Dunyodan
Kanadaning Xitoy bilan kelishuvi uning AQShdan uzoqlashishga jiddiy yondashishini ko’rsatadi
Nadin Yusif, Kanadalik katta muxbir
KO’RING: Kanada-Xitoy savdo munosabatlari AQShga qaraganda “ko’proq bashorat qilish mumkin”, deydi Karni
Bosh vazir Mark Karnining Kanada tashqi siyosatiga yangicha yondashuvini, ehtimol, bir jumla bilan ifodalash mumkin: “Biz dunyoni o‘zimiz xohlagandek emas, xuddi shunday qabul qilamiz”.
Bu uning Xitoy bilan juma kuni imzolangan bitim haqida so’ralganda, u Xitoyni Kanada duch kelayotgan “xavfsizlikning eng katta tahdidi” deb ataganidan keyin, mamlakatdagi inson huquqlari bilan bog’liq xavotirlarga qaramay, shunday javob berdi.
Kelishuvga ko’ra, Kanada 2024 yilda Qo’shma Shtatlar bilan parallel ravishda Xitoyda ishlab chiqarilgan elektromobillar uchun tariflarni engillashtiradi. Buning evaziga Xitoy Kanadaning asosiy qishloq xo’jaligi mahsulotlariga javob tariflarini pasaytiradi.
Mutaxassislarning BBCga aytishicha, bu harakat Kanadaning Xitoy siyosatida o‘zining eng yirik savdo sherigi bo‘lgan Qo‘shma Shtatlar bilan davom etayotgan noaniqlik tufayli shakllangan sezilarli o‘zgarishlarni anglatadi.
Vashingtonda joylashgan savdo maslahatchisi va Rideau Potomac strategik guruhi prezidenti Erik Miller, “Bosh vazirning gapi shundaki, Kanadada agentlik bor va AQShni kutib o’tirmaydi”.
Karni juma kuni jurnalistlarga so’nggi yillarda “dunyo o’zgargan” va Xitoy bilan bo’lgan voqealar Kanadani “yangi dunyo tartibiga” yaxshi tayyorlaganini aytdi.
Uning qo‘shimcha qilishicha, Kanadaning Xitoy bilan munosabatlari Tramp ma’muriyati davridagi AQSh bilan munosabatlaridan ko‘ra “ko‘proq bashorat qilinadigan” bo‘lib qolgan.
Keyinchalik u ijtimoiy tarmoqdagi postida Kanada Xitoy bilan munosabatlarini “strategik, pragmatik va qat’iy” “qayta kalibrlash”ini aytdi.
Juma kuni Kanadada quyosh botganida, kelishuvga munosabat darhol bo’ldi.
Ba’zilar, masalan, Saskachevan Bosh vaziri Skott Moe, buni “juda yaxshi yangilik” deb olqishladi. Moning ta’kidlashicha, o’z provinsiyasidagi fermerlar Xitoyning Kanada kanola yog’iga qasos qo’ygan tariflaridan qattiq zarar ko’rgan va kelishuv juda zarur bo’lgan yengillikni keltirib chiqaradi.
Ammo Kanada avtomobil sanoati joylashgan Ontario bosh vaziri Dag Ford kelishuvni qattiq tanqid qildi. Uning so’zlariga ko’ra, Xitoyda EV tariflarini bekor qilish “iqtisodimizga salbiy ta’sir qiladi va ish o’rinlarining yo’qolishiga olib keladi”.
dagi postda
Ba’zi ekspertlarning ta’kidlashicha, savdo bitimining elektr transport vositalari Xitoyga Kanada avtomobil bozorida kengayishiga yordam berishi mumkin.
Monrealdagi MakGill universitetining biznes professori Vivek Astvanchening ta’kidlashicha, pastroq EV tariflari Kanada elektr avtomobillari sotuvining taxminan 10 foizi Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilariga tushishiga olib kelishi kutilmoqda.
Uning so’zlariga ko’ra, Xitoyda EV sotuvining kutilayotgan o’sishi AQShda joylashgan Tesla kabi EV ishlab chiqaruvchilarga bosim o’tkazishi mumkin, chunki ular Kanadadagi bozor ulushini kengaytirishga intilmoqda.
“Janob Karni Tramp ma’muriyatiga Xitoy bilan munosabatlarimizni mustahkamlayotganimiz haqida signal yubordi”, – deya qo‘shimcha qildi Astvansh.
