Mahalliy
Bugun Xalqaro yozuvchilar kuni: bizda nishonlanadimi?
Yurtimizda barcha kasb egalarining bayramlari – o‘qituvchilar, jurnalistlar, quruvchilar, shifokorlar mehnati ulug‘lanadigan kunlar bor. Masalan, uzoqqa bormaylik 1 aprel hazil kuni ham keng nishonlanadi: turli tadbirlar, televideniyeda kulguga bag‘ishlangan ko‘rsatuvlar, qiziqchilar bilan uchrashuvlar… Lekin 3 mart kuni ana shu barcha kasb egalari haqida kitob yozadigan, zamonni qog‘ozga muhrlaydigan, tarixni jimgina hujjatga aylantiradigan so‘z zargarlari kuni ekanini bilasizmi?
So‘z umid, tasalli beradi, tarixni muhrlaydi, kerak bo‘lsa tarbiya, jazo ham bo‘ladi. Asrlar davomida yozuvchilar va shoirlar o‘z davrining og‘rig‘ini, quvonchini, savollarini qog‘ozga tushirgan. Shu bois biz bugun antik mutafakkirlarning qo‘lyozmalarini o‘qiy olamiz, o‘tmishga sayohat qilamiz, o‘tgan asrning nafasini his etamiz.
Bu bayramning tarixi ham so‘z erkinligi bilan bog‘liq. XX asr boshlarida ingliz yozuvchisi Ketrin Douson adabiyot va jurnalistikada haqiqatni himoya qiladigan xalqaro klub tuzish g‘oyasini ilgari surdi. Shu tariqa PEN klubi tashkil etildi – nomi inglizcha poets (shoirlar), essayists (essenavislar), novelists (romannavislar) so‘zlarining bosh harflaridan olingan. 1921-yildan boshlab klubga Jon Golsuorsi rahbarlik qildi. Oradan 65 yil o‘tib, 1986-yil Nyu-Yorkda o‘tkazilgan tashkilotning 48-xalqaro kongressida 3 mart sanasi «Butunjahon yozuvchilar kuni» deb e’lon qilindi.
PEN klub – xalqaro yozuvchilar birlashmasi bo‘lib, uning Xartiyasida qayd etilganidek, u «har bir mamlakat ichida va barcha davlatlar o‘rtasida axborot erkinligi tamoyillarini himoya qiladi». A’zolar o‘zlari mansub bo‘lgan jamiyatlarda va imkoni boricha butun dunyoda so‘z erkinligini bostirishning har qanday shakliga qarshi chiqish majburiyatini oladi.
PEN klub tinchlik davrida senzuraning ixtiyoriy va asossiz qo‘llanilishiga qarshi turadi, matbuot erkinligini himoya qiladi. Tashkilot fikricha, insoniyatning siyosiy va iqtisodiy jihatdan yuksakroq tizimlarga intilishi erkin tanqidsiz amalga oshmaydi. Hukumat, boshqaruv organlari va siyosiy institutlarni erkin tanqid qilish taraqqiyot shartlaridan biri.
Shu bilan birga, erkinlik o‘z-o‘zini tiyishni ham talab qiladi. Shu sabab PEN klub a’zolari erkin matbuotning salbiy jihatlari – yolg‘on axborot, ataylab soxtalashtirish, faktlarni buzib ko‘rsatish yoki ularni siyosiy, guruhiy yoki shaxsiy manfaatlar yo‘lida biryoqlama talqin qilishga qarshi chiqishni o‘z zimmasiga oladi. Qarang, yozuvchilarning ishi faqat kitob yozish emas, balki taraqqiyot uchun o‘z so‘zi, aralashuvi bilan hissa qo‘shish ham ekan. Endilikda 100 dan ortiq mamlakatda 130 dan ortiq PEN markazlari faoliyat yuritadi. Butunjahon yozuvchilar kuni ko‘plab mamlakatlarda nishonlanadi. Ko‘pincha bu sanaga turli adabiy mukofotlarni topshirish marosimlari, mashhur adabiyot namoyandalarini taqdirlash, ommaviy mutolaalar, ijodiy uchrashuvlar, yangi kitoblar taqdimoti va boshlovchi yozuvchilar uchun mahorat darslari bag‘ishlanadi. Shuningdek, muallif va publitsistlar yig‘ini, seminarlar o‘tkazilib, yozuvchilik mehnati va adabiyotning yangi yo‘nalishlari muhokama qilinadi.
