Dunyodan
Nima uchun Tailand va Kambodiya chegarada kurashmoqda?
Flora jkeri va Gavin Butler BBC News
Reuters
Iyul oyida janglar natijasida janglar boshlandi.
Tailand va Kambodiya o’rtasidagi keskinlik chegarada yana ikkilanib, AQSh prezidenti Donald Trump tomonidan qo’llab-quvvatlanadigan mo’rt otashinni buzib tashladi.
Dushanba kunidan beri kamida uchta Tayland askarlari va ettita Kambodiya tinch aholi halok bo’ldi, ikkala tomon ham zo’ravonlikni boshlashga qarshi chiqishmoqda.
Tailandning chegarasi bo’ylab havo hujumlarini boshlagan to’qnashuvlar, iyul oyida to’nog’talik sulhni to’xtatganidan beri eng jiddiy hisoblanadi.
Besh kunlik kurashdan keyin kamida 48 kishi halok bo’ldi va minglab odamlar jang qildilar.
Prezident Trump, aralashib, Malayziyadan yordam beradigan sulhni to’xtatdi.
AQSh prezidenti oktyabr oyida “Kuala-Lumpur tinchlik shartnomasini” deb nomlagan narsalarini imzoladi. Tailand buni Kuala-Lumpurdagi muzokaralar yakunlari bo’yicha “Tailand va Kambodiya bosh vazirlari va Kambodja tomonidan qo’shma deklaratsiya” deb atashdan bosh tortdi.
Ikki hafta o’tgach, Tailand Shartnomani to’xtatdi. Keyin, dekabr oyida janglar yana paydo bo’ldi.
Xo’sh, biz qanday qilib bu erga bordik va bu erdan qayerdan boramiz?
Zo’rlikning orqasida nima bor?
Bu yaqinda ziddiyat emas. Aslida, Tailand va Kambodiya o’rtasidagi munozaralar ikki asrdan ko’proq vaqt, ikki mamlakat chegarasi Frantsiyaning Kambodjadan keyin tanazzulga olib borganida.
2008 yilda Tailandning Jahon merosi sayti sifatida bahsli hududda 11-asr ma’badini ro’yxatga olishni rasmiy ravishda dushman bo’lib o’tirdi.
Yillar davomida cho’risi to’qnashuvlar bo’lib o’tdi, natijada ikkala tomonda askarlar va tinch aholining o’limiga olib keldi.
May oyida to’qnashuvlarda Kambodja askasoni vafotidan keyin so’nggi kunlarda keskinliklar kuchayib bordi. Natijada ikki mamlakat o’rtasidagi munosabatlar o’n yildan ko’proq vaqt davomida eng past darajaga tushdi.
Iyul oyida birinchi jangda qatnashish uchun ikki mamlakat chegara cheklovlarini o’zaro cheklashdi. Kambodja Tailanddan meva va sabzavotlarni import qilishni taqiqladi va elektr energiyasini import va Internet xizmatlarini to’xtatib qo’ydi.
So’nggi haftalarda ikki mamlakat ham chegarada harbiy kuchlarini ko’paytirdi.
Nega ular yana o’girildi?
Ikkala tomon ham sodir bo’lgan voqeaning turli xil nusxalarini chiqardilar.
8-dekabr, dushanba kuni Tailandlik askari Tailandning Ubroning Raterathani viloyatidagi Kambodja oloviga bir marta partiyani o’ldirganligini e’lon qildi.
Bu bahsli chegarada harbiy hujumlarni amalga oshirgan.
Penh Vohish vazirligi “Tailand qo’shinlari” Kambodja Vihar viloyatiga birinchi bo’lib hujum qilishini e’lon qildi. Kambodja, shuningdek, bu qasos olmaganligini ta’kidladi.
Ertasi kuni Tailand harbiylari Kambodjaga bir nechta raketalar va Tailand askarlariga xudkush hujumlarini amalga oshirishda ayblandilar, deya xabar beradi tinch aholiga piktoklar paydo bo’ldi.
Keyinchalik u ko’proq havo hujumlarini amalga oshirishga qabul qildi.
Kambodja Tailani Tailandni chegara ta’qib qilish davrida fuqarolik hududlariga qarata o’q uzishda aybladi.