Ayni paytda Oq uyning munosabati turlicha.
Juma kuni ertalab CNBC bilan suhbatda AQSh Savdo vakili Jeymison Greer kelishuvni “muammoli” deb atadi va Kanada bundan afsusda bo’lishi mumkinligini aytdi.
Ammo prezident Donald Tramp buni “yaxshi narsa” deb olqishladi.
“Agar Xitoy bilan kelishuvga erisha olsak, buni qilishimiz kerak”, dedi u Oq uy oldida jurnalistlarga.
O’tgan yili ikkinchi marta lavozimga kirishganidan beri Prezident Trump Kanadaning metallar va avtomobillar kabi sohalariga tariflarni joriy qildi, bu esa iqtisodiy noaniqlikni keltirib chiqardi. U, shuningdek, Kanada, Qo’shma Shtatlar va Meksika o’rtasidagi uzoq muddatli Shimoliy Amerika erkin savdo shartnomasini bekor qilish bilan tahdid qildi va uni “ahamiyatsiz” deb atadi.
Ushbu savdo shartnomasi, USMCA, hozirda majburiy ko’rib chiqilishi kerak. Kanada ham, Meksika ham tizim o’z o’rnida qolishini istashlarini ochiq aytishdi.
Ammo Xitoy bilan yangi yirik shartnoma imzolash qarori Karni tomonidan Shimoliy Amerikadagi erkin savdo kelajagi noaniqligicha qolayotganini tan oldi, dedi Rideau Potomac Strategy Group vakili Miller BBCga.
“2026-yil AQSh bilan mazmunli va hayotiy savdo kelishuvisiz yakunlanishi uchun yaxshi imkoniyat bor”, dedi u. “Va Kanada tayyor bo’lishi kerak.”
Getty Images
Xitoy dunyodagi eng yirik EV ishlab chiqaruvchisi bo’lib, global ishlab chiqarishning 70% dan ortig’ini tashkil qiladi
Xitoy bilan kelishuvga ko‘ra, Kanadaning har yili import qilinadigan Xitoyda ishlab chiqarilgan dastlabki 49 000 EV uchun soliq 100% dan 6,1% gacha pasaytiriladi. Karnining aytishicha, ajratmalar ko’payib, olti oy ichida 70 mingga yetishi mumkin.
Kanada va Qo’shma Shtatlar 2024 yilda Xitoyni avtomobillarni haddan tashqari ishlab chiqarishda va boshqa mamlakatlarning raqobatbardoshligiga putur etkazishda ayblab, xitoylik elektr avtomobillariga soliq qo’yadi.
Xitoy dunyodagi eng yirik EV ishlab chiqaruvchisi bo’lib, global ishlab chiqarishning 70% ni tashkil qiladi.
Buning evaziga Xitoy 1 martga qadar Kanada kanola urug‘iga boj to‘lovlarini hozirgi 84 foizdan taxminan 15 foizga pasaytiradi. Karni, Xitoy hukumati shuningdek, Kanada kanola taomlari, omar, qisqichbaqa va no‘xatlarga “hech bo‘lmaganda yil oxirigacha” bojlarni olib tashlash majburiyatini olganini aytdi.
Karnining aytishicha, Xitoy ham kanadalik tashrif buyuruvchilar uchun viza talablarini olib tashlash majburiyatini olgan.
“Ikki davlat ikki tomonlama iqtisodiy va savdo masalalarini hal qilish bo‘yicha taxminiy qo‘shma kelishuvga erishdi”, — deyiladi Xitoy hukumati alohida bayonotda, tafsilotlarni tasdiqlamasdan.
G’arbiy Universitetda operatsiyalarni boshqarish va barqarorlik kafedrasi dotsenti va EV ta’minot zanjiri bo’yicha ekspert Gal Razning ta’kidlashicha, xitoylik EV-larning Kanada bozoriga kiritilishi Kanada iste’molchilari uchun arzon narxlarni anglatishi mumkin.
Ammo Raz Kanada imzolagan kelishuv Kanada avtomobil ishlab chiqaruvchilariga zarar etkazishi mumkinligini tan oldi, chunki Karni hukumati mahalliy sektorni qo’llab-quvvatlash uchun boshqa qadamlar qo’ymaydi.
