Jamiyat
2500 chaqirim naridagi olamshumul urush
Quyida so‘z yuritayotganimiz o‘rta asrlar tarixida yirik janglardan biri hisoblanib, unda Amir Temur “o‘z davlati osoyishta yashay olishiga imkon beradigan bir sharoit yaratish, atrofda dushman davlatlar bo‘lmasligiga erishish”ni ko‘zlagan holda eng qiyin vazifani uddalagan edi. “Hazrat sohibqiron” kitobida yozilganidek, “Amalda notanish bo‘lgan dala sharoitida, son jihatdan ko‘p dushmanga qarshi jangda faqat qo‘shinni to‘g‘ri boshqara olish yo‘li bilan g‘alabaga erishildi…
Eslaylik, Amir Temur To‘xtamishxonning g‘animlik harakatlariga chek qo‘yish maqsadida 1391-yilning 19-yanvari, ya’ni qahraton qish o‘rtasida yo‘lga otlangan. 2500 chaqirim masofani olti oy davomida 200 ming askar bilan bosib o‘tib, 18 iyun kuni son jihatidan beadad bo‘lgan dushmanga to‘qnash kelgan.
Sohibqiron jangga kirishdan oldin yog‘iy ko‘z oldida otlardan tushib chodirlar tikishga amr etdi, ikki rakaat namozni ixlos bilan o‘qidi, faqat Haqdan nusrat tiladi. So‘ng, mana, yigirma besh yildirki Termiz yaqinida uchrashganlaridan beri u bilan safarlarda doimo birga bo‘layotgan Mir Sayyid Baraka qo‘l ko‘tarib duo qildi va aytdi: “Mo‘ljallangan ishlaringni amalga oshiraver, sen g‘olib bo‘lasan, Tangrining o‘zi senga madadkor bo‘ladi” (Mixail Ivanin. “Ikki buyuk sarkarda: Chingizxon va Amir Temur”. Toshkent, “Fan”, 1994, 176-bet).
Mazkur muhoraba harbiy san’atning yangi – tartibli usuli jahonda ilk marta qo‘llangani bilan tarixda alohida ajralib turadi. “Hech bir podshoh unday qilmaydur edi va eshitmaydur edi” deb yozadi Sharafiddin Ali Yazdiy bu to‘g‘rida (Sohibqironning shu va boshqa harbiy san’at usullari keyinchalik Yevropa harbiy akademiyalarida o‘qitib borilgan).
Ko‘rilgan barcha chora-tadbirlar, jangchilarning jasurligi va tajribasi sohibqiron so‘zi bilan aytganda, chigirtka va chumoli kabi behisob qo‘shinga ega bo‘lgan To‘xtamish ustidan g‘alaba qozonishga olib keldi.
“O‘shandan “Oltin O‘rdaning mavqeiga putur yetdi. Ikki asrdan buyon butun Yevropaga tahdid solib turgan raqib chekindi, ularni ham yenga oladigan, tiz cho‘ktiradigan kuch dunyoda paydo bo‘lganini hamma bildi” (H.Sattoriy).
Rossiya davlatchiligi taqdiriga bevosita aloqador bo‘lgan olamshumul voqea borasida uzoq muddat sukut saqlandi. To‘g‘ri, mazkur g‘alabani Rus uchun juda katta ahamiyatga ega bo‘lgan edi, deya tan olganlar ham bo‘ldi. Ular Amir Temur “To‘xtamishni yengish bilan Rus yeriga ob’yektiv suratda katta xizmat ko‘rsatgan”ligini alohida ta’kidlashdi. Ammo shu bilan birga boshqa o‘rinlarda: go‘yoki ”ruslar bilan jang qilishga botinolmagan”, “jur’at qilmagan”, “yuragi betlamagan” qabilidagi ayri qarashlar bilan uni kamsitishga urinishlar hukm surib turdi.
Bugungi, ya’ni yigirma birinchi asr boshlaridagi voqelikda sohibqiron Amir Temur va Oltin O‘rda xoni To‘xtamish qo‘shinlarining Qunduzcha daryosi bo‘yida 1391 yilda bo‘lib o‘tgan jangi o‘sha paytdagi Rus davlatining mo‘g‘ul zulmidan xalos bo‘lishida muhim ahamiyatga ega ekanligi, Rossiya xalqlari taqdiridagi o‘rni, mazkur mavzuni o‘quv adabiyotlarida yoritish masalalari tobora ko‘proq ta’kidlanmoqda va bu borada keng ko‘lamli izlanishlar, ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. Shu jihatdan Poxlebkin degan rus olimining 2005 yili Moskvada chop etilgan “Tatarlar va Rus” degan kitobi ahamiyatli.