Iyulda aynan nima yuz berdi?
Yana, ikkala tomon ham nima bo’lganini turlicha namoyish etishdi.
24 iyul kuni Tailand milliy Xavfsizlik Kengashi (MMQ), 8-iyul kuni, Kambodja harbiylari chegarasi yaqinida Tayland qo’shinlarini kuzatib borish uchun dronlar.
Ko’p o’tmay, raketa granatalari bilan qurollangan Kambodja harbiy xizmatchilari chegara yaqinida to’planganlarini e’lon qilishdi. – deb baqirdi va muzokaralar olib borishga harakat qildi, ammo MMQ matbuotida Kambodja askarlari 8:20 atrofida o’q uzganini ta’kidladilar.
Tailand, shuningdek, Kambodjaga og’ir qurollarni, shu jumladan BM-21 raketa uchastkalari va artilleriya va chegaraning Tailand tomonidagi uy-joylar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar, kasalxonalar va chegaraning tayoqchasida ayblashgan.
Shu bilan birga, Kambodiya shogirdlari Tailand askarlari ziddiyatni 6:30 atrofida boshlaganliklarini aytishdi.
Kambodja Mudofaa vazirligi vakili Mari Sochieata 7 A.M. soat 8:30 atrofida “havoga” a.m.ning 8:30 atrofida otib tashlanganini aytdi.
866 yil 8:46 da, Tailand askarlari “imtiyozsiz” deb otishdi, Kambodja armiyasida o’qqa tutdilar va “Sochica” penxeata bilan tanishish uchun Kambodja armiyasini boshqa choralar ko’rmaydilar.
Sochica Taylandiyani haddan tashqari qo’shinlar yuborishda, og’ir qurollardan foydalangan holda, og’ir qurollardan foydalanganlikda ayblanib, Kambodja hududida havo hujumlarini amalga oshirishda aybladi.
Bu erda to’liq matnni o’qing
Ammo prezident Trumpning “Tinchlik bitimi” haqida nima deyish mumkin?
Tailand Noyabr oyida shartnomani to’xtatgan, Tailand bosh vaziri Anutin Charnvirull bilan “Xavfsizlikka tahdidi … aslida pasaymaydi” deb aytdi.
O’sha paytda, Kambodja kelishuv shartlariga rioya qilishni davom ettirishini aytdi.
Dekabr oyida jang qilganidan keyin Bangkok tashqi ishlar vaziri Sihasoq Fulnetkeo Bi-bi-siga ko’ra, sulh “ishlamayapti” deb aytdi.
Ammo sobiq Kambodiya Bosh vaziri Xar, dushanba kuni kechqurun “sulhni hurmat qilish” deb o’tganini aytdi.
Shu bilan birga, prezident Trump Bitimni hurmat qilishni istashiga chaqirdi, deya xabar beradi Reuters.
2013 yil oktyabr oyida imzolangan Shartnoma shartlariga binoan ikki davlat bahsli hududdan og’ir qurollarni olib tashlashga kelishib, uni kuzatib borish uchun vaqtincha kuzatuv guruhini yaratishga kelishib oldilar.
Keyingi qadamlar Tailandda o’tkazilgan 18 Kambodja askarlarining chiqarilishini o’z ichiga olishi kerak edi.
Keyingi joyda bu qayerga olib boradigan narsa yo’q.
O’tmishda jiddiy qurollangan, ammo ular nisbatan tez sug’orishdi.
Iyul oyida orqaga, bu bizning muxbirimizning boshlig’i Yo’natan boshi yana olishini o’yladi.
Biroq, u hozirgi paytda ikkala mamlakatda ushbu mojarodan voz kechish uchun kuch va ishonchli etakchilik etishmasligi haqida ogohlantirgan.
Bu erda bu erda bu yil boshidan uning tahlili haqida ko’proq ma’lumot olishingiz mumkin.
Tailand va Kambodiyaga borish xavfsizmi?
Hozirda Buyuk Britaniya tashqi ishlar idorasi Tailandda sayohatchilarga Kambodja bilan 50 km bo’lgan chegara maydonlariga, ammo zarur sayohatlarni oldini olish uchun yo’llanma beradi.