Uning aytishicha, bu Kanada va Qo’shma Shtatlar o’rtasidagi savdo munosabatlarining “baxtsiz” yomonlashuvi natijasidir va bu Kanada avtomobil sanoatiga ham zarar yetkazayotganini ta’kidladi.
“Qo’shma Shtatlar haqiqatan ham Kanadani burchakka itarib yubordi”, dedi u.
Kanada nima uchun Xitoyga o’z avtomobil bozoriga kirish huquqini berayotgani haqidagi savolga Karni Xitoy “dunyodagi eng arzon va energiya tejamkor avtomobillarni” ishlab chiqarishini aytdi. U kelishuv Xitoyning Kanada avtomobil sanoatiga sarmoya kiritilishiga turtki bo‘lishini kutayotganini aytdi, biroq qo‘shimcha ma’lumot bermadi.
Xitoyga nisbatan qattiq pozitsiyasiga qaramay, prezident Trampning oʻzi, agar bu amerikaliklar uchun ish oʻrinlari yaratishni nazarda tutsa, Xitoy Qoʻshma Shtatlarda zavodlar qurishga ochiqligini taʼkidlagan.
“Agar ular kirib, zavodlar qurib, sizni ish bilan ta’minlab, do’stlaringiz va qo’shnilaringizni ish bilan ta’minlamoqchi bo’lsalar, bu juda yaxshi. Men buni yaxshi ko’raman”, dedi Tramp seshanba kuni Detroyt iqtisodiy klubida. “Keling, Xitoyni aralashtiraylik, Yaponiyani aralashtiraylik”.
Eslatib o‘tamiz, AQSh prezidenti aprel oyida Xitoy rahbari Si Tszinpin bilan uchrashish uchun Pekinga yo‘l oladi. U, shuningdek, Prezident Si ni Vashingtonga davlat tashrifini taklif qildi.
Ammo janob Karni uchun juma kungi kelishuv Kanadaning savdo munosabatlarini “qayta kalibrlash”dagi birinchi qadam bo’lishi mumkin.
Vashingtondagi Daniel Bushning qo’shimcha hisoboti bilan
Germaniya tashqi ishlar vaziri Yoxan Vader NATOning Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochishdagi roli haqida o‘ylamasligini aytdi.
Uning aytishicha, NATO bu yo‘nalishda hech qanday qaror qabul qilmagan va bo‘g‘oz uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi kutilmaydi. Vadehr bu haqda Yevropa Ittifoqi tashqi ishlar vazirlarining Bryusseldagi uchrashuvi oldidan bayonot berdi.
Shu bilan birga, u Yevropa Ittifoqida Hormuz boʻgʻozi boʻyicha aniq chora-tadbirlar muhokama qilinayotganini, biroq hozircha aniq qarorlar qabul qilinmaganini aytdi.
“Germaniya bu muammoni harbiy yoʻl bilan emas, balki diplomatik yoʻl bilan hal qilishni qoʻllab-quvvatlashda davom etmoqda”, dedi Vadehru.
Germaniya tashqi ishlar vazirligi rahbarining aytishicha, Yaqin Sharqdagi voqealar Eronning Turkiya hududiga uchuvchisiz uchoqlari hujumi va NATO havo hujumidan mudofaa tizimlarining tutib olishi fonida ham hozirda NATO uchun bevosita tahdid solmaydi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Prezident Tramp NATO davlatlarini Hurmuz bo‘g‘ozini ochiq saqlashda yordam berishga chaqirib, agar ochiq bo‘lmasa, ittifoqni “juda yomon kelajak” kutayotganini aytgan edi.
Milliy iqtisodiy kengash raisi Kevin Xassettning aytishicha, Tramp maʼmuriyatining Eronga hujumi Qoʻshma Shtatlarga kamida 12 milliard dollar zarar keltirgan. Uning aytishicha, hozircha ma’muriyatda zarur mablag‘ bor.
Xassettning aytishicha, Boshqaruv va byudjet idorasi kelajakda Kongressdan qo’shimcha mablag’ talab qilish yoki so’rash masalasini ko’rib chiqadi.
Avvalroq Pentagon Kongressdagi yopiq majlisda urushning dastlabki olti kunida urush 11,3 milliard dollardan ko‘proq zarar ko‘rganini ma’lum qilgan edi. Ushbu hisob-kitobning asosiy qismi o’q-dorilar va raketalarga tegishli edi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq AQSh Mudofaa vazirligi Kongressdan raketa zahiralarini to‘ldirish uchun 11 milliard dollar ajratishni so‘ragani xabar qilingan edi.
