Iqtisodiyot
“6 foizlik QQSga avtomatik o‘tilmaydi”
O‘zbekistonda kichik biznes uchun soliq yuki va ma’murchiligi sezilarli yengillashdi. Tadbirkorlarning xohish-istaklaridan kelib chiqib, QQS va foyda solig‘i to‘lovchisiga aylanish mezoni 5 mlrd so‘mgacha oshirildi. Savdo, servis va umumiy ovqatlanish sohalari uchun soddalashtirilgan, 6 foizlik ixtiyoriy QQS rejimi joriy etildi.
Xo‘sh, bu yangiliklar amalda nimani anglatadi? Kun.uz yangi tartibot bo‘yicha biznesni qiziqtirayotgan savollarga soliq maslahatchilari Murod Muhammadjonov va Umidbek Safarovdan javob oldi.
– 5 milliard so‘mgacha bo‘lgan yangi chegaradan kimlar foydalanishi mumkin? Yillik aylanmasi 5 milliard so‘mgacha bo‘lgan biznes bu yangiliklar borasida nimalarni bilishi kerak?
Murod Muhammadjonov: 5 milliardgacha degan narsaga oldin kichkinagina bir aniqlik kiritib ketsak. Bong urilib, hamma joyda 5 milliard deyilyapti. Ertaga, hurmatli tadbirkorlar, 5 milliardgacha qilib qo‘ymanglar, chunki farmonda yozilgan chegara – 12 ming BHM. Bu – 4 milliard 944 million so‘mni tashkil qiladi. Shuning uchun ham bu narsaga alohida urg‘u beryapmiz.
Shu kunga qadar 1 milliardgacha bo‘lgan aylanmaga ega, aylanmadan olinadigan soliq to‘lovchilarining barchasi uchun endi qo‘shilgan qiymat solig‘iga o‘tish chegarasi 4 milliard 944 mln, ya’ni qariyb 5 milliardgacha qilib belgilandi. Bu – aylanmadan olinadigan soliq to‘lovchilarning barchasiga tegishli. Hozirgi kunda ishlab kelayotgan, yangi ochilgan yakka tartibdagi tadbirkorlarga ham, MChJ, xususiy korxonalar – hammaga taalluqli. Aylanmadan olinadigan soliqda ishlayman deydigan bo‘lsa, uning chegarasi endi 1 milliard emas, 4 milliard 944 mln so‘m.
Endi, aynan 2026 yil haqida gapiradigan bo‘lsak, bu yil uchun qariyb 5 milliardlik chegaraning besh oyi o‘tib bo‘ldi. Shu sabab 5 milliardni 12 ga bo‘lib, qolgan oylar soniga – 7 ga ko‘paytirsak, joriy yil uchun QQSga o‘tish chegarasi kelib chiqishi mumkin. Lekin bu – taxmin xolos, bu masalaga Soliq qo‘mitasi aniqlik kiritishi kerak. Aniqlik kiritilmagunga qadar, AOSda qolishni istovchi tadbirkorlar 2026 yil uchun chegara 5 milliard bo‘lmasligi mumkinligini inobatga olishlari kerak. Yilning qolgan davri – 7 oylik chegaraviy miqdor 2 mlrd 884 mln so‘m bo‘lishi, 5 milliardlik mezon 2027 yildan to‘laqonli amal qila boshlashi mumkin.
– Aylanma 5 milliard so‘mdan oshgan taqdirda, nima sodir bo‘ladi? Umumbelgilangan soliqqa tortish tartibiga o‘tish majburiyati qaysi sanadan boshlab hisoblanadi?
Umidbek Safarov: Bu boradagi normalar o‘zgargani yo‘q: belgilangan chegaraning xatlab o‘tilishi qaysi hisob-fakturaga to‘g‘ri kelsa, o‘sha hisob-faktura berilgan davrdan boshlab tadbirkor 12 foizlik QQS va 15 foizlik foyda solig‘i to‘lovchisiga aylanadi.
Shundan keyin tadbirkor hisob-kitob qilib, hisobga olish huquqisiz 6 foizlik QQS rejimiga o‘tmoqchi bo‘lsa, bu haqda soliq organini xabardor qiladi va keyingi oyning 1-sanasidan boshlab yangi rejimga o‘tgan hisobshanadi.