Mazkur tadqiqotda yoziladiki, birlashgan rus qo‘shini Kulikovoda erishgan harbiy, siyosiy va iqtisodiy yutuq Oltin O‘rda tomonidan ikki yil o‘tmayoq to‘la barbod qilingan, ya’ni siyosiy qaramlik amalda yanada kuchaygan, Moskvaning Tver, Nijegorod, Ryazan knyazliklari bilan munosabati yomonlashgan, Oltin O‘rdaga beriladigan o‘lponlar nafaqat qayta tiklangan, balki ikki baravar oshirilgan va hokazo…
– Keyingi barcha avlodlar shuuri orqali o‘tib kelgan ushbu mavzu so‘zsiz juda og‘ir qabul qilinadi, – deb qayta-qayta takrorlaydi Poxlebkin. – Ammo, o‘sha davrning shafqatsiz urf-taomillarini umumiy kontekstdan ajratgan holda qabul qilish kerak emas. Masalan, Moskva knyazi Saroyga berilgan o‘lpondan tashqari o‘z xazinasini to‘ldirish uchun maxsus soliqlar joriy etdi…
Shu tarz Kulikovo jangi natijalari yo‘qqa chiqarilib, Moskva knyazligida taraqqiyot yana yuz yil orqaga surildi va O‘rda bilan munosabatlar istiqboli uning uchun yana zulmat bilan o‘raldi. Agar yangi bir tarixiy hodisa yuz bermaganida O‘rda zulmi abadiy bo‘lib qolishi hech gap emasdi.
Xullas, Turon sultoni Amir Temur olib borgan urushlar natijasida Oltin O‘rda qo‘shinlari yo‘q qilindi, ikkala poytaxti ham xarobaga aylantirildi, mamlakat parokanda etildi va Oltin O‘rda davlatining umurtqasi sindirildi. Natijada Amir Temur 14-asrning oxirida olib borgan harbiy harakatlar tufayli Rusning O‘rda ustidan g‘alaba qozonishiga olib kelgan sharoit-omil vujudga keldi…
Yevropada ikki minginchi yilning birinchi yarmida ro‘y bergan eng qonli muhoraba deya sanaladigan Qunduzcha jangi bo‘lib o‘tgan joyning aniq o‘rni hozirgi kungacha ma’lum emasdi. Samaralik olim Aleksandr Oparin internet orqali o‘zining tug‘ilgan joylarini o‘rganar ekan, Kondurcha (ilgarigi Qunduzcha, muallif) va Sok daryolarini bir-biriga bog‘lab turgan 13 kilometrlik tuproq devorga e’tibor qaratdi. Bu tuproq devor 40–50 kvadrat kilometr hajmdagi maydonni yopib turadi.
– Ayon bo‘ldiki, Amir Temur harbiy qarorgohini o‘rta asr harbiy-muhandislik ilmi qonun-qoidalariga ko‘ra bunyod ettirgan va uning dam olgan va qorni to‘q navkarlari To‘xtamishga qarshi jangga kirib g‘olib chiqqanlar, –deydi Krasniy Yar qishlog‘i o‘lkashunoslik muzeyi direktori Yuriy Brikov.
Bir paytlar tarixda mashhur jang bo‘lib o‘tgan Malaya Kamenka qishlog‘iga yondosh daladan o‘q-yoy uchlari, 14-asrga oid tangalar, xanjar tig‘lari – hammasi bo‘lib 40 dona buyum topildi. Samara viloyat o‘lkashunoslik muzeyining yetakchi arxeologlari Dmitriy Stashenkov, Anna Kochkina qarorgohda qazish ishlarini boshlab yuborishgan. Mahalliy rassom Aleksandr Maligin To‘xtamish otliqlarining Temur qo‘shinlari o‘ng qanotiga to‘satdan qilgan hujumini aks ettiruvchi polotno yaratibdi!
Topilgan barcha buyumlar muzeyning yangi binosidagi ekspozitsiya zalida markaziy o‘rinni egallaydi.