Eron Milliy Xavfsizlik Oliy Kengashi kotibi Ali Larijoniyning aytishicha, AQSh va Isroil hujumlari boshlanganidan beri hech bir islomiy davlat Eronni qo’llab-quvvatlamagan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash va tashqi tahdidlarga qarshi kurashish uchun islom olami birlashishi zarur.
Ali Larijoniy olti banddan iborat maktubida Eron qarshilik ko‘rsatishda davom etayotgani va islomiy hukumatning o‘z xalqini qo‘llab-quvvatlamaslik harakati Islomning mohiyatiga zid ekanini ta’kidladi.
“Ba’zi davlatlar bundan ham uzoqroqqa borib, Eron Amerika bazalariga, Amerika va Isroil manfaatlariga hujum qilgani uchun bizning dushmanimiz, deb da’vo qilmoqda! Mamlakatlaringizdagi Amerika bazalari Eronga qarshi hujumlar boshlaganini kuzatib o’tiramizmi?!”
Ular bahona izlaydilar. Bugun bu jangning bir tomonida AQSh va Isroil, boshqa tarafda musulmon Eron va qarshiliklar. Siz qaysi tarafdasiz?” dedi Ali Larijoniy.
U islom olamining kelajagini qayta ko‘rib chiqishga chaqirib, “AQSh hech qachon sizga sodiq bo‘lmaydi, Isroil esa sizning dushmaningizdir” dedi.
28 fevral kuni ertalab AQSh va Isroil Eronga qarshi harbiy amaliyotlarni boshladi. Ushbu hujum natijasida Eron oliy rahbari Ali Xomanaiy halok bo’ldi. Bunga javoban Eron Fors ko‘rfazidagi Amerika nishonlariga, jumladan Birlashgan Arab Amirliklari va Qatarga hujum qildi.
Reuters agentligiga ko‘ra, Eron Hindistondan qo‘lga olingan tankerni ozod qilishni talab qilgan.
Eron kemalarning Hormuz boʻgʻozida xavfsiz harakatlanishi uchun muzokaralar doirasida fevral oyida Hindiston tomonidan qoʻlga olingan uchta tankerni ozod qilishni talab qilgan edi. Bu haqda Reuters xabar berdi.
Rasmiy manbalarga ko‘ra, Tehron kemaning qo‘yib yuborilishini Hindistonga tegishli yoki Hindistonga bog‘langan kemalar Fors ko‘rfazi bo‘ylab xavfsiz tranzit qilish imkoniyati bilan bog‘lamoqda.
Ma’lumotnoma: “Asphalt Star”, “Al Jaffia” va “Stella Ruby” tankerlari 5 fevral kuni Hindiston suvlarida langar qo‘ydi. Ushbu kemalar shaxsiy ma’lumotlarni yashirish yoki soxtalashtirish va noqonuniy kemadan kemaga o’tkazishda gumon qilinmoqda. Hozirda uch tanker Mumbay yaqinida hibsga olingan.
Eron hukumati, shuningdek, Hindistondan ma’lum dori-darmonlar va tibbiy asbob-uskunalar yetkazib berishni so’radi, dedi rasmiylar. Dushanba kuni Eronning Nyu-Dehlidagi elchisi Hindiston Tashqi ishlar vazirligi vakillari bilan hozirgi vaziyatni muhokama qildi.
Xalqaro Amnistiya tashkiloti Eronning Minob tumanidagi Shajaray Toiba maktabida kamida 170 kishining hayotiga zomin boʻlgan portlash uchun Qoʻshma Shtatlar masʼul ekanini aytdi.
Xalqaro tashkilotlar xulosasiga ko‘ra, AQSh harbiylari bu hujumda asosan bolalar o‘limiga sabab bo‘lgan “Tomaxavk” raketalaridan foydalangan.
Xalqaro Amnistiya tashkiloti sun’iy yo‘ldoshdan olingan suratlar, videoyozuvlar va ekspertlar bilan suhbatlarni sinchiklab tahlil qilib, shunday xulosaga keldi.
“Ushbu voqea AQSh harbiylari hujum vaqtida tinch aholiga zarar yetkazilishining oldini olish uchun zarur choralarni ko‘ra olmaganini ko‘rsatadi, bu xalqaro gumanitar huquqning jiddiy buzilishi hisoblanadi”, — deya ta’kidladi xalqaro inson huquqlari tashkiloti.