Masalan, uzoqqa bormaylik Rossiyada bu kun nisbatan yaqin yillardan beri nishonlanib kelinadi va u ko‘proq kasbiy bayram sifatida qabul qilinadi. Odatda sana tantanali va mazmunli tadbirlar bilan o‘tadi. Adabiy kechalar, konsertlar, seminarlar, anjumanlar, yozuvchi va publitsistlar yig‘ini tashkil etiladi. So‘z ustalari bir joyga jam bo‘lib, faqat tabrik eshitish bilan cheklanmaydi – adabiyotning buguni va ertasi haqida jiddiy suhbatlar qiladi.
An’anaga ko‘ra, shu kunda turli mukofot va adabiy sovrinlar topshiriladi. Konferensiyalarda yangi adabiy yo‘nalishlar muhokama etiladi, asarlarning kuchli va zaif jihatlari tahlil qilinadi. Ijodiy ko‘rgazmalar, tanlovlar o‘tkazilib, muayyan yo‘nalishda eng yaxshi deb topilgan mualliflar e’tirof etiladi.
Yozuvchilar kitobxonlar bilan uchrashadi, tajribasi bilan o‘rtoqlashadi, yangi nashrlar taqdimoti bo‘lib o‘tadi. Ommaviy axborot vositalarida adabiyotga bag‘ishlangan ko‘rsatuvlar efirga uzatiladi. Maktablarda ochiq darslar tashkil etiladi, muzeylarda adabiy ko‘rgazmalar va taqdimotlar o‘tkaziladi.
Xo‘sh, bu kun bizda qanday nishonlanadi? Ochig‘ini aytsam, deyarli bu kunning nishonlanishi bilan bog‘liq tadbirlar haqidagi ma’lumotlarni izlab topa olmadim. Boshqa mamlakatlardagidek, bugun kutubxonalarda, maktablarda har xil tadbirlar, uchrashuvlar o‘tkazilmas ekan.
2023-yil noyabrida Kvanjuda o‘tgan koreys tilli ijodkorlarning 9-xalqaro kongressiga taklif etilgan, dunyoning 70 davlatidan 500 nafar adib jamlangan yig‘inda o‘zbek adabiyoti haqida ma’ruza qilgan yozuvchilar uyushmasi a’zosi, iqtidorli jurnalist va yozuvchi Fozil Farhodning aytishicha, Koreyada PEN markazi faoliyati juda kuchli. Adiblar birlashgan, xalqaro aloqalar tizimli yo‘lga qo‘yilgan. Nobelga nomzod ko‘rsatish jarayonlarida ham shu markazlar faol ishtirok etadi.
