Mahalliy
Markaziy Osiyoda yangi davr va bu Yaponiya uchun nimani anglatadi?
O‘zing yashayotgan yurt, vatan haqida xorij matbuotida maqola chop etilsa o‘zgacha faxr tuyasan. Bo‘lib hamki eng rivojlangan davlatlar qatoriga kiradigan Yaponiya iliq fikrlar bildirsa. Albatta, Yaponiya matbuotida O‘zbekiston alohida e’tirof etilishi bejiz emas. Yil boshidan beri biz Yaponiya bilan O‘zbekistonning o‘rtasida juda ko‘p hamkorliklarga guvoh bo‘ldik.
The Japan News – Yaponiyadagi eng nufuzli ingliz tilidagi nashrlardan biri bo‘lib, Yomiuri Shimbun media guruhi tarkibiga kiradi. Asosiy auditoriyasi diplomatlar, siyosatchilar, investorlar va akademik doiralar bo‘lgan ushbu yetakchi nashrda «O‘zbekiston chorrahada: Qanday qilib Toshkent Markaziy Osiyoda yangi davrni shakllantirmoqda va bu Yaponiya uchun nimani anglatadi?» sarlavhali maqola chop etilgan. Unda O‘zbekistonning bugungi roli va kelajagi Yaponiya nigohida chuqur tahlil qilingan. O‘zbekiston Markaziy Osiyoda mintaqani birlashtirayotgan lokomotiv davlat sifatida namoyon bo‘layotgani, mintaqa yetakchilarining muntazam uchrashuvlari, chegaraviy kelishuvlar, infratuzilma va savdo integratsiyasi maqolada yaxshi ochib berilgan. Anglashiladiki, Yaponiya O‘zbekistonni nafaqat ishonchli strategik hamkor, balki butun Markaziy Osiyoga chiqish uchun muhim darvoza sifatida ko‘radi.
Bu O‘zbekiston haqidagi ilk maqola emas. Yaponiya tashqi ishlar vaziri Takesi Ivaya joriy yil 26-27 avgust kunlari mamlakatimizga tashrifi chog‘ida «Dunyo» axborot agentligida chop etilgan maqolasida shunday ta’kidlaydi: «Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekiston va Yaponiya o‘rtasidagi ayirboshlash tarixi ming yildan ko‘p davrga borib taqaladi. Ipak yo‘li orqali mamlakatimizga turli madaniyat va texnologiyalar kirib keldi va Yaponiya tarixi, jamiyatiga katta ta’sir ko‘rsatdi. O‘zbekiston va Yaponiyani bir necha ming kilometr quruqlik va dengiz ajratib turganiga qaramay, o‘tgan yillar davomida xalqlarimiz madaniy va etnik yaqinlik tuyg‘usini saqlab, mustahkamlab kelmoqda. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, 1992-yilda Yaponiya va O‘zbekiston o‘rtasida diplomatik munosabatlar o‘rnatildi. Yaponiya o‘ttiz yildan ortiq vaqt davomida O‘zbekiston taraqqiyotini izchil qo‘llab-quvvatlab keladi va doimo uning ishonchli hamkori hamda do‘sti bo‘lib kelayotir».
Davlatlar o‘rtasidagi hamkorlik faqat imzolangan bitimlar yoki rasmiy tashriflar bilan cheklanib qolmaydi. Bu munosabatlarning eng mustahkam poydevori – kadrlar, ya’ni ikki mamlakatni, ikki tizimni, ikki tafakkurni bog‘lay oladigan bilimli va malakali insonlardir. Shu ma’noda Yaponiya va O‘zbekiston o‘rtasidagi hamkorlikda kadrlar tayyorlash masalasi alohida ahamiyat kasb etib kelmoqda.
Kadrlarni qo‘llash uchun stipendiya
Ana shu maqsadda «Kadrlar tayyorlash uchun stipendiyalar taqdim etish» dasturi doirasida rasmiy Tokio yigirmaga yaqin davlat xizmatchisining Yaponiya universitetlarida tahsili uchun grant ajratishni rejalashtirgan.
Qayd etish joizki, hozirga qadar 430 dan ziyod o‘zbekistonlik davlat xizmatchisi Kunchiqar o‘lkada bilim va malaka oshirdi. Jumladan, Yaponiya hukumatining beg‘araz yordam dasturi doirasida 2024 yilda O‘zbekistonning 18 nafar yosh davlat xizmatchisi magistratura (2 yil) va 1 nafar yosh davlat xizmatchisi doktorantura (3 yil) bosqichida ta’lim olgan edi.
