Dunyodan
Arablar Putindan g’azablanishdi – nima uchun biz bilamiz
Eron urushi Rossiya va Fors ko’rfazi arab davlatlari o’rtasidagi do’stona munosabatlarni buzdi. Britaniyaning Times gazetasi yozishicha, Rossiyaning AQSh va Isroil bilan urushayotgan Eronni ochiqdan-ochiq qo‘llab-quvvatlashi arab monarxlariga yoqmagan.
AQSh va Isroilning hujumlariga javoban Eron arab mamlakatlaridagi Amerika bazalari va inshootlariga raketa va uchuvchisiz samolyotlar bilan hujum qilmoqda. Rossiya AQShning Fors ko‘rfazidagi obyektlariga hujum qilish uchun Eronni sun’iy yo‘ldoshlar va razvedka ma’lumotlari bilan ta’minlayotgani taxmin qilinmoqda.
Rossiya tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov bu xabarni rad etdi va AQSh harbiy bazalarining mintaqadagi joylashuvi hammaga ma’lum ekanini aytdi. Tayms gazetasining yozishicha, arab davlatlari Moskvaning bayonotidan mamnun bo‘lmagan va Rossiya rahbariyatidan norozi bo‘lgan.
Fors ko‘rfazi tadqiqot markazi hisob-kitoblariga ko‘ra, 28 fevraldan 3 aprelgacha Eron arab davlatlariga qarshi 6350 ta hujum uyushtirgan. Mintaqadagi davlatlar orasida BAA eng koʻp zarar koʻrgan boʻlib, raketa va dron hujumlarining 40% (2514) amirlik hududida sodir boʻlgan. Aytilishicha, BAA Rossiya Eronga hujumni qo‘llab-quvvatlayotgani haqidagi mish-mishlar fonida Rossiya bilan do‘stona munosabatlarni saqlab qolish yoki yo‘qligini faol muhokama qilmoqda.
Rossiya va arab davlatlari oʻrtasidagi diplomatik nizolar xalqaro tashkilotlar faoliyatida ham oʻz aksini topmoqda. Gap shundaki, arab davlatlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi orqali Hormuz bo‘g‘ozini Eronga ochishga chaqiruvchi rezolyutsiya qabul qilishga uringan.
Kecha Xavfsizlik Kengashi Hormuz boʻgʻozini ochish uchun Eronga qarshi kuch ishlatishga ruxsat beruvchi rezolyutsiyani rad etdi. Rossiya va Xitoy hujjatga veto qo’ydi.
Bu tashabbus arab davlatlari uchun ramziy ma’noga ega edi. Mudofaasi uchun butunlay AQShga tayanadigan arablar Eronga qarshi harbiy kuch ishlatishi ehtimoldan yiroq emas. Biroq ular xalqaro maydonda o‘z manfaatlarini himoya qilish va BMT Xavfsizlik Kengashi tomonidan tasdiqlangan hujjat orqali diplomatik qo‘llab-quvvatlashni maqsad qilgan.
Energiya resurslarining Hurmuz bo‘g‘ozi orqali to‘siqsiz o‘tishi BAA, Qatar, Quvayt, Bahrayn va Saudiya Arabistoni kabi davlatlar uchun juda muhim. Chunki bu davlatlar neft va gazning katta qismini bo‘g‘oz orqali eksport qiladi.
Financial Times hisob-kitoblariga ko‘ra, Eronning bo‘g‘ozda qat’iy qatnov nazorati va AQSh va Isroil tajovuziga javoban mintaqadagi energetika ob’ektlariga hujum qilishi Fors ko‘rfazi davlatlariga kuniga 2,3 milliard dollar zarar keltirgan.
Iqtisodiy zarar ortib borayotgan bir sharoitda Rossiyaning BMT rezolyutsiyasiga veto qo‘yishi arab tomonining “xiyonati” sifatida baholanmoqda.
2022-yil fevralida Rossiya Ukrainaga qarshi urush boshlaganida, aksariyat arab davlatlari neytral pozitsiyani egalladi. Moskva va Kiyev o‘rtasidagi muzokaralarda BAA, Qatar va Saudiya Arabistoni vositachilik qilgani ham ma’lum. Biroq Eronga qarshi urush boshlanganda Moskva betaraf qolmadi va ochiqchasiga Tehron tarafini oldi, bu arablarga yoqmadi.