Keyingi vaqtlarda Samara viloyatiga sayyohlarni jalb etish maqsadida har yili 18 iyun kuni Qunduzcha jangining teatrlashtirilgan tomoshasi tashkil etilmoqda. Samaralik maktab o‘quvchilari Rossiya tarixida chuqur iz qoldirgan jang bo‘lib o‘tgan shu maydonda ham xuddi Kulikovo va Borodinoda bo‘lgani singari yodgorliklar qo‘yilib, ertami-kechmi haqiqat tantana qilishini xohlaydilar.
Kezi kelganda, yana bitta e’tiborli va qiziqarli bir jihatni bilib olsak ortiqchalik qilmaydi: 2014 yili “Sharq” NMAK yozuvchi Qamchibek Kenja qalamiga mansub “Buyuk sohibqiron o‘tgan yo‘llarda” safarnoma asarini chop etdi. Kitobni varaqlagan kishi uning 224-225-sahifalaridagi bobning “Rossiyada o‘zbek hovlisi” deb nomlanganini ko‘radi. Mazkur bob Samara viloyatining obro‘ qozongan ishbilarmonlaridan biri haqida.
– U asli Surxondaryodan, denovlik O‘rol Jo‘rayev, – deya ta’kidlaydi kitob muallifi. – Rossiyada sohibqiron qadamjolarini o‘rganishda faol qatnashib turadi. Krasniy Yar tumani hududida joylashgan buyuk Amir Temur istehkomi o‘rnidan kattagina yer sotib olib, o‘zbekcha andozada chiroyli hovli-joy quribdi. Muzeyga o‘xshaydi. O‘zbekistonning kichik nusxasini ko‘chirib olib borgan, deysiz. O‘zbekcha hammom, tollar bilan qurshalgan hovuz, qo‘qoncha ravoqli shiypon…
Hamma narsasi bor. Biroq tug‘ilib o‘sgan yurtidan yiroqda yashaydi. Ozgina bo‘lsa-da, vatan sog‘inchini bosib turarmikan, degan ilinjda shu ishga qo‘l urgan-u tasodifan Amir Temur bobomizning qadami tekkan joylardan bir parchasiga egalik qilayotganidan boshi ko‘kda!..
Ming-ming hayratlar bo‘lsinki, Yaratganning dargohida, hadsiz-hududsiz osmonu falakning tasavvurga ham sig‘mas darajadagi ulkan va sonu sanoqsiz planetalari orasida o‘z o‘rnini topib sayrona yurgan Ona Yerimizda nimalar bo‘lmaydi, o‘zi! Hazrat sohibqiron bundan 625 yil muqaddam Movarounnahr davlati manfaatini ko‘zlab Oltin O‘rdaning umurtqa pog‘onasini sindirib g‘alaba qozongan va shu orqali Rus uchun ham xolis katta xizmatlar qilgan maydonda surxondaryolik bir yigit bu narsalardan boxabar bo‘lmagan holda mulk barpo etib tomir yoyishini kim ham o‘ylabdi, deysiz!..
Abdulla Xolmirzayev.
Toshkent shahrida Serra-Leonedan kurerlik jo‘natmasi orqali olib kirilgan 728 gramm kokain musodara qilindi. Giyohvandlik vositasi avtoehtiyot qismlari ichiga yashirilgan bo‘lib, uni qabul qilib olgan shaxs qo‘lga olindi.
Foto: Videodan kadr / DXX
Davlat xavfsizlik xizmati hamda Bojxona organlari xodimlari tomonidan «Xavfsiz va sog‘lom yurt» keng qamrovli tezkor-profilaktik tadbirlari doirasida giyohvandlik vositalarining noqonuniy aylanmasiga qarshi navbatdagi tezkor operatsiya o‘tkazildi.
Ma’lum qilinishicha, Serra-Leone davlatidan yuborilgan kurerlik jo‘natmasini Toshkent shahrining Yakkasaroy tumanidagi xususiy kurerlik xizmati orqali qabul qilib olmoqchi bo‘lgan Yashnobod tumanida yashovchi, 1983 yilda tug‘ilgan, muqaddam sudlangan shaxs ushlangan.
Tekshiruv davomida avtoehtiyot qismlari ichiga yashirilgan 728 gramm kokain borligi aniqlanib, giyohvandlik vositasi protsessual tartibda musodara qilindi.
Shuningdek, gumonlanuvchining yashash xonadoni ko‘zdan kechirilganda, zip-paketlarga joylangan kukunsimon moddalar hamda tarkibida narkotik moddalar mavjud bo‘lgan shirinliklar ashyoviy dalil sifatida olindi.
Hozirda mazkur shaxsga nisbatan Jinoyat kodeksining 246-moddasi 2-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan bo‘lib, tergov harakatlari davom etmoqda.