Imzolangan ikkinchi bitimga ko‘ra esa, Yaponiya BMTT dasturlari doirasida Surxondaryo viloyatida aholi zaif qatlamining kasbiy ta’limi uchun moliyaviy ko‘mak ajratadi.
O‘zbekistondagi 18 ta ta’lim muassasasida 4 ming nafarga yaqin yoshlar yapon tilini o‘rganayotgani esa hamkorlikni yanada mustahkamlanishiga ishora.
Shuningdek, o‘zbek talabalarining Moskvada bo‘lib o‘tgan xalqaro notiqlik san’ati hamda Markaziy Osiyo notiqlik san’ati tanlovlarida yuqori natijalar ko‘rsatganligi hatto yapon mutaxassislarini hayratlantirgani ham bor gap.
Ikki mamlakat o‘rtasidagi madaniy almashuvni chuqurlashtirish maqsadida Tokio chet tillar universiteti xodimi, yurtimizda bir necha yil davomida faoliyat yuritgan Xidaka Sinsuke Yaponiyada o‘zbek tili bo‘yicha darslik nashr etgani esa nafaqat o‘zbekistonliklar yapon tilini balki, yaponlar o‘zbek tilini o‘rganishga bel bog‘laganidan darak. Mutaxassisning fikricha, o‘quvchilar darslikni puxta o‘rganganidan so‘ng O‘zbekistonga tarjimonsiz sayohat qilishi mumkin.
Darvoqe, shu o‘rinda O‘zbekiston va Yaponiya o‘rtasida turistik tashriflar oshayotganini ta’kidlab o‘tmasak bo‘lmas.
2025-yilning yanvar-noyabr oylarida jami 2,7 ming nafar O‘zbekiston fuqarolari turistik maqsadlarda Yaponiyaga safar qilgan.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 16,2 foizga oshgan.
Shuningdek, mazkur davrda O‘zbekistonga qariyb 30 ming nafar yaponiyaliklar turistik maqsadlarda tashrif buyurgan. Yaponiyalik turistlar soni avvalgi yilning mos davriga nisbatan 41,1 foizga ko‘paygan…
Yaponiya texnika ishlab chiqarish bo‘yicha yetakchi mamlakatlardan biri ekanligi hech kimga sir emas. Shu yilning aprel oyida Yaponiyaning «BHN Association» kompaniyasi «Yoshlar tashabbusi platformasi: akademik mukammallikni oshirish» nomli loyiha doirasida O‘zbekistonga 200 dona zamonaviy noutbuklarni taqdim etdi.
Loyiha nafaqat mamlakatlarimiz o‘rtasida ikki tomonlama hamkorlikni mustahkamlashga, balki O‘zbekistonda raqamli ta’lim infratuzilmasini rivojlantirishga hissa qo‘shishi shubhasiz.
– 2023-yilda men bu loyihaning menejeri sifatida ish boshlaganimda rostini aytsam, avvalroq O‘zbekiston haqida yetarlicha ma’lumotga ega emas edim. Biroq, ushbu dasturni amalga oshirish jarayonida o‘zbekistonliklar bilan yaqindan muloqot qilish imkoniyatiga ega bo‘ldim va shu orqali menda O‘zbekistonga nisbatan katta qiziqish paydo bo‘ldi, – deydi «BHN Association» ijrochi direktori Katakami Kanji aprel oyida o‘zbekistonliklar uchun 200 dona noutbuklarni taqdim etish asnosida. – Yaponiyaga stajirovka uchun keladigan o‘zbekistonlik mutaxassislar juda iqtidorli, bilimdon va shu bilan birga katta intilish va ishtiyoqqa ega. Ularning bilim olishga bo‘lgan ishtiyoqlari bizda katta taassurot qoldiradi.
Tibbiyotga beg‘araz yordam
Shu yilning boshida Toshkentda Yaponiya hukumatining «Inson xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ijtimoiy loyihalarga beg‘araz yordam» dasturi doirasida grant shartnomalarini imzolash marosimi bo‘lib o‘tdi.
Grant bitimlariga muvofiq, Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filialiga, Respublika perinatal markaziga, Bolalar onkologiyasi, gematologiyasi, immunologiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markaziga zamonaviy tibbiyot uskunalari taqdim etilishi ko‘zda tutilgan.
O‘zbekiston investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ham Yaponiya hukumati bilan sog‘liqni saqlashga doir loyiha bo‘yicha 150 million dollarlik kredit shartnomasi imzolanganini tasdiqlagan.
