Sport
«Oltin to‘p» sari yo‘l. Dembelening mag‘lubiyatlar ortidan kelgan katta g‘alabasi haqida
Bir necha yil oldin Usmon «Oltin to‘p» olishini tasavvur qilish qiyin edi, ammo u «PSJ»da faoliyatini qaytadan qurdi.
Kilian Mbappe dunyo futbolida eng muhim figuraga aylanish uchun «Real»ga o‘tganini yashirmaydi. Umuman, Fransiya chempionati asosiy ligalar soyasida bo‘lgani uchun doim e’tibordan chetda bo‘lar, «PSJ»ning Yevropa maydonlaridagi muvaffaqiyatsizliklari esa jamoa futbolchilarini jiddiy qabul qilishga xalaqit berardi. So‘nggi yulduz Mbappeni ham sotib yuborgach, «PSJ» Luis Enrike boshchiligida butunlay teskari yo‘ldan ketdi va jamoaviy futbolga urg‘u bergan holda ayniqsa, o‘tgan mavsumning ikkinchi yarmida dahshatli o‘yin ko‘rsata boshladi.
Jamoa yulduzlardan tashkil topmasligi mumkin, ammo u g‘alaba qozonarkan, albatta, har bir ijrochi yulduzga aylanadi. «Oltin to‘p»ga nomzodlar ichida «PSJ»ning birato‘la 11 nafar futbolchisi o‘rin olgani ham bu fikrni tasdiqlaydi.
Usmon Dembele mana shu yulduzli tarkib ichida ham alohida ajrab chiqqan, eng sermahsul bo‘libgina qolmay, umuman, bugungi «PSJ»ning yuziga aylangan futbolchi hisoblanadi. Uning g‘olib chiqishi ancha yillardan beri tanigan ko‘pchilik uchun biroz erish tuyulsa-da, Usmonning faoliyatiga, ayniqsa so‘nggi mavsumga chuqurroq qaraganimizda boshqa variant ham bo‘lmaganini ko‘ramiz. «Oltin to‘p» aynan eng katta musobaqada g‘alaba qozongan jamoa a’zosiga berilishi esa to‘g‘ri qaror, zero futbol jamoaviy sport turi hisoblanadi – har qancha zo‘r bo‘lsang ham, jamoaning yuta olmasa, imkoniyating kamayadi.
Bolalik yillari, futbolga kirib kelishi
Masur Usmon Dembele 1997 yilning 15 mayida Fransiya shimolida joylashgan Vernonada dunyoga kelgan. Unda senegal-mavritanlar qoni bor. Otasi Usmon va Fatimata Dembele Yevropaga Mali va Mavritaniyadan ish izlab kelib qolishgan. Kichik Usmon bolaligidan futbolga qiziqqan, uning yoshligi Evre shahri ko‘chalarida to‘p orqasidan yugurib o‘tgan. Kattalar bolakayning qiziqishiga qarshi bo‘lishmaydi va uni sport to‘garagiga olib borishadi.
Dembele futboldagi yo‘lini «Evre» bolalar maktabida boshladi. O‘smirlik yillarida u mini-futbolga qiziqqan, aynan o‘sha paytlarda Usmonning dribling va texnikasi shakllana boshlagandi. U o‘zidan ancha yoshi katta bolalarni ham osonlik bilan aldab o‘tar, o‘shandayoq istiqbolli futbolchi sifatida o‘zini ko‘rsatib ulgurgandi. Usmon 13 yoshida «Renn» akademiyasiga jalb etilishi ajablanarli holat emasdi. Fransiyaning boshqa klublari, jumladan «Gavr» va «Kan» ham uni o‘z akademiyasida ko‘rishni istagan, ammo faqat «Renn»dagilar yosh iste’dodning onasi, ukasi va singillari yashashi uchun uy ham berishga rozi bo‘lgandi.
U 17 yoshida «Renn» o‘rinbosarlari tarkibida yorqin mavsum o‘tkazadi (18 o‘yinda 13 gol) va to‘rtinchi divizionning eng yaxshi futbolchisi deb topiladi.
Keyin esa klub bilan birinchi shartnoma shartlarini uzoq vaqtgacha kelisha olmaydi – u «Benfika»ga o‘tib ketmoqchi bo‘ladi, ammo «Renn» rahbariyati uni qo‘yib yuborishni istamaydi. O‘shanda yosh hujumchi asosiy tarkib bilan mashg‘ulotlardan voz kechadi, ammo liga qoidalariga ko‘ra, fransuz klublari o‘z tarbiyalanuvchilarini rasmiy shartnomasiz ham 20 yoshgacha olib qolishi mumkin edi. Yakunda u «Renn» bilan yangi shartnoma imzolaydi, Fransiya oliy divizionida debyut qiladi hamda kattalar futbolidagi ilk gollarini urishni boshlaydi.
2016 yil bahoriga kelib, ayniqsa, «Nant» bilan o‘yindagi het-trikdan so‘ng u haqida balandroq gapira boshlashadi. Aytishlaricha, «Barselona»ning futbolchiga qiziqishi o‘sha paytlardanoq boshlangan, ammo «Renn» yosh futbolchi uchun qo‘yayotgan narx klub uchun qimmat ko‘ringan. Vaziyatdan Dortmundning «Borussiya» klubi foydalanib qoladi va 15 million yevro evaziga 19 yoshli futbolchini Germaniyaga olib ketadi. Usmon ilk mavsumdayoq uyaltirmaydi – 10 gol va 22 assistni amalga oshiradi.
Bir mavsum uchun 100 million
Lekin shunday mavsumning o‘zi Usmonni deyarli dunyoning eng qimmat futbolchisiga aylantirgani butun futbol olamini karaxt holatga tushirgandi. Albatta, bu yerda boshqa sabablar ham bor edi. 2017 yil yozida kutilmaganda Neymar «Barselona» bilan shartnomada ko‘rsatilgan tovon pulini to‘lab, «PSJ»ga ketib qoladi. Yulduz futbolchisini sotish rejasida bo‘lmagan «Barselona» imkon qadar tezroq o‘z reputatsiyasini tiklashi, qandaydir katta transferni amalga oshirishi talab etilardi. Kataloniyaliklar cho‘ntagiga katta pul tushganini bilgan boshqa klublar, tabiiyki, o‘z futbolchilari uchun «Barselona»dan katta narx so‘ray boshlaydi. Shunda «Barselona» o‘zi oldin ham qiziqqan futbolchisini eslab qoladi.
Deyarli har yili yetakchi futbolchisini sotib, muxlislar hafsalasini pir qila boshlagan Dortmund klubi ham aslida Usmonni sotish haqida o‘ylamayotgandi. Ammo ikki faktor «Borussiya»da boshqa yo‘l qoldirmaydi. «Barselona»dan qiziqish borligi haqida eshitgan Usmon mashg‘ulotlarda qatnashishdan bosh tortadi va o‘zini qo‘yib yuborishni talab qila boshlaydi. Ikkinchidan, «Barselona» juda katta summa – 105 million yevro taklif qilayotgandi.
Bosim ostida
Usmon Ispaniyaga keliboq o‘zini yaxshi tomondan ko‘rsatishni uddalay olmaydi. Aslida buning iloji ham yo‘q edi, shartlar butunlay unga qarshi bo‘lgan. Neymarning ketishidan norozi fanatlarni uning o‘rniga juda katta narxga yosh fransuz kelishi yupata olmasdi. Bundan tashqari, transfer oldidan «Borussiya»dagi ziddiyatlari tufayli matbuotda Usmonning shaxsiyati haqida juda ko‘p salbiy bo‘yoqlardagi xabarlar chiqa boshlagandi. Uning «Benfika»ga o‘tmoqchi bo‘lib, «Renn»da uyushtirgan boykotidan tortib, Usmon tashlab ketgan Dortmunddagi xonasining o‘ta tartibsiz holati ijtimoiy tarmoqlarda aylanadi. Buning ustiga dastlabki mavsumdayoq jarohatlanib to‘rt oyga safdan chiqadi, kelasi mavsumda ham juda ko‘p jarohat oladi.
U maydonga tushgan o‘yinlarda ancha samarali harakatlar qilib, ba’zida chiroyli gollar urib tursa-da, bu uzoq davom etmas, beqarorlik va jarohatlar Usmonning sportchilarga xos bo‘lmagan betartib hayot tarzining oqibati deb hisoblanardi. Futbolchining Dortmunddagi qiliqlari eslanar va Barselonada ham bu o‘zgarmagani ko‘p tilga olinardi, ba’zida mashg‘ulotlarga kelmasdan, turli bag‘onalar qilib uyida simulyator o‘yinlardan bosh ko‘tarmasligi turli manbalar orqali oshkor qilinar va shov-shuvli sarlavhalarga sabab bo‘lardi – Dembele kutilmalarni oqlay olmaydi va kataloniyaliklarning eng foydasiz transferiga aylanadi.
2021 yilda futbolchi boshqa klubga o‘tishi haqidagi mish-mishlar ko‘payadi. «Yuventus», «Chelsi», «Manchester Siti» kabi klublar nomi tilga olinadi. Ayniqsa, manchesterliklar bilan bog‘liq xabarlar ishonarli bo‘lib, Serji Roberto va Dembele o‘rniga «Barselona»ga Kanselu va Bernardu Silva kelishi bot-bot aytiladi. Bu faqat mish-mish darajasida qolib ketadi va 2021/2022 yillar mavsumida Usmon Barselonadagi eng yaxshi davrini o‘tkazadi. La Liganing eng yaxshi assistenti bo‘lgan hujumchi kataloniyaliklar bilan shartnomasini 2024 yilgacha uzaytiradi.
Ammo biroz vaqt o‘tib «PSJ» Dembele bilan qiziqa boshladi. Yakunda, 2023 yil avgustida parijliklar 50 million yevro to‘lab, uni o‘z safiga qo‘shib olishadi. Barselonadagi shartnoma muddati atigi 10 oy qolgani e’tiborga olinsa, juda katta narx to‘langandi.
Bu yerda Usmon ikki yil ichida oddiy, iste’dodli lekin biroz ziddiyatli, qisqacha aytganda Yevropada yana o‘nlab topiladigan vingerdan «Oltin to‘p» sohibigacha bo‘lgan uzoq yo‘lni bosib o‘tdi va xuddi shu sababdan «PSJ»dagi faoliyat yanada chuqurroq e’tiborga arziydi.
«PSJ»dagi burilish
Biz o‘tgan mavsumda «Oltin to‘p» Rodriga berilganini ko‘rgandik, avvalroq Luka Modrichga ham bu sovrin nasib etgan. Ammo gap hujum chizig‘i vakillari haqida borganda, shubhasiz, statistika katta ahamiyat kasb etadi. Juda ko‘p gol va assistlar bo‘lishi shart. Mana shu mantiq bilan fikrlaganda, ikki yil oldin agar Usmon Dembele «Oltin to‘p» olishi haqida birov aytsa, nari borsa uning ustidan kulish mumkin edi. Gollar Usmonning o‘zi uchun ham u qadar ahamiyatli emas, buni ko‘p bora o‘zi tan olgandi.
«Futbol faqat gollardan iborat emas. Men gollarsiz ham xotirjam uxlayman, statistika meni uncha xavotirga solmaydi. Men haqimda tomosha qilish zavq beradigan driblingchi deb gapirishsa, kunning qaysi soatida bo‘lsa ham muxlislar mening raqiblarni qanday aldab o‘tayotganimni ko‘rishni istasa, kifoya», – degandi Dembele 2023 yil noyabrida L’Equipe nashriga bergan intervyusida.
Usmon statistikaga ahamiyat bermaganidek, statistika ham uni «yoqtirmasdi». Hujumchi o‘tgan mavsumgacha o‘z faoliyati davomidagi eng sermahsul mavsum «Renn»dagi ilk mavsumi bo‘lgandi – 12 gol. Ko‘p mavsumlarda uning gollari 10 taga ham yetmagan. «Barselona»da 2018/19 yillar mavsumida 14 gol muallifi bo‘lgan, ammo bu ham faqat liga emas, barcha musobaqalarni qo‘shib hisoblaganda edi.
Birdan hammasi o‘zgarib ketdi. O‘tgan mavsum yarmida «PSJ» shundoq ham juda ko‘p vingerlarga ega bo‘laturib, yana «Napoli»dan Xvicha Kvaratsxeliyani katta pulga sotib olganida, ko‘pchilik hayron qolgandi. Aslida Enrikening o‘z rejasi bor ekan – Dembele «aldamchi to‘qqizlik» pozitsiyasiga o‘tkazildi. Ana shundan so‘ng unda gollar ko‘payib ketdi. Usmon dekabrdan bahorgacha 22 o‘yinda 27 gol urdi, mavsum oxirigacha esa bu sonni 35 tagacha olib chiqdi – «Barselona»dagi olti yillik faoliyatida urgan gollar sonidan atigi 5 ta kam, xolos. Parijliklarning tarixiy kvadrupli va klublar o‘rtasidagi JCh finalchisiga aylanishida aynan Usmon eng muhim rollardan birini bajardi. Nahotki hammasi birgina pozitsiyaning o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘lsa?
Luis Enrike aslida ancha avvalroq, qaysidir shogirdini «aldamchi to‘qqizlik» roliga o‘tkazishini bilardi, faqat aynan kim bo‘lishi boshida murabbiy uchun ham noma’lum bo‘lgan. Ispaniyalik mutaxassis uchun Madridga ketgan Kilian Mbappening o‘rnini yopish masalasi ko‘ndalang turar, ammo uning strategiyasi jamoaga tayanish bo‘lib, bir futbolchi 40 gol urishidan ko‘ra, bir necha to‘purarga ega bo‘lish muhimroq ekanini ko‘p marta takrorlagandi.
Mavsumni Gonsalu Ramush asosiy hujumchi maqomida boshladi, lekin ilk turdayoq jarohat tufayli safdan chiqdi. Randal Kolo Muaniga ishonishni istamagan Enrike bir qator hujumkor yarimhimoyachilardan «aldamchi to‘qqizlik» yasashga kirishdi. Navbati bilan Li Kan In, Marko Asensio va Dezire Due sinovdan o‘tishdi, ammo hech biri yangi rolda tortib ketolmadi. «PSJ» Fransiyada ishonch bilan peshqadamlik qilar, ammo Chempionlar Ligasida hujum chizig‘ida muammolar bor edi.
Mbappe ketgach, klub Dembelega aynan u hujumdagi asosiy futbolchi bo‘lishini aytgan bo‘lsa-da, dastlabki oylar butunlay boshqacha kechayotgandi. Avvaliga Enrike asosiy penalti ijrochisi sifatida uni emas, Vitinyani tayinladi. Bo‘lajak transformatsiya haqida hali hech gap yo‘q, Usmon odatiy o‘ng qanotida tushishda davom etardi. Oktyabr oyida mashg‘ulotga kechga qolgani uchun jazolandi – «Arsenal»ga qarshi Londondagi o‘yinga olib ketilmadi, Enrike bu qarorini «butun mavsumdagi eng yaxshi qarori» deb ataydi.
Noyabrda «Bavariya»ga qarshi o‘yinda esa u hujumda Barkolya bilan juftlikda tushib, yana pand berdi – 60-daqiqadayoq ikkinchi sariq kartochka tufayli maydondan chetlatildi. Chempionatning keyingi ikki uchrashuvida Dembele zaxirada qoldi va 15 dekabrda «Lion»ga qarshi o‘yindagina tarkibga qaytdi. Aynan o‘sha kuni «PSJ» yangi yuzini namoyish etgandi.
Dembele avval ham bir necha marta markaziy hujumda o‘ynagan, «Marsel» va «Sosiyedad»ga qarshi muhim o‘yinlarni eslash mumkin. Ammo u paytda Usmonning roli biroz boshqacha edi – u ko‘proq ortga surilib, Mbappega kengroq zona va erkinlik berish uchun kerak bo‘lgan. Bu safar esa u ikki yonida Li va Due bilan asosiy hujumchiga aylandi. Dembele hisobni ochgan o‘yin 3:1 hisobida g‘alaba bilan tugadi va shu tariqa Parij mashinasi o‘t oldi.
Uyog‘iga boshqa Dembeleni ko‘rdik. «Monako» bo‘ladimi, «Manchester Siti»mi, u tinmasdan gol urar, keyingi 10 uchrashuvda 18 gol – dunyodagi hech bir hujumchi bu tempda sermahsul emasdi. Ilgari Usmonning goli deganda faqat driblingdagi chiroyli yurish yoki uzoq masofadan zarbalarni tasavvur qilsak, endi u har xil, hujumchilarga xos gollar ham ura boshlagandi.
«Ilgari men qanotda o‘ynardim, shuning uchun gol urish qiyin bo‘lgan. Zarba berish uchun raqibning bir necha futbolchisini aldab o‘tishimga to‘g‘ri kelardi. Endi «to‘qqizlik» rolida qarshimda faqat bir nafar himoyachi bo‘ladi yoki umuman ba’zida to‘pga shunchaki oyoq qo‘yishim kifoya», – deb tushuntirgandi u «Brest»ga qarshi o‘yindagi het-trikdan so‘ng.
Jamoaviy monstr
Tabiiyki, bu darajadagi yovvoyi sermahsullik uzoq davom etishi mumkin emasdi, lekin keyingi gollar o‘z muhimligi bilan yanada qadrli. «Liverpul» va «Arsenal»ga qarshi o‘yinlarda Usmon egizak gollar urib, ham taktik intellekti, ham haqiqiy qotil hujumchiga xos yangi fazilatlarini namoyish qilgandi – ortga qaytib raqib pressingidan chiqib ketishga ko‘maklashgan holda avval to‘pni qanotga yetkazib, keyin jarima maydoniga yorib kirgan holatda hujumni yakunlash. Yoki uning finalda uchinchi goldagi harakatini eslash mumkin – to‘pni tovoni bilan Vitinyaga yetkazib, hujumning rivojlanishida asosiy ishtirokchilardan biri bo‘lgandi.
Ayniqsa, Dembelening finaldagi bir nigohi virus shaklida butun internetga tarqaldi – u to‘pni erkin zarba bilan o‘yinga kiritmoqchi bo‘layotgan «Inter» darvozaboniga ko‘zini tikkan holda xuddi startga tayyorlanayotgan poygachidek turardi. Yaqinda Usmonni xudbin va faqat o‘z driblingiga chalkashib yuradigan yengiltak futbolchi sifatida tasavvur qilishga o‘rganib qolganlar uchun bu mutlaqo yangi obraz edi.
«Menimcha, hujumchining ayyorlik qilishga haqqi yo‘q. U doim, ham hujumda, ham himoyada mehnat qilishi, to‘p raqibdan bo‘lgan paytlarda ham o‘chib qolmasligi kerak. Mavsum boshida murabbiy menga sen yoshlarga o‘rnak bo‘lishing kerak, himoya sendan boshlanadi, degan edi. Bu talabga doim amal qildim», degandi Usmon mavsum oxirida France Football nashriga bergan intervyusida.
«Oltin to‘p» sari
Agar «PSJ» klublar o‘rtasidagi jahon chempionatida ham g‘olib chiqqanida, «Oltin to‘p» masalasi ancha avvalroq hal bo‘lgan bo‘lardi. «Chelsi»ga qarshi finalda Dembele va sheriklari yirik hisobda mag‘lubiyatga uchradi, «Oltin to‘p» uchun Usmonning asosiy raqibi Lamin Yamal esa umuman bu musobaqada qatnashmagandi.
Shunday bo‘lsa-da, o‘tgan mavsumda Chempionlar Ligasidan boshqa muhimroq turnir (mundial) bo‘lmagani tufayli, asosiy nomzod sifatida baribir Dembele favorit edi. Axir «Oltin to‘p»ni olishda nafaqat bir futbolchining mavsumdagi darajasi, balki asosiy raqobatchilarining pastroq o‘ynagani ham ahamiyat kasb etadi. Lamin har qancha yorqin o‘yin ko‘rsatgan bo‘lmasin, u va Rafinya to‘p suradigan «Barselona» Chempionlar Ligasi finaliga chiqa olishmadi. Muhammad Saloh haqida ham shu gapni aytish mumkin, u «Liverpul»da ajoyib mavsum o‘tkazgan bo‘lsa-da, klub asosiy turnirni ancha erta tark etdi. Holand va Mbappe umuman sovrinsiz qolishdi, Rodri butun mavsumni davolanish bilan o‘tkazdi, bir yil oldin uchlikdan o‘rin olgan Vinisius va Bellinghem esa o‘sha darajani saqlab qolisholmadi. Albatta, ularning fonida Usmon Dembele ancha yorqin ko‘rinardi. To‘g‘ri, Ashraf Hakimi, Vitinya, Mendesh kabi jamoadoshlari ham «Oltin to‘p» uchun nomzod edi, lekin eng boshidan ular Usmon Dembelening soyasida qolib ketishgandi.
Usmon Dembele «Renn»da hali qaysi oyog‘i asosiy ekanini ham bilmaydigan yigitcha edi. «Borussiya»da ancha ziddiyatli, ammo yorqin yulduzga aylandi. «Barselona»da u beqarorlik timsoli, tartibsiz o‘smir va ishonchni oqlamagan, sarflangan pul ko‘kka sovurilgan futbolchi bo‘lib, faqat oxirgi mavsumlarda biroz ulg‘ayib, asosiy o‘yinchilardan biri bo‘ldi. Parijda esa u dunyoning eng zo‘r futbolchisiga aylandi.
«Oltin to‘p» aniq bir mavsum uchun berilsa-da, baribir, jonli insonlar ovoz berishini hisobga olsak, uzoq yillar yig‘ilib kelgan imij, ko‘rsatkichlar ham katta rol o‘ynab kelgan. Masalan, «Manchester Siti» yarimhimoyachisi Rodri o‘tgan yili «Oltin to‘p»ni olganiga baribir sal bo‘lsa-da, avvalgi yillardagi trebl ham ta’sir ko‘rsatgan. Messi kabi futbolchilar nomzodga aylanishi uchun o‘sha mavsumda to‘p tepib tursa kifoya. Butun futbol jamoatchiligi «Frans futbol»ni Holanddan, Vinisiusdan, Levandovskidan qarzdor deb hisoblaydi. Ko‘pchilik Mbappe kabi iste’dod har yili «Oltin to‘p» olsa ham qarshi emas.
Mana shu shartlar ostida faoliyatining avvalgi 10 yilida hatto biror marta ham nomzodlar safida bo‘lmagan, hatto ko‘pchilik uchun faqat yomon taassurotlar jamlanmasi bo‘lgan Usmon Dembelening g‘olib bo‘lishi sizga nimani anglatadi? Axir u start chizig‘ida yuqorida sanalgan futbolchilar bilan birga turish uyoqda tursin, bir necha qadam orqada, deyarli minusdan boshlagani ham katta voqea emasmi? Faqat qoyil qolish kerak.
Usmon Dembele haqida 10 fakt
1. Futbolchilar orasidagi laqabi – pashsha. Maydon bo‘ylab «uchib yurishi» sababli.
2. Usmon JCh-2018 da g‘oliblik uchun berilgan mukofot pullarini onasi tug‘ilgan qishloqda masjid qurishga sarflagan.
3. Futboldagi asosiy ambidekstr hisoblanadi. Nafaqat oyoqda, balki har ikki qo‘lidan birdek foydalanadi.
4. 2017 yilda eng yaxshi yosh futbolchiga beriladigan Golden Boy sovrini uchun raqobatda faqat Kilian Mbappedan ortda qolib, ikkinchi o‘rinni qo‘lga kiritgan.
5. Dembele FIFA, Fortnite, Call of Duty, NBA 2K kabi turli videoo‘yinlarning mashhur fanati hisoblanadi. Hatto JCh-2018 vaqtida «Vinchester»ni Chempionshipga olib chiqqani bilan maqtangandi.
6. Futbolchining tartib bilan bog‘liq muammolarining yo‘qolishi va o‘yinining yaxshi tomonga o‘zgarishi 2021 yil dekabrida uylangandan so‘ng ro‘y berganini aytishadi. Usmonning rafiqasi Rima Ebdush, Razalae musulmon ayollar brendi asoschisi.
7. 2022 yil sentabrida oilada qizcha dunyoga keldi, ammo nima ism qo‘yishgani noma’lum. Usmon ham, ancha mashhur ayoli ham ijtimoiy tarmoqlarda faol bo‘lishsa-da, oilaviy ma’lumotlarni oshkor qilishmaydi.
8. Usmon «PSJ»da «Barselona»dagi davriga nisbatan 86 o‘yin kamroq maydonga tushgan bo‘lsa-da, ko‘proq gol urgan – 43 marta. «Barselona»dagi gollar soni 40 ta.
9. Dembelening musiqiy tanlovi: «Agar menga motivatsiya kerak bo‘lsa, Drake’dan tortib, Coldplay bo‘lishi mumkin. Ammo doim fransuz ildizimga sodiqman, Ninho, PLK va Saucegod kabi ijrochilarni tanlayman».
10. Usmon «Lids» klubi ashaddiy muxlisi. Hatto Patrik Bemford va Kelvin Fillipsning liboslarini so‘rab olgan.
Ukraina, Uels, Irlandiya va yana besh jamoa turnir bilan xayrlashdi.
26 mart oqshomida Yevropa yashil maydonlarida JCh-2026 saralashi o‘tish bosqichida yarimfinal o‘yinlari bo‘lib o‘tdi. 16 jamoadan sakkiztasi mundial uchun imkoniyat saqlab qolmoqda. 31 mart kuni Italiya, Turkiya, Polsha, Shvetsiya, Chexiya, Daniya, Kosovo va Bosniya jamoalari to‘rt yo‘llanma uchun kurashni davom ettiradi.
Italyanlar finalda Bosniya bilan o‘ynaydi: Tonali va Jyeko qahramon
Italiya – Shimoliy Irlandiya 2:0
Gollar: Tonali, 56 (1:0). Kin, 80 (2:0)
Italiya: Donnarumma, Bastoni (Gatti, 63), Kalafiori, Manchini, Lokatelli, Tonali (Palestra, 83), Barella, Dimarko, Politano (Pizilli, 83), Retegi (Espozito, 63), Kin (Raspadori, 88)
Shimoliy Irlandiya: P. Charlz, Hyum, Makkonvill, Makneyr, Spenser (Magennis, 79), Devlin (Smit, 68), Gelbreyt, Sh. Charlz, Prays (Marshall, 83), Devenni, Donli (Rid, 79)
Ogohlantirish: Bastoni, 58
Uels – Bosniya va Gersegovina 1:1
Gollar: D. Jyeyms, 51 (1:0). Jyeko, 86 (1:1)
Penaltilar seriyasi: Demirovich – (0:0)(darvozabon). Uilson – (1:0). Tabakovich – (1:1). Harris – (2:1). Bashich – (2:2). Jonson – (2:2)(xato). Hojiahmetovich – (2:3). Uilyams – (2:3)(darvozabon). Alaybegovich – (2:4)
Uels: Darlou, Loulor, Rodon, Dasilva, Uilyams, Ampadu, Uilson, J. Jyeyms (Kallen, 56), Jonson, D. Jyeyms (Tomas, 84), Bruks (Harris, 74)
Bosniya va Gersegovina: Vasil, Muharemovich, Katich, Kolashinats (Bashich, 62), Dedich (Gigovich, 112), Tahirovich (Alaybegovich, 62), Shunich (Tabakovich, 78), Memich (Burnich, 74), Bayraktarevich, Demirovich, Jyeko (Hojiahmetovich, 91)
Ogohlantirishlar: Kallen, 70 – Memich, 5. Demirovich, 37. Kolashinats, 39
Italiya Shimoliy Irlandiya to‘sig‘idan o‘tdi – 2:0. Lekin o‘yin mezbonlar uchun oson kechmadi. Faqat 56-daqiqaga kelib Sandro Tonalining uzoq masofadan to‘pni to‘xtatmasdan yo‘llagan zarbasi amalda o‘yin taqdirini hal qildi. U 80-daqiqada Moyze Kin urgan ikkinchi golda ham asosiy ishni bajardi.
Italyanlar o‘yin davomida jami 19 zarba berishdi (Shimoliy Irlandiyada beshta) va haqli g‘alabaga erishdi. Ikkinchi gol ham vaqtida urildi va muxlislar asabiy yakundan qutulib qolishdi. Italiya bu safargi saralashda yoki g‘alaba qozonmoqda (yetti marta), yoki yutqazmoqda (ikki marta Norvegiyaga).
Bosniya esa Uels maydonidagi o‘yinda kambek amalga oshirib, penaltilar seriyasida final yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi – 1:1 (4:2). Uelsliklar butun ikkinchi bo‘lim davomida hisobda oldinda borishdi: Deniel Jyeymsning ikkinchi bo‘lim boshida kutilmaganda 25 metr masofadan yo‘llagan zarbasi mezbonlarga g‘alabani kafolatlashi mumkin edi – bu vaziyatda kiper Nikola Vasil to‘pni yaqin burchagidan o‘tkazib yubordi. Bosniyaliklar deyarli vaziyatlar yaratishmadi, ammo so‘nggi daqiqalarda hisobni tenglashtirishga erishishdi – 40 yosh arafasida ham qarilikni tan olmayotgan Jyeko o‘z uslubida bosh bilan gol urib, jamoalarni qo‘shimcha bo‘limlarga olib o‘tdi.
Jyeko 91-daqiqada almashtirildi – bosniyaliklar usiz ham qo‘shimcha bo‘limlarda durangni saqlab qolishni va penaltilar seriyasida g‘alaba qozonishni uddalashdi. Uels futbolchilari qatorasiga ikki bor xato qilishdi: avvaliga Brennan Jonsonning zarbasidan keyin to‘p to‘sin yuqorisidan o‘tib ketdi, keyin esa Vasil Neko Uilyams yo‘llagan zarba yo‘nalishini topa oldi. Bosniyada esa birinchi zarbani Ermedin Demirovich ura olmagandi, lekin undan keyin nuqtaga yaqinlashgan jamoadoshlari xatosiz harakat qilishdi.
Final: Italiya va Bosniya, Zenitse
Turkiyada kamtarona, Kosovoda – megayorqin g‘alaba
Turkiya – Ruminiya 1:0
Gollar: Ferdi Kadio‘g‘li, 53 (1:0)
Turkiya: Ugurjan Chaqir, Oqoydin, Abdulkarim Bardakchi, Ferdi Kadio‘g‘li, Mert Muldur, Hoqon Chalxono‘g‘li (O‘zan Qoboq, 90), Ismail Yuksek, Arda Guler (Irfan Qahvachi, 90), Kenan Yildiz, Barish Yilmaz (O‘rxun Ko‘kchi, 78), Karim Oqturko‘g‘li
Ruminiya: Radu, Dregushin, Burke, Banku, Ratsyu, Marin (Tenase, 66), Dragomir, Xaji (Stanchu, 71), Mixeyle (Bayaram, 88), Man, Birlidja (Mikulesku, 88)
Ogohlantirishlar: Irfan Qahvachi, 90. Karim Oqturko‘g‘li, 90 – Dragomir, 18
Slovakiya – Kosovo 3:4
Gollar: Valent, 6 (1:0). Xo‘ja, 21 (1:1). Garaslin, 45 (2:1). Asllani, 47 (2:2). Musliya, 60 (2:3). Xayrizi, 72 (2:4). Strelets, 90+4 (3:4)
Slovakiya: Dubravka, Vavro, Obert, Valent, Duda (Benesh, 83), Lobotka, Gansko, Bero (Mraz, 90), Garaslin (Tupta, 83), Sauer (Suslov, 45), Strelets
Kosovo: Murich, Dellova, Xayrizi, Haydari, Gallapeni, Voyvoda, Rejbechay, Musliya (Xadirgonay, 90), Xo‘ja (Emerlahu, 90), Asllani (Zabergya, 73), Murichi (Rrahmani, 90)
Ogohlantirishlar: Vavro, 89. Valent, 90 – Xayrizi, 14. Dellova, 25. Xo‘ja, 51
Turkiya Ruminiya to‘sig‘idan o‘tdi – 1:0. Mezbonlar faqat ikkinchi bo‘limda pozitsion hujum orqali raqib mudofaasini buzib o‘ta olishdi: 53-daqiqada Arda Guler to‘pni jarima maydoniga yetkazib berdi, qanot himoyachisi Ferdi Kadio‘g‘li to‘pni o‘ziga bo‘ysundirdi va uni ruminlar darvozabonining yonidan o‘tkaza oldi.
Ruminlar standart vaziyatlar va qarshi hujumlar orqali javob qaytarishga urindi. Ammo Turkiya haqli ravishda g‘alabaga erishdi – mehmonlarda hisob 0:1 holatida yaqqol vaziyatlar yuzaga kelmadi.
Kosovo esa Slovakiyadan kuchliroq chiqdi – 4:3. Bu kunning eng yorqin o‘yini bo‘ldi. Tomonlar o‘yinni quvlashmachoqqa aylantirishdi. Slovaklar safida 6-daqiqadayoq Martin Valent gol urgandi. Kosovoliklar safida Veldin Xo‘ja javob qaytardi. Va slovaklar baribir tanaffusga hisobda oldinda borgan holda yo‘l olishdi: Lukash Garaslin jarima zarbasidan ikkinchi golni urdi.
Tanaffusdan keyin esa kosovoliklar mezbonlar darvozasini uch bor ishg‘ol etishdi. Florent Musliya ham jarima zarbasini golga aylantirdi. O‘yin taqdiri Fisnik Asslani va Kreshnik Xayrizining gollaridan keyin hal bo‘ldi. 94-daqiqada David Strelets tomonidan urilgan gol slovaklarni qutqarib qololmadi.
Final: Kosovo – Tursiya, Prishtine
Yokeresh shvedlarni, Levandovski Polshani finalga olib chiqdi
Ukraina – Shvetsiya 1:3
Gollar: Yokeresh, 6 (0:1). Yokeresh, 51 (0:2). Yokeresh, 73 – penalti (0:3). Ponomarenko, 90 (1:3)
Ukraina: Trubin, Bondar, Zabarniy, Mikolenko, Timchik, Kalyujniy (Ocheretko, 60), Sudakov (Ponomarenko, 77), Yarmolyuk (Shaparenko, 85), Zubkov (Gutsulyak, 60), Tsigankov, Vanat (Yaremchuk, 60)
Shvetsiya: Nordfeldt, Xin (Starfelt, 37), Lindelyof, Lagerbilke, Chelstrem, Ayyari (Svensson, 77), Gudmundsson (Bergvall, 77), Yuhansson, Nyugren, Elanga (Svanberg, 90+4), Yokeresh
Ogohlantirishlar: Timchik, 56. Trubin, 71 – Nordfeldt, 75
Polsha – Albaniya 2:1
Gollar: Xo‘ja, 42 (0:1). Levandovski, 63 (1:1). Zelinski, 73 (2:1)
Polsha: Grabara, Bednarek, Kivyor, Kendzera (Sviderski, 62), Zelinski (Moder, 82), Shimanski, Skuras, Kesh, Kaminski (Pirka, 90+2), Rozga (Petushevski, 46), Levandovski (Slish, 90+2)
Albaniya: Strakosha, Ayyeti (Ismayli, 18), Jimsiti, Mitay, Hyusay, Aslani, Shehu, Lyachi (Muchi, 82), Xo‘ja (Pilios, 68), Uzuni, Bayrami (Broyya, 68)
Ogohlantirishlar: Levandovski, 87. Sviderski, 90 – Mitay, 34. Hyusay, 79. Aslani, 88
Shvetsiya Ukrainaga qarshi o‘yinda jiddiy muammoga duch kelmadi – 3:1. Nominal mehmonlar o‘yinning atigi 32 foiz qismida to‘pga egalik qilganiga qaramay, Viktor Yokereshning het-trigi evaziga finalga chiqdi.
Shvedlar 6-daqiqadayoq hisobni ochishdi: Yokeresh Benyamin Nyugrenning chap qanotdan bergan uzatmasini darvoza to‘riga to‘g‘rilab yubordi. «Arsenal» hujumchisi shu kuni vaziyatlardan foydalanish bo‘yicha ideal ko‘rsatkich qayd etdi: ikkinchi bo‘limda Yokeresh darvozabon tomonidan berilgan uzatmadan foydalanib ikkinchi golni urdi, keyinroq penaltini aniq ijro etib, hisobni yirik ko‘rinishga keltirdi. Uchta zarba va uchta gol.
Ukrainlar to‘pga egalik qilishdi, ammo chinakamiga xavfli vaziyatlarga ega bo‘lishmadi. Matvey Ponomarenkoning 90-daqiqada urgan goli esa amalda hech narsaga ta’sir ko‘rsatmadi. Ukrainlar qatorasiga beshinchi jahon chempionatini o‘tkazib yuboradi, jamoa mundialda birinchi va oxirgi bor 2006 yilda qatnashgan va chorakfinalgacha yetib borgandi.
Yokeresh saralashning guruh bosqichini juda kuchsiz o‘tkazib, birorta gol urolmagandi, jamoasi esa atigi ikki ochko bilan oxirgi o‘rinda qolib ketgandi. Ammo Millatlar ligasi turniri reytingi evaziga o‘tish bosqichiga yo‘l olgan skandinavlarda endi yaxshi imkoniyat hosil bo‘ldi.
Polsha Albaniyaga qarshi o‘yinda kambek amalga oshirdi – 2:1. O‘yinda muxlislar ikki xil bo‘limga guvoh bo‘lishdi. Birinchisida polyaklarning ishi yurishmadi, qolaversa, jamoa yetakchilaridan biri Yan Bednarek golga sababchi bo‘ldi: u to‘pni qabul qilishda sustkashlikka yo‘l qo‘ydi va Arber Xo‘ja bundan foydalanib, darvozabonni ham aldab o‘tdi va bo‘sh darvozani ishg‘ol etdi.
Polyaklar ikkinchi bo‘limda o‘ziga kelishdi. 63-daqiqada Robert Levandovski boshda yo‘llagan zarbasi bilan muvozanatni tikladi, o‘n daqiqa o‘tib Petr Zelinski o‘z uslubida jarima maydoni tashqarisidan kuchli zarba berdi – 2:1. Polsha qatorasiga beshinchi o‘yinda yutqazmayapti va finalga chiqmoqda.
Final: Shvetsiya – Polsha, Stokholm.
Daniyada oson g‘alaba, chexlar ham o‘yin oxirida qutulib qoldi
Daniya – Shimoliy Makedoniya 4:0
Gollar: Damsgor, 49 (1:0). Isaksen, 58 (2:0). Isaksen, 59 (3:0). Norgar, 75 (4:0)
Daniya: Hermansen, Nelsson, Norgar (Provstgor, 86), Mele, Ba (Hoysberg, 81), Yulmann, Heyberg, Froholdt, Damsgor (Narti, 86), Isaksen (Eriksen, 73), Hoylund (Heg, 81)
Shimoliy Makedoniya: Dimitriyevski, Zaykov, Musliu, Errera, Stoychevski, Elmas, Atanasov (Alimi, 64), Bardi, Churlinov (Doriyev, 64), Kamili (Miovski, 64), Rastoder (Musovski, 77)
Ogohlantirishlar: Elmas, 72. Bardi, 86
Chexiya – Irlandiya 2:2
Gollar: Perrott, 19 – penalti (0:1). Kovarj, 23 – avtogol (0:2). Shik, 27 – penalti (1:2). Kreychi, 86 (2:2)
Penaltilar seriyasi: Perrott – (0:1). Kreychi – (1:1). Ida – (1:2). Souchek – (2:2). Breydi – (2:3). Xitil – (2:3) (darvozabon). Azaz – (2:3)(darvozabon). Shik – (3:3). Braun – (3:3) (darvozabon). Kliment – (4:3)
Chexiya: Kovarj, Granach, Kreychi, Xolesh (Xaloupek, 46), Darida (Souchek, 46), Provod, Yurasek (Karabets, 82), Tsoufal (Sadilek, 82), Shuls (Kliment, 103), Shik, Xori (Xitil, 73)
Irlandiya: Kelleher, Kollinz, O`Shi, O`Brayyen, Molumbi (Smodich, 115, Veyl, 120+1), Teylor (Breydi, 68), Menning (Braun, 68), Koulman (Dann, 96), Finn Azaz, Ogbene (Ida, 96), Perrott
Ogohlantirishlar: Granach, 90 – Teylor, 21. Menning, 26
Daniya Shimoliy Makedoniyani taslim qilishi uchun 10 daqiqa yetarli bo‘ldi. Mezbonlar ikkinchi bo‘limni shiddatli bosim bilan boshlashdi va 49-daqiqada Mikkel Damsgor hisobni ochdi. 58-daqiqada aynan uning uzatmasidan Gustavo Isaksen ikkinchi golni urdi, 59-daqiqada esa «Latsio» hujumchisi dublni rasmiylashtirdi. Biroz o‘tib Kristian Norgar yakuniy hisobni o‘rnatdi – 4:0.
Daniyaliklar uchun bu so‘nggi uch o‘yindagi ilk g‘alaba bo‘ldi. Jamoa guruh bosqichining so‘nggi turlarida qoqilgandi: avvaliga Belarus bilan kutilmaganda durang qayd etilgan (2:2), so‘nggi turda esa hal qiluvchi o‘yinda Shotlandiyaga mag‘lub bo‘lgandi (2:4).
Chexiya esa Irlandiya bilan o‘yinda burilish yasadi va penaltilar seriyasida g‘alabaga erishdi – 2:2 (4:3). Holbuki jamoa birinchi bo‘lim o‘rtalarida 0:2 hisobida ortda borayotgandi.
Jamoalar birinchi bo‘limda yetti daqiqa ichida uchta gol urishdi. 19-daqiqada Troy Perrott o‘zi ishlagan penaltini aniq ijro etdi, 24-daqiqada avvaliga chexlar himoyachisi Vladimir Tsoufal orqali to‘p to‘singa bordi, keyin esa darvozabon Matey Kovarjga tekkan holda darvoza to‘riga kirib ketdi.
Chexlar tezda hisobni qisqartirishdi – Patrik Shik ham penaltini benuqson ijro etdi, so‘nggi daqiqalarda esa o‘yin overtaymlarga olib o‘tildi: Ladislav Kreychi burchak zarbasidan keyin gol urdi. Bu gol ham Edin Jyekoniki kabi 86-daqiqada urildi va bu o‘yinda ham qo‘shimcha bo‘limlarda hisob o‘zgarmasdan, g‘olib penaltilar seriyasi orqali aniqlandi. Seriyada esa Kovarj Finn Azaz va Alan Braunning markazga yo‘llagan zarbalarini qaytardi.
Final: Chexiya – Daniya, Praga.
O‘tish bosqichi finalidagi juftliklar:
Shvetsiya — Polsha
Chexiya — Daniya
Kosovo — Turkiya
Bosniya — Italiya
31 mart kuni bo‘lib o‘tadigan bu o‘yinlardan keyin g‘oliblar to‘g‘ridan to‘g‘ri jahon chempionatiga yo‘l olishadi.
Prezidentning yangi qaroriga ko‘ra, O‘zbekistonda sport sohasini moliyalashtirish tizimi takomillashtirilib, unga tadbirkorlik sub’yektlarini keng jalb qilish mexanizmlari yo‘lga qo‘yiladi.
Qayd etilishicha, “Sport sohasini moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va sohaga tadbirkorlik sub’yektlarini jalb qilishni kengaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaror (PQ–107-son, 2026 yil 24 mart) bilan sohada zamonaviy moliyalashtirish mexanizmlarini joriy etish, muqobil manbalarni kengaytirish hamda ajratilayotgan mablag‘lar samaradorligini oshirish asosiy vazifalardan etib belgilandi.
Hujjatga muvofiq, Sport vazirligi huzurida Sport sohasida tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi tashkil etiladi. Mazkur jamg‘arma orqali sohada yangi loyihalarni moliyalashtirish va qo‘llab-quvvatlash ko‘zda tutilgan.
2026 yil 1 apreldan boshlab qator yangi tartiblar kuchga kiradi. Jumladan, sport federatsiyalari (uyushmalari) faoliyati bilan bog‘liq yillik xarajatlarning kamida 20 foizi miqdorida homiylik mablag‘i kiritgan tadbirkorlar ularning ijro organlariga kiritilishi mumkin bo‘ladi.
Shuningdek, professional futbol klublari faoliyati bilan bog‘liq yillik xarajatlarning kamida 20 foizi miqdorida homiylik mablag‘ini ta’minlagan tadbirkor yoki tadbirkorlar guruhiga mazkur klubni ishonchli boshqaruvga berish amaliyoti joriy etiladi. Bu esa klublarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash va boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Bundan tashqari, 2026 yil 1 apreldan 2029 yil 1 aprelga qadar Superliga va Proligada ishtirok etuvchi futbol klublari futbolchilari jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini to‘lashdan ozod qilinadi. Ular uchun ijtimoiy soliq stavkasi esa 1 foiz miqdorida belgilanadi.
Mazkur o‘zgarishlar sport sohasiga xususiy sektorni keng jalb qilish, investitsiyalarni oshirish hamda futbol klublarining raqobatbardoshligini kuchaytirishga xizmat qiladi.
Xalqaro olimpiya qo‘mitasi (XOQ) «Olimpiya sport turlarida ayollar toifasini himoya qilish bo‘yicha yangi siyosat» doirasida transgenderlarni ayollar musobaqalariga qo‘ymaydi. XOQ biologik jinsni SRY geni uchun bir martalik test yordamida aniqlashni rejalashtirmoqda. Yangi qoidalar 2028 yilda Los-Anjyeles Olimpiadasidan boshlab amal qiladi.
Jinsiy toifasini o‘zgartirgan og‘ir atletikachi Lorel Xabbard
«Olimpiya o‘yinlari va XOQ tomonidan tashkil etiladigan boshqa har qanday musobaqalarda ayollar toifasidagi tadbirlarga, shu jumladan individual va jamoaviy sport turlariga endi faqat SRY (Sex-determining Region Y) geni bo‘yicha bir martalik test asosida aniqlangan biologik ayollar qo‘yiladi», deyiladi XOQ bayonotida. Bu haqda BBC xabar berdi.
XOQ ilmiy tadqiqotlarga asoslanib, SRY geni mavjudligini sportchining erkak jinsiy rivojlanishini boshdan kechirganligi dalili deb hisoblaydi. Ushbu genni so‘lak yoki qon namunasi yordamida tekshirish mumkin, deyiladi qo‘mita bayonotida.
Agar test salbiy natija ko‘rsatsa, sportchi ayollar musobaqalarida qatnashish huquqini umrbod qo‘lga kiritadi. XOQ bir nechta istisnolarga yo‘l qo‘yadi, masalan, agar sportchida androgenlarga to‘liq sezuvchanlik sindromi tashxisi qo‘yilgan bo‘lsa.
Testdan ijobiy natija olgan sportchilar boshqa toifalarga kiritiladi: erkaklar, aralash (lekin ular faqat erkaklar sifatida chiqishi mumkin) va jinsi bo‘yicha tasniflanmaydigan sportchilar.
Yangi qoidalar 2028 yilda Los-Anjyelesda (AQSh) bo‘lib o‘tadigan Olimpiadadan boshlab amal qiladi. Ko‘ngilochar va ommaviy tadbirlarga tatbiq etilmaydi.
AQShda 2025 yil fevral oyidan boshlab transgender sportchilarning ayollar musobaqalarida ishtirok etishi taqiqlandi. Bu Donald Trampning XOQ darajasida ham taqiqqa erishishga va’da bergan birinchi farmonlaridan biri edi.
XOQ fikricha, transgender sportchilarning ayollar musobaqalarida ishtirok etishini taqiqlash «ayollar toifasida adolat, xavfsizlik va halollikni himoya qiladi».
XOQ ichidagi maxsus ishchi guruh ilmiy tadqiqotlarni o‘rganib chiqib, «erkak jinsi kuch, quvvat yoki chidamlilik muhim bo‘lgan barcha musobaqalar va tadbirlarda ustunlik beradi», degan «yakdil xulosaga» keldi. Bundan tashqari, guruh qaror qabul qilishda sportchilarning o‘zi bilan ham onlayn, ham kengaytirilgan intervyular doirasida so‘rov o‘tkazdi.
Endi yangi qoidalarni alohida sport federatsiyalari va milliy olimpiya qo‘mitalari qabul qilishi kerak.
Olimpiadada transgenderlar ko‘pmi?
Associated Press nashriga ko‘ra, qancha transgender ayol Olimpiada darajasidagi sport musobaqalarida ishtirok etgani aniq emas. Parij-2024 Olimpiadasida tug‘ilganida jinsi erkak deb belgilangan birorta transgender sportchi yo‘q edi.
2021 yilda Tokioda bo‘lib o‘tgan musobaqada 35 yoshida jinsiy toifasini o‘zgartirgan yangi zelandiyalik og‘ir atletikachi Lorel Xabbard ishtirok etdi. U medal qo‘lga kirita olmadi.
Olimpiya darajasidagi sportchilar soni kam bo‘lishiga qaramay, ularni ayollar musobaqalariga qo‘yish masalasi bir necha yillardan beri qizg‘in bahslarga sabab bo‘lmoqda.
XOQ yondashuvi tarafdorlarining fikricha, genetik test eng adolatli yechimdir (ba’zi federatsiyalarda qabul qilingan testosteron testidan farqli o‘laroq). Muxoliflarning fikricha, hatto bunday sinov ham noto‘g‘ri natijalar xavfi yuqori bo‘lgan invaziv protseduradir.
Yaqinda British Journal of Spors Medicine jurnalida bir guruh olimlar jinsiy mansublikni tekshirishni «orqaga qadam tashlash va zararli anaxronizm» deb atadi. Ularning fikricha, majburiy test o‘tkazish inson huquqlarini buzadi va sportchilarni stigmatizatsiya qilishi, shuningdek, psixologik muammolarga olib kelishi mumkin.
XOQ 1980-yillarda allaqachon SRY geni testini qo‘llagan, ammo noto‘g‘ri ijobiy natijalar tufayli 1990-yillarda undan voz kechgan edi.
O‘zbekiston milliy jamoasi bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Toshkentda bo‘lib o‘tadigan FIFA Series xalqaro turniridan oldin o‘z fikrlari bilan o‘rtoqlashdi.
27-30 mart kunlari O‘zbekiston ushbu o‘rtoqlik turniriga mezbonlik qiladi va milliy jamoa Gabon (27 mart) va Venesuelaga (30 mart) qarshi maydonga tushadi.
Milliy jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro 26 mart kuni jurnalistlarning savollariga javob berdi.
– Biz har doim kuchli jamoalarga qarshi o‘ynashga harakat qilamiz. FIFA bizga bu imkoniyatni berdi va biz har qanday raqibga qarshi o‘ynashdan mamnunmiz.
– Ko‘proq o‘rtoqlik o‘yinlari o‘tkazishni rejalashtirmoqdamiz, biri Kanada, ikkinchisi AQSh hududida bo‘ladi. Biz turli mamlakatlarning turli darajadagi jamoalari bilan o‘ynashni xohlaymiz. Chunki Jahon chempionati butunlay boshqacha darajada bo‘ladi. Portugaliya va Kolumbiya turnirning eng kuchli jamoalari qatorida. Shuning uchun biz tayyor bo‘lishimiz kerak. Agar kimdir Jahon chempionati oson bo‘ladi, deb o‘ylasa adashadi.
– Gabonning yorqin yulduzlari (Obameyang, Lemina) Toshkentga kelmadi? Men jamoamni tayyorlayman va raqib haqida o‘ylamayman. Biz ularning qanday o‘ynashini o‘rganib chiqdik va so‘nggi o‘yinlarini tomosha qildik.
– Kelgusi ikki o‘yinda barchaga o‘ynash imkoniyatini berishga harakat qilaman. Bunday o‘yinlarda futbolchilarni kuzatish va ularni tushunish muhim va umid qilamanki, vaziyat bunga imkon beradi.
– O‘rtoqlik o‘yinlari bo‘lsa ham, biz bor kuchimizni sarflashga va g‘alaba qozonishga harakat qilamiz. Biz futbolchilarni sinab ko‘rishni va yaxshiroq tushunishni xohlaymiz.
