Mediatransfer: «Tayyoriga ayyorlik»ning bahosi qancha? (2-maqola)



Source link

Unga Ukrainaga qarshi urushda qatnashish evaziga 5 mln rubl va Rossiya fuqaroligi va’da qilingan. Yigit Moskvaga uchib ketish uchun aviachipta ham olgan. Ammo buni sezib qolgan onasi xorijga chiqish pasportini yashirib qo‘yib, IIBga murojaat qilgan. Shu tariqa u samolyotga chiqolmay qolgan va keyinchalik jinoiy jazoga tortilgan.

Foto: Sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan surat

Navoiyda Rossiya armiyasiga yollanib, ushbu davlatga ketmoqchi bo‘lgan shaxs to‘xtatib qolindi. Kun.uz sud hukmi bilan tanishdi.

Talabalikdagi xato

Sud hujjatida keltirilishicha, Karmana tumanida yashovchi, 2001 yilda tug‘ilgan J.Z. 2019 yilda Toshkentdagi oliygohlarning biriga o‘qishga qabul qilingan va 2023 yilda institutni tamomlagan. U talabalik davrida Toshkent shahrida tanishining Cobalt mashinasini boshqarib, YTH sodir etgan. Yigitning keyingi xatolari mana shu nuqtadan boshlangan.

J.Z. mashinani ta’mirlash uchun tanishlaridan 20 mln so‘m qarz olgan. So‘ngra tanishlari pulni so‘ray boshlagach, foizga pul beruvchi shaxsdan 20 mln so‘m olgan. Navbatdagi qadamda u ushbu mablag‘ning foizini uzish maqsadida bankdan 9,8 mln so‘m kredit rasmiylashtirgan. Shu tariqa, u qarz botqog‘iga botishni boshlagan.

“O‘z jonimga qasd qilmoqchi bo‘ldim”

J.Z. institutni tamomlab, Toshkent shahridan ketayotgan vaqtida tanishlaridan 35 mln so‘m atrofida qarzi bo‘lgan. U 2024 yil may oyida Navoiyda tadbirkor tanishidan 5 ming dollar qarz olgan. Ushbu pulning 35 mln so‘mini avvalgi qarzlari uchun bergan, qolganini esa onlayn qimorga tikkan. U bu orqali ko‘proq pul ishlab olib, tadbirkor tanishidan qarzini uzishni maqsad qilgandi. Biroq bunday bo‘lmadi, tikkan pulini yutqazib qo‘ygan. Shu tariqa, 35 mln so‘m qarz 5 ming dollarga aylangan.

So‘ngra ammasining o‘g‘lidan 90 mln so‘m qarz olgan. Ushbu pulning ham 50 mln so‘mini onlayn qimorga tikib, yutqazgan. Ammo buni onasi bilib qolib, tilla taqinchoqlarini sotib hamda kredit olib, qarzga olingan 90 mln so‘m pulni uzishgan.

“Biroq tadbirkor tanishimning pulini qaytara olmadim. 2024 yil oktyabr oyi boshida ishlab pul topish va qarzimni uzish maqsadida Rossiyaning Mosvka shahriga ketdim. U yerda haydovchi bo‘lib ishladim. 2025 yil 20 yanvarda O‘zbekistonga qaytdim. Ishlab kelgan pulimdan ming dollarini tadbirkor tanishimga qaytardim”, degan sudlanuvchi o‘z ko‘rsatmasida.

Shundan so‘ng u Samarqand shahrida joylashgan dori mahsulotlari tarqatuvchi kompaniyada ish boshlagan. Ammo dorixonalarning biridan 24 mln so‘m qarz olib, yana 1Xbet’ga tikib yuborgan. Yutqazib qo‘ygan ushbu mablag‘ni ham qarindoshlaridan qarz ko‘tarib, uzgan.

Shu tariqa, J.Z.ning atrofdagilardan qarzi yana 90 mln so‘mga yaqinlashgan.

“Ushbu pullarni qanday qaytarishni o‘ylay boshladim, lekin biror yo‘lini topolmadim. Bir marta o‘z jonimga qasd qilishga ham qaror qildim, turmush o‘rtog‘im ko‘rib qoldi”, degan u ko‘rsatmasida.

Urushga borishga rozilik

J.Z. 2025 yil iyul oyida qarzlaridan qutulish maqsadida ijtimoiy tarmoqlar orqali Rossiyadan ish izlay boshlagan. Ish taklif qilingan har 4-5 e’londan biri Ukrainaga qarshi urushda qatnashish bilan bog‘liq edi. Buning uchun katta miqdorda pul va’da qilingandi. Qarzlardan o‘zini boshi berk ko‘chaga kirib qolganday his qilayotgan yigit uchun bu najot yo‘li bo‘lib ko‘ringandi.

