Iqtisodiyot
O‘zbekistonda soyadagi va norasmiy iqtisodiyot ulushi YaIMning uchdan bir qismiga yetdi
Iyul–sentabr oylarida O‘zbekistonda rasmiy statistikada to‘liq aks etmaydigan faoliyatlar yig‘indisi – kuzatilmaydigan iqtisodiyot – miqdori yana oshdi. Yanvar–sentabr davri yakunlari bo‘yicha bu sektorning YaIMdagi ulushi 33,3 foizga yetgan: yilning birinchi yarmida u 32,9 foiz edi.
YaIM hajmi (9 oy): 1,3 kvadrillion so‘m (taxminan 108,73 mlrd dollar). Real o‘sish sur’ati: 7,6 foiz. Bu ko‘rsatkich 2021 yildan beri eng yuqori daraja bo‘lib, pandemiyadan keyingi tiklanish davridan keyingi eng tez o‘sish hisoblanadi.
Kuzatilmaydigan iqtisodiyot umumiy qiymati: 433,67 trln so‘m (taxminan 36,17 mlrd dollar). U ikki asosiy qismdan iborat: norasmiy sektor (xonadonlar va jismoniy shaxslar tomonidan amalga oshirilgan faoliyat): 333,82 trln so‘m, YaIMning 25,6 foizi. Soyadagi sektor (qonunbuzarlik yoki hisobdan yashirish elementi bor faoliyat): 99,85 trln so‘m, YaIMning 7,7 foizi.
Tendensiya: birinchi yarim yillikka nisbatan norasmiy sektor ulushi oshgan, soyadagi sektor ulushi kamaygan.
Qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi — kuzatilmaydigan iqtisodiyot umumiy hajmining 69,4 foizi shu yo‘nalishga to‘g‘ri keladi. Ya’ni, rasmiy hisobga to‘liq kirmagan faoliyatlarning eng katta qismi aynan agrar tarmoqda jamlangan. Xizmatlar sohasi va qurilishda kuzatilmaydigan iqtisodiyotning sohaviy ulushi mos ravishda 36,2 foiz va 35 foiz. Sanoatda ushbu ko‘rsatkich — 10,2 foiz.
Eslatma: bu yerda 69,4 foiz — umumiy hajmdagi ulush, qolgan raqamlar esa sohalar ichidagi ulushlarni ifodalaydi; ular bir-biriga qo‘shib hisoblanmaydi.
Kuzatilmaydigan iqtisodiyotning katta ulushi soliq tushumlari va budjet imkoniyatlariga ta’sir qiladi, mehnat bozori statistikasida ish o‘rinlari va ish haqi bo‘yicha aniq tasavvurni qiyinlashtiradi, ijtimoiy himoya qamroviga ta’sir ko‘rsatadi (rasmiylashmagan faoliyat ishtirokchilari pensiya-sug‘urta tizimlaridan chetda qolishi mumkin).
Shu bilan birga, norasmiy faoliyatning muayyan qismi kichik tadbirkorlik va xonadon xo‘jaliklarining moslashuv mexanizmi sifatida ham yuzaga chiqadi. Ularni bosqichma-bosqich rasmiylashtirish, hisobini yuritish va yengillashtirilgan tartiblar orqali rasmiy iqtisodiyotga o‘tkazish — ko‘plab mamlakatlar qo‘llayotgan amaliyot.
2025 yilning to‘qqiz oyligida YaIM o‘sish sur’ati tezlashgan bir paytda, kuzatilmaydigan iqtisodiyot ulushining 33,3 foizga chiqqani iqtisodiyotning katta qismi hali ham rasmiy hisobdan tashqarida ekanini ko‘rsatadi. Ayniqsa agrar tarmoqdagi ulushning juda yuqoriligi qishloq hududlaridagi xo‘jalik yuritish modellari va hisob-hujjat aylanmasini tartibga solish ishlarini yanada kuchaytirish zarurligini anglatadi.
Ma’lumot uchun, kuzatilmaydigan iqtisodiyot — rasmiy statistikada to‘liq qayd etilmaydigan faoliyatlar yig‘indisi, norasmiy sektor — qonunga zid emas, ammo ro‘yxatdan o‘tmasdan yoki hisobga to‘liq tushmay amalga oshiriladigan faoliyat (masalan, xonadon darajasidagi xizmat va ishlab chiqarish), soyadagi sektor — qonunbuzarlik, soliqdan qochish yoki iqtisodiy faoliyatni yashirish elementlari mavjud bo‘lgan faoliyat.
Markaziy bank 2026-yil 26-iyundan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 10,88 so‘mga tushib, 12 013,52 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 6,88 so‘mga oshdi va 13 649,76 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 841,03 so‘m bo‘ldi (-2,32).
Rossiya rubli 159,95 so‘m etib belgilandi (-0,46).
Moody’s xalqaro agentligi O‘zbekistonning kredit reytingini bir pog‘ona yuqoriga ko‘tarib, barqaror prognozi bilan Ba2 darajasida belgiladi.
Bu Prezidentimiz rahbarligida mamlakat iqtisodiy salohiyatini mustahkamlash borasida olib borilayotgan tizimli harakatlar natijasidir, deya ma’lum qildi Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva.
Mazkur ko‘rsatkich amalda nimani anglatadi? Bu — yanada qulay shartlardagi investitsiyalar, arzon moliyaviy resurslar, yangi korxonalar hamda qo‘shimcha ish o‘rinlari demak.