Noyabr oyida esa Toshkentda Yaponiya hukumati tomonidan amalga oshirilayotgan 859 million iyena (taxminan 5,6 million AQSh dollari) miqdoridagi «Iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish dasturi» beg‘araz yordami doirasida almashinuv notasi imzolandi.
Yaponiya elchixonasi matbuot xizmati xabariga ko‘ra, ushbu dastur doirasida Toshkent va O‘zbekistonning boshqa hududlaridagi jami 17 ta davlat shifoxonalari Yaponiyada ishlab chiqarilgan mammografiya skrining uskunalari bilan jihozlanadi, butun mamlakat bo‘ylab mammografiya skriningi xizmatlari kengaytiriladi. Ushbu loyiha ko‘krak bezi saratonini erta tashxislashni osonlashtirishi va zamonaviy yapon texnologiyalarini joriy etish orqali sog‘liqni saqlash tizimini mustahkamlashi kutilmoqda.
«Markaziy Osiyo + Yaponiya»: yangi bosqich
Shu tariqa, yil oxirida O‘zbekiston va umuman Markaziy Osiyo davlatlarining Yaponiya bilan hamkorligi yangi bosqichga ko‘tarildi. 19-20 dekabr kunlari Tokio shahrida «C5+1» formatida o‘tkazilgan sammit mintaqa davlatlari va Yaponiya o‘rtasidagi siyosiy muloqotning mustahkamlanib borayotganini, tomonlarning qonun ustuvorligiga asoslangan erkin va ochiq xalqaro tartibni qo‘llab-quvvatlash borasidagi umumiy qarashlari yana bir bor tasdiqlanganini ko‘rsatdi. Yil yakunida o‘tgan ushbu sammit hamkorlikni izchil va tizimli ravishda rivojlantirishga bo‘lgan qat’iy irodani namoyon etdi.
Hozirga qadar «Markaziy Osiyo + Yaponiya» muloqotining tashqi ishlar vazirlari darajasida to‘qqizta uchrashuvi o‘tkazilgan.
Davlatimiz rahbari ta’kidlaganidek, savdo-iqtisodiy ko‘rsatkichlarda ham ijobiy sur’at kuzatilmoqda: oxirgi sakkiz yilda tovar ayirboshlash 2 baravar, O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan yapon kompaniyalarining soni esa 10 karra oshdi, amalga oshirilayotgan loyihalarning umumiy qiymati esa 20 milliard dollardan oshdi.
Energetika, sog‘liqni saqlash, geologiya, axborot texnologiyalari, infratuzilma va boshqa ustuvor sohalarda mustahkam kooperatsiya o‘rnatildi.
Uchrashuvda Prezidentimiz mamlakatimiz ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining asosiy yo‘nalishlariga to‘xtalib o‘tarkan, so‘nggi 8 yil ichida O‘zbekistonning yalpi ichki mahsuloti 2 baravarga oshganini 2030 yilga qadar mamlakatni o‘rta darajadan yuqori daromadli davlatlar qatoriga kiritish vazifasi qo‘yilganini alohida qayd etdi.
Sammit doirasida axborot texnologiyalarini rivojlantirish, jumladan, sun’iy intellekt va raqamlashtirish dasturlarini amalga oshirishga alohida e’tibor qaratildi.
Yana bir muhim yo‘nalish – Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) ko‘magida, ya’ni Yaponiya modeli va standartlari asosida maxsus iqtisodiy zona barpo etish loyihasi ishlab chiqilayotgani bo‘lib, mazkur tashabbus investitsiyalarni jalb etish, yuqori texnologiyali ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yishga qaratilgan.
Prezidentimiz o‘z nutqida keyingi yillarda bank bilan hamkorlikdagi ijobiy sur’at mamnuniyat bilan qayd etib o‘tdi. Loyihalarning umumiy portfeli 5 milliard dollardan oshgan hamda neft-kimyo, energetika, telekommunikatsiyalar, infratuzilma, yengil sanoat va boshqa sohalarni qamrab olgan.
– Ishonchim komil, birgalikdagi sa’y-harakatlarimiz bilan yangi marralarga erishamiz. Donishmand yapon xalqi aytganidek, agar kuchlar birlashtirilsa, tog‘larni ham o‘z o‘rnidan siljitish mumkin, – dedi yurtboshimiz. – Darvoqe, bugun raqamli transformatsiya iqtisodiy o‘sish va barqarorlikning hal qiluvchi omiliga aylanib borayotgan ekan, «Markaziy Osiyo – Yaponiya» raqamli xabi – raqamli yechimlar, sun’iy intellekt, «buyumlar interneti», kiberxavfsizlik va innovatsion iqtisodiyot sohalarida ko‘p tomonlama hamkorlik platformasini yaratish muhim.
Sammit doirasida biror soha chetdan qolgani yo‘q. Yaponiya o‘zining tezyurar poyezdlari va avtomobil yo‘llari bilan ham dunyoni hayratga sola olgan mamlakat. Shu bois transport yo‘laklarini raqamlashtirish, aeroportlar va logistika markazlarini qurish loyihalariga Yaponiya investitsiyalari, texnologiyalari va ekspertlari ko‘magini jalb etish maqsadga muvofiq.
«Yashil» energetika sohasidagi hamkorlik doirasida kogeneratsiya texnologiyalarini joriy etish, yo‘qotishlarni qisqartirish, zararli gazlarni ushlab qolish bo‘yicha birgalikda loyihalarni amalga oshirish muhimligi ta’kidlandi. Toshkentda Qayta tiklanadigan energetika sohasida mutaxassislarni tayyorlash bo‘yicha mintaqaviy markazni tashkil etish taklifi ilgari surilgani esa yurtimizdagi ekologiya va energetika bilan bog‘liq muammolarga yechim bo‘lishi shubhasiz.
Shu bois Prezidentimiz tomonidan Yaponiyaning seysmik xavfsizlik sohasidagi ulkan tajribasini hisobga olib, mintaqada seysmik barqarorlikni baholash va oshirish bo‘yicha qo‘shma dasturni ishga tushirish, Toshkent shahrida Yaponiya standartlari va protokollari bo‘yicha muhandislar, arxitektorlar, qutqaruv xizmatlarini tayyorlash uchun Mintaqaviy malaka oshirish markazini ochish taklif qilindi.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, yakuniga yetayotgan yil oxirida prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning Yaponiyaga rasmiy tashrifi ikki tomonlama munosabatlar rivojida sifat jihatidan yangi bosqichni boshlab berdi.
Dunyodagi eng ilg‘or texnologiya va investitsiya markazlaridan biri bilan 12 milliard dollarlik loyihalar portfelining imzolanishi shunchaki raqam emas – bu O‘zbekistonning ochiq, ishonchli va uzoq muddatli sherik sifatida qabul qilinayotganining belgisidir. Navbatdagi uchrashuvni O‘zbekistonda o‘tkazishga bildirilgan tashabbus esa mamlakatimizning xalqaro maydondagi nufuzi va qiziqish markaziga aylanayotganini ko‘rsatadi. Demak, oldinda O‘zbekiston haqida yanada keng qamrovli, ta’sirli va jahon jamoatchiligi diqqatini tortgan maqolalar, tahlillar va baholar paydo bo‘ladi.
Barno Sultonova
Tasavvur qiling, Nyu-Yorkning mashhur restoranlaridan birida taniqli xonanda kuylamoqda. Davraga chiqqan bir boyvachcha esa uning boshidan yuz dollarlik kupyuralarni xazonrezgidek sochyapti… Yoki Seuldagi hashamatli to‘yxonada kelin-kuyovning ustidan millionlab vonlar chirpirak qilib havoga uchirilyapti, odamlar esa yerda emaklab pul teryapti…
Ochig‘i, bu manzarani yozyapmanu, ko‘z oldimga umuman keltira olmayapman. Tasavvur qilishning ham iloji yo‘q! Chunki rivojlangan davlatlarda bunday holatni ko‘rgan odam sog‘lom fikrli insonni emas, balki jinnixonadan qochgan kimsani ko‘rgandek angrayib qolishi aniq.
Axir qanday tasavvur qilish mumkin? Kundalik hayotimizda o‘sha yashil dollarning yuziga kichkinagina bir nuqta tegsa yoki biroz chizilsa, banklar «eskirgan pul» deb narxini tushirib, bizdan sotib olishga ikkilanib tursayu, to‘yxonada uni oyoq osti qilib sovurish mumkinmi?
Afsuski, o‘zganing puliga, xorij valyutasiga kelganda ularni shu qadar qadrlaymizki, o‘z milliy valyutamiz, ya’ni so‘mimizning oyoq osti bo‘lishiga negadir o‘rganib qolganmiz. Yaqinda ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan, to‘yda xonandaning boshidan pul sochilayotgani aks etgan navbatdagi video ham buning achchiq isboti bo‘ldi.
Aslida pulning tepadan yerga sochilishing o‘zi uni qadrsiz ekanidan dalolat. Osmondan uchib tushayotgan pul davlat ramzi emas, shunchaki yengiltaklik va maqtanish qurboniga aylangan qog‘oz parchasidek tasavvur uyg‘otadi.
Xorijda vaziyat qanday?
Bu muammo faqat bizga xos emas, biroq rivojlangan va tizimli davlatlarda milliy valyutaga bo‘lgan munosabat butunlay boshqacha. U yerlarda pul — davlatning suvereniteti, inson mehnatining oliy ramzi sifatida qonun va yuksak madaniyat bilan himoyalanadi.
Misr
Yaqin Sharq, xususan Misr to‘ylarida ham pul sochish holatlari uchrab turadi. Biroq so‘nggi paytlarda tarmoqlarda mashhur san’atkorlarning ustidan pul sochilgan videolar tarqalishi ortidan Misr Soliq boshqarmasi (Egyptian Tax Authority) rasmiy surishtiruvlarni yo‘lga qo‘ydi. Bunday «shou» qilgan shaxslarning daromad manbasi va o‘sha pulni yig‘ib olgan xonandalarning yil yakunidagi deklaratsiyasi qattiq tekshiriladi. Pul sochish, yashirin iqtisodiyot va soliqdan bo‘yin tovlash omili sifatida davlat darajasida nazoratga olingan.
Amerika
Dunyodagi eng ommabop valyuta bo‘lgan dollar ham AQShda qattiq huquqiy himoyaga ega. AQSh Jinoyat kodeksining 18-tituli, 333-moddasiga ko‘ra, milliy banknotalarni qasddan yaroqsiz holga keltirish, shikastlash yoki yirtish qonunbuzarlik hisoblanadi. Buning uchun yirik miqdorda jarima yoki (6 oy)gacha bo‘lgan muddatga qamoq jazosi belgilangan. To‘ylarda pul sochib, uni oyoq osti qilish banknotalarning shikastlanishiga olib kelishi sababli, Amerika jamiyatida bunday xatti-harakatlar Federal qonunni buzish va moliyaviy tizimni haqorat qilish deb baholanadi.
Yaponiya
Yaponiyada milliy valyuta iyenaga munosabat insonning o‘ziga va atrofdagilarga bo‘lgan hurmati belgisidir. Bu yerda pul hech qachon g‘ijimlanmaydi, yerga otilmaydi. To‘y va marosimlarda san’atkorga yoki xizmatchilarga pul berilmoqchi bo‘lsa, u hech qachon ochiq uzatilmaydi. Pulni nafis, an’anaviy shugibukuro konvertlariga solib, ikki qo‘llab, ta’zim bilan topshirishadi. Bu ham pulning qadrini, ham qarshisidagi insonning mehnatini ulug‘lashdir.
Qadriyatlar qanday buziladi?
To‘ylarda pul sochilganda, davra o‘rtasiga birinchi bo‘lib yosh bolalar yugurib chiqadi. Ularning bir-birini itarib, yerda emaklab pul terayotgan manzarasini kuzatish juda achinarli. Biroz chuqurroq mushohada qilsak, bu jarayon go‘daklar ongida salbiy iz qoldiradi. Pulga sig‘inish va ochko‘zlik ana shunday paydo bo‘ladi. Bola go‘dakligidanoq pul uchun yerga egilish, tiz cho‘kish, pul uchun talashish oddiy hol ekan, degan xulosaga keladi. Pul uning ko‘ziga mehnat bilan topiladigan vosita emas, balki davralarda oyoq ostidan terib olinadigan, talashiladigan qandaydir buyumdek bo‘lib ko‘rinadi.
Ular pul topgan odamning peshona terini, mehnatini, mashaqqatini ko‘rmaydi, balki pulni havoga sovurayotgan boyvachchani va uning ortidan yerda dumalab yurganlarni ko‘radi. Kattalar o‘zlari sezmagan holda yosh avlodga pul uchun har qanday holatga tushish mumkinligini ana shunday namoyish qilib berishadi.
Yerga tushgan pul mikrobning koni…
Endi masalaning eng oddiy va sanitariya jihatiga e’tibor qarataylik. To‘yxona sahnida odamlar raqsga tushadi. Ko‘chadan chang, loy va turli iflosliklar tekkan yuzlab tuflilar bosgan o‘sha sahnaga milliy valyutamiz uchib tushadi. Yer bilan bitta bo‘lgan, ustidan kimdir bosib o‘tgan pul shunchaki qog‘oz emas, balki eng xavfli infeksiyalar o‘chog‘iga aylanadi. Ilmiy tadqiqotlarga ko‘ra, qog‘oz pullar yuzasida shundoq ham millionlab bakteriyalar yashaydi. Endi ularni to‘yxonaning chang poliga tashlab, so‘ng yerdan terib olish sanitariya qoidalariga mutlaqo ziddir. O‘sha iflos pullarni bolalar yerdan oladi, cho‘ntagiga soladi, keyin esa to‘y dasturxonidagi shirinliklarga yuvilmagan qo‘lini uzatadi.
Havoga uchgan pullar…
Yana o‘sha manzaraga qaytamiz: to‘yxona chiroqlari ostida raqqosa sho‘x kuylarga xirom aylamoqda. Uning atrofida esa ko‘k, qizil, yashil rangli qog‘oz pullar chirpirak bo‘lib havoga uchib, chang va tufli izlari tushgan yerga tushmoqda. Davradagilar qarsak chalib, maza qilmoqda…
Endi shu suratning ortiga yashiringan ikkinchi, asl manzarani ko‘raylik. Davrada xazonrezgidek sochilayotgan o‘sha yashil va ko‘k pullarni ishlab topish uchun to‘y egalari begona yurtlarda, qahraton sovuqda tong saharlab ko‘cha supurgan, qurilishlarda og‘ir mehnat qilgan. Oilasini boqish, to‘y qilish ilinjiga o‘zga yurtlarda kimlargadir bosh egib, past kelib, tish-tirnog‘i bilan topgan mablag‘i ortida bir insonning orttirgan kasalligi, yaqinlari sog‘inchi va ko‘z yoshlari yotibdi. Qanday qilib o‘z vatandoshingning, balki o‘z ota yoki aka-ukaning sog‘lig‘i, or-nomusi evaziga kirib kelgan mablag‘ni bir necha daqiqalik soxta obro‘ uchun raqqosaning, xonandaning oyoq ostiga sovurish mumkin? Bu nafaqat milliy valyutaga, balki o‘sha mashaqqatli mehnatga va inson qadriga bo‘lgan eng oliy darajadagi hurmatsizlikdir.
Achchiq e’tirof
Ha, men AQSh dollari yoki Koreya voniining to‘ylarda sochilishini tasavvur qila olmayman. Lekin, afsuski, o‘zbek so‘mining osmondan chirpirak bo‘lib yerga tushishini, oyoq ostida sochilishini juda oson «hazm» qila olaman. Chunki bolaligimdan, yoshligimdan to‘ylarimizda aynan mana shu manzarani ko‘rib ulg‘aydim.
Eng achinarlisi, biz o‘z pulimizga, demakki, o‘z peshona terimiz bilan qilgan mehnatimizga mana shunday munosabatda bo‘lishga ko‘nikib bo‘lganmiz. Bu ko‘nikmani, bu qon-qonimizga singib ketgan madaniyatsizlikni bugun o‘zgartirmasak, ertaga farzandlarimiz ham milliy ramzimizni oyoq ostida ko‘rib ulg‘ayaveradi… O‘z milliy valyutasini, o‘z vatandoshining mashaqqatli mehnatini qadrlamagan millat, o‘zgalar ko‘zida ham hech qachon qadr topmaydi.
Milliy bayrog‘imiz va gerbimizni tahqirlaganlik uchun qonunda javobgarlik belgilangan. Demak, milliy so‘mimizni oyoq osti qilish odati qonun bilan taqiqlanmas va jazo muqarrar bo‘lmas ekan, bu xunuk holat davom etaveradi.
Barno Sultonova
30 iyun — Yoshlar kuni munosabati bilan Olimpiya shaharchasida tashkil etilgan bayram tadbiri doirasida Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash ofisi tomonidan bir qator innovatsion loyihalar O‘zbekiston Prezidentiga taqdim etildi.
Taqdimot davomida iqtidorli yoshlar o‘zlarining innovatsion g‘oyalari, muhandislik loyihalari va ilmiy tashabbuslari bilan ishtirok etdi.
Jumladan, Ibrohimov No‘monjon «Kelajak muhandislari» xalqaro festivalining natijalari hamda mamlakatimizda muhandislik sohasida amalga oshirilayotgan ishlar haqida ma’lumot berdi.
Ismoilov Biloliddin 2024–2025 yillarda FPV dronlar poygasi bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi chempioni sifatida «Shunqor-8» va «X1» antidron tizimlarini yaratish hamda takomillashtirish ishlaridagi ishtiroki haqida taqdimot qildi.