Bunday vaziyatda Rossiya bilan to‘rt yildan beri urush olib borayotgan Ukraina arablarga Eron uchuvchisiz samolyotini urib tushirishda yordam taklif qildi.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy mart oyida Fors ko‘rfaziga safari chog‘ida Saudiya Arabistoni, Qatar va BAA bilan mudofaa shartnomalarini imzolagan edi.
Ayrim tahlilchilarning aytishicha, Eron urushi tugaganidan so‘ng arab davlatlari Rossiyaga nisbatan o‘z pozitsiyasini qayta ko‘rib chiqishi va hatto Ukrainani ochiq qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Avval xabar qilinganidek, Yaqin Sharqdagi hozirgi vaziyat keskin va Fors ko‘rfazi davlatlari AQShning o‘zini himoya qilish qobiliyatiga ishonchini yo‘qotmoqda. Shu sababli, Eron urushidan keyin AQShni ittifoqchi deb bilgan va Amerika iqtisodiyotiga milliardlab dollar sarmoya kiritgan Fors ko’rfazi davlatlari AQSh bilan munosabatlarini qayta ko’rib chiqishi taxmin qilinmoqda.
2026-yilda investorlar ishonchi bo‘yicha yirik davlatlar reytingi tuzildi. Tadqiqot xalqaro kompaniyalarning 507 nafar top-menejerlari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovga asoslangan bo‘lib, ular kelasi uch yil davomida sarmoya kiritish uchun eng jozibador mamlakatlarni baholagan.
Oxirgi o’n yil davomida bu baholashda yetakchi AQSh bo’ldi. Bu Amerika iqtisodiyoti nima uchun kuchli ekanligiga javoblardan biri. Eng ko’zga ko’ringan o’zgarish Xitoyning pozitsiyasining zaiflashishi edi. 2016-yilda sarmoyaviy jozibadorlik bo‘yicha ikkinchi o‘rinni egallagan Xitoy 2026-yilda to‘rtinchi o‘ringa tushib ketdi. Ikkinchi o‘rinda Kanada, uchinchi o‘rinda Yaponiya joy oldi.
Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari ham eng yaxshi 10 sarmoya yo’nalishiga kirdi. Biroq, Fors ko’rfazida davom etayotgan mojaro ikki davlat sarmoyadorlar uchun jozibador pozitsiyalarini saqlab qola oladimi yoki yo’qmi, degan savolni tug’dirdi.
Isroil davlati Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Antoniu Guterrish bilan aloqalarini uzdi. Bu haqda Isroilning BMTdagi elchisi Denni Danon ma’lum qildi.
Yaqinda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Isroilni jinsiy zo’ravonlikni urush quroli sifatida ishlatadigan davlatlar qatoriga kiritdi. Tel-Aviv hukumati BMT qaroridan norozi bo‘lib, xalqaro tuzilmani “siyosiylashgan va korruptsiyalashgan tuzilma” deb qoraladi.
BMT Bosh kotibi idorasining bildirishicha, Isroil qaroriga qaramay, tashkilot eshiklari yahudiy davlati uchun ochiqligicha qolmoqda.
Tel-Aviv hukumati va Birlashgan Millatlar Tashkiloti o‘rtasidagi munosabatlar 2023-yil oktabr oyida Xamas hujumlariga javoban Isroil G‘azo sektoriga bostirib kirib, o‘n minglab tinch aholini o‘ldirganidan so‘ng keskinlashgan.
Gap shundaki, Birlashgan Millatlar Tashkiloti va uning turli tashkilotlari Isroilning G‘azo sektoridagi tinch aholiga qarshi jinoyatlarini ochiqdan-ochiq tanqid qiladi.
Eslatib o‘tamiz, 2025-yil sentabrida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro komissiyasi Isroilning G‘azodagi harakatlarini genotsid deb tan oldi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Ayollar muammolari bo‘yicha dasturi hisobotiga ko‘ra, 2023-yilning oktabridan 2025-yilning dekabrigacha bo‘lgan davrda Isroilning harbiy hujumlarida 38 mingdan ortiq g‘azolik ayol halok bo‘lgan.