Shu bilan birga, Kambodja aholisiga Tailand bilan 50 kilometr o’tgan chegara hududlariga cheklanmagan, ammo muhim bo’lmagan sayohatlarga rioya qilish tavsiya etiladi.
So’nggi sayohat bo’yicha maslahatni FCDO saytida topish mumkin.
AQSh prezidenti Donald Tramp Eronga qattiq ultimatum qo‘ydi. Uning bayonotiga ko‘ra, Eron 48 soat ichida Hormuz bo‘g‘ozini to‘liq ochmasa, AQSh harbiy chora ko‘rishi mumkin.
“Agar Eron 48 soat ichida Ormuz boʻgʻozini toʻliq va tahdidsiz ochmasa, Qoʻshma Shtatlar Eron elektr stansiyalariga hujum qiladi va yoʻq qiladi”, — deb yozdi Tramp “Truth” ijtimoiy tarmogʻida.
Prezident Tramp potentsial maqsadlar sifatida Eronning yirik energetika inshootlarini alohida tilga oldi. “Ta’sir eng yirik elektr stansiyalarida boshlanadi”, dedi u.
Prezident Trampning so‘nggi bayonotlari Yaqin Sharqdagi vaziyatni yanada yomonlashtirishi mumkin.
Tahlilchilar AQShning Eron energetika infratuzilmasiga hujumi mojaroni yanada kuchaytirib, mintaqadagi neft va gaz inshootlarini nishonga olishni kutmoqda.
Hozircha Eron bu ultimatumga rasmiy javob bermagan.
22 mart kuni Amerikaning Florida shtatida Amerika va Ukraina delegatsiyalari o’rtasida muzokaralar bo’lib o’tdi. Uchrashuv davom etayotgan vositachilik sa’y-harakatlari doirasida bo’lib o’tdi.
AQSh prezidentining maxsus vakili Stiv Vitkoff muzokaralar “konstruktiv” ruhda o‘tganini va asosiy e’tibor hal qilinmagan masalalar ko‘lamini toraytirishga qaratilganini aytdi.
Janob Vitkoff muzokaralar muhimligini ta’kidlab, ular jahon barqarorligi uchun muhim ekanini ta’kidladi.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy ham delegatsiyaning AQShda ekanligini tasdiqladi va birinchi uchrashuv 22 mart kuni bo‘lib o‘tganini ma’lum qildi.
“Butun dunyo diplomatik sa’y-harakatlarni davom ettirishi muhim. Bu urushni hech kim xohlamaydi”, – dedi u.
Prezident Zelenskiy muzokaralar 23 martgacha davom etishini aytdi.
Ukraina rahbarining so‘zlariga ko‘ra, muzokaralardagi asosiy masala Rossiya urushni to‘xtatishga tayyormi yoki yo‘qmi, degan savol tug‘iladi.
“Asosiy savol Rossiya haqiqatan ham urushni toʻxtatishga chin dildan tayyormi yoki yoʻqmi”, dedi Zelenskiy.
Uning ta’kidlashicha, bu muzokaralar Yaqin Sharqda, xususan, Eron atrofida keskinlik kuchaygan bir paytda o’tkazilmoqda. Bu Ukrainadagi urushni hal qilish masalasini murakkablashtiradi.
AQShning Eronga qarshi harbiy kampaniyasining narxi bir oy ichida 27 milliard dollardan oshadi va harajat kun sayin ortib bormoqda.
Ma’lumotlarga ko’ra, bu hisob-kitoblar Eron urushi xarajatlarini kuzatish platformasi orqali amalga oshiriladi. Mudofaa vazirligi ma’lumotlari asosida real vaqt rejimida urush xarajatlarini hisoblang.
Pentagon hisobotiga ko’ra, urushning dastlabki olti kuni 11,3 milliard dollarga tushdi, keyin esa har bir kun taxminan 1 milliard dollarga tushdi.
Newsweek ma’lumotlariga ko’ra, Qo’shma Shtatlar Eronga qarshi operatsiyalar uchun 2003 yilda Iroq urushi boshlanganidan ko’ra ko’proq mablag’ sarflamoqda.