“E’lonlardan birida keltirilgan profilga urushda ishtirok etsam qancha pul berilishini so‘rab, WhatsApp orqali xabar yozdim. Menga bir yil davomida umumiy 5 mln rubl berilishini ma’lum qildi. Shundan so‘ng ushbu profil egasi bilan muntazam ravishda gaplashib turdim. U Rossiya Qurolli kuchlariga kiruvchi muddatli xarbiy xizmatchilarni to‘plash bilan shug‘ullanuvchi shaxs ekan”, degan J.Z.

Sudlanuvchi ushbu shaxs bilan Rossiya armiyasiga yollanib, Ukrainaga qarshi urushda ishtirok etish uchun qanday hujjatlar kerakligi, nima olib borishi lozimligi, qancha pul berilishi, bu qilmishi uchun O‘zbekistonda jinoiy jazoga tortilsa Rossiya Qurolli kuchlari qanday yordam bera olishi to‘g‘risida suhbatlar olib borgan. Profil egasi esa uni Rossiyaga chaqirgan, urushda qatnashsa ushbu davlat fuqaroligini va’da qilgan. J.Z. ushbu taklifga rozilik bildirgan. Shu tariqa tomonlar kelishgan.

Kelishuvga ko‘ra, J.Z. o‘zi aviachipta olib, Moskva shahriga borishi lozim edi. Aeroportda uni kutib olish va’da qilingan. So‘ngra harbiy poligonda bir oylik tayyorgarlikdan o‘tib, Ukrainaga qarshi urushda qatnashishi kerak bo‘lgan.

Yashirib qo‘yilgan pasport

Sudda J.Z.ning onasi guvoh sifatida so‘roq qilingan. U o‘g‘li Rossiyaga ketib qolishining oldini olish uchun o‘zi IIBga ariza bilan murojaat qilganini aytgan.

“Kelinim o‘g‘lim Ukrainaga qarshi jangovor harakatlarda ishtirok etish niyatida telefoni orqali Rossiya Qurolli kuchlarida ishlovchi shaxslar bilan gaplashib, Rossiyaga ketish uchun bilet sotib olganini aytdi. Shundan so‘ng o‘g‘lim Rossiyaga ketolmasligi uchun uning xorijga chiqish pasportini yashirib qo‘ydim. O‘g‘lim pasportini topolmasdan Rossiyaga ketish aviachiptasi vaqtini 11 iyul kechdan 12 iyul soat 5:55 ga o‘zgartirdi. Ammo pasportini topolmasdan, o‘ziga bog‘liq bo‘lmagan holda samolyotdan qolib ketdi. O‘g‘limning harakatlaridan shubhalanib, bu og‘ir oqibatlarga olib kelishi mumkinligini sezdim. Shu sababli Karmana tuman IIBga borib, o‘g‘lim Rossiyaga chiqib ketishining oldini olishda ulardan yordam so‘radim”, degan ona o‘z ko‘rsatmasida.

Jazo

JIB Karmana tuman sudining 2026 yil 4 martdagi hukmi bilan J.Z. Jinoyat kodeksining 25,154-moddasi (yollanishga suiqasd qilish) 1-qismida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etishda aybli deb topilgan. Unga Jinoyat kodeksining 57-moddasini qo‘llagan holda 4 yil muddatga ozodlikni cheklash jazosi tayinlangan. Unga nazorat qiluvchi organning roziligisiz yashash joyini o‘zgartirmaslik, zarur vaqtdan tashqari qo‘shimcha internetdan foydalanmaslik, Navoiy viloyati hududini tark etmaslik kabi qo‘shimcha cheklovlar yuklatilgan.

Source link

Asilbek o‘rta sinfdaligida poytaxtga keladi va o‘qishini Muhammad al-Xorazmiy nomidagi maktabda davom ettiradi. U tinimsiz mehnati orqali ketma-ket fan olimpiadalarida sovrindor bo‘ladi. Yutuqlari uchun Nexia 3 avtomobili hamda 620 mln so‘mdan ortiq mablag‘ bilan mukofotlanadi. 2026 yilning fevral oyida esa u dunyoning birinchi raqamli oliygohi Massachusets Institute of Technology’ga 100 foiz grant asosida qabul qilindi. Bu OTM unga o‘qish xarajatlarini qoplash uchun 385 ming dollar mablag‘ ajratishini anglatadi. Asilbek Kun.uz bilan suhbatda dunyoga mashhur ta’lim muassasiga to‘liq grant yutishni qanday uddalagani, tayyorgarlik jarayoni va boshqa jihatlar haqida gapirib berdi.