– Koreyadagi olti kunlik tajriba shuni ko‘rsatdiki, adabiyotni yuzaga chiqaruvchi jarayon turli mukofotlar emas, balki uning atrofida birlashgan muhitdir, – deydi u bugungi kun haqida o‘z fikrlari bilan o‘rtoqlasharkan. – Bizda esa PEN markazi yo‘q, shu bois Butunjahon yozuvchilar kuni deyarli nishonlanmaydi. Balki bir-ikki xabar tarqalar, xolos. Bugun ham katta bayram emas, Yozuvchilar uyushmasida she’riyat kengashining yillik hisobot yig‘ilishini o‘tkazayapmiz. Agar xalqaro maydonga chiqishni istasak, avvalo shu yo‘llarni ochishimiz kerak. Yurtimizda Nobelga munosib adiblar bor, deb o‘ylayman. Lekin ularni dunyoga olib chiqadigan ko‘priklar kerak. Koreyada 500 nafar ijodkorni bir joyga jamlash oddiy ish emas. Bu adabiyotga munosabat. Bizda esa 3 mart sanasi deyarli nishonlanmaydi…
Darhaqiqat, keling, o‘sha ko‘priklarni bugundan, o‘zimizdan boshlab quraylik. Biz bugundan yozuvchilar kunini nishonlashni boshlashimiz, 3 mart kuni kimni va qanday tabriklash kerakligi haqida o‘ylashimiz mumkin. Buni bizga hech kim taqiqlamaydi. 3 mart sanasini an’anaviy ravishda nishonlashni boshlash orqali biz nafaqat adabiyotga, balki o‘zligimizga bo‘lgan munosabatni o‘zgartiramiz. Balki bugungi kichik tabriklarimiz, e’tiborimiz va sovg‘alarimiz kelajakda yurtimizda yangi adabiy muhitning shakllanishiga, xalqaro PEN markazlarining ochilishiga va o‘zbek ijodkorlarining dunyo minbarlarida baralla so‘z aytishiga turtki bo‘lar.
Yozuvchi deganda faqat kitoblari minglab nusxada chop etilgan mashhur adibni tushunish shart emas. Qalam tutgan, so‘z bilan ishlaydigan har qanday inson – yangi boshlagan muallif ham, she’r yozayotgan talaba ham o‘zini bu bayramga daxldor deb his qilishi mumkin.
So‘z ixlosmandlarini tabriklashning eng chiroyli yo‘li, balki ularga bag‘ishlab she’r yozishdir, balki klassik yo‘l kitob sovg‘a qilish ham mumkin. Kitob barcha zamonlarning eng munosib tuhfasi.
Butunjahon yozuvchilar kunini nishonlash uchun qimmatbaho restoran yoki rasmiy minbarlar ham shart emas. Ba’zan ijodkor uchun eng katta sovg‘a uning mehnati qadrlanishini his qilishdir. Agar siz ijod ahliga yaqin bo‘lsangiz, quyidagi kichik, ammo ma’noli qadamlarni tashlashingiz, ya’ni sevimli muallifingizning asaridan bir parchani ijtimoiy tarmoqlarda ulashishingiz va uni belgilab tashakkur aytishingiz mumkin.
Agar biror tanishingiz ijod bilan shug‘ullansa, unga shovqindan xoli, shinamgina qahvaxonada bir soatlik «ijodiy tanaffus» sovg‘a qiling.
Yangi boshlagan yosh qalamkashning ilk mashqlarini tinglang. Tanqid emas, «Senda iste’dod bor, to‘xtama!» degan bir og‘iz so‘z ba’zan eng katta mukofotdan ham kuchliroq ta’sir qiladi.
Butunjahon yozuvchilar kuni nafaqat mashhur adiblarni, balki qo‘liga qalam tutib, dunyoni yaxshiroq qilishga intilayotgan har bir insonni qo‘llab-quvvatlash uchun imkoniyatdir. Biz bugun 3 martni bayram sifatida qabul qilsak, ertaga jamiyatimizda So‘zning qadri baland bo‘ladi.
Barno Sultonova
2026/2027-o‘quv yili uchun oliy ta’lim muassasalariga o‘qishni ko‘chirish jarayonida test sinovlari 5 ta fan bo‘yicha tashkil etiladi. Jami 90 ta test topshirig‘i berilib, eng yuqori natija sifatida 189 ball to‘plash mumkin bo‘ladi.
Baholash mezonlariga ko‘ra, barcha talabgorlar uchun majburiy hisoblangan ona tili, matematika va O‘zbekiston tarixi fanlaridan 10 tadan savol taqdim etiladi. Har bir to‘g‘ri javob 1,1 ball bilan baholanadi. Shu tariqa har bir fan bo‘yicha maksimal 11 ball, uchala fan bo‘yicha esa jami 33 ball yig‘ish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, talabgor tanlagan bakalavriat ta’lim yo‘nalishiga mos ikkita mutaxassislik fanidan ham test topshiradi. Bu fanlar umumiy natijaning asosiy qismini shakllantiradi.
Birinchi mutaxassislik fanidan 30 ta savol beriladi. Har bir savol 3,1 ball bilan baholanib, maksimal natija 93 ballni tashkil etadi.
Ikkinchi mutaxassislik fanidan ham 30 ta savol taqdim etiladi. Bu fan bo‘yicha har bir to‘g‘ri javob uchun 2,1 balldan beriladi va eng yuqori ko‘rsatkich 63 ballga teng bo‘ladi.
Natijada ikki mutaxassislik fani bo‘yicha jami 156 ball to‘plash mumkin. Bu esa umumiy natijaning qariyb 83 foizini tashkil etib, mutaxassislik fanlarining ahamiyati yuqori ekanini ko‘rsatadi.
Yangi tartibga ko‘ra, o‘qishni ko‘chirish uchun test topshiradigan talabgorlar 90 ta savolga javob beradi. Maksimal ball esa 189 etib belgilangan.
Uning ismi Isfandiyor. Videosi butun dunyoda tarqab ketdi, barcha mashhur nashrlar u haqda haqida yozdi.
“Hozir Meksikada tong otgani yo‘q, – deydi Isfandiyorning otasi Bektosh Hotamov. – Mehmonxonaga telefon qilib, meni uyg‘otishdi, FIFA rasmiylari, BBC, CNN, xullas, men tanigan va tanimagan barcha uchrashmoqchi”.
Amerikadagi brendlar, sport va bolalar kompaniyalari ham bog‘langan.
Nashrlar, asosan, O‘zbekiston haqida, Isfandiyorning futbolga qiziqishi, yurtimizdagi futbol haqida so‘radi. Ota-bola qo‘ldan kelgancha javob berishdi. Eronlik mashhur karikaturachi Hamid Saxari tomonidan tayyorlangan multfilm ham mashhur bo‘ldi.
Aslida hammasi boshqacha bo‘lgan. Hotamovlar oilasi o‘tgan yili Abu-Dabidagi o‘yinga borib kelgach, jahon chempionatiga borishni ham niyat qildi. AQSh vizasi uchun ariza topshirgan.
Elchixonada suhbat o‘tkazgan xodim Bektosh Hotamovni so‘roqqa tutdi:
– Nima ish qilasiz?
– Advokatman, @profiuniversity @profischooluz asoschisiman, 100.00 nafardan ortiq talaba va o‘quvchiga ta’lim berib kelamiz, – dedi B.Hotamov.
Xodim: “to‘xtab turing, men bir maslahatlashib chiqay”, deb ichkariga kirib ketdi. Keyin chiqib, “sizga hozir viza berolmaymiz, lekin rad ham qilolmaymiz, qayta tekshiruv qilishimiz kerak, bizda bu 121-ma’muriy tekshiruv deyiladi” dedi va bir qog‘oz va pasportlarini tutqazdi…
Oradan salkam bir yilga yaqin vaqt o‘tdi. Bektosh Hotamov chempionatga ulgurish uchun qaytadan ariza berish kerak deb o‘yladi. Bu safar bolalarni qoldirib, faqat ayoli bilan hujjat topshirishga qaror qildi. 221G “otkaz” emasligini eshitgach, mail dan elchixonaga xat yozishdi. Qarangki, butun boshli oilaga ruxsat tegdi.
