Dunyodan
7 ta yangi gen topildi (video)
Turkiyaning birinchi kosmik missiyasi doirasida Alpel Gezeravji va Tuva Cihangir Atasever 2024-yilda koinotga uchib, keng qamrovli tadqiqotlar olib borishdi. Yer yuzasidan 100 va 440 kilometr balandlikda amalga oshirilgan bu missiyalar dala uchun katta ahamiyatga ega bo‘lgan ko‘plab ilmiy tajribalarni muvaffaqiyatli amalga oshirdi.
Birinchi missiya doirasida jami 13 ta ilmiy tajriba o‘tkazildi. Jixon Tashtan rahbarligida ishlab chiqilgan loyihalar alohida ahamiyat kasb etdi. Ushbu loyiha kosmik muhitning inson genlariga ta’sirini o’rganishga qaratilgan. Tadqiqotlar dastlab laboratoriya sharoitida, sun’iy mikrogravitatsiya muhitida boshlandi, bu erda inson qonida genlar ifodasi va hujayra xatti-harakatlaridagi o’zgarishlar kuzatildi. Kosmik missiyalarni amalga oshirish ushbu tadqiqotlarni bevosita kosmik muhitda davom ettirish imkonini berdi.
Olingan natijalarga ko’ra, kosmik muhit inson tanasiga ijobiy ta’sir ko’rsatishi mumkin. Xususan, astronavtlarning DNK tahlili ularning hujayralaridagi telomerlar cho‘zilib ketganini ko‘rsatdi. Bu kosmonavtning hujayralari sog’lom bo’lishga va uzoq umr ko’rishga moslashayotganini anglatadi. Shuningdek, inson salomatligi va uzoq umr ko’rish bilan bog’liq genlarning faolligi oshganligi aniqlandi. Bu shuni anglatadiki, kosmik muhit bir nechta biologik jarayonlarga ijobiy ta’sir ko’rsatadi.
Tadqiqot davomida yana bir muhim natijaga erishildi. Ilmiy adabiyotlarda hali nomi tilga olinmagan yettita yangi gen kosmik muhitda faollashgani aniqlandi. Jihon Tashtanning soʻzlariga koʻra, bu genlar va koinot oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir birinchi marta yoritilgan. Shu bilan birga, inson immuniteti kosmosda saraton va boshqa kasalliklarga kuchliroq javob berishi kuzatilgan. Olimlarning ta’kidlashicha, Altsgeymer kasalligi, Parkinson kasalligi, shizofreniya, ruhiy tushkunlik va tashvish buzilishlari kabi ko’plab kasalliklar ham ma’lum darajada kosmik muhitdan ta’sirlanadi.
Olingan ilmiy natijalar yangi tadqiqotlar uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Kosmosda aniqlangan bu genlar yangi dorilarni ishlab chiqishda va Yerda samarali davolash usullarini topishda muhim bo’lishi mumkin. Ushbu tadqiqotlar kosmik tibbiyot va biologiya sohalariga yangi bosqich olib kelishi kutilmoqda.
Ilmiy an’anaga ko’ra, yangi kashf etilgan genni nomlash huquqi tadqiqot olib borgan olimga tegishli. Shuning uchun turk olimlari koinotda aniqlangan bu yetti genga nom berishdi. Kelgusida bu nomlar xalqaro ilmiy adabiyotlarda qoʻllanilishi va turk olimlarining kosmik tadqiqotlarga qoʻshgan hissalariga alohida eʼtibor qaratilishi kutilmoqda.
10 iyun kuni AQSh harbiylari Eron hududidagi nishonlarga yangi hujum uyushtirdi. Bu haqda AQSh Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) ma’lum qildi.
AQSh hukumati bu hujumlarni “Eronning davomli tajovuziga javob” deb atadi. AQSh matbuotining yozishicha, hujumlar Eron janubidagi bir qator harbiy va strategik obyektlarga qaratilgan.
Eron davlat matbuoti Minob, Sirik va Bandar Abbos shaharlari yaqinida portlashlar sodir bo‘lganini xabar qildi.
Bunga javoban Eron hukumati AQShning Fors ko‘rfazi va Iordaniyadagi harbiy bazalariga raketa hujumi uyushtirganini ma’lum qildi. Ko’pgina mamlakatlarda havo hujumi sirenalari ishga tushirildi.