Murod Muhammadjonov: Deylik, chegara 5 mlrd so‘m, aylanma esa 4 mlrd 900 mln so‘mga yetgan deb olaylik. Shunday holatda keyingi hisob-faktura 600 mln so‘mga berilgan taqdirda, ko‘p tadbirkorlar 100 millioniga AOSda qolaveraman, 500 milliondan QQS to‘lashim kerak deb tushunadi. Lekin bunday emas. 5 milliarddan o‘tishiga sabab bo‘lgan schyot-fakturangiz hammasi QQSga tortiladi, ya’ni 600 millionning hammasi.
Boshqacha oladigan bo‘lsak, aylanmangiz 1 mlrd bo‘lgan holatda, 4 mlrd 200 mln so‘mlik hisob-faktura bersangiz, aylanmangiz jami 5,2 milliardga yetadi va o‘sha 4,2 mlrd so‘mlik aylanma ham to‘liqligicha QQSga tortilib ketadi. Mana shunga hushyor bo‘lishi kerak. Ko‘pchilik shu joyda adashadi.
– Bunda qanaqa soliq oqibatlari yuzaga kelishi mumkin?
Murod Muhammadjonov: Birinchidan, yuqoridagi misolda tadbirkor QQSga o‘tib ketdi, lekin hali guvohnoma olmadi. Guvohnoma olmasdan turib, unda hisob-faktura shakllantirilgan. QQS guvohnomasi bo‘lmasa, sizda hisobga olish huquqi yo‘q hali. Siz QQS to‘lovchisiz, lekin guvohnomangiz yo‘qligi sabab hisobga olish huquqingiz hali vujudga kelmagan. Bu degani, sizda o‘sha 600 millionga oshib ketib qolgan bo‘lsa, oshib ketgan summaning hammasiga to‘liq 12 foizlik QQS solinadi. Ya’ni bu 600 millionlik aylanmani hisobga olib, keyin bir qismini qaytarishning imkoni yo‘q, chunki hali QQS to‘lovchisi guvohnomasini olmagansiz.
6 foizlik yangi soliq tartibiga ixtiyoriy ravishda o‘tiladi. Ya’ni 5 mlrd so‘mlik chegaraga yetgan tadbirkor avvaliga avtomatik ravishda 12 foizlik QQS to‘lovchisiga aylanadi va ixtiyoriy ravishda, hisob-kitob qilib ko‘rgan holda, 6 foizlik rejimga o‘tishi mumkin. Shuning uchun, hurmatli tadbirkorlar, hushyor bo‘linglar: qo‘shilgan qiymat solig‘iga o‘tib ketdi deganda, sizlar avtomatik 6 foizligiga o‘tib qoldinglar degani emas.
Shuning uchun 5 milliard so‘mlik chegaraga yaqin qolganda, agar 6 foizlik tartibotga o‘tmoqchi bo‘lsangiz, “soddalashtirilgan qo‘shilgan qiymat solig‘iga o‘taman” degan arizani berib, keyin o‘tgan maqbul. O‘tib ketib qolsam, avtomat 6 foiz ekan degan narsa yo‘q.
To‘liq suhbatni yuqoridagi video orqali tomosha qilishingiz mumkin.
O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar sohasida faoliyat yuritayotgan korxona va tashkilotlar soni sezilarli darajada oshdi. 2026-yil 1-may holatiga ushbu tarmoqda jami 14 732 ta korxona va tashkilot faoliyat ko‘rsatmoqda. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan qariyb 2,4 mingtaga ko‘paygan.
Hududlar kesimida eng ko‘p sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmat ko‘rsatish subyektlari Toshkent shahrida qayd etilgan. Poytaxtda bu sohada 2 439 ta korxona va tashkilot faoliyat yuritmoqda.
Keyingi o‘rinlarda Farg‘ona viloyati 1 590 ta, Samarqand viloyati 1 546 ta va Andijon viloyati 1 264 ta korxona bilan joylashgan. Toshkent viloyatida esa mazkur ko‘rsatkich 1 132 tani tashkil etgan.
Shuningdek, Qashqadaryo viloyatida 1 107 ta, Buxoro viloyatida 1 028 ta va Namangan viloyatida 989 ta korxona faoliyat ko‘rsatmoqda.
Reytingning quyi qismida Sirdaryo viloyati 323 ta, Jizzax viloyati 463 ta va Navoiy viloyati 533 ta korxona bilan qayd etilgan. Qoraqalpog‘iston Respublikasida 727 ta, Surxondaryo viloyatida esa 751 ta tashkilot faoliyat olib bormoqda.