Kurmayeva Diyora oliy ta’lim muassasalarida «Fudomika va metabolomika» ta’lim yo‘nalishi hamda maxsus laboratoriyani tajriba tariqasida tashkil etish bo‘yicha taklifini ilgari surdi.
Asanova Ayzada — «Kelajak muhandislari» xalqaro festivalining «Yangi avlod avtomobillari» yo‘nalishi g‘olibasi bo‘lib, Belgiyada bo‘lib o‘tadigan xalqaro tanlov yo‘llanmasini qo‘lga kiritgan.
Asanova Ayzada Prezident sovg‘asi — Volkswagen elektromobili bilan taqdirlandi.
Jahon banki O‘zbekistonda boshlang‘ich ta’lim sifatini yaxshilashga qaratilgan 100 million dollarlik imtiyozli moliyalashtirishni ma’qulladi.
«BILIM» («Iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish uchun maktab ta’limini o‘zgartirish») dasturi Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Buxoro, Qashqadaryo, Navoiy, Surxondaryo va Xorazm viloyatlarida amalga oshiriladi.
Dasturning umumiy qiymati 378 million dollarni tashkil etadi. Shundan 273 million dollar O‘zbekiston hukumati, 100 million dollar Jahon banki va 5 million dollar Ta’limni moliyalashtirish xalqaro jamg‘armasi (IFFEd) granti hisobiga moliyalashtiriladi.
2030-yilgacha dastur doirasida 50 ming nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi, maktab rahbarlari va ta’lim tizimi mutaxassislarining malakasi oshiriladi. Shuningdek, yangi maktablar qurish va mavjudlarini kengaytirish orqali 27 mingta yangi o‘quv o‘rni yaratiladi.
Loyihaning asosiy maqsadi 1–4-sinflarda tahsil olayotgan qariyb 2 million nafar o‘quvchining o‘qish, matematika va ijtimoiy-emotsional ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda ular uchun sifatli ta’lim imkoniyatlarini kengaytirishdan iborat.
U bir oz kechikib tug‘ilgan bola edi. Shu bois chaqaloqning inga-ingasi er-xotin o‘rtasida soviy boshlagan munosabatlarni yana asl holiga keltirdi…
Chaqaloqqa Orzimurod deb ism qo‘yishdi. Topgan-tutganlarini dasturxonga to‘kib, qarindosh-urug‘, do‘st-qadrdonga aqiqa oshi tortmoqchi bo‘lishgandi, kimdir: «Hay-hay, aslo unday qilmang, bola ko‘zikib ketadi», dedi. Aqiqa marosimi juda kamtarin o‘tdi, birov bildi, birov bilmadi.
Orzimurodning sunnat to‘yi ham choqqina o‘tdi. Otasining yelkasiga omad qushi qo‘nib, balandroq lavozimga o‘tirgan payt edi-da, bir-ikkita hamkasbi: «To‘yni katta qivormang, nozik joyda ishlayapsiz», deb shipshib qo‘yishdi.
Orzimurod uylanganida, o‘zi farzand ko‘rganida ham shunday bo‘ldi. Farzandlari ulg‘aygach, orttirgan uch-to‘rt so‘miga hovli qurmoqchi bo‘lgandi, «Hay birodar, sal o‘ylab ish qiling. Otangiz falon joyda, o‘zingiz pismadon joydasiz, «dom»ingiz bo‘lsa bor, hovlini nima qilasiz, gap-so‘z bo‘lishi mumkin», deb bu niyatidan qaytarishdi.
Gap-so‘z bo‘lishidan qo‘rqib, hovli qurmadi, mashina sotib olmadi, umrida biror marta bo‘lsin bola-chaqasi bilan kurortga borib dam olmadi. Ellik, oltmishga kirganini birov bildi, birov bilmadi.
Nabirasi uylanayotganida yoshlar «To‘yni falon restoranda qilamiz, falon-pismadon san’atkorlarni taklif qilamiz, qancha deyishsa, beramiz», deb oyoq tirab qolishdi. Maslahatchilarning fikri esa butunlay boshqacha bo‘ldi: «Dabdabaning nima keragi bor, el og‘izga tushgan to‘yning xosiyati bo‘lmaydi».
To‘y mahalla choyxonasida, mahalla havaskorlari ishtirokida o‘tdi. Birovga ma’qul keldi, boshqa birov burnini jiyirdi: «O‘l, xasis, puling bo‘lsa bor, to‘y deganni varanglatib qilmaysanmi…»
Orzimurod ota pensiyaga chiqayotganida hamkasblari maromiga yetkazib maqtashdi. Kamtar, kamsuqumligi, o‘zini o‘t-cho‘qqa urmasligi, betga chopmasligi, kim nima desa «xo‘p» deyishini takror-takror aytib, qo‘liga bir dasta gul tutqazishdi.
Otaxon gulni ko‘tarib uyiga keldi. Bekorchilik, kun sanashga o‘tdi. Umrida birinchi marta kasal bo‘ldi. Uzoq vaqt yotib qoldi. Birov bildi, birov bilmadi.
O‘tgan yili bahorda Orzimurod otaning qazosi yetdi. Mahalladoshlaridan biri: «Ta’ziya marosimida bir-ikki kishi gapirsin», deganday gap qilgandi, masjid imomi unga yovqarash qildi. Marhum «Menga hech narsa kerakmas», deganday qo‘llarini ko‘ksiga qo‘yib, shahar chekkasidagi qabristonning bir chetidan qazilgan qabrga beozorgina kirib ketdi.
Xotira marosimlari choqqina o‘tdi. Birov bildi, birov bilmadi…
(«Siz yozmagan kitob»dan)
Jakarta shahrida bo‘lib o‘tgan «Global Sustainable Development Congress-2026» doirasida «Times Higher Education» xalqaro reyting agentligi «THE Sustainability Impact Ratings-2026» natijalarini e’lon qildi. Reyting oliy ta’lim muassasalarining Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror rivojlanish maqsadlariga qo‘shayotgan hissasini baholaydi.
Bu yilgi reytingga O‘zbekistonning 50 ta oliy ta’lim tashkiloti kiritildi. Ulardan 24 tasi dunyoning eng yaxshi 1000 ta universiteti qatoridan joy oldi.
101–200 o‘rinlar:
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti;
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
201–300 o‘rinlar:
O‘zbekiston Milliy universiteti;
«TIQXMMI» Milliy tadqiqot universiteti.
301–400 o‘rinlar:
Buxoro davlat universiteti;
Samarqand davlat tibbiyot universiteti;
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti.
401–600 o‘rinlar:
Farg‘ona davlat texnika universiteti;
O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti;
Toshkent davlat texnika universiteti;
Toshkent davlat yuridik universiteti;
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti;
Termiz davlat universiteti;
Toshkentdagi «Vestminster» xalqaro universiteti.
601–800 o‘rinlar:
International School of Finance Technology and Science;
Navoiy davlat universiteti;
Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti;
Samarqand davlat universiteti;
Toshkent davlat tibbiyot universiteti;
Toshkent davlat transport universiteti;
Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti.
801–1000 o‘rinlar:
Farg‘ona davlat universiteti;
O‘zbekiston Respublikasi Huquqni muhofaza qilish akademiyasi;
Toshkent farmatsevtika instituti.
O‘zbekiston universitetlari Barqaror rivojlanish maqsadlarining alohida yo‘nalishlari bo‘yicha ham yuqori o‘rinlarni egalladi. Xususan, Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti «Gender tengligi» yo‘nalishida dunyoda 8-o‘rinni egalladi. Toshkent davlat texnika universiteti «Arzon va toza energiya» yo‘nalishida 5-o‘rin, Farg‘ona politexnika instituti esa shu yo‘nalishda 6-o‘rinni qayd etdi.
Shuningdek, O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti «Gender tengligi» bo‘yicha 20-o‘rin, Termiz davlat universiteti 36-o‘rin, Toshkent axborot texnologiyalari universiteti 48-o‘rinni egalladi. Toshkent davlat tibbiyot universiteti «Sog‘liq va farovonlik» yo‘nalishida 81-o‘rin, Samarqand davlat tibbiyot universiteti esa 82-o‘rindan joy oldi.
Zo‘ravonlik qurbonlariga qo‘shimcha huquqiy kafolatlar berildi
Toshkentda Malibu qahvaxonaga borib urildi
Keyn Angliyani qutqardi, Belgiyada dahshatli kambek
-
Dunyodan3 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Prezident raisligida videoselektor boshlandi
-
Jamiyat4 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot4 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Iqtisodiyot5 days ago
12 ta tarmoqqa 37 ta sohaviy ilmiy institut va OTM biriktirildi
-
Sport5 days agoo‘zbek futbolchisi «Chelsi» egalariga tavsiya qilindi
-
Sport4 days agoShomurodov jahon chempionatidagi deyarli imkonsiz gol muallifi bo‘ldi
-
Jamiyat5 days agoO‘zbekistonning 24 ta oliy ta’lim muassasasi top-1000 talik ro‘yxatga kiritildi