2007 yilda Sirdaryo viloyatida tug‘ilgan Asilbek bolaligidan matematikaga qiziqqan. Uning fanga ishtiyoqi onasining maktabda o‘qituvchi bo‘lishi bilan bog‘liq. Kichikligidan kitoblar o‘qish bilan shug‘ullanib, mustaqil mashqlar qilgan.

“Oyim matematikadan kitoblar olib kelardilar, o‘zlari menga dars o‘tardi. Shu sabab fanga qiziqishim ortgan. Boshlang‘ich maktabni yaxshi baholar bilan tugatdim. To‘rtinchi sinfni bitirgach, oldimda muhim savol paydo bo‘ldi: qayerda o‘qishni davom ettiraman? Ikki tanlov bor edi: Gulistondagi xorijiy tillar maktabi yoki Toshkentdagi ixtisoslashgan maktablar. Ancha vaqt o‘yladim. Internetdan kunlab ta’lim muassasalarini izladim, telefon qilib ma’lumotlar so‘radim. Oxiri Muhammad al-Xorazmiy nomidagi maktabni topdim. Bu yerda informatika va matematika fanlari chuqurlashtirilgan holda o‘qitilardi. Mazkur maktabga hujjat topshirdim va imtihondon o‘tib, o‘qishga qabul qilindim.

Maktabga borgach, bir narsani tushundim: men o‘zim o‘ylaganchalik kuchli emas ekanman. Avvalgi maktabimda eng yaxshi o‘quvchilardan biri edim, lekin bu yerda hatto oson masalalarni ham ishlay olmay qolgan paytlarim bo‘lgan. Bu holat meni ancha o‘ylantirib qo‘ydi. Lekin aynan shu paytda ustozim Kamoliddin aka ko‘proq yordam berdi. Ular mening potensialimni ko‘rib, olimpiada masalalarini o‘rgata boshladi”, – deydi u.

Maktab yillarida Asilbek Qo‘qon shahrida bo‘lib o‘tgan respublika olimpiadasida g‘olib bo‘lib, Nexia 3 avtomobilini yutib oldi. 2025 yilda esa Boliviyaning Sukre shahrida o‘tgan 37-xalqaro informatika olimpiadasida kumush medal sohibi bo‘ldi va 620 million so‘mdan ortiq pul bilan mukofotlandi.

“Olimpiada men uchun shunchaki musobaqa emas edi. Boshlanishida natijalar yaxshi bo‘lmagan. Ba’zilarida yutqazib qaytganman. Shunday paytlarda odam “balki bu yo‘l menga emasdir”, deb o‘ylab qoladi. 7-sinfdan fanga yanada ko‘proq vaqt ajrata boshladim. Shu paytda Qo‘qon shahrida o‘tkazilgan respublika olimpiadasida qatnashdim. Bu olimpiadada 5-7-sinflar orasida g‘olibga Nexia 3 avtomashinasi berilishi aytilgandi. Olimpiadada ikkinchi kun imtihon tugagach, bir payt do‘stlarim orqadan baqirib qoldi: “Asilbek, sen birinchi o‘rinni olibsan!” deyishdi. Dastlab ishonmadim. Natijalar ro‘yxatini ko‘rsatishgach, haqiqatan ham birinchi o‘rinda ekanimni bildim, o‘sha paytda ko‘zimdan yosh chiqib ketgandi. Avtomobil topshirilgan vaqtda dadam hayajondan mashinani ham qo‘zg‘atolmay qolgani esimda. Keyin tushundimki, olimpiadadagi natijalar yakun emas, balki keyingi imkoniyatlar uchun eshik ekan. Maktabni tugatib, universitetlar haqida jiddiy o‘rganishni boshladim. Internetdan turli oliygohlar dasturlarini ko‘rdim, talablarini o‘qidim, talabalarning tajribalarini o‘rganishga harakat qildim”, – deydi Asilbek.

U maktabni bitirgach, bir yil davomida nufuzli oliygohga kirish uchun tayyorgarlik ko‘rdi. 11-sinfni tugatganidan so‘ng Asilbekning olimpiadalardan yutgan grantlari orqali mahalliy universitetga kirish imkoni bor edi. Ammo u o‘z yo‘nalishi bo‘yicha top oliygohda o‘qishni davom ettirishni tanladi.