Oldinda hali qiladigan ishlarimiz ko‘p. Bosh maqsadimiz O‘zbekiston fuqarolari uchun munosib kelajakni ta’minlovchi kuchli, ochiq hamda raqobatbardosh iqtisodiyotni barpo etishdir, deya xulosa qiladi Saida Shavkatovna.
Narziyev Yigitali Shodmonovich Soliq oliy maktabi rektori vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi. U ayni vaqtda Soliq qo‘mitasi rais maslahatchisi lavozimida ham faoliyat olib boradi.
Soliq oliy maktabi 2026/2027 o‘quv yili uchun bakalavriat bosqichiga hujjatlarni qabul qilmoqda. Hozirda quyidagi 2 ta yo‘nalish mavjud:
Soliqlar va soliqqa tortish;
Buxgalteriya hisobi.
Kelgusida «Raqamli soliq ma’murchiligi» hamda «Soliq huquqi va moliyaviy nazorat» yo‘nalishlari ham ochilishi kutilmoqda.
Joriy o‘quv yili uchun 50 ta davlat granti ajratilgan.
Talabalar uchun zamonaviy o‘quv binolari, Axborot-resurs markazi, sport inshootlari va 1000 o‘rinli talabalar turar joyi ham mavjud.
Oliy maktab davlat oliygohi bo‘lgani uchun hujjatlar my.uzbmb.uz platformasi orqali qabul qilinadi.
Ular soxta xarid chekini «Soliq» mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazganlikda gumon qilinmoqda.
May oyida ijtimoiy tarmoqlar orqali ma’lum bir haq evaziga uchinchi shaxslardan soxta xarid cheki olgan, haqiqatda kirim qilinmagan yoki xarid qilinmagan tovar uchun xarid chekini ro‘yxatdan o‘tkazgan 123 mingdan ortiq fuqaro shubhali xaridorlar reyestriga kiritildi. Bu haqda Soliq qo‘mitasi xabar berdi.
Ta’kidlanishicha, bunday soxta xarid chekini «Soliq» mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazish qonunga xilof hisoblanadi va javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.
Xabarga ko‘ra, agar tovar yoki xizmat sotib olingan tadbirkor soliq hisobotini taqdim etmasa yoki unda kamchiliklar mavjud bo‘lsa yoxud soliq qarzi to‘lanmagan bo‘lsa, keshbek shu kamchiliklar bartaraf etilganidan keyin avtomatik ravishda tasdiqlanadi.
Keshbek quyidagi hollarda hisoblanmaydi:
agar chek berilganiga 10 kundan ortiq vaqt o‘tgan bo‘lsa;
avtomobil, havo va temir yo‘l chiptalari, shuningdek, aloqa va kommunal xizmatlar uchun;
o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar xizmat ko‘rsatganda;
yakka tartibdagi tadbirkor hamda o‘zini o‘zi band qilgan shaxs tomonidan raqamli platforma (Xolis Paynet) orqali berilgan xarid chekiga;
jismoniy shaxslar shubhali xaridorlar reyestriga kiritilgan bo‘lsa.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–aprel oylarida O‘zbekiston sanoatida ishlab chiqarish hajmi o‘sishda davom etdi. Bu davrda sanoat ishlab chiqarishi tarkibida eng katta ulush ishlab chiqarish sanoati hissasiga to‘g‘ri keldi.
Qayd etilishicha, ishlab chiqarish sanoati hajmi 338,5 trillion so‘mni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 8,5 foizga o‘sgan. Bu ko‘rsatkich mamlakat sanoatidagi asosiy drayver aynan qayta ishlash va tayyor mahsulot ishlab chiqarish sohalari bo‘lib qolayotganini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, tog‘-kon sanoati va ochiq konlarni ishlash sohasida ham ijobiy dinamika saqlanib qoldi. Tarmoq hajmi 27,5 trillion so‘mga yetgan va yillik o‘sish 6,4 foizni tashkil qilgan.
Ma’lumotlarga ko‘ra, elektr energiyasi, gaz, bug‘ bilan ta’minlash va havoni konditsiyalash sohasida ishlab chiqarish hajmi 26,6 trillion so‘mni tashkil etdi. Mazkur yo‘nalishdagi o‘sish sur’ati 3,3 foiz bo‘lgan.
Suv bilan ta’minlash, kanalizatsiya tizimi, chiqindilarni yig‘ish va qayta ishlash sohasida esa 2,1 trillion so‘mlik xizmat va mahsulotlar ishlab chiqarildi. Bu tarmoqda ham 6,4 foizlik o‘sish qayd etildi.
Ertaga dollar tushib, yevro biroz ko‘tariladi
Xorazmda avtobus uchun to‘lovlar to‘liq elektron shaklga o‘tkaziladi
Moody’s xalqaro agentligi O‘zbekistonning kredit reytingini bir pog‘onaga ko‘tardi
-
Jamiyat5 days ago
Bugun ayrim hududlarda havo harorati 44 darajaga yetishi mumkin
-
Siyosat4 days ago
«Endigi vazifa erishilgan kelishuvlarni real loyihalarga aylantirish»
-
Iqtisodiyot4 days agoO‘zbekiston qaysi mamlakatlarga ko‘proq mahsulot sotmoqda?
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev Ozarbayjon elchisini oʻz nihoyasiga yetgan “Mehnat Shufrati” ordeni bilan taqdirladi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda qurilish ishlari hajmi 35 yilda 12 barobar oshdi
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev YeTTB bilan hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlarini belgiladi
-
Dunyodan4 days ago
Buyuk Britaniyadagi siyosiy zilzila: Key Starmer iste’foga chiqish arafasida
-
Jamiyat5 days agoBloger Geydar Aliyev 5 sutkaga qamaldi