Joriy yil 10–12 mart kunlari ayrim hududlarda havo harorati minus 6 daraja atrofida kuzatilgan edi. O‘shanda sovuq erta pishar mevalar hosiliga ta’sir qilishi aytilgandi. Oradan 3 oy o‘tib, bozor rastalari mavsumiy mevalar bilan to‘la boshladi. Xo‘sh buy il meva narxlari qanday bo‘lyapti? Kun.uz muxbiri Chorsu bozorida bo‘ldi.
Kun.uz Chorsu bozorida mevalar narx-navosini o‘rgandi. Narxlar sotuvchilarning o‘zidan so‘raldi va ular narxlarni aytayotgan payt videoga olindi.
Kuzatuvlarga ko‘ra, bozorda shaftoli 50 ming so‘mdan 60 ming so‘mgacha sotilmoqda. O‘rik narxi 55 ming so‘mdan boshlanadi. Gilos 90 ming so‘mdan 110 ming so‘mgacha, nok esa 80 ming so‘m atrofida taklif qilinmoqda. Qulupnay narxi 200 ming so‘mdan 300 ming so‘mgacha aytildi. Olma esa 35 ming so‘mdan sotilmoqda.
Bozorda meva bor. Tanlov ham bor. Ammo narxlar ko‘pchilik xaridor uchun hali ham baland. Ayniqsa, gilos, o‘rik va shaftoli kabi mavsumiy mevalarning narxi oddiy oila budjeti uchun yengil emas. Bir kilogramm gilos 100 ming so‘m atrofida bo‘lsa, bu ko‘pchilik uchun kundalik xarid emas, balki o‘ylab qilinadigan xarajatga aylanadi.
Taqqoslash uchun, Iqtisodiyot va moliya vazirligi 10 iyun kuni ayrim turdagi qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining ulgurji bozor narxlari haqida ma’lumot e’lon qilgan edi. Vazirlik ma’lumotida Qo‘yliq ulgurji dehqon bozorida olma narxi 7 ming so‘mdan 25 ming so‘mgacha, nok 13 ming so‘mdan 40 ming so‘mgacha ko‘rsatilgan.
Chorsu bozoridagi kuzatuvlarda esa olma 35 ming so‘mdan, nok 80 ming so‘m atrofida sotilmoqda. Bu yerda bir muhim farq bor: vazirlik ma’lumotlari ulgurji bozor narxlari, Chorsudagi narxlar esa chakana savdodagi real holat asosida olingan. Shunday bo‘lsa-da, rasmiy jadvaldagi raqamlar bilan xaridor duch kelayotgan narxlar o‘rtasidagi tafovut sezilarli.
Vazirlik shuningdek, “Eski juva” — “Chorsu” dehqon bozorida mol va qo‘y go‘shti narxlari bo‘yicha ma’lumotlar kechki soat 22:00 dan tungi 2:00 gacha bo‘lgan vaqt oralig‘ida to‘planishini bildirgan.
Mart oyidagi sovuq hosilga ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin. Ammo bugungi narxlarni faqat sovuq bilan izohlab bo‘lmaydi. Narxga hosil hajmi, yetkazib berish xarajatlari, ulgurji va chakana savdo o‘rtasidagi farq, mavsum boshidagi talab va bozordagi umumiy narx muhiti ham ta’sir qiladi.
Hozircha Chorsu rastalarida meva ko‘p, ammo narxlar ko‘pchilik xaridorning cho‘ntagiga mos emas. Bozordagi asosiy manzara shunday: meva pishgan, lekin narxlar hali ham balandligicha qolmoqda.
Iqtisodiyot
11:55 Namanganda “chempion” tadbirkorlar va yirik investitsiya loyihalari qo‘llab-quvvatlanadi
11:55
Namanganda “chempion” tadbirkorlar va yirik investitsiya loyihalari qo‘llab-quvvatlanadi
Source link
Amerikalik milliarder Ilon Maskka tegishli bo‘lgan SpaceX kompaniyasi tarixiy moliyaviy natijaga erishdi. Kompaniya o‘zining ilk ommaviy aksiyalar joylashtirish jarayoni (IPO) doirasida 555,6 million dona aksiyani har biri 135 dollardan sotib, jami 75 milliard dollar mablag‘ jalb qildi. Bu ko‘rsatkich IPO tarixidagi eng yirik natija sifatida qayd etilmoqda.
12 iyun kuni kompaniya aksiyalari Nasdaq birjasida rasman savdoga chiqariladi. Investorlar tomonidan berilgan baholashga ko‘ra, SpaceXʼning bozor qiymati dastlabki bosqichda 1,77 trillion dollarga teng bo‘ladi.
Bu natija Ilon Maskni dunyodagi birinchi «trillioner»ga aylantirishi mumkin. Mutaxassislar hisob-kitoblariga ko‘ra, SpaceX va Tesla kompaniyalaridagi ulushlarining bozor qiymati asosida uning umumiy boyligi 1 trillion dollarlik marradan oshib ketadi. Albatta, bu mablag‘ asosan aksiyalar qiymatiga bog‘liq bo‘lib, «qog‘ozdagi boylik» hisoblanadi.
Taqqoslash uchun, avvalgi eng yirik IPO 2019 yilda Saudiya Arabistonining Saudi Aramco neft kompaniyasi tomonidan amalga oshirilgan bo‘lib, u vaqtda kompaniya qariyb 29 milliard dollar jalb qilgan edi.
Investorlarga keng imkoniyat
NBC News ma’lumotlariga ko‘ra, SpaceX aksiyalarning qariyb 30 foizini oddiy investorlarga taklif qilishni rejalashtirgan. Bu AQSh fond bozoridagi an’anaviy 10 foizlik ulushdan ancha yuqori hisoblanadi.
Kompaniyaning 2026 yil may oyida taqdim etgan IPO hujjatlarida uzoq muddatli strategiyasi ham ochib berilgan. Unda Oyni o‘zlashtirish va Marsni koloniyalashtirish asosiy maqsadlardan biri sifatida ko‘rsatilgan. Shuningdek, asteroidlardan foydali qazilmalar qazib olish, Oyda energiya ishlab chiqarish va Yer orbitasida sanoat ishlab chiqarishini yo‘lga qo‘yish kabi loyihalar ham tilga olingan.
Katta daromadlarga qaramay milliardlab zarar
SpaceX hozircha yuqori daromad bilan birga katta xarajatlarni ham boshdan kechirmoqda. 2025 yil yakunlariga ko‘ra kompaniya 18,67 milliard dollar tushum olgan bo‘lsa-da, sof zarari 4,94 milliard dollarga yetgan.
2026 yilning birinchi choragida ham vaziyat shunga o‘xshash bo‘lgan: kompaniya taxminan 4,7 milliard dollar daromad qilgan, ammo 4,28 milliard dollar zarar qayd etgan.
Buning asosiy sabablaridan biri — Starship superog‘ir raketa dasturiga yo‘naltirilayotgan ulkan investitsiyalardir. Hozirgacha mazkur loyihaga 15 milliard dollardan ziyod mablag‘ sarflangan.
Starship kelajakni o‘zgartirishi mumkin
SpaceX rahbariyatining ta’kidlashicha, barcha sinovlar muvaffaqiyatli yakunlansa, Starship raketa tizimi yilning ikkinchi yarmida tijoriy parvozlarni boshlashi mumkin.
Mutaxassislar fikricha, ushbu raketa kosmosga odamlar va yuklarni yetkazish xarajatlarini keskin arzonlashtiradi. Shuningdek, Starlink sun’iy yo‘ldoshlarini orbitaga chiqarishda ham asosiy vositaga aylanadi.
Kompaniya kelajakda sun’iy yo‘ldosh internetini bevosita smartfonlarga yetkazish texnologiyasini kengaytirishni rejalashtirmoqda.
Starlink — SpaceXʼning asosiy daromad manbai
IPOʻdan keyin ham Ilon Mask kompaniya ustidan to‘liq nazoratni saqlab qoladi. Uning qo‘lida aksiyalarning 80 foizdan ortig‘i qoladi.
Hozirgi kunda SpaceXʼning eng katta daromad manbai Starlink hisoblanadi. 2026 yilning birinchi choragida ushbu xizmat 3,26 milliard dollar tushum keltirgan. Starlink xizmatidan dunyoning 164 ta mamlakatida 10,3 milliondan ortiq mijoz foydalanmoqda.
SpaceXʼning birjaga chiqishi nafaqat kosmik industriya, balki global moliya bozorlari uchun ham muhim voqea sifatida baholanmoqda. Kompaniyaning kelajakdagi muvaffaqiyati Starship dasturi va Marsni o‘zlashtirish bo‘yicha rejalarning qay darajada amalga oshishiga bog‘liq bo‘ladi.
Xalqaro valuta jamg‘armasining 2026 yil uchun prognozlariga ko‘ra, Venesuela dunyodagi eng yuqori inflatsiyaga ega mamlakat bo‘lib qolmoqda. Kosta-Rika esa narxlar pasayishi – deflyatsiya kuzatilishi kutilgan yagona davlat sifatida qayd etildi.