“Bir yilga tanaffus qildim, bu vaqt ichida ingliz tili darajamni oshirib oldim, insho yozish qobiliyatlarimni rivojlantirdim. Avgustdan dekabrgacha kuniga 10 soatdan oshiq kuchli tayyorgarlik ko‘rdim. Birinchi SAT imtihonida 1250 ball olgan edim. Keyin haftada olti marta, kuniga besh soatdan dars olib, ikki yarim oy ichida ko‘rsatkichimni 1450 ballga ko‘tardim. Dekabrda esa qayta topshirib, 1540 ball oldim. IELTS imtihonida 7,5 ball to‘pladim. Bundan tashqari, turli loyihalarda qatnashib, portfoliomni boyitdim”, – deydi u.

Asilbek shu vaqtgacha 9 ta nufuzli oliygohga hujjat topshirgan. Shularning orasida fan va texnologiya bo‘yicha dunyoning birinchi raqamli oliygohi – MIT’dan 100 foiz grant asosida o‘qishga qabul qilinganlik xatini olgan. Universitet unga o‘qish xarajatlarini qoplash uchun $385 000 mablag‘ taqdim etishini ma’lum qilgan.

Suhbat davomida Asilbek imtihonda qanday savollar tushgani, portfoliosini aynan nimalar bilan boyitgani qabul jarayonida ustunlik bergani hamda maqsadlari haqida gapirib berdi.

Intervyuni to‘liq holda Kun.uz’ning YouTube’dagi sahifasida tomosha qilishingiz mumkin.

Source link

Dastur kontent yaratish, matnli va vizual formatlar hamda janrlarning qo‘llanishi, axborot xavfsizligi, strategik kommunikatsiya, media menejment, SMM hamda sun’iy intellektdan foydalanish kabi ko‘plab muhim mavzularni qamrab oladi.

30 mart kuni Qoraqalpog‘iston Respublikasida axborot makonida yilning eng yirik ta’limiy-amaliy voqeligi — “Media haftalik” boshlandi. Unda qatnashchilar zamonaviy media muhitidagi dolzarb masalalar yuzasidan ko‘nikmalarini oshiradi.

Dastur kontent yaratish, matnli va vizual formatlar hamda janrlarning qo‘llanishi, axborot xavfsizligi, strategik kommunikatsiya, media menejment, SMM hamda sun’iy intellektdan foydalanish kabi ko‘plab muhim mavzularni qamrab oladi.

Trening va mahorat darslari davomida ishtirokchilar nafaqat nazariy bilimlarni, balki real keyslar asosida ishlash, xatolarni tahlil qilish, yangi yondashuvlarni shakllantirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Tadbirda ilg‘or ekspertlar, amaliyotchi jurnalistlar, muharrirlar, prodyuserlar hamda mutaxassislar spiker sifatida qatnashmoqda. Ular o‘z tajribalari bilan o‘rtoqlashib, zamonaviy media rivojining ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha tavsiyalar beradi.

Ta’kidlanishicha, “Media haftalik”ning muhim jihati — ishtirokchilarga alohida e’tibor qaratish. Tadbir davomida o‘nlab intervyular, ochiq muloqotlar va fikr almashinuvlar tashkil etilib, ishtirokchilarning o‘zlari media sohasidagi muammolar, kutilayotgan natijalar va erishilgan yutuqlar haqida fikr bildiradi.

Haftalik doirasida quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha maxsus sessiyalar tashkil etilgan:

• bosma va internet nashrlari jurnalistlari;

• telejurnalistlar va operatorlar;

• davlat organlari matbuot kotiblari;

• blogerlar va kontent yaratuvchilar;

• mobilograflar va SMM mutaxassislari.

Haftalik yakunida Media forum tashkil etilib, unda tadbir natijalari sarhisob qilish rejalashtirilgan.

Source link

Ijtimoiy tarmoqlarda bolalar ishtirokidagi videolar soni keskin oshmoqda. Mutaxassislar esa bu holatni oddiy kontent emas, balki bola psixikasiga ta’sir qiluvchi jiddiy omil sifatida baholab, uning ortida yashirin xavflar borligini ta’kidlamoqda.

Bugun urf bo‘lgan bolalar bilan bog‘liq kontentlarni tayyorlash va ommaga taqdim etish o‘ta nozik masala. Biroq mutaxassislar bu tendensiyaga jiddiyroq qarashga chaqirmoqda. Ularning ta’kidlashicha, bolalarni kontentga jalb qilish, ayniqsa ularning roziligi va manfaatlari hisobga olinmagan holda, kelajakda psixologik muammolar, bulling va shaxsiy chegaralarning buzilishiga olib kelishi mumkin.