BMTning Falastin inson huquqlari bo‘yicha maxsus ma’ruzachisi Francheska Albaneze Isroilning BMTdagi a’zoligini to‘xtatishni taklif qildi.
2025-yilda BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish Isroil hukumatining bosib olingan G‘arbiy Sohilda yahudiylar uchun 3400 dan ortiq uy-joy qurish rejasini keskin qoralagan bayonot berdi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining qattiq pozitsiyasiga javoban Isroil hukumati 2024-yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Yaqin Sharqdagi qochqinlarga yordam va ishlar agentligining (UNRWA) mamlakat ichida va Falastin yerlarida faoliyatini taqiqladi.
2024-yilda yahudiy davlati BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrishni “persona non grata” deb e’lon qildi va uning mamlakatga kirishini taqiqladi.
Vengriya parlamenti mamlakatning Xalqaro jinoiy suddan (XJS) chiqishi haqidagi arizasini bekor qiluvchi qonunni ma’qulladi. Bu 2010 yildan 2026 yilgacha bosh vazir lavozimida ishlagan Viktor Orbanning siyosiy merosidan voz kechish yo‘lidagi yana bir qadamdir.
Qonun loyihasini yaqinda hokimiyatga kelgan Tisza partiyasidan 133 deputat qo‘llab-quvvatladi. FIDES-KDNP koalitsiyasining 37 a’zosi unga qarshi ovoz berdi. “Mening Vatanim” partiyasi vakillari betaraf qoldi.
Ushbu qonun mualliflari insoniyatga qarshi jinoyatlar, genotsid va urush jinoyatlariga yo‘l qo‘yib bo‘lmasligi, Yevropa Ittifoqiga a’zo barcha davlatlar MDHga a’zo davlatlar ekanligi, Yevropa Ittifoqi ushbu xalqaro tuzilmaga qaytishi kerakligini ta’kidlagan.
Xalqaro jinoiy sud 1998-yil 17-iyulda imzolangan Rim statutiga muvofiq tashkil etilgan doimiy yuridik institutdir. Bu sud genotsid, insoniyatga qarshi jinoyatlar va urush jinoyatlari kabi og‘ir xalqaro jinoyatlarni ko‘rib chiqadi. Rim statutini imzolagan 123 davlat sud hujjatiga rioya qilishga majbur.
Avval xabar qilinganidek, 2024-yilning 21-noyabr kuni IJK Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu va sobiq mudofaa vaziri Yoav Galanni G‘azo sektorida urush jinoyatlari va insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etganlikda ayblab hibsga olishga order berdi.
Ular, shuningdek, G‘azo sektoridagi tinch aholini zarur suv, dori-darmon, oziq-ovqat, tibbiy asbob-uskunalar, yoqilg‘i va elektr energiyasidan qasddan mahrum qilishda ayblangan.
Bosh vazir Netanyaxuga qarshi order chiqarilgandan so’ng, Isroilning yaqin ittifoqchilari, jumladan AQSh va Vengriya JJSga qarshiligini kuchaytirdi.
Vengriya 1999 yilda XVFning ta’sis hujjatlarini imzolagan va 2001 yilda ratifikatsiya qilgan.
Hibsga olish orderiga qaramay, Bosh vazir Netanyaxu 2025-yilning 3-aprelida Yevropa Ittifoqiga aʼzo Vengriyaga tashrif buyurdi, Vengriya rahbariyati tashrifi xalqaro huquqning buzilishi deb topildi.
Vengriya Bosh vaziri Viktor Orban hukumati YEI qarorini ochiqdan-ochiq buzishdan tashqari, mamlakat tashkilotdan chiqishini e’lon qildi. Qaror Bosh vazir Netanyaxuning Vengriyaga tashrifi fonida qabul qilindi.
Orban hukumati YoAJ faoliyati jiddiy bahs-munozaralarga sabab bo’lishini aytdi.
Eslatib o‘tamiz, Vengriyada 2026-yil 12-aprelda bo‘lib o‘tadigan parlament saylovlari natijalari nafaqat ushbu davlat, balki butun Yevropa Ittifoqi taqdiriga ham ta’sir qiladi. 45 yoshli Piotr Magyar 62 yoshli bosh vazir Viktor Orbanning 16 yillik boshqaruviga barham berishga muvaffaq bo’ldi.