XVJning 2026 yil aprel oyida e’lon qilingan World Economic Outlook hisobotiga ko‘ra, Venesuelada yillik o‘rtacha inflatsiya 387,4 foizga yetishi mumkin. Bu dunyodagi eng yuqori ko‘rsatkich hisoblanadi.
Mutaxassislar bu holatni mamlakatda uzoq yillardan beri davom etayotgan siyosiy inqiroz, iqtisodiy boshqaruvdagi muammolar va aholining ommaviy emigratsiyasi bilan izohlamoqda. Dunyodagi eng yirik neft zaxiralaridan biriga ega bo‘lishiga qaramay, 2014 yilda neft narxlarining keskin pasayishi Venesuela iqtisodiyotiga jiddiy zarba bergan.
Yuqori inflatsiya qayd etilayotgan neft eksport qiluvchi davlatlar qatorida Eron (68,9 foiz), Nigeriya (16 foiz) va Liviya (10,5 foiz) ham bor.
Reytingning ikkinchi tomonida esa Karib havzasi mamlakatlari joylashgan. Aruba, Beliz, Grenada, Panama, Sent-Vinsent va Grenadin orollari hamda Bagama orollarida inflatsiya darajasi taxminan 1 foiz atrofida bo‘lishi kutilmoqda.
Kosta-Rikada esa 2026 yil yakunida narxlar o‘rtacha 0,4 foizga pasayishi prognoz qilingan. Iqtisodchilarning ta’kidlashicha, deflyatsiya iste’molchilar uchun ijobiy ko‘rinsa-da, uzoq muddatli davrda talabning pasayishi, biznes daromadlarining qisqarishi va ish haqlariga bosim o‘tkazishi mumkin.
Shu bilan birga, Argentina ham yuqori inflatsiyadan chiqish uchun kurashni davom ettirmoqda. Prezident Xaver Miley hukumati davlat xarajatlarini qisqartirish va subsidiyalarni kamaytirish orqali inflatsiyani pasaytirishga erishgan bo‘lsa-da, mamlakatda 2026 yil uchun inflatsiya 30,4 foiz darajasida prognoz qilinmoqda.
Mileyning eng bahsli g‘oyalaridan biri iqtisodiyotni dollarlashtirish — milliy valutani AQSh dollari bilan almashtirish taklifi bo‘lgan. Biroq 2026 yil holatiga ko‘ra, Argentina hanuz o‘z milliy valutasi — pesodan foydalanmoqda.
XVJ prognozlariga ko‘ra, jahon iqtisodiyoti 2026 yilda o‘sishda davom etadi, ammo o‘sish sur’ati 3,1 foizgacha sekinlashadi. Shu bilan birga, inflatsiya rivojlanayotgan mamlakatlar uchun asosiy iqtisodiy muammolardan biri bo‘lib qolmoqda.
Tahlilchilarning fikricha, Kosta-Rikadagi deflyatsiyadan tortib Venesueladagi qariyb 400 foizlik inflatsiyagacha bo‘lgan ulkan farq bugungi kunda mamlakatlar iqtisodiyoti turlicha rivojlanayotganini yaqqol namoyon etadi.
Sun’iy intellektdan umuman foydalanmaydigan Messi qanday qilib ChatGPT yuziga aylandi?
Davlat organi va bank tizimidagi korrupsiya holatlari aniqlandi
Ishga kiritib qo‘yishni va’da qilgan “soxta prokuror“ ushlandi
-
Iqtisodiyot1 day agoSpaceX tarixdagi eng yirik IPOʻni amalga oshirdi
-
Dunyodan2 days agoYevropa Ittifoqi Oʻrta Yer dengizidagi “soya flotlari”ga qarshi reydlarni kuchaytirdi
-
Iqtisodiyot5 days ago«Gazprom» O‘zbekistonga eksportni 15 foizga oshirganini ma’lum qildi
-
Jamiyat3 days agoTerrorizmni moliyalashtirgan 8 nafar shaxsga sud hukmi o‘qildi
-
Sport4 days agoO‘zbekiston so‘nggi daqiqalarda gol o‘tkazib, Niderlandiyaga mag‘lub bo‘ldi
-
Iqtisodiyot4 days ago6 nafar mashhur bloger 3,1 mlrd so‘m soliq to‘lamagani aniqlandi
-
Sport4 days agoNiderlandiya bilan o‘yin ishonch berdi: O‘zbekiston JChga tayyor ekan!
-
Sport4 days agoJahon chempionati hakami AQShga kiritilmadi