«Bolalarning onlayn ishlashi ularni paxta terdirish yoki tilanchilikka chiqarishdan battarroq»

Rozaliya Gabdulhakova, bolalar psixologi:

«Har bir ota-ona farzandining shirin qiliqlarini yoki kulgili harakatlarini, ba’zida yig‘lab, isterika qilgan vaqtlarida videoga olib ommaga ko‘rsatishni, yaqinlariga ko‘rsatishni xohlaydi. Ba’zi bir paytlarda ana shu ota-onaning o‘zi ham bilmagan holatda bolaning kelajagida uning ustidan kuladigan, boshqa tengdoshlari tomonidan bullingga uchraydigan harakatlar qilib qo‘yadi. Lekin masalaning yana bitta tarafi ham bor. Hozir bolalar marketing uchun eng yaxshi qurol bo‘lib borishmoqda. Afsuski, bolalarning onlayn ishlashi ularni paxta terdirish yoki tilanchilikka chiqarishdan hech yaxshiroq emas. Onlayn ishlash deganda, kontent uchun bolalardan foydalanish nazarda tutiladi. Masalan, nimanidir reklama qilmoqchi bo‘lganingizda, mana Chocotella’ning reklamasi kichkina shirintoy bola bilan hammamizning esimizda. Agar uni katta odam “shirin” deganda, hech kim eslab qolmagan bo‘lardi. Qarang, mana bolaning shirintoyligidan marketing maqsadida qanday foydalanilyapti. Ana shu narsa endi ommaning ichida, ya’ni ijtimoiy tarmoqlarni hech kim boshqarmaganligi uchun hamma o‘zining ilhomidan kelib chiqqan holatda foydalanyapti va, afsuski, bolaning emotsional holatiga yoki kelajakda ana shunaqa tengdoshlari tomonidan ulg‘aygach bulling bo‘lishi-bo‘lmasligiga qanday ta’sir qilishi haqida ko‘pchilik o‘ylamayapti».

Mutaxassislarga ko‘ra, turli ta’lim maskanlarida bolalar bilan bog‘liq kontentlar asosan SMM menejerlari tomonidan olinadi. Bu esa ijtimoiy-psixologik eksperiment hisoblanadi.

«Bolaning psixikasi xohlagan odam tajribasini o‘tkazadigan maydon emas»

Sayyora Azlarova, bolalar psixologi:

«Aslida bizda ijtimoiy tarmoqlarga bolalarni olib chiqish nisbatan boshqa davlatlardan ko‘ra yangi urfga chiqayotgan odat. Chet davlatlarda bo‘lsa, deyarli yigirma yildan beri bu odat bor. Bolaning har xil qiliqlari, shirin odatlari va hokazo holatlarni beziyon, bezarar, hatto marketing uchun emas, shunchaki kundalik hayotini ko‘rsatish uchun ham blogerlar tomonidan olib chiqish bor va bu normaga kirgan. Lekin bolaning huquqlari, ayniqsa ijtimoiy tarmoqdagi huquqlari to‘g‘risida, ularda ijtimoiy tarmoq oldindan rivojlangani uchun sekin-sekin tartibga solib kelinyapti. Bolani ijtimoiy tarmoqda necha yoshgacha qo‘yish mumkin, necha yoshgacha qo‘ymaslik kerak, unga tegishli axborotlarning qanchasini berish mumkin, qanchasini bermaslik kerak. Va bola bilan ijtimoiy-psixologik eksperiment — hozir biz aytgan rolik ijtimoiy-psixologik eksperiment hisoblanadi — qay tarzda o‘tkazilishi mumkin, qay tarzda o‘tkazilishi mumkin emas, ota-onaning roziligi kerak bo‘lgan va kerak bo‘lmagan holatlar haqida alohida qonun, hujjatlar bor. Lekin bizda hali bu tartibga solinmagan.

Bu ochiqchasiga ijtimoiy-psixologik eksperiment hisoblanadi. Bu holatda aslida o‘sha xalqaro huquqlarga ko‘ra, bolaning ota-onasi ogohlantirilishi kerak, roziligi bildirilishi kerak va bu bolaga ziyon yetkazmasligi haqida kafolat berilishi kerak. Xohlagan odam xohlagan paytida ijtimoiy tarmoqda ko‘rgan eksperimentini bola bilan o‘tkazishi mumkin emas. Bolaning psixikasi xohlagan odam tajribasini o‘tkazadigan maydon emas».

Source link