Saylovda g‘alaba qozongan mamlakatning yangi bosh vaziri Piter Magyar ham Yevropa Ittifoqining Ukrainaga kredit berishiga to‘sqinlik qilmasligini aytdi. Bosh vazir Orban ham avvalroq Yevropa Ittifoqining Ukrainaga 90 milliard yevro miqdorida kredit ajratish haqidagi qarorini bloklagan edi.
AQSh va Eron muzokarachilari tinchlik va yadroviy muzokaralarni boshlash uchun 60 kunlik anglashuv memorandumi loyihasiga kelishib oldilar. Bu haqda AQShning ikki rasmiy vakili va boshqa manbaga tayanib, Axios nashri xabar berdi.
Nashr manbalariga ko‘ra, hujjat Ormuz bo‘g‘ozi orqali bojxona to‘lovlarisiz va hibslarsiz bepul o‘tishni nazarda tutadi. Eron, shuningdek, 30 kun ichida dengiz yo‘llarini minalardan tozalash majburiyatini oldi.
Loyihaga ko’ra, Qo’shma Shtatlar Eron bilan aktivlarini ozod qilish va sanksiyalarni yumshatish haqida gaplashishi kerak. Memorandumda, shuningdek, Eronga insonparvarlik yordamini olishni boshlash imkonini beruvchi mexanizm haqida ham aytilgan.
Axios maʼlumotlariga koʻra, AQSh prezidenti Donald Tramp va Eron yetakchilari oʻzaro anglashuv memorandumi loyihasini hali maʼqullamagan.
24 may kuni prezident Donald Tramp tinchlik shartnomasi loyihasi deyarli kelishib olinganini aytdi. Eron muzokarachilar yozma ravishda xabar berganini tasdiqladi. Bir kun avval AQSh prezidenti Eron bilan muzokaralar jarayonidan noroziligini bildirib, yangi harbiy harakatlar ehtimoliga shama qilgan edi.
Shveytsariya endi eng qimmat davlat emas; Islandiya hozir eng qimmat davlat.
Islandiya dunyodagi eng qimmat davlat deb topildi.
Monitor ma’lumotlariga ko‘ra, Yevropadagi narxlar hozirda Yevropadagi o‘rtacha qiymatdan 84 foizga yuqori.
Oziq-ovqat, ayniqsa, go’sht eng qimmat bo’lib, Evropadagi o’rtacha ko’rsatkichdan 71 foizga qimmat. Avtomobillar taxminan 40% qimmatroq.
Mutaxassislarning aytishicha, bu nafaqat yuqori ish haqi, balki soliqlar, import va zaif raqobatdir.
Shu bilan birga, bu mamlakatda narxlar aksariyat Yevropa mamlakatlariga qaraganda tezroq o’sib bormoqda.
Tahlilchining xulosasi oddiy. Islandiya go’zal, lekin juda qimmat.
«Mehr» operatsiyalari natijasida 530 dan ortiq kishi O‘zbekistonga qaytarildi
«PSJ» ketma-ket ikki marta YeChL g‘olibi bo‘ldi
Dzyudo bo‘yicha Osiyo kubogida o‘smirlarimiz umumjamoa hisobida birinchi bo‘lishdi (foto)
-
Iqtisodiyot3 days ago1 dollar ≠ 1 so‘m ≠ 1 rubl. Valutalar qiymati nega har xil?
-
Jamiyat5 days agoToshkentda uy savdosi bilan bog‘liq mojaro tergov qilinmoqda
-
Iqtisodiyot5 days agoO‘zbekistonga Qozog‘iston nefti yetkazib berilishi mumkin
-
Jamiyat5 days agoKitobxon yoshlar uchun 50 ming dollarlik mukofot joriy etildi
-
Jamiyat5 days agoBugun O‘zbekiston bo‘ylab qisqa muddatli yomg‘ir yog‘ishi kutilmoqda
-
Mahalliy4 days ago
Oliy attestatsiya komissiyasi rahbari ishdan olindi
-
Sport3 days agoForbes dunyoning eng serdaromad sportchilari reytingini e’lon qildi
-
Iqtisodiyot3 days agoBirjada bug‘doy va sement narxi pasaydi