Shu bilan birga, Eron harbiy qo‘mondonligi Hormuz bo‘g‘ozi to‘liq yopilganini e’lon qildi. Bayonotda aytilishicha, bo‘g‘ozda harakatlanmoqchi bo‘lgan kemalar hujumga uchrashi mumkin.
Biroq AQSh Markaziy qoʻmondonligi bu maʼlumotni rad etdi va tijorat kemalari Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtishda davom etayotganini aytdi.
Hormuz boʻgʻozi strategik yoʻlak boʻlib, u orqali jahon neft savdosining muhim qismi oʻtadi. Shu bois uning yopilishi haqidagi xabarlar xalqaro energetika bozorida jiddiy xavotir uyg‘otmoqda.
Kolumbiya prezidenti Gustavo Petro 21 iyunga qadar davlat rahbari lavozimidan chetlatiladi, deb xabar berdi El Tiempo gazetasi. Vakillar palatasining impichment bo‘yicha qo‘mitasi raisi Gloriya Arrizabaleta shunday qaror qabul qildi.
Bu chora prezidentlik saylovlarining ikkinchi bosqichiga qadar amal qiladi.
To’xtatib turish komissiyasi 9 iyunda boshlagan ikkita intizomiy tergov mavzusidir. Petro saylovlar davrida siyosiy faoliyatda noqonuniy ishtirok etganlikda gumon qilinmoqda.
Nashrning yozishicha, ayblovlar prezidentning o‘ng qanot muxolifat partiyasi a’zolarini tanqid qilib, omma oldida qilgan bayonotlaridan kelib chiqqan. Kolumbiya Davlat kengashi avvalroq davlat rahbarlariga saylov jarayoniga aralashishni taqiqlagan edi, biroq tergovchilar bu cheklovlar buzilgan deb hisoblamoqda.
8 iyun kuni Gustavo Petroning ijtimoiy tarmoqdagi posti ham o‘z ta’sirini o‘tkazdi. Konservativ nomzod Abelardo de la Espriera haqidagi xabardan so‘ng prezident tvitterda “Xayl Gitler” degan iborani yozdi va bu jamoatchilik e’tiroziga sabab bo‘ldi.
Kolumbiyada prezidentlik saylovining birinchi bosqichi 31-may kuni bo‘lib o‘tdi va dastlabki natijalarga ko‘ra, hukmron chap qanot koalitsiyasining “Tarixiy kelishuv” nomzodi Ivan Cepeda va o‘ng qanot nomzodi Abelardo de la Espriela ikkinchi turga chiqdi. Ikkinchi bosqich 21 iyunga belgilangan.
Mahalliy ommaviy axborot vositalarining ta’kidlashicha, davlat rahbarini hokimiyatdan ag’darish bo’yicha shunga o’xshash harakatlar avval ham ko’rib chiqilgan, ammo ularning qonuniyligi borasidagi bahslar tufayli qo’llab-quvvatlanmagan.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo’yicha Oliy Komissarligi (UNHCR) ma’lumotlariga ko’ra, dunyo bo’ylab qochqinlar va ichki ko’chirilganlar soni o’n yil ichida birinchi marta kamaydi.
Hisobotda qayd etilishicha, 2025 yil oxiriga kelib qochqinlar va ichki ko‘chirilganlar soni 117,8 million kishiga etadi. Bu bir yil oldingiga nisbatan qariyb 5 million kishiga kam.
Dunyo bo’ylab qochqinlar soni 3 foizga kamayib, 35,6 million kishiga yetdi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotlariga ko’ra, qochqinlarning qariyb 70 foizi Afg’oniston, Janubiy Sudan, Sudan, Suriya, Ukraina va Venesuela fuqarolaridir.
Guruh o‘zgarishlarni ko‘plab odamlar o‘z vatanlariga qaytishi bilan izohlaydi. 2025 yil davomida 14,7 million kishi uyiga qaytdi.
Qaytganlarning eng ko‘p soni Kongo Demokratik Respublikasi (3,6 million), Sudan (3,5 million), Suriya (3,3 million), Afg‘oniston (2 million), Ukraina (718 ming) va Myanmada (415 ming) qayd etilgan.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti bu natijani so‘nggi yillarda rekord darajadagi majburiy migratsiyadan so‘ng sezilarli o‘zgarish sifatida baholadi.
Qo’shma Shtatlar Kuba prezidenti Migel Dias-Kanelni o’g’irlash masalasini ko’rib chiqmoqda, ammo yakuniy qarorni prezident Donald Tramp qabul qiladi. Bu haqda AQSh armiyasi vaziri Pit Xegset jurnalistlarga ma’lum qildi.
“Barcha variantlar mavjud”, dedi Xegset bu boradagi savolga javob berib (RIA Novosti iqtibos keltirgan holda).
7-iyun kuni Version Final nashri Kuba hukumati Qo‘shma Shtatlar bilan keskinlik kuchaygan bir paytda fuqarolik mudofaasi choralarini kuchaytirayotgani haqida xabar berdi. Aholiga qurollar tarqatildi. Odamlarga mumkin bo’lgan inqiroz stsenariylariga tayyorlanish tavsiya etiladi.
5-iyun kuni prezident Tramp jurnalistlarga Qo‘shma Shtatlar Kubada rejimni o‘zgartirish niyatida ekanligini va buni Eron bilan mojaro bartaraf etilgandan keyin amalga oshirishini aytdi. AQSh rahbarining ta’kidlashicha, AQSh “Kubaga nisbatan juda yaxshi rejasi” bor. Uning qo‘shimcha qilishicha, Kuba rejimi “juda qattiq va yoqimsiz” bo‘lib qolmoqda.
19-may kuni Politico o‘z manbalariga tayanib, Qo‘shma Shtatlar Kubaga qarshi harbiy stsenariylar tayyorlashni boshlagani haqida xabar berdi. Gazetaning ta’kidlashicha, Tramp ma’muriyati o’zining bosim siyosati, jumladan, orolga yoqilg’i yetkazib berishni cheklash iqtisodiy yoki siyosiy o’zgarishlarga olib kelmaganidan norozi.
11-iyunga o‘tar kechasi Istanbulda giyohvandlikka qarshi navbatdagi operatsiya o‘tkazildi. Ushbu operatsiya davomida politsiya turk ko’ngilochar tarmog’ining 22 nafar taniqli shaxsini hibsga oldi.
Miliyet gazetasining xabar berishicha, ular orasida Miss Turkey go’zallik tanlovi g’olibi Ayshe Kotun O’nal va ”Yuz yil” aktrisasi Belen Sort ham bor.
Hibsga olinganlarning barchasi allaqachon qon va soch namunalarini giyohvand moddalarni tekshirish uchun topshirishgan, deyiladi gazeta. Qolgan uch kishini qidirish davom etmoqda. Hibsga olinganlar orasida Ayshe Xotun O‘nal va Beren Soto, shuningdek, akasi Tarkan bilan avval hamkorligi bilan tanilgan qo‘shiqchi Kenan Durr va bastakor Ozan ham bor. Kenanning Belen Saat va “Kyosem” serialida suratga tushgan rafiqasi Duru allaqachon giyohvandlik sinovidan o‘tgan.
2025-yil oktabr oyidan beri Turkiyada, xususan, Istanbulda keng ko‘lamli giyohvand moddalarga qarshi kurash olib borilmoqda. Istanbul bosh prokurori Fotih Do‘nmezning aytishicha, sinovdan o‘tgan taniqli shaxslarning 77 foizida koronavirus aniqlangan va tergov davomida 250 dan ortiq odam, jumladan aktyorlar va ta’sir o‘tkazuvchilar hibsga olingan. Aprel oyida poytaxtda giyohvand moddalarni xarid qilgan va saqlagan 17 kishi qo‘lga olingan.
Prezident Ozarbayjon va Belarus bosh vazirlarini qabul qildi
Qidiruvdagi shaxsning uyidan katta miqdorda narkotik topildi
Prezident va AQSh moliyaviy gigantlari o‘rtasidagi yopiq muloqot tafsilotlari
-
Siyosat2 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Jamiyat3 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Mahalliy3 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Jamiyat4 days ago16−18 iyun kunlari Toshkent shahriga yuk mashinalari kiritilmaydi
-
Sport2 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Sport4 days agoJCh-2026. Osiyoning ikki jamoasi Yevropa vakillariga qarshi maydonga tushadi
-
Mahalliy3 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli
-
Jamiyat3 days agoO‘zbekistonda qaysi fintex ilovalardan ko‘p foydalanilmoqda?