Ular uchta o‘yinni o‘tkazib qaytmoqchi edi, lekin Isfandiyorning videosi ommalashgach, Kolumbiya Savdo, sanoat va turizm vazirligi qoshidagi ProColombia agentligidan aloqaga chiqishdi. Bu agentlik Kolumbiyani dunyoga tanitish bo‘yicha bosh davlat marketing agentligi bo‘lib, o‘yinlar tugagach, oilani Kolumbiyaga taklif qildi, viza va boshqa barcha xarajatlarni qoplashlari, oilaviy bo‘lib kelishni so‘rashdi. Ularning aytishicha, video Kolumbiya bo‘ylab tarqalgan va kolumbiyaliklarning insoniyligi, mehribonligini butun dunyoga ko‘rsatgan.
Rejalar o‘zgarib ketdi. Mehmonxonalar, aviachiptalar hammasiga to‘lab, barcha xarajatlarni qoplashini aytishdi.
Xullas, Isfandiyor O‘zbekiston termasi jamoasi uchun yig‘lab, dovrug‘ qozondi.
Akbar Anvarov
Bugun, 20 iyun kuni O‘zbekiston maktablarida 2026/2027 o‘quv yili uchun 1-sinfga onlayn-qabul jarayoni boshlandi.
Soat 10:00 dan boshlab elektron arizalarni Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining my.maktab.uz platformasi yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali — my.gov.uz orqali yuborish mumkin. Bu haqda vazirlik matbuot xizmati xabar berdi.
Onlayn qabul bo‘yicha savollar yuzasidan 71-203-07-04, 71-203-04-03 telefon raqamlari hamda @mymaktabuz_bot Telegram-boti orqali murojaat qilish mumkin.
Eslatib o‘tamiz, bu yil maktabga 7 yoshga to‘lgan, ya’ni 2019 yil 31 dekabrgacha tug‘ilgan bolalar qabul qilinadi.
1-sinfga qabul ikki bosqichda amalga oshiriladi: 20 iyundan 31 iyulgacha arizalar biriktirilgan hudud (mikrohudud) bo‘yicha maktablarga qabul qilinadi. Keyin esa 1-31 avgust kunlari mikrohududdan tashqari maktablarga qabul jarayoni davom etadi.
Maktab mikrohududlari chegaralari tuman va shahar hokimlari qarori bilan belgilanadi. my.maktab.uz portali orqali yashash manzili asosida biriktirilgan maktabni tekshirish mumkin.
Vazirlikning qabul jarayonlari yuzasidan o‘tkazilgan jonli efirida 2026/27 o‘quv yilida 1-sinflarga 795 mingdan ortiq bola qabul qilinishi ma’lum qilingandi.
Mahalliy
Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazining Investitsion portali xorijliklar e’tiborida!
Poytaxtimizda yuqori saviyada bo‘lib o‘tgan beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi mamlakat iqtisodiyoti uchun nafaqat yirik kelishuvlar, balki raqamli texnologiyalarning namoyish maydoniga ham aylandi.
Forum doirasida tashkil etilgan xalqaro ko‘rgazmada Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazi o‘zining innovatsion stendi bilan ishtirok etdi. Markaz mutaxassislari tomonidan taqdim etilgan raqamli ekotizim va yangi Investitsion portal chet ellik biznes vakillarida katta qiziqish uyg‘otdi.
Ko‘rgazmaga tashrif buyurgan xorijlik investorlar va yirik xalqaro korporatsiyalar vakillari Markaz stendida O‘zbekistonning raqamli infratuzilmasi bilan yaqindan tanishish imkoniga ega bo‘ldilar. Aytish joizki, ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlash xavfsizligi, kiberhimoya hamda tizimlarning barqarorligi xalqaro sarmoyadorlar uchun eng muhim kafolatlardan biridir.
Aynan shu jihati davlat va biznes o‘rtasidagi muloqotni to‘liq raqamlashtirgan, yuzlab xizmatlarni masofaviy shaklga keltirgan tizim sifatida alohida e’tirof etildi.
Markazning yetakchi mutaxassislari har bir xorijlik mehmonga ushbu qulay platformalardan amaliyotda qay tartibda foydalanish, tizimlarning ishlash algoritmlari va ular taqdim etadigan iqtisodiy samaradorlik xususida batafsil ma’lumot berishdi.