Ta’kidlanishicha, bu urush jinoyati aybdorlari javobgarlikka tortilishi kerak.
Xalqaro Amnistiya tashkiloti direktori Erika Gevara Rosasning aytishicha, yuzlab begunoh bolalarning o‘limiga sabab bo‘lgan hujum AQSh razvedkasi uchun sharmandalikdir.
Al-Jazira telekanali, AQSh va Isroil Eronga qarshi keng ko’lamli hujumlar uyushtirayotgan bir paytda, AQSh rasmiylari xalqaro qonunlarni ochiqdan-ochiq mensimasliklariga e’tibor qaratdi.
“Xalqaro tashkilotlar nima deyishidan qat’iy nazar, Qo’shma Shtatlar havo kuchlaridan foydalangan holda tarixdagi eng dahshatli va aniq (harbiy) operatsiyani o’tkazmoqda”, – dedi Mudofaa vaziri Pit Xegset jurnalistlar bilan bo’lib o’tgan brifingda. “Biz aloqadorlikning ahmoqona qoidalarini, muvaffaqiyatsiz davlat qurilishini, demokratiyani o’rnatishga urinishlarni yoki siyosiy qoidalarga asoslangan urushni hisobga olmaymiz. Biz faqat g’alaba qozonish uchun kurashamiz.”
Amerika xalqi va Demokratik partiya vakillari Tramp ma’muriyatidan bolaning o‘limiga sabab bo‘lgan hujumga aniqlik kiritishni talab qilmoqda. Ammo hozircha Oq uy rasmiylari faqat tekshiruv o‘tkazilishini aytishdi.
Avval xabar qilinganidek, BMT Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari Volker Turk ham Minob tumanidagi maktabdagi portlashda bir o‘quvchining o‘limi yuzasidan tezkor, adolatli va halol tergov o‘tkazishga chaqirgan edi.
Bungacha Reuters va New York Times kabi yetakchi ommaviy axborot vositalari ham hujumga AQShning aloqador bo‘lishi mumkinligi haqida xabar bergan edi.
28 fevralda AQSh va Isroil Eronga qarshi urush boshlagan kuni Shajaray Toiba maktabi bombardimon qilindi. O‘quv kunida uyushtirilgan hujumda kamida 170 nafar o‘quvchi va o‘qituvchi halok bo‘ldi, maktab binosi butunlay vayron bo‘ldi.
Eron davlat gazetalari AQSh va Isroil tomonidan sodir etilgan hujumda 7 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan 180 ga yaqin o‘quvchi qiz halok bo‘lgani va yana o‘nlab kishilar yaralangani haqida xabar berdi.
Tahlilchilarning aytishicha, Eronda begunoh talabalarning portlashi xalqaro huquq normalarini davlat hokimiyatiga muvofiq qoʻllash ikkiyuzlamachilik ekanligini koʻrsatdi.
NATO Hormuz bo‘g‘ozining ochilishiga aralashmaydi
Eronga qilingan hujumlar AQShga kamida 12 milliard dollarga tushgan
Rubl keskin «sho‘ng‘imoqda». Bayramdan keyin vaziyat qanday bo‘ladi?
-
Turk dunyosi4 days agoTurkiyaning Baykal K2 bir tomonlama hujumga uchragan uchuvchisiz samolyotining toʻda harakatini sinovdan oʻtkazdi
-
Jamiyat1 day ago
Tadbirkor boshpanasiz bo‘lgan 5 ta oilani uy-joy bilan ta’minladi
-
Dunyodan5 days ago
Iroq g‘arbida AQShning yonilg‘i quyuvchi samolyoti urib tushirildi
-
Iqtisodiyot1 day agopayme Tez QR orqali to‘lovni 3% keshbek bilan ishga tushirmoqda
-
Iqtisodiyot2 days agoMetandan go‘shtgacha. Narxi keskin oshgan mahsulot va xizmatlar
-
Iqtisodiyot3 days ago«Yomg‘ir va qorda ham foydalanishga tayyor bo‘ladi» – Toshkent-Andijon pulli yo‘li haqida nimalar ma’lum?
-
Dunyodan1 day ago
Eron Hormuz boʻgʻozi orqali cheklangan oʻtishga ruxsat beradi
-
Jamiyat3 days ago
Ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘paygan – Prezident