Jamiyat
Qaytarilayotgan millionlar emas, tiklanayotgan ishonch (foto)
O‘zbekistonda so‘nggi o‘n yilliklarda eng ko‘p bahslarga sabab bo‘lgan, eng og‘riqli savollardan biri bor edi: korrupsiya orqali xorijga, xususan, Shveysariya bank tizimiga chiqib ketgan milliardlab mablag‘lar taqdiri nima bo‘ladi? Bu savol faqat pul haqida emas, adolat, davlatning siyosiy irodasi va jamiyatning kelajakka bo‘lgan ishonchi haqida edi.
Aynan, shu ijtimoiy bosim, yillar davomida to‘plangan norozilik va ochiq muhokamalar natijasida korrupsiyaga qarshi kurash davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi. Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Shveysariya Konfederatsiyasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan «Ishonch» jamg‘armasi (Uzbekistan Vision 2030 Fund) aynan shu tarixiy ehtiyojdan iborat mexanizm sifatida maydonga chiqdi. Bu jamg‘arma oddiy moliyaviy tuzilma emas, balki, davlatning o‘tmishdagi xatolarga munosabati va kelajak oldidagi mas’uliyatining sinovidir.
Ma’lumki, Shveysariya prokuraturasining ko‘p yillik xalqaro tergovlari natijasida Gulnora Karimova bilan bog‘liq korrupsion sxemalar orqali orttirilgan aktivlar musodara qilingan edi. Xalqaro kelishuv asosida bu mablag‘lar O‘zbekiston xalqining manfaati uchun qaytarilishiga erishilgan. 2022-yilda 131 million AQSh dollari miqdoridagi birinchi transh, 2025-yilda esa 182 million dollarlik ikkinchi transh mamlakatga qaytgan. Jami 313 million dollardan ortiq mablag‘ ilk bor xalqaro nazorat ostida, aniq ijtimoiy maqsadlar uchun sarflanayotgan ochiq mexanizm orqali xalqqa yo‘naltirilmoqda.
Bu raqamlar qog‘ozda qolib ketmayotgani Buxoro viloyatiga amalga oshirilgan tashriflar chog‘ida yaqqol ko‘rindi. UNESCOning O‘zbekistondagi vakolatxonasi rahbariyati, Maktabgacha va maktab ta’limi hamda Iqtisodiyot va moliya vazirliklari, Shveysariyaning O‘zbekistondagi elchixonasi vakillaridan iborat jamg‘arma boshqaruv qo‘mitasi joylarda amalga oshirilayotgan ishlar bilan bevosita tanishdi.
Ta’kidlanishicha, «Ishonch» jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan sog‘liqni saqlash va ta’lim sohalarida keng ko‘lamli loyihalar amalga oshirilmoqda. Xususan, homiladorlik va chaqaloqlar o‘limi ko‘rsatkichlarini kamaytirish maqsadida 227 ta perinatal markazni modernizatsiya qilish dasturi amalga tatbiq etilmoqda. Ta’lim sohasida esa inklyuziv ta’lim va raqamli o‘qitishni kuchaytirish, maktablar infratuzilmasini yaxshilashga qaratilgan islohotlar bosqichma-bosqich joriy etilmoqda.
Shuningdek, qishloq maktablariga yo‘naltirilgan 20 million dollarlik alohida loyiha doirasida moddiy-texnika bazasi yangilangan. Suv va sanitariya sharoitlari yaxshilanib, energiya tejovchi tizimlar o‘rnatilmoqda. Natijada 31 500 nafardan ortiq o‘quvchi va 2 700 nafardan ziyod o‘qituvchi uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri foydalanish mumkin bo‘lgan shart-sharoitlar yaratilishi ko‘zda tutilgan.
«Buxoro viloyatida jamg‘arma mablag‘lari hisobidan 151 ta umumiy o‘rta ta’lim maktabida 216 ta inklyuziv ta’lim sinfi tashkil etildi va 280 nafar alohida ta’limga ehtiyoji bo‘lgan bola ta’lim jarayoniga jalb qilindi. «Ishonch-2030» loyihasi doirasida Romitan tumanidagi 1-sonli, Kogon shahridagi 3-sonli va Buxoro shahridagi 45-sonli maktablarda inklyuziv ta’lim muhitini yaratish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi», — dedi Buxoro viloyati hokimi Botir Zaripov.
Buxoro hokimi ta’kidlaganidek, bu natijalar hududda ta’limda teng imkoniyatlarni ta’minlash, inklyuziv muhitni bosqichma-bosqich joriy etish yo‘lidagi izchil islohotlarning amaliy samarasidir. Ayni paytda amalga oshirilayotgan «Vision 2030», ya’ni O‘zbekistonda ta’lim imkoniyatlarini kengaytirish hamda «Ishonch 2030» loyihalari viloyatda ta’lim va ijtimoiy infratuzilmani mutlaqo yangi bosqichga olib chiqmoqda.
Rejalar bundan ham katta bo‘lib, Buxorodagi qolgan 454 ta maktabda ham to‘liq inklyuziv ta’lim muhitini yaratish, o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyalarini oshirish, raqamli va inklyuziv ta’lim metodlarini keng joriy etish ko‘zda tutilgan.
Biroq, jamg‘arma atrofidagi eng muhim savol pulning qayerga sarflanayotganida emas, balki, u qanday nazorat qilinayotganida. «Xabar.uz» muxbiri tomonidan berilgan savollar ham, aynan, jamiyatni o‘ylantirayotgan nuqtalarga qaratildi: bu mablag‘lar sarfida yana korrupsiya xavfi yo‘qmi, shaffoflik qanday ta’minlanadi, samarasiz yoki maqsadsiz sarflash uchun kim javob beradi va eng muhimi, bu pullar haqiqatan ham korrupsiyadan jabr ko‘rgan aholi qatlamlariga yetib boryaptimi?
BMTning O‘zbekistondagi doimiy koordinatori Sabine Machl javobida «Ishonch» jamg‘armasi O‘zbekiston tarixida ilk bor xorijda musodara qilingan korrupsion aktivlar xalqaro nazorat ostida, aniq ijtimoiy maqsadlar uchun sarflanayotgan mexanizm ekanini alohida ta’kidladi. Har bir dollar rejalashtirishdan tortib, ijrogacha bo‘lgan bosqichlarda UNESCO, tegishli vazirliklar va Shveysariya elchixonasi ishtirokida qat’iy kuzatuvda ekanini bildirildi.
Shveysariyaning O‘zbekistondagi elchisi Konstantin Obolenskiy esa bu jamg‘armaning haqiqiy muvaffaqiyati faqat moliyaviy hisobotlarda emas, har bir dollar qayerga ketganini jamoatchilikka ochiq, sodda va tanqidga tayyor tarzda tushuntirishda ekanini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu pullar davlatniki yoki mansabdorlarniki emas, xalqniki!
«Noto‘g‘ri yo‘llar bilan xorij banklariga chiqib ketgan mablag‘larni tiklab, uni ijtimoiy, madaniy va iqtisodiy loyihalarga yo‘naltirish imkoni va ko‘lami yuqori. Moliyaviy hisobotlar ommaga taqdim etiladi va joylardagi natijalar baholanadi. Biroq, jamg‘armaning haqiqiy muvaffaqiyati: agar har bir dollar qayerga ketgani jamoatchilikka sodda, ochiq va tanqidga tayyor tarzda tushuntirilsa. Biz, siz jurnalistlar bilan shu muvaffaqiyatga erisha olamiz. Chunki, bu pullar davlatniki ham, mansabdorniki ham emas. Bu pullar xalqniki!» — dedi u.
Xulosa shuki, bu jarayon millionlar taqdiri haqida emas, ishonch taqdiri haqida. Bu davlat uchun imtihon, xalqaro hamkorlar uchun mas’uliyat va keng jamoatchilik, ayniqsa, jurnalistlar va fuqarolik jamiyati uchun burchdir. Agar ushbu mablag‘lar ham yopiq hisobotlar va rasmiy bayonotlar orasida yo‘qolib ketsa, jamiyat yana bir bor ishonchni yo‘qotadi. Har bir loyiha natijasi ochiq muhokama qilinsa, tanqiddan qochilmasa, «Ishonch» jamg‘armasi haqiqiy tarixiy burilishga aylanadi.
Zero, Shveysariyaning O‘zbekistondagi elchisi aytganidek, bu pullar xalqniki. Va xalq hisob so‘rashga haqli.
Andijon viloyatidagi «Do‘stlik» chegara bojxona postida qo‘shni davlatga yo‘l olgan fuqaro do‘ppisi ichiga yashirilgan 35,6 ming AQSh dollari bilan ushlandi. Bojxona deklaratsiyasida ko‘rsatilmagan valuta protsessual tartibda olib qo‘yildi.
Foto: Bojxona qo‘mitasi
Holat Andijon viloyati bojxona boshqarmasining «Do‘stlik» chegara bojxona postida aniqlangan.
Ma’lum qilinishicha, qo‘shni davlatga chiqib ketayotgan 51 yoshli fuqaro boshidagi do‘ppining ichiga 35,6 ming AQSh dollarini yashirgan holda mamlakat hududidan olib chiqishga uringan.
Bojxona nazorati davomida yo‘lovchining deklaratsiyasi tekshirilgan va og‘zaki so‘rov o‘tkazilgan. Natijada deklaratsiyada ko‘rsatilmagan hamda ma’lum qilinmagan naqd xorijiy valuta aniqlanib, belgilangan tartibda olib qo‘yilgan.
Bojxona qo‘mitasi eslatishicha, amaldagi qonunchilikka muvofiq, O‘zbekiston rezidentlari mamlakat hududidan 100 million so‘m ekvivalentigacha bo‘lgan miqdordagi naqd xorijiy valutani olib chiqish huquqiga ega.
Ayni paytda mazkur holat yuzasidan bojxona tekshiruvlari davom ettirilmoqda.
Qamchiq dovonida harakatlanayotgan yonilg‘i tashishga mo‘ljallangan maxsus yuk avtomobili haydovchisi boshqaruvni yo‘qotishi oqibatida yo‘lni ajratuvchi temir to‘siqqa urilib, harakatni davom ettira olmay qolgan. Hodisa oqibatida jabrlanganlar yo‘q.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi ma’lum qilishicha, hodisa 30 iyun kuni soat 13:59 da A-373 avtomobil yo‘lining Qamchiq dovoni hududida sodir bo‘lgan.
Ma’lumotga ko‘ra, yonilg‘i tashishga mo‘ljallangan maxsus yuk avtomobili haydovchisi boshqaruvni yo‘qotgan va transport vositasi yo‘lni ajratuvchi temir to‘siqqa urilib, harakatdan to‘xtagan.
Xabar kelib tushgach, «Qamchiq» maxsus qutqaruv boshqarmasi qutqaruvchilari voqea joyiga tezkorlik bilan yetib borgan. Maxsus texnikalar yordamida avtomobil xavfsiz hududga olib chiqilgan.
Qayd etilishicha, yo‘l-transport hodisasi oqibatida tan jarohati olganlar yo‘q.
Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida gaz ta’minoti hamda kadastr tizimida sodir etilgan korrupsion jinoyatlar fosh etildi. Har ikki holat bo‘yicha jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Davlat xavfsizlik xizmati hamda Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirlar davomida Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida korrupsiya bilan bog‘liq ikki holatga chek qo‘yildi.
Ma’lum qilinishicha, Samarqand viloyatidagi «Urguttumangaz» gaz ta’minoti bo‘limining mansabdor xodimi hamda ushbu tashkilotning sobiq xodimi mahalliy MChJga qarashli ishlab chiqarish sexiga yangi tabiiy gaz taqsimlash uskunasini o‘rnatish uchun loyiha hujjatlarini rasmiylashtirish va texnik shart ruxsatnomasini olib berish evaziga 2 ming AQSh dollari talab qilgan. Ular so‘ralgan pul mablag‘ini olgan vaqtda ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Qashqadaryo viloyatida esa Kadastr agentligining tuman bo‘limi boshlig‘i mahalliy fuqaroga issiqxona qurish uchun ajratilgan 50 sotix sug‘oriladigan yer maydonini boshqa shaxs nomiga rasmiylashtirib berishni va’da qilib, buning uchun muqaddam 11 600 AQSh dollari olgani aniqlangan.
Tergovga qadar tekshiruvda mansabdor shaxs olgan mablag‘ining bir qismini — 49,7 mln so‘mni qaytarib bergan vaqtida uning noqonuniy harakatlari fosh etilgan. Keyinchalik qolgan 89,5 mln so‘m ham jabrlanuvchiga qaytarilgan.
Hozirda har ikki holat yuzasidan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari davom etmoqda.
DXX fuqarolarga murojaat qilib, kundalik hayotda korrupsiya va boshqa qonunbuzilish holatlariga duch kelganda, idoraning 1520 qisqa raqamiga qo‘ng‘iroq qilib xabar berishni so‘radi. Qayd etilishicha, murojaat etuvchilarning shaxsi sir saqlanishi kafolatlanadi.
Bolaga Howo yuk mashinasi boshqaruvini ammasining o‘g‘li ishonib topshirgan. “Mashina boshqarishni o‘rgatmoqchi edim”, degan u. Mashina jarima maydoniga joylashtirilgan, huquqbuzarlarga esa ma’muriy bayonnoma rasmiylashtirilgan.
Navoiyda Howo yuk mashinasi boshqaruvini 7 yoshli bolaga ishonib topshirgan shaxs aniqlandi. Bu haqda viloyat YHXB axborot xizmati xabar berdi.
Ijtimoiy tarmoqlarda yosh bola yuk mashinasini boshqarib borayotgani aks etgan videolavha tarqaldi. Qoidabuzarlik yuzasidan tezkorlik bilan surishtiruv harakatlari olib borilgan. Jarayonda voqea 2025 yil sentabr oyida bo‘lgani aniqlangan.
Ma’lum bo‘lishicha, bolaga boshqaruvchi uning ammasini o‘g‘li ishonib topshirgan. “Akam menga katta mashinasini berdi. Men uni boshqardim. Endi qaytib qilmayman”, degan bola.
Huquqbuzar qilgan ishidan afsusda ekanini aytib, jiyaniga mashina boshqarishni o‘rgatmoqchi bo‘lganini bildirgan.
Karmanalik ushbu shaxsning xatti-harakati va ota-onaning farzandini nazoratsiz qoldirgani yuzasidan MJtKning tegishli bandlari bilan ma’muriy bayonnomalar rasmiylashtirilgan. Yuk mashinasi esa jarima maydoniga joylashtirilgan.
Avvalroq Farg‘onada voyaga yetmagan shaxs Malibu’da uchta bolani urib ketgan edi. Ulardan biri vafot etgandi.
«Tashabbusli budjet jarayonlari doirasida mahallalardagi ijtimoiy-iqtisodiy masalalarni hal etishda xalq vakillari va jamoatchilik uchun qo‘shimcha imkoniyatlarni yaratish to‘g‘risida»gi prezident qarori qabul qilindi.
Sun’iy intellekt yaratgan surat
Qarorga ko‘ra, 2026 yil 1 avgustdan tashabbusli budjet jarayonida deputatlar tomonidan loyihalarni qo‘shimcha ravishda g‘olib deb e’lon qilish uchun imkoniyatlar yanada kengaytiriladi.
Bunda:
har bir deputat tomonidan «Ochiq budjet» axborot portalida (portal) bir mavsum uchun ajratilgan mablag‘lar doirasida bir yoki bir nechta loyihalar tanlanib, qo‘shimcha ravishda g‘olib deb e’lon qilinadi;
deputat vakolati muddatidan ilgari tugatilgan hollarda «Tashabbusli budjet» jarayonlarida parlament nazoratini amalga oshirish bo‘yicha komissiya qaroriga ko‘ra boshqa deputatlar tomonidan tashabbusli budjet jarayonlarining tegishli saylov okrugidagi qo‘shimcha g‘oliblari aniqlanadi.
2027 yil 1 yanvardan sheriklik loyihalarini qo‘shimcha ravishda Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali, to‘lov tashkilotlari va tijorat banklarining mobil ilovalari orqali moliyalashtirish imkoniyatlari yaratiladi.
Mobil ilovalarda portal bilan integratsiya ta’minlangan holda barcha sheriklik loyihalarining ro‘yxati va tashabbusli budjet jarayonining onlayn statistikasi aks ettiriladi.
Qiymati BHM 2000 baravarigacha (taxminan 824 mln so‘m) bo‘lgan ichki yo‘llarni ta’mirlash bo‘yicha sheriklik loyihalarini tuman (shahar) obodonlashtirish boshqarmalari tomonidan amalga oshirish tartibi joriy etiladi.
Andijonda do‘ppisi ichiga 35 ming dollar yashirgan yo‘lovchi ushlandi
Delegatsiya Dohaga boradi, ammo AQSh bilan muzokaralar o’tkazilmaydi
Qamchiqda yonilg‘i tashuvchi maxsus avtomobil YTHga uchradi
-
Dunyodan2 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Dunyodan4 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Sport5 days agoDo‘stlar sharafiga Lamin Yamal deb nomlangan bola – jahon futbol yulduzi haqida
-
Iqtisodiyot5 days ago
Ertaga dollar tushib, yevro biroz ko‘tariladi
-
Iqtisodiyot3 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston kivilarni asosan Erondan import qilmoqda
-
Jamiyat5 days agoVatanparvar jurnalistlarni o‘zimga do‘st va maslakdosh deb bilaman
-
Sport4 days agoJCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama