Iqtisodiyot
Xitoyning dollardan voz kechishi tezlashdi. Qanday qilib?
Rasmiy Pekin yuanni «voyaga yetgan» deb hisoblashni boshladi, deb yozadi The Economist. Bu bir qator omillar bilan xarakterlanadi. Xususan, Xitoy savdosining 30 foizi, transchegaraviy tushumlarning 50 foizi yuanda amalga oshirila boshlangan. Shuningdek, raqamli yuan, QR kod orqali to‘lovlar va SWIFT’ga o‘xshash CIPS orqali dollar tizimidan foydalanmasdan turib ham tranzaksiyalarni amalga oshirish imkoniyati yaratilgan.
Donald Trampning radikal savdo siyosati, budjet tanqisligi va AQSh Markaziy banki – Federal rezerv mustaqilligiga tahdid solinayotgani fonida dollar jiddiy zaiflashishi mumkin. Joriy yil boshidan beri AQSh valutasi o‘z savdo vaznini 7 foizga kamaytirdi, bu 1973 yildan beri qayd etilgan eng yomon ko‘rsatkich.
The Economist’ning yozishicha, Xitoy rahbariyati yuqoridagi holatdan katta imkoniyat sifatida foydalanmoqchi. Yuan Trampning qayta prezidentlikka kelganidan keyin o‘zining eng yuqori darajasiga yetgan. Tashqi investorlarda ham Xitoy valutasiga nisbatan qiziqish oshib boryapti. Ko‘plab hukumatlar dollarga alternativ izlashni boshlashgan.
Xitoyning yuanni xalqaro miqyosda ommalashtirish istagi ham yangilik emas. Mamlakat bunga ilk bor 2009 yilda urinib ko‘rgan va kapital nazoratlarini qisman yumshatgandi. Ammo 2015 yildagi fond bozori inqirozi va valuta qadrsizlanishidan so‘ng, pul oqimi mamlakatdan chiqib ketdi. Shundan so‘ng qat’iy kapital nazorati joriy qilindi va yuanning o‘sishi to‘xtatildi. Bu safar rasmiy Pekin erishilgan yutuq mustahkam bo‘lishi va kapital oqimlari ustidan qat’iy nazorat saqlanishini ta’minlamoqchi.
Xitoy yetakchilari xalqaro miqyosda tan olingan yuan mamlakatdagi eksportchilarni dollar qiymatining tebranishlaridan himoya qiladi, deb hisoblashadi. Bundan tashqari, bu AQSh moliyaviy sanksiyalarining ta’sirini kamaytirishi ham mumkin. Ba’zi rasmiylar xorijiy kompaniyalar va investorlar davlatning qat’iy nazoratini e’tiborsiz qoldirishiga hamda buni ustunlik deb ham ko‘rishiga umid qilyapti. So‘nggi yillarda Xitoy juda muvaffaqiyatli ishlarni amalga oshirdi. Yuanning xalqaro hisob-kitoblardagi ulushi oshdi, dollar tizimiga alternativ moliyaviy infratuzilma yaratildi.
Xitoy nimalarga erishdi?
Har qanday mezon bo‘yicha olinsa ham, yuan hali kuchli «obro‘»ga ega emas. Xitoyning dunyo iqtisodiyotidagi ulushi qariyb 20 foiini tashkil etsa-da, yuanning xalqaro to‘lovlardagi ulushi atigi 4 foiz. Dollarda bu ko‘rsatkich 50 foiz. Markaziy banklar zaxiralarida yuan faqat 2 foizni ulushga ega. Dollar esa 58 foiz. Bunday katta tafovutning asosiy sababi – Xitoydagi pul oqimi ustidan saqlanayotgan qat’iy nazorat. Ko‘plab iqtisodchilar hozirgi holatda yuanni xalqaro valutaga aylantirish deyarli imkonsiz, deb hisoblashadi.
Qayd etish lozimki, AQSh dunyodagi eng katta iqtisodiyotga aylangandan keyin ham dollarning ustunligini ta’minlash uchun o‘nlab yillar harakat qilgan. Shu jihatdan qaralsa, Xitoy juda tez rivojlanyapti. Yuanning xalqaro to‘lovlardagi ulushi 2022 yildan beri ikki baravar oshdi. Bu asosan ichki siyosatdagi o‘zgarishlar tufayli yuz berdi. Xitoy o‘zining tovar va xizmatlar savdosida yuandan ko‘proq foydalanishni boshladi — hozirda bu ko‘rsatkich 30 foizdan oshgan (2019 yilda 14 foiz edi). Pekin barcha transchegaraviy tushumlarining (moliyaviy oqimlar ham kiradi) 50 foizidan ko‘prog‘ini yuan orqali amalga oshiradi — bu ko‘rsatkich 2010 yilda atigi 1 foiz bo‘lgan.
Pekindagi Trivium China konsalting firmasi eksperti Dinni MsMahonga ko‘ra, siyosatchilar yuanning ichki va tashqi bozorlarda barqaror aylanishini xohlashadi. Bu esa xorijdagi yuan savdosini kuchaytiradi va chet elliklarning valutaga kirish qulayligini yaxshilashi kerak. May oyida mamlakat regulyatori yirik banklarga savdoni osonlashtirish uchun ajratilgan kreditlarning kamida 40 foizi yuanda bo‘lishi kerakligi bo‘yicha topshiriq beradi.
Aylanmani oshirish uchun Xitoy rasmiylari savdo sheriklarini yuanni to‘lov vositasi sifatida qabul qilishga undamoqchi. Ularga yuan majburiyatlarini (qarz, obligatsiya va h. k.) taklif qilish bu borada asosiy vositaga aylangan. FZT tadqiqotchilari tomonidan may oyida e’lon qilingan hisobotga ko‘ra, Rossiyaga sanksiyalar qo‘yilganidan so‘ng, Xitoy banklari xorijga yangi kreditlarini deyarli to‘liq dollardan yuanga o‘tkazgan (ilgari bu ko‘rsatkich faqat 15 foiz bo‘lgan). Natijada yuandagi kreditlari uch baravar oshgan.
CIPS va raqamli yuan
Xitoy o‘z moliyaviy infratuzilmasini ham mustahkamlashni boshlagan. Endilikda Pekin boshqa davlatlar bilan dollar tizimidan foydalanmasdan turib ham tranzaksiyalarni amalga oshira oladi. Bunga raqamli yuan, QR kod orqali to‘lovlar (Osiyoda ommalashgan) va eng muhimi – SWIFT tizimiga o‘xshash CIPS yordam beradi. Atlantic Council tahlilchisi Josh Lipskiyga ko‘ra, Xitoy banklari SWIFT’dan mustaqil ishlay olgani uchun yuan orqali xalqaro to‘lovlar statistikada kamroq ko‘rsatilayotgan bo‘lishi mumkin.
CIPS’ga butun dunyo bo‘ylab 1700’dan ortiq bank a’zo bo‘lgan — bu Ukraina urushidan oldingi davrga nisbatan uchdan bir qismga ko‘p. Birgina 2024 yilda tranzaksiyalar hajmi 43 foizga o‘sib, 175 trillion yuanga (24 trln dollar) yetgan. Shuningdek, 33 ta bozorda yuandagi to‘lovlarining hisob-kitobini amalga oshiruvchi kliring banklar ish boshlagan. Xususan, bu ro‘yxatga joriy yilda Turkiya va Mavrikiy ham qo‘shildi. Iyun oyida Xitoy BAA bilan Shimoliy Afrika va Yaqin Sharqdagi CIPS tarmog‘ini kengaytirish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘ydi.
O‘tgan yilda Xitoyning boshqa markaziy banklar bilan birga ishlab chiqqan mBridge raqamli valuta tarmog‘ida milliardlab dollar tranzaksiya amalga oshirilgan. AQSh rasmiysi bu hajm iqtisodiy nuqtayi nazardan kichik bo‘lsa-da, geosiyosiy ta’sir jihatdan ahamiyatli ekanini tan olgan. Avgustda Shinjondagi kompaniya xorijiy aksiyadorlariga mBridge orqali to‘lov qilgan.
Mavjud vaziyatdan foydalangan holda Xitoy o‘z moliyaviy bozorini chet elliklar uchun kengaytirishga harakat qilyapti. Bu yil xorijiy investorlarga ochilgan moliyaviy shartnomalar soni ikki baravar oshdi. Mahalliy investorlar uchun xorijga sarmoya kiritish kvotalari ham kengaydi. Dollarga ishonch pasayishi va qulay makroiqtisodiy muhit Xitoyning harakatlarini qo‘llab-quvvatlayapti. Fond bozori o‘smayapti, bu esa chet elliklarga yuandagi aktivlarini ushlab turish uchun moliyaviy rag‘bat beradi. Foiz stavkalari pasayib, deflyatsiya boshlangani sababli offshor yuan bozorida qarz olish narxi 2 foizdan pastga tushdi — bu 2013 yildan beri eng past daraja.
Yil yakuniga qadar «dim sum» deb nomlanuvchi yuan obligatsiyalari rekord miqdorda chiqarilishi kutilyapti. Iyul oyida Vengriya 5 milliard yuanlik “panda obligatsiyalar” chiqardi — bu suveren emitentlar orasida eng katta ko‘rsatkich. 8 sentabrda Financial Times Rossiya energetika kompaniyalari yuanli obligatsiyalar chiqarishga ruxsat olganini xabar qildi. Keniya Xitoyga bo‘lgan dollar qarzlarini yuanga almashtirmoqchi. Braziliya yangi emissiyani ko‘rib chiqyapti, Pokiston rasmiylari sarmoya jalb qilish uchun Pekinga tashrif buyurishdi.
Shov-shuvlarga qaramay, rasmiy Pekin uzoq muddatli strategiyaga amal qilyapti. Iyun oyida Xitoy Markaziy banki rahbari Pan Gongshen global moliyaviy tizim «ko‘p qutbli» bo‘layotganini ta’kidlab o‘tdi va kelajakda dollar boshqa valutalar, xususan yuan bilan raqobatga duch kelishini aytdi.
2026-yilning yanvar–mart oylarida O‘zbekistonda jami 63 trln 954,7 mlrd so‘mlik qurilish ishlari bajarildi. Bu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan 15,5 foizga oshgan.
Qayd etilishicha, qurilish ishlari hajmida eng katta ulush Toshkent shahriga to‘g‘ri keldi. Poytaxtda 17 trln 308,2 mlrd so‘mlik qurilish ishlari amalga oshirilib, o‘sish sur’ati 108,9 foizni tashkil etdi.
Toshkent viloyatida 6 trln 614,2 mlrd so‘mlik ishlar bajarildi. Shuningdek, Farg‘ona viloyatida 4 trln 699,6 mlrd so‘m, Buxoro viloyatida 4 trln 618,5 mlrd so‘mlik qurilish hajmi qayd etildi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasida qurilish ishlari 3 trln 313,4 mlrd so‘mni tashkil etdi. Bu yerda o‘sish sur’ati 176 foizga yetgani e’tiborli.
Andijon viloyatida 3 trln 307,4 mlrd so‘mlik ishlar bajarilib, o‘sish 113,5 foizni tashkil qildi. Jizzax viloyatida esa 1 trln 733,6 mlrd so‘m va 119,4 foizlik o‘sish qayd etildi.
Namangan (3 trln 005,8 mlrd), Samarqand (3 trln 723,2 mlrd) va Surxondaryo (3 trln 207,5 mlrd) viloyatlarida ham barqaror o‘sish kuzatildi.
Navoiy viloyatida 3 trln 164,0 mlrd so‘mlik qurilish ishlari bajarilib, o‘sish 125 foizni tashkil etdi. Xorazm viloyatida esa 3 trln 409,6 mlrd so‘m va 128,4 foizlik o‘sish qayd etildi.
Sirdaryo viloyatida hajm nisbatan past — 1 trln 206,0 mlrd so‘m bo‘lsa-da, o‘sish sur’ati 115,6 foizni tashkil etdi. Qashqadaryo viloyatida 3 trln 275,4 mlrd so‘mlik ishlar bajarildi.
O‘zbekistonda elektr energiyasi va tabiiy gazni iste’molchilarni tarmoqdan ajratish va cheklov kiritish hisobidan tejashga yo‘l qo‘yilmaydi. Bu – prezident farmonida belgilab qo‘yildi. Farmon bilan, energiya samaradorligi va tejamkorligini oshirish bo‘yicha yangi choralar tasdiqlandi. Xususan, “Energiya samaradorligi – farovon hayot garovi” umummilliy harakati yo‘lga qo‘yilmoqda.
2026 yilda energiya samaradorligini oshirishga doir prezident farmoni qabul qilindi.
Hujjatda belgilanishicha, elektr energiyasi va tabiiy gazni iste’molchilarni tarmoqdan ajratish va cheklov kiritish hisobidan tejashga yo‘l qo‘yilmaydi.
2026 yil 1 iyuldan vazirlik va idoralar, davlat tashkilotlari va ijtimoiy soha muassasalari hamda davlat ishtirokidagi korxonalarning yangi quriladigan, rekonstruksiya (modernizatsiya) qilinadigan va mukammal ta’mirlanadigan bino va inshootlarida energiya samaradorligining “S” va undan yuqori toifasiga ega bo‘lish talabi kiritiladi.
Har yili energiya sarfi belgilangan normativlardan keskin oshib ketgan davlat obektlarida xalqaro standartlar va energiya servis mexanizmlari asosida energiya samaradorligini tubdan yaxshilash dasturlari amalga oshiriladi.
Energiya samaradorligi milliy agentligiga energiya servis kompaniyalari (ESKO) tomonidan davlat buyurtmalari asosida ko‘rsatiladigan energiya servis xizmatlari uchun kafolatlangan to‘lovlarni amalga oshirish huquqi beriladi. To‘lovlar Energiya samaradorligini rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasidan to‘lanadi.
2026 yil 1 oktyabrga qadar obektlar kesimida katta hajmdagi ma’lumotlar (Big Data), biznes-tahlil (Business Intellegence) va sun’iy intellekt texnologiyalari asosida energiya iste’molini va samaradorlik ko‘rsatkichlarini tahlil qilib borish amaliyoti yo‘lga qo‘yiladi.
Shuningdek, har yarim yilda iqtisodiyotning energiya sig‘imini hisoblash va tegishli ma’lumotlarni e’lon qilib borish amaliyoti ham joriy qilinadi.
Kundalik hayotda energiyani tejash va energiya samaradorligini oshirish ko‘nikmalarini singdirishga qaratilgan “Energiya samaradorligi – farovon hayot garovi” umummilliy harakati yo‘lga qo‘yiladi hamda aholi o‘rtasida targ‘ibot va tashviqot ishlari amalga oshiriladi.
Oliy ta’limdagi o‘quv dasturlariga energiya samaradorligi va tejamkorligini o‘rgatuvchi mavzular kiritiladi. Maktabgacha, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasbiy va oliy ta’lim tashkilotlarida tegishlicha tarbiyalanuvchi, o‘quvchi va talabalarda energiya tejamkorligi bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarni shakllantirishga qaratilgan tadbirlar tashkil etib boriladi.
Aprelda dollarning so‘mga nisbatan rasmiy kursi 1,9 foizga pasaydi. Kursning o‘rtacha kunlik tebranishi 0,24 foizni tashkil etdi. Oy davomidagi 22 ta savdo sessiyasining 9 tasida AQSh dollari so‘mga nisbatan mustahkamlangan bo‘lsa, 13 ta savdo sessiyasida teskari holat kuzatildi. So‘m qadrining oshishi chiqarilgan qimmatli qog‘ozlar, asosiy mehnat bozorlarida valuta kursining mustahkamlanishi, oltinsiz eksportdagi yuqori o‘sish kabi omillar bilan bog‘lanyapti.
Aprel oyida O‘zbekistonda dollarning so‘mga nisbatan rasmiy kursi 1,93 foizga yoki 235,92 so‘mga pasayib, 12 210,71 so‘mdan 11 974,79 so‘mga arzonlashdi.
Oy davomidagi 22 ta savdo sessiyasining 9 tasida AQSh dollari so‘mga nisbatan mustahkamlangan bo‘lsa, 13 ta savdo sessiyasida teskari holat kuzatildi. Aprel oyida dollarning eng minimum qiymati 30 aprel kuni qayd etildi – 11 974 so‘m. 9 aprel kuni dollar kursi oylik maksimum — 12 228 so‘mga yetdi.