– Jarohat olgan Abbos Fayzullayev va Jaloliddin Masharipov ahvoli? Abbosni [Fayzullayevni] yo‘qotdik, men kelganimdan beri u ko‘p jarohat olyapti. Shunga o‘xshash muammolarga duch kelgan yana ikki yoki uch futbolchi bor va biz yechim topish uchun ko‘proq ishlashimiz kerak. Rostini aytsam, ular Jahon chempionatida o‘ynay oladimi yoki yo‘qmi, bilmayman. Biz ularning turnirning bir qismi bo‘lishi uchun qo‘limizdan kelgan barcha ishni qilyapmiz.
– Hozir milliy jamoaga chaqiruv olish huquqiga ega bo‘lgan futbolchilarning kengaytirilgan ro‘yxati 55 nafar o‘yinchidan iborat. Lekin agar mavsum davomida kimdir yaxshi o‘yin ko‘rsatayotganini ko‘rsam, biz ro‘yxatni kengaytirishimiz mumkin.
– Hammani kuzatib borishga va ular bilan muloqot qilishga harakat qilaman, hatto birga bo‘lmaganimizda ham. Biz ularga qo‘ng‘iroq qilamiz, aloqada bo‘lamiz, chunki biz ularni kuzatib turganimizni his qilishi muhim.
– Eron chempionatida o‘ynagan futbolchilar bilan bog‘liq vaziyat? Bu yana bir muammo – juda jiddiy muammo. Futbolchilar shoshilinch ravishda ketishga majbur bo‘ldi. Biz ularga yordam berishga harakat qilmoqdamiz: ularni o‘z markazimizda fitnes murabbiyi bilan mashq qildiryapmiz va FIFA bilan ularga milliy ligamizda o‘ynashga ruxsat berish imkoniyatini muhokama qildik. Umid qilamanki, FIFA ushbu turnirdan keyin qaror qabul qiladi, chunki shunchaki mashq qilib, o‘ynamay yurish yaxshi emas.
– Jahon chempionatidagi qarorgoh sifatida Atlanta shahrini tanladik, chunki FIFA bizga ma’lum shartlarni — mehmonxonalar va infratuzilmani taklif qildi. Bunga sabab – birinchi o‘yinni Mexiko shahrida, ikkinchisini Hyustonda va uchinchisini Atlantada o‘tkazamiz va umid qilamanki, biz keyingi bosqichga chiqsak, yana Atlanta shahrida o‘ynash imkoniyati bor. Bundan tashqari, Atlantadagi mashg‘ulot markazi men ko‘rgan eng yaxshilaridan biri. Mehmonxona ham yaxshi — unda futbolchilarning tiklanishi uchun barcha zarur sharoitlar mavjud.
– Milliy chempionat futbolchilarining jismoniy tayyorgarligi? Agar futbolchilar Yevropada o‘ynasa, bu ularning yaxshi darajada ekanini anglatadi. Bizning ligamizdagi muammo shundaki, o‘yinlarning tempi har doim ham yuqori darajada emas. Mahalliy futbolchilarning jismoniy holati ba’zan juda yaxshi bo‘lmaydi.
– Ramazon oyi bo‘lgani, o‘yinlar ko‘p bo‘lgani va ularning darajasi yuqori bo‘lmaganini bilaman. Men futbolchilarni doim olg‘a undayman, chunki agar ular boshqalar bilan teng darajada bo‘lishni istasa, 100 foiz bunga harakat qilishi kerak. Rostini aytsam, bu meni juda tashvishga solmoqda. Jismoniy tayyorgarlik biz uchun eng muhimi. Musobaqadan oldin bizda atigi ikki yoki uch hafta vaqt bo‘ladi va jiddiy tayyorgarlik uchun deyarli vaqt yo‘q. Shuning uchun men yanvar oyida bu holatni yaxshilashimiz kerakligini aytgan edim. Men futbolchilarning jismoniy holatidan xavotirdaman.
Yil boshida «Bunyodkor», «Nasaf», «Buxoro» va boshqa bir qancha klublar davlat kompaniyalari homiyligidan ajralgan edi. Endi Superliga klublari markazlashgan tarzda moliyalashtirilishi mumkin.
2026 yilgi futbol mavsumidan boshlab, Superliga klublari markazlashtirilgan tarzda moliyalashtirilishi mumkin. Bu haqda Kun.uz manbasi ma’lumot berdi.
O‘zbekiston futbol assotsiatsiyasi (O‘FA), Milliy olimpiya qo‘mitasi (MOQ) va Sport vazirligi tomonidan professional futbol klublarining moliyalashtirilishini takomillashtirish borasida loyiha ishlab chiqilgan bo‘lib, unga ko‘ra 2026 yilda Superliga klublariga davlat tomonidan bir xil – 35 milliard so‘mdan yillik smetasi tasdiqlanishi belgilangan. Shuningdek, xususiy kompaniya va homiylarga professional futbol klublariga homiylik qilish bo‘yicha imtiyoz berilishi kutilmoqda. Hozircha ushbu tizim mexanizmi va qarorning qachon qabul qilinishi noma’lum.
Avvalroq, bir qator yirik davlat kompaniyalari futbol klublarini moliyalashtirishni to‘xtatgan edi. Masalan, «O‘zbekneftgaz» davlat kompaniyasi yil boshida «Bunyodkor», «Nasaf» va «Buxoro» klublariga homiylik qilishdan voz kechdi. Shuningdek, bir qator boshqa klublar ham davlat kompaniyalari homiyligidan ajraldi. Oqibatda, «Bunyodkor», «Dinamo» va «Surxon» kabi klublarda moliyaviy muammolar kuzatilayotgani haqida xabarlar tarqaldi.
Futbol klublarini markazlashgan tarzda moliyalashtirish mexanizmi dunyo futbolida bor gap. Masalan, Saudiya Arabistoni professional ligasida futbol klublarini boshqarish va moliyalashtirish qisman markazlashgan tarzda amalga oshiriladi. 2023 yilda sport islohotlari doirasida Davlat investitsiya jamg‘armasi (PIF) to‘rtta yetakchi klub – «Al-Nasr», «Al-Hilol», «Al-Ahliy» va «Al-Ittihod» nazorat ulushlarini (taxminan 75%) qo‘lga kiritdi. Parallel ravishda, liganing boshqa jamoalari yirik davlat va yarim davlat kompaniyalariga (masalan, neft-gaz, transport va sanoat) biriktirildi, bu esa ko‘pchilik klublar davlat bilan bog‘liq tuzilmalardan mablag‘ oladigan tizimni shakllantirdi.
O‘zbekiston va Tojikiston prezidentlari Buxoroga tashrif buyurishdi
O‘zbekiston fuqarolari AQShdagi mavsumiy ishlarga jalb etilishi mumkin
O‘zbekiston iqtisodiy erkinlik indeksida yuqoriladi
-
Siyosat4 days agoIslom bank ishi anʼanaviy foizlarga asoslangan modellardan nimasi bilan farq qiladi?
-
Jamiyat3 days agoO‘zbekistonda taksichilarni aldashning yangi firibgarlik usuli fosh etildi
-
Turk dunyosi3 days agoBuyuk Britaniya Tashqi ishlar vazirligi Gretsiya, Turkiya, Kipr va Dubayga sayohatlar haqidagi soʻnggi maʼlumotlarni eʼlon qildi
-
Dunyodan3 days ago
Prezident Tramp Eronga Hormuz boʻgʻozini ochish uchun 48 soat vaqt berdi
-
Dunyodan2 days ago
Eron tarixidagi eng katta banknotalar muomalaga chiqariladi
-
Jamiyat2 days ago
O‘zbekistonliklar qaysi mamlakatlarga eng ko‘p safar qilmoqda (top-10)
-
Jamiyat4 days ago
Namanganda yirik turistik majmua qurilishi boshlandi
-
Dunyodan4 days ago
Hormuzdan tashqaridagi yirik neft yo‘llari ham xavf ostida.