Pentagon ham ushbu kampaniyani davom ettirish uchun 200 milliard dollar so’ragan. Bu Jorj Bush ma’muriyati 2003 yilda so’raganidan 67 milliard dollarga ko’pdir.
The Economist nashriga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar o‘zining sarflangan o‘q-dorilar zaxirasini to‘ldirish uchun kamida bir yil vaqt oladi. Biroq, Oq uy Kongress bilan bu xarajatlar uchun byudjetga hali rozi bo’lmagan.
Eslatib oʻtamiz, AQSh va Isroilning Eronga qarshi harbiy amaliyoti 28-fevraldan beri davom etmoqda.
Eronga yaqin manba tomonidan berilgan bayonotda, agar Eronning energiya infratuzilmasi nishonga olinsa, mintaqa davlatlariga qarshi javob choralari ko’rilishi mumkinligi bildirildi.
“Agar Eron elektr tarmogʻi nishonga olinsa, Fors koʻrfazi mamlakatlaridagi barcha energetika infratuzilmasi uchuvchisiz samolyotlar va raketa hujumlari nishoniga aylanadi”, — deyiladi Eron Islom inqilobi qoʻriqchilari korpusi bayonotida.
Bu davlatlar AQShning yaqin ittifoqchilari sanaladi.
Eslatib o‘tamiz, bu bayonot AQSh prezidenti Donald Trampning so‘nggi paytlarda Eronga, jumladan, Hormuz bo‘g‘ozi masalasi va energetika infratuzilmasiga ehtimoliy hujumlarga oid keskin bayonotlari fonida yangragan.
AQSh Eron neftiga nisbatan sanksiyalarni vaqtincha yumshatganidan so‘ng, Osiyoning ko‘plab davlatlari, xususan, Hindiston yana Eron neftini sotib olish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Vashington neft bozoridagi taqchillikni yumshatish uchun 30 kunlik sanksiyalardan istisno joriy qilgan.
Xabar qilinishicha, qaror faqat 19-aprelgacha dengizda saqlanayotgan Eron xomashyosini sotib olishga taalluqlidir. Bu qaror yangi eksportni emas, balki mavjud neft zaxiralarini bozorga chiqarishni nazarda tutganini bildiradi.
Hindiston neftni qayta ishlash zavodlari Eron xom neftini sotib olishga tayyorlanmoqda. Ular hukumat ko’rsatmalari va to’lov mexanizmlari bo’yicha aniqlik kutishmoqda va boshqa Osiyo davlatlari ham xarid qilish imkoniyatlarini o’rganmoqda.
Osiyo davlatlari neftning katta qismini Yaqin Sharqdan oladi, shuning uchun Hormuz boʻgʻozi atrofidagi vaziyat jiddiy taʼsir koʻrsatadi.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, hozirda Eronning 130 milliondan 170 million barrelgacha bo’lgan xom nefti dengizda saqlanadi va bu hozirgi ishlab chiqarishdagi yo’qotishlarning bir qismini qoplaydi.
Oltin keskin arzonlashdi. Sabab nima?
Yaponlar o‘z uyida qanday qilib mukammal ozodalikni saqlaydi?
Prezident Tramp Eronga Hormuz boʻgʻozini ochish uchun 48 soat vaqt berdi
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston va Turkmaniston yetakchilari bir-birlarini tabrikladilar
-
Dunyodan5 days ago
Isroil Livan janubida quruqlikdan operatsiya boshladi
-
Jamiyat4 days agoChilonzorda Al-Xorazmiy ko‘chasining bir qismi yopiladi
-
Jamiyat4 days agoCoca-Cola O‘zbekistonda Ramazon oyida bir qator xayriya tashabbuslarini amalga oshirdi
-
Jamiyat4 days agoToshkentda bayram kunlari jamoat transporti uchun maxsus jadval joriy etildi
-
Mahalliy5 days agoRo‘zadan keyin 90 foiz odamlar yo‘l qo‘yadigan xato
-
Jamiyat3 days agoImom Buxoriy masjid-majmuasida ilk hayit namozi o‘qildi (foto)
-
Iqtisodiyot5 days ago
Xizmatlar bozorining qariyb 40 foizi Toshkentda — statistika