Dunyodan
Arablar Putindan g’azablanishdi – nima uchun biz bilamiz
Eron urushi Rossiya va Fors ko’rfazi arab davlatlari o’rtasidagi do’stona munosabatlarni buzdi. Britaniyaning Times gazetasi yozishicha, Rossiyaning AQSh va Isroil bilan urushayotgan Eronni ochiqdan-ochiq qo‘llab-quvvatlashi arab monarxlariga yoqmagan.
AQSh va Isroilning hujumlariga javoban Eron arab mamlakatlaridagi Amerika bazalari va inshootlariga raketa va uchuvchisiz samolyotlar bilan hujum qilmoqda. Rossiya AQShning Fors ko‘rfazidagi obyektlariga hujum qilish uchun Eronni sun’iy yo‘ldoshlar va razvedka ma’lumotlari bilan ta’minlayotgani taxmin qilinmoqda.
Rossiya tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov bu xabarni rad etdi va AQSh harbiy bazalarining mintaqadagi joylashuvi hammaga ma’lum ekanini aytdi. Tayms gazetasining yozishicha, arab davlatlari Moskvaning bayonotidan mamnun bo‘lmagan va Rossiya rahbariyatidan norozi bo‘lgan.
Fors ko‘rfazi tadqiqot markazi hisob-kitoblariga ko‘ra, 28 fevraldan 3 aprelgacha Eron arab davlatlariga qarshi 6350 ta hujum uyushtirgan. Mintaqadagi davlatlar orasida BAA eng koʻp zarar koʻrgan boʻlib, raketa va dron hujumlarining 40% (2514) amirlik hududida sodir boʻlgan. Aytilishicha, BAA Rossiya Eronga hujumni qo‘llab-quvvatlayotgani haqidagi mish-mishlar fonida Rossiya bilan do‘stona munosabatlarni saqlab qolish yoki yo‘qligini faol muhokama qilmoqda.
Rossiya va arab davlatlari oʻrtasidagi diplomatik nizolar xalqaro tashkilotlar faoliyatida ham oʻz aksini topmoqda. Gap shundaki, arab davlatlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi orqali Hormuz bo‘g‘ozini Eronga ochishga chaqiruvchi rezolyutsiya qabul qilishga uringan.
Kecha Xavfsizlik Kengashi Hormuz boʻgʻozini ochish uchun Eronga qarshi kuch ishlatishga ruxsat beruvchi rezolyutsiyani rad etdi. Rossiya va Xitoy hujjatga veto qo’ydi.
Bu tashabbus arab davlatlari uchun ramziy ma’noga ega edi. Mudofaasi uchun butunlay AQShga tayanadigan arablar Eronga qarshi harbiy kuch ishlatishi ehtimoldan yiroq emas. Biroq ular xalqaro maydonda o‘z manfaatlarini himoya qilish va BMT Xavfsizlik Kengashi tomonidan tasdiqlangan hujjat orqali diplomatik qo‘llab-quvvatlashni maqsad qilgan.
Energiya resurslarining Hurmuz bo‘g‘ozi orqali to‘siqsiz o‘tishi BAA, Qatar, Quvayt, Bahrayn va Saudiya Arabistoni kabi davlatlar uchun juda muhim. Chunki bu davlatlar neft va gazning katta qismini bo‘g‘oz orqali eksport qiladi.
Financial Times hisob-kitoblariga ko‘ra, Eronning bo‘g‘ozda qat’iy qatnov nazorati va AQSh va Isroil tajovuziga javoban mintaqadagi energetika ob’ektlariga hujum qilishi Fors ko‘rfazi davlatlariga kuniga 2,3 milliard dollar zarar keltirgan.
Iqtisodiy zarar ortib borayotgan bir sharoitda Rossiyaning BMT rezolyutsiyasiga veto qo‘yishi arab tomonining “xiyonati” sifatida baholanmoqda.
2022-yil fevralida Rossiya Ukrainaga qarshi urush boshlaganida, aksariyat arab davlatlari neytral pozitsiyani egalladi. Moskva va Kiyev o‘rtasidagi muzokaralarda BAA, Qatar va Saudiya Arabistoni vositachilik qilgani ham ma’lum. Biroq Eronga qarshi urush boshlanganda Moskva betaraf qolmadi va ochiqchasiga Tehron tarafini oldi, bu arablarga yoqmadi.
Bunday vaziyatda Rossiya bilan to‘rt yildan beri urush olib borayotgan Ukraina arablarga Eron uchuvchisiz samolyotini urib tushirishda yordam taklif qildi.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy mart oyida Fors ko‘rfaziga safari chog‘ida Saudiya Arabistoni, Qatar va BAA bilan mudofaa shartnomalarini imzolagan edi.
Ayrim tahlilchilarning aytishicha, Eron urushi tugaganidan so‘ng arab davlatlari Rossiyaga nisbatan o‘z pozitsiyasini qayta ko‘rib chiqishi va hatto Ukrainani ochiq qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Avval xabar qilinganidek, Yaqin Sharqdagi hozirgi vaziyat keskin va Fors ko‘rfazi davlatlari AQShning o‘zini himoya qilish qobiliyatiga ishonchini yo‘qotmoqda. Shu sababli, Eron urushidan keyin AQShni ittifoqchi deb bilgan va Amerika iqtisodiyotiga milliardlab dollar sarmoya kiritgan Fors ko’rfazi davlatlari AQSh bilan munosabatlarini qayta ko’rib chiqishi taxmin qilinmoqda.
Milliy Aeronavtika va koinot boshqarmasi (NASA) Artemida II missiyasi bilan Oyga qaytish orzusini haqiqatga aylantirmoqda.
NASA ushbu missiya davomida olingan suratlarni e’lon qildi.
400 000 km masofadan yuborilgan suratlarda ona sayyoramizning hayratlanarli manzaralari, oyning sirli va sirli tomonlari, kosmonavtlarning kundalik hayoti aks etgan.
Avval xabar qilinganidek, ushbu missiya doirasida Oyga parvoz qilgan “Orion” kosmik kemasi ekipaji Yerdan 252 756 milya (taxminan 407 000 km) masofani bosib o‘tdi.
Bu Apollon 13 ko’rsatkichini yangiladi va u insoniyatning kosmik parvozlar tarixidagi eng uzoq masofaga aylandi.
To’rtta astronavt, amerikaliklar Rid Vizman, Viktor Glover, Kristina Kuk va kanadalik Jeremi Xansen Oy atrofidagi orbitada deyarli olti soat harakatlanishdi. Kosmonavtlar nafaqat oyning uzoq tomonini, balki quyosh diskini va tojini to’sib qo’ygan oyni ham ko’rib, to’liq quyosh tutilishini kuzatishga muvaffaq bo’lishdi.
Bu parvoz insonning yarim asr ichida Oyga birinchi parvozi sifatida tarixga kiradi. Aytgancha, odamning Oyga oxirgi parvozi 1972 yilning dekabrida Apollon 17 missiyasi doirasida amalga oshirilgan.
Agar Artemida II ning 10 kunlik missiyasi muvaffaqiyatli yakunlansa, keyingi qadam odamlarni Oyga qo‘ndirish va u yerda doimiy infratuzilma qurish bo‘lishi mumkin.
Artemida II missiyasi ham geosiyosiy ahamiyatga ega. Xitoyning koinot dasturi so‘nggi yillarda kuchaydi va uning Oyga odam qo‘yish rejalari AQSh uchun jiddiy raqobatdir. Shu sababli, NASA bu missiyani 21-asrda kosmik yetakchilikni saqlab qolish yo‘lidagi muhim qadam deb hisoblaydi.
Dunyodan
Yaqin Sharqda o’t ochishni to’xtatish haqidagi xabarlar tufayli neft narxi keskin tushib ketdi
Neft narxi AQSh va Eron o’rtasida ikki haftalik otashkesim imzolanishi mumkinligi haqidagi xabarlar ortidan tushib ketdi.
8 aprel holatiga ko‘ra, Brent markali neft narxi bir kunda taxminan 110 dollardan 95 dollarga tushdi. Umuman olganda, neft narxi 14 foizga tushdi.
Shu bilan birga, neft mahsulotlari ham arzonlashdi.
Yoqilg’i moyi narxi 17 foizga tushdi. Benzin deyarli 10 foizga arzonlashdi.
Mutaxassislar bu holatni Hormuz bo‘g‘ozining ochilishiga oid taxminlar bilan bog‘lashmoqda. Dunyo neftining katta qismi ushbu strategik koridor orqali tashiladi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq AQSh prezidenti Donald Tramp agar Eron hujumlarni to‘xtatsa, ularni vaqtincha to‘xtatishga tayyorligini bildirgan edi. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arakchi ham xuddi shunday bayonot berib, ikki hafta ichida yuk tashish harakati tiklanishi mumkinligini aytdi.
Ayni paytda Isroil ham o‘t ochishni to‘xtatish imkoniyatini qo‘llab-quvvatlayotgani xabar qilingan.
Mutaxassislarning fikricha, Hormuz bo‘g‘ozining ochilishi neft bozoridagi bosimni yanada kamaytirishi mumkin.
Yaqinda AQSh prezidenti Donald Tramp Eron bilan ikki haftalik o‘t ochishni to‘xtatish va Hormuz bo‘g‘ozi tankerlar navigatsiyasi uchun ochilishini e’lon qildi.
Prezident Trampga maslahat berganidan so‘ng, Oq uy matbuot kotibi Karolin Levitt bu “Amerika g‘alabasi Prezident Tramp va Amerikaning aql bovar qilmaydigan harbiy kuchi tufayli erishilgani”ni e’lon qildi.
Eron o’zining 10 bandlik taklifining muzokaralar uchun asos sifatida qabul qilinganini e’lon qildi, ba’zi bayonotlarda kelishuvni “g’alaba” deb ta’rifladi.
Xuddi shunday Eron vitse-prezidenti Muhammad Rizo Aref ham “X” ijtimoiy tarmog‘i orqali talabalarni “g‘alaba tongi” bilan tabriklab, Eron davri boshlanganini aytdi.
Shu bilan birga, Birlashgan Arab Amirliklari ham bu vaziyatda o’zini “ g’alaba ” deb baholamoqda.
“Biz haqiqatdan ham qochishga intilgan urushda g‘alaba qozondik. Milliy mudofaa sohasida tarixiy g‘alabani qo‘lga kiritdik, suverenitetimiz va qadr-qimmatimizni himoya qildik va makkor tajovuzlarga qarshi o‘z yutuqlarimizni qo‘llab-quvvatladik”, deb yozdi BAA prezidenti maslahatchisi Anvar Karkosh.
AQSh va Eron o’rtasidagi muzokaralar doirasida Tehron taklif qilgan 10 banddan iborat tinchlik rejasi tafsilotlari OAV orqali ma’lum bo’ldi.
Eron Hormuz boʻgʻozi ustidan nazoratni saqlab qolish, uranni boyitish huquqini saqlab qolish va xalqaro sanksiyalarni bekor qilishni istaydi, deydi rasmiylar. Shuningdek, AQSh qo‘shinlarini mintaqadan olib chiqib ketish, tovon to‘lash va barcha jabhalarda harbiy harakatlarni to‘xtatish shartlarini belgilab berdi.
Rejaning yumshoqroq versiyasida esa Eron yadroviy dasturini cheklash va yadro qurolini ishlab chiqmaslik niyatida ekani aytiladi.
OAV xabarlariga ko’ra, ushbu hujjatning turli versiyalarida farqlar mavjud. Xususan, uranni boyitish huquqiga oid band forscha versiyada mavjud, ammo inglizcha versiyada mavjud emas.
Quyida turli ommaviy axborot vositalari tomonidan e’lon qilingan 10 ta tinchlik takliflari keltirilgan.
daxlsiz qasam
– AQSh va uning ittifoqchilari Hormuz bo’g’ozi ustidan nazoratni saqlab qolish uchun Eronga qarshi harbiy harakatlarni to’xtatdilar
– strategik koridorlarda Eron ta’sirini saqlab qolish, uranni boyitish huquqini saqlab qolish
– Eron yadro dasturini to’liq yo’q qilmaslik
– AQSH tomonidan joriy etilgan iqtisodiy cheklovlarni bartaraf etish. Ikkilamchi sanktsiyalarni bekor qilish
– Uchinchi davlatlarga nisbatan sanksiyalarni to‘xtatish va BMT Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyalarini qayta ko‘rib chiqish.
