan o‘ch olish emas, balki o‘sha imkoniyatni boshqalarga yaratib berish orqali dunyoni yaxshilash hikoyasidir. Esda tuting: ba’zida eng katta yiqilish — eng baland parvoz uchun tramplin bo‘ladi.
Asror MIRZO tayyorladi