Ko‘rgazmaning eng qizg‘in muhokama qilingan va xorijlik sarmoyadorlarni o‘ziga jalb etgan asosiy yangiligi — «Investitsion portal» bo‘ldi.
Markazning yetakchi mutaxassislari mehmonlarga portal orqali O‘zbekistonga investitsiya jalb qilish uchun qanday yo‘l tutish lozimligini, kompaniya nomini zahiralashdan tortib, MChJ yoki qo‘shma korxona ochish, litsenziyalar olish, yer maydonlarini auksiondan sotib olish va soliq masalalarini masofadan hal etish jarayonlari qay tartibda amalga oshirilishini qadamma-qadam tushuntirib berishdi.
Elektr, gaz, suv kabi infratuzilma tarmoqlariga ulanishdan tortib, erkin iqtisodiy zonalardan joy ajratilishigacha bo‘lgan barcha jarayonlarning raqamli formatga o‘tkazilgani O‘zbekistonning xalqaro biznes reytinglardagi o‘rnini keskin yuqoriga ko‘tarishi shubhasiz.
Beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazi nafaqat tayyor mahsulotni namoyish etdi, balki O‘zbekistonning zamonaviy tendensiyalarga moslasha olayotgan, ochiq va xavfsiz raqamli davlatga aylanganini amalda isbotladi. Ko‘rgazma maydonidagi bevosita muloqotlar va xorijliklarning yuqori qiziqishi yaqin istiqbolda mamlakatimizga raqamli kanallar orqali yangi kapital oqimi kirib kelishini ta’minlaydi.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, O‘zbekistonda 2026-yil 1-may holatiga ta’lim sohasida 8 555 ta tadbirkorlik subyekti faoliyat ko‘rsatmoqda.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan qariyb 2,2 mingtaga yoki 34,1 foizga oshgan. Natijada ta’lim sohasidagi tadbirkorlik subyektlari soni so‘nggi besh yildagi eng yuqori darajaga yetdi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, ta’lim sohasidagi tadbirkorlik subyektlari sonining o‘sishi so‘nggi yillarda turlicha shakllangan. Xususan, 2022-yil 1-may holatiga mazkur ko‘rsatkich 6 443 tani tashkil etgan. 2023-yilda bu raqam 6 478 taga yetgan bo‘lsa, 2024-yilda 6 370 taga tushgan.
2025-yil 1-may holatida ta’lim sohasida 6 380 ta tadbirkorlik subyekti faoliyat yuritgan. 2026-yilga kelib esa ularning soni keskin oshib, 8 555 taga yetdi.
Shunday qilib, bir yil ichida sohada 2 175 ta yangi tadbirkorlik subyekti paydo bo‘lgan.
Bo‘stonliqda kanalga tushib ketgan ikki boladan birining jasadi topildi
Germaniya prezidenti rafiqasi bilan Toshkentga keldi (foto)
Toshkent viloyatida avtoqismlar do‘konida yong‘in chiqdi
-
Jamiyat3 days agoAbdulla Qodiriy ko‘chasida haydovchilar uchun yangi qayrilish joyi tashkil etildi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Toshkentda YIBning mintaqaviy vakolatxonasi ochildi
-
Iqtisodiyot3 days agoUch karra yer solig‘ining bekor qilinishi: pullar qanday qaytariladi?
-
Dunyodan4 days agoEron yadro quroliga ega boʻlmaslikka rozi: Prezident Tramp
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekistonda AQSh bilan yirik investitsiya loyihalari amaliy bosqichga o‘tadi
-
Dunyodan2 days agoEron Hormuz boʻgʻozi yopilganini eʼlon qildi
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston va Albaniya birinchi xonimlari uchrashdi
-
Sport4 days agoJCh-26. O‘zbekiston mag‘lubiyat bilan boshladi