Agar mart oyi oxirida banklarning dollarni sotib olish bo‘yicha eng yaxshi taklifi 12 170 so‘mdan, sotish bo‘yicha esa 12 215 so‘mdan boshlangan bo‘lsa, 30 aprel kuni eng yaxshi xarid kursi 11 960 so‘m, sotish kursi esa 11 990 so‘mni tashkil etdi.
Iqtisodchi Mirkomil Xolboyevning yozishicha, aprel oyida tanlab olingan 39 ta valutalarning faqatgina uchtasi dollarga nisbatan qadrsizlangan. Oy davomida dollarga nisbatan eng yuqori mustahkamlangan valuta rubl – 8,1 foiz (29 aprel holatiga). Shuningdek, oy davomida tenge 5,1 foiz, yuan 1 foizga o‘z qadrini oshirgan. Shuningdek, yirik valutalardan yevro 1,6 foizga, funt 2 foizga, frank 1,4 foizga hamda iyena 0,2 foizga mustahkamlangan.
Manba: Mirkonomika Telegram kanali
«Oy davomida so‘mning mustahkamlanishi aprel oyida chiqarilgan qimmatli qog‘ozlar (1 mlrd dollar ekv.), asosiy mehnat bozorimizda valuta kursi yuqori mustahkamlanishining ta’siri, oltinsiz eksportdagi yuqori o‘sish (birinchi chorakda 25 foiz o‘sish kuzatilgan) kabi omillar bilan izohlanadi», deya qayd etgan iqtisodchi.
Aprel oyida so‘mning kunlik tebranuvchanligi 0,24 foizni tashkil etib, mart oyiga nisbatan 33 foizga kengaygan. Lekin 2025 yil may-sentabr oylariga nisbatan sezilarli past shakllanishda davom etyapti.
22 apreldan boshlab O‘zbekistonda jismoniy shaxslar hisobvaraqlaridagi mablag‘ doirasida naqd chet el valutasini cheklovlarsiz yechib olishlari mumkin. Banklar endilikda shikastlangan kupyuralarni mijozlarga qaytarib bermaydi. Xorijiy sayyohlar QQSni naqd chet el valutasida qaytarib olishadi. Xorijiy investorlar dividendlar va qimmatli qog‘ozlardan olinadigan daromadlarni bitta ariza bilan olishlari mumkin.
Bu o‘zgarishlar Markaziy bank boshqaruvining 2026 yil 30 martdagi 10/9-sonli qaroriga asosan kiritildi.
Asosiy o‘zgarishlar
Jismoniy shaxslarning hisobvaraqlaridagi naqd valutani olishlariga qo‘yilgan cheklovni bekor qildi. 22 apreldan 46¹-band qo‘shildi. Unda bank qaysi holatlarda naqd chet el valutasini mijozlarning hisobvaraqlaridan berishi mumkinligi ko‘rsatilgan.
Jismoniy shaxslarga hisobvaraqlaridagi mablag‘ doirasida naqd chet el valutasi cheklovlarsiz beriladi. Bu agar dollar hisobvarag‘ida 50 ming dollar bo‘lsa, mijoz bitta tranzaksiya orqali hamma mablag‘ni yechib olishi mumkin degani.
Yuridik shaxslar naqd valutani faqat ikkita holatda olishlari mumkin.
ustav fondiga jismoniy shaxslar tomonidan ilgari kiritilgan valuta mablag‘larini qaytarishda;
xodimlarni O‘zbekistondan tashqariga xizmat safariga yuborish bilan bog‘liq operatsiyalarda.
Xorijiy kompaniyalarning vakolatxonalari va filiallari ham naqd valutani shu asosda olishlari mumkin: xodimlarni xizmat safariga yuborishda. Diplomatik vakolatxonalar boshqa maqsadlar uchun valutani banklarga rasmiy xat asosida olishlari mumkin.
Banklar shikastlangan kupyuralarni muomaladan chiqaradi
39-bandga xatboshi qo‘shildi: banklar tomonidan 37 va 38-bandlarda ko‘rsatilgan shikastlanish belgilari mavjud bo‘lgan banknotalarning qayta muomalaga chiqarilishiga yo‘l qo‘ymaydi.
Ilgari bank mijozga qaytim sifatida, hisobvaraqdan yechib berishda yoki ayirboshlash paytida yopishtirilgan, yirtiq yoki mayda dog‘lari bor kupyurani berishi mumkin edi. Bunday banknota rasman qonuniy to‘lov vositasi hisoblanardi. 22 apreldan boshlab shikastlanish belgilari bor barcha kupyuralar bank tomonidan inkassoga yuboriladi. Mijozga faqat toza banknotalar beriladi.
Quyidagi shikastlanish belgilariga ega banknotalar muomalaga chiqarilmaydi:
Mijozning huquqi o‘zgarishsiz qoldi. Bank muomalaga yaroqli bo‘lgan shikastlangan kupyurani ayirboshlashni rad etmaydi. Muomalaga yaroqsiz banknota bank tomonidan inkassoga qabul qilinadi. Bu asosiy qoidalarning 35-bandida mustahkamlangan.
Xorijliklar nosavdo tusdagi o‘tkazmalarni amalga oshirishi mumkin
Fuqarolikka bog‘liqlik olib tashlandi. Endi O‘zbekiston bankida hisobvarag‘i bo‘lgan jismoniy shaxs boshqa jismoniy shaxslarning O‘zbekiston banklaridagi hisobvaraqlariga nosavdo tusdagi valuta o‘tkazmalarini qabul qilishi va yuborishi mumkin.
Xorijiy investorlar birgina murojaat bilan daromadlarini chiqarib olishlari mumkin
23-bandga uchta yangi xatboshi qo‘shildi. Ular PF-254 farmoniga bog‘langan bo‘lib, norezidentlar uchun O‘zbekiston fond bozorida ishlashni soddalashtiradi.
Xorijiy investor quyidagi hollarda repatriatsiya uchun valutani sotib olishi mumkin:
fond birjasida qimmatli qog‘ozlarni sotishdan olingan daromadlar;
dividendlar;
foizlar va kuponlar;
obligatsiyalarni so‘ndirish;
qimmatli qog‘ozlardan olingan boshqa daromadlar.
Bank investor murojaati asosida valuta sotib oladi. Tuzatish kiritilishidan oldin tasdiqlovchi hujjatlar to‘plami va har bir operatsiyani alohida kelishish talab qilinardi.
Xorijiy sayyohlar QQSni naqd chet el valutasida qaytarib olishadi
22 apreldan boshlab qoidalarda bank hisobraqamidan naqd valuta berish uchun yangi asos joriy etildi. Xorijiy fuqarolar bank orqali Tax Free to‘g‘risidagi qonunchilik belgilaydigan tartibda QQSni naqd valuta shaklida qaytarib oladilar.
Xorijiy sayyohlar QQS qaytarmasini kartaga, o‘tkazmalar yoki vaucherlar orqali olardi. Endi esa bank kassalari orqali naqd pul shaklida qaytarib olish mumkin bo‘ldi.
Qo‘shimcha ravishda, 46-bandga norezident jismoniy shaxslardan naqd valuta qabul qilish haqida yangi xatboshi kiritildi. Agar chet ellik fuqaro 45-bandning oltinchi, yettinchi yoki sakkizinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan asoslar bo‘yicha valuta kiritsa, bank uni nafaqat standart hujjatlar to‘plami asosida, balki mablag‘larning qonuniy manbasini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar asosida ham qabul qiladi.
Markaziy bank butun valuta bozorini FERUz’ga bog‘lamoqda
21-bandga «Valuta operatsiyalarini hisobga olish» (FERUz) tizimi faoliyatiga oid xatboshi qo‘shildi. Endi banklar valuta oldi-sotdisiga oid barcha operatsiyalar haqidagi ma’lumotlarni ushbu tizimga kiritadilar:
banklar o‘rtasidagi;
mijozlar bilan;
valuta svoplari bo‘yicha;
derivativlar bo‘yicha.
Endi tizim butun valuta bozorini ko‘radi: naqd, naqdsiz, banklararo va muddatli bozorlarni.
33-bandda FERUz tizimiga ulanish tartibi bayon qilingan. Banklar ayirboshlash kassalari, bank ofislari, chakana bo‘linmalar va valuta ayirboshlash shoxobchalari haqidagi ma’lumotlarni Markaziy bankning hududiy Bosh boshqarmasiga taqdim etadilar. Bosh boshqarma obektlarni besh bank ish kuni ichida ro‘yxatdan o‘tkazib, ma’lumotlarni Markaziy bankka yuboradi. Markaziy bank esa yana besh bank ish kuni ichida ushbu ma’lumotlarni tizimga kiritadi. Bankomatlar orqali amalga oshiriladigan operatsiyalar FERUz tizimidan ozod qilingan.
Banklar svoplar va derivativlar bo‘yicha bitimlarni ISDA standartlari asosida tuzadi
10-band qayta yozildi. Markaziy bank va banklar valuta svoplari va derivativlar bo‘yicha bitimlarni uch yo‘l bilan tuzadilar: to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘zaro, o‘z mijozlari bilan yoki valuta birjasi orqali. Xalqaro svoplar va derivativlar assotsiatsiyasi (International Swaps and Derivatives Association, ISDA)ning namunaviy shartlari yoki birjaning ichki qoidalari asos sifatida qo‘llaniladi.
Mijoz valuta sotib olish bo‘yicha arizadagi xatoni qayta ariza topshirmasdan tuzatadi
24-bandga ikkinchi xatboshi qo‘shildi. Agar valuta sotib olish bo‘yicha ariza 23-band talablariga zid ravishda rasmiylashtirilgan bo‘lsa, mijoz unga texnik tuzatish kiritadi. Bank arizani rad etmaydi.
Ilgari bank noto‘g‘ri rasmiylashtirilgan arizani rad etardi. Yuridik shaxs hujjatlarni qaytadan to‘plab, qayta ariza topshirishi kerak edi. Endi esa kompaniya xatoni tuzatadi va aynan shu ariza bilan ishni davom ettiradi.
24-bandning uchinchi xatboshisidan «va tasdiqlanadi» degan ibora chiqarib tashlandi. Ariza ro‘yxatdan o‘tkazilgan paytning o‘zida qabul qilingan hisoblanadi.
Barcha banklar yagona qoidalar asosida ishlaydi
Qarordagi barcha tegishli bandlarda «tijorat banklari» degan so‘zlar «banklar» degan so‘zga almashtirildi.
Ushbu o‘zgarish tartibga solishni birlashtiradi. Endi O‘zbekistondagi barcha banklar — tijorat, ixtisoslashgan va davlat banklari valuta operatsiyalari bo‘yicha yagona qoidalar asosida ishlaydi. Ilgari ayrim me’yorlar faqat tijorat banklariga nisbatan qo‘llanilardi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 1-mart holatiga O‘zbekistonda umumiy ovqatlanish sohasida 27 243 ta tijorat korxonasi faoliyat yuritmoqda.
2026-yilning yanvar-fevral oylarida ushbu korxonalarning savdo aylanmasi 33,7 trln so‘mga yetgan. Bu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan 14,6 foizga oshganini ko‘rsatadi.
Ma’lumot uchun, faqat yanvar oyining o‘zida korxonalarning savdo aylanmasi 15,2 trln so‘mni tashkil etgan. Bu esa o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 18,9 foizga yuqori.
O‘zbekistonda vaziyat “juda og‘ir”ligicha qolmoqda
O‘zbekistonda qurilish ishlari hajmi bo‘yicha qaysi viloyat yetakchi?
Energiyani tejash maqsadida gaz va svet iste’moliga cheklov kiritish taqiqlandi
-
Iqtisodiyot5 days agoBiznes-ombudsman Toshkentning dizayn-kodi masalasida e’tiroz bildirdi
-
Jamiyat4 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Dunyodan4 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
-
Dunyodan5 days ago
Livan-Isroil o’t ochishni to’xtatish muddati uch haftaga uzaytirildi
-
Jamiyat4 days ago
Toshkentda uy-joy ijarasi narxlari qariyb 11 foizga qimmatlagan
-
Jamiyat2 days agoNavoiyda maktab o‘quvchilari boshqaruvidagi mashina YTHga uchradi
-
Sport5 days agoSuperliga. «Paxtakor» va «Neftchi» ta’qibchilardan ilgariladi
-
Dunyodan4 days agoPrezident Tramp delegatsiya parvozini bekor qildi