– Eronga qarshi xalqaro sanksiyalarni bekor qilish uchun Iqtisodiy ishlar bo’yicha xalqaro agentlikka (MAGATE) bosimni kamaytirish/ko’tarish
– Yadro dasturi bo’yicha qat’iy qoidalarni yumshatish va Eronga yetkazilgan zararni qoplash
– AQSH qoʻshinlarining mintaqadan olib chiqib ketilishi, urush yoki sanksiyalar natijasida etkazilgan zararni qoplash;
– Yaqin Sharqda harbiy ishtirokni qisqartirish Barcha jabhalarda harbiy harakatlarni to’xtatib turish
– Livan va boshqa yerlardagi mojarolar, shu jumladan
AQSh prezidenti Donald Tramp hujjatni “muzokaralar uchun asos” deb atadi va kelishuv yadroviy muammoni to‘liq hal qilishini aytdi.
Ammo tahlilchilar fikricha, tomonlarning pozitsiyalari juda xilma-xilligicha qolmoqda va yakuniy kelishuvga erishish oson bo’lmasligi mumkin.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Eron hukumati “katta g‘alaba”ga erishganini e’lon qilgan va “jinoyatchi Qo‘shma Shtatlarni o‘zining 10 banddan iborat rejasini qabul qilishga majburlagan” edi.
Isroil muxolifati yetakchisi Yair Lapid hukumatni qattiq tanqid qilib, Isroil muzokaralar jarayonida ishtirok etmayotganini aytdi.
Uning fikricha, vaziyat Isroil uchun “siyosiy muvaffaqiyatsizlik” bo’ldi. Janob Lapidning aytishicha, mamlakat o’z maqsadlariga erishmayapti.
“Bu tariximizdagi eng katta siyosiy falokatlardan biri”, deb yozadi u.
Muxolifat yetakchilari Bosh vazir Benyamin Netanyaxuni ham tanqid qilib, uning qarorlari siyosiy va strategik zarar keltirganini aytdi.
“Bosh vazir Netanyaxu siyosiy muvaffaqiyatsizlikka uchradi, strategik muvaffaqiyatsizlikka uchradi va oʻz oldiga qoʻygan maqsadlaridan birortasiga ham erisha olmadi. Uning takabburligi, beparvoligi va strategik rejalashtirishning yoʻqligi tufayli yetkazilgan siyosiy va strategik zararni tiklash uchun yillar kerak boʻladi”, deb yozadi Lapid.
Ayni paytda, Isroil rasmiylari bu bayonotlarga hozircha javob bermagan.
O‘zbekistonlik bokschilar 11 ta medal jamg‘arishdi
Central Asian University klinik amaliyotining to‘laqonli simulyatsiyasi orqali tibbiy ta’limning noyob formatini joriy etmoqda
Keyingi haftada ham dollar pasayadi
-
Jamiyat2 days agoNavoiyda xususiy bog‘cha tarbiyachisi bolalarni kaltakladi
-
Jamiyat4 days agoJizzaxda kuchli yomg‘irdan keyin sel kuzatildi
-
Dunyodan4 days ago
AQSh Eron urushida kamida 7 samolyotini yo’qotdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Qurilish bozorida asosiy ulush bino va inshootlar hissasiga to‘g‘ri keldi
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonga 2 oyda 11 mingdan ortiq xorijlik davolanish uchun keldi
-
Siyosat2 days agoSaida Mirziyoyevaning Vashingtonga tashrifi chogʻida AQSh Oʻzbekistonning JSTga kirishini qoʻllab-quvvatlashga vaʼda berdi
-
Jamiyat4 days ago
Bugun kunduzi ba’zi joylarda yomg‘ir yog‘adi
-
Dunyodan4 days ago
Prezident Tramp Eronni Hormuz muammosi “jiddiy oqibatlarga olib kelishi” haqida ogohlantirdi