Xitoyda ishlab chiqarilgan ayrim bolalar o‘yinchoqlari savdodan chiqarildi.
Jizzax shahridagi savdo nuqtalaridan birida o‘tkazilgan nazorat xaridlari davomida Xitoyda ishlab chiqarilgan ayrim bolalar o‘yinchoqlarida xavfsizlik talablariga nomuvofiqliklar aniqlandi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasida nazorat inspeksiyasining Jizzax hududiy bo‘limi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi mutaxassislari tomonidan o‘tkazilgan o‘rganishlarda Mesh Squezee Ball savdo belgili, stressga qarshi o‘rgimchak shaklidagi yumshoq o‘yinchoqlardan namunalar olinib, laboratoriya sinovlaridan o‘tkazildi.
Sinov natijalariga ko‘ra, mazkur mahsulotlarda o‘tkir hid mavjudligi hamda formaldegid miqdori belgilangan me’yorlardan yuqoriligi aniqlandi.
Mutaxassislarning qayd etishicha, formaldegid moddasi inson salomatligiga, xususan, nafas yo‘llari, ko‘z va teriga salbiy ta’sir ko‘rsatishi, allergik holatlarni kuchaytirishi mumkin.
Shuningdek, tekshiruv davomida mahsulot yorliqlarida zarur ma’lumotlar davlat tilida aks ettirilmagani ham qayd etildi. Aniqlangan holatlar «Bolalar o‘yinchoqlarining xavfsizligi to‘g‘risidagi umumiy texnik reglament» talablariga zid deb topildi.
Aniqlangan kamchiliklar yuzasidan savdo subyektlariga tegishli ko‘rsatmalar berilib, mahsulotlarni savdodan chiqarish va realizatsiyasini to‘xtatish bo‘yicha choralar ko‘rildi.
Andijon va Sirdaryo viloyatlarida hokim yordamchilari ishtirokida imtiyozli mablag‘larni firibgarlik yo‘li bilan o‘zlashtirish holatlari aniqlandi. Holatlar yuzasidan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Bosh prokuratura huzuridagi departament tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvlar davomida bir nechta hududda imtiyozli mablag‘larni talon-toroj qilish bilan bog‘liq holatlar fosh etildi.
Jumladan, departamentning Oltinko‘l tumani bo‘limi aniqlagan holatga ko‘ra, «U.T.» va «Q.A.» MChJning mas’ul shaxslari, Qayirma mahallasi hokim yordamchisi hamda boshqa shaxslar o‘zaro til biriktirib, fuqarolarga issiqxona faoliyatini kengaytirish uchun ajratilgan 442,3 million so‘m imtiyozli kredit mablag‘larini firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritgan. Tergov ma’lumotlariga ko‘ra, xizmat ko‘rsatuvchi korxonalar amalda bajarmagan ishlar hujjatlarda bajarilgan deb rasmiylashtirilgan.
Yana bir holat Sirdaryo viloyatining Mirzaobod tumanida aniqlangan. Unda Toshkent mahallasi sobiq hokim yordamchisi va boshqa shaxslar ushbu mahallada yashovchi sakkiz nafar fuqaroga ajratilgan 248 million so‘m imtiyozli kredit mablag‘larini ta’minotchi korxonalar orqali talon-toroj qilganlikda gumon qilinmoqda.
Shuningdek, Departamentning Andijon shahri bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tekshiruvda «L.A.» MChJ rahbari va Farobiy mahallasi sobiq hokim yordamchisi fuqarolarga ajratilgan 163 million so‘m imtiyozli kredit mablag‘larini firibgarlik yo‘li bilan o‘zlashtirganlikda gumon qilinmoqda.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Ayni paytda huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan tergov harakatlari davom ettirilmoqda.
O‘zbekistonda qurilishi tugallanmagan va belgilangan tartibda foydalanishga qabul qilinmagan ko‘p kvartirali uylarga fuqarolarni ko‘chirish holatlarining oldini olish maqsadida qonunchilik kuchaytirilmoqda. Buning uchun mas’ul shaxslarga jinoiy javobgarlik belgilash taklif etilmoqda.
Foto: Oliy Majlis Qonunchilik palatasi
Qonunchilik palatasi majlisida mazkur masalaga oid qonun loyihasi ko‘rib chiqilib, deputatlar tomonidan qabul qilindi va Senatga yuborildi.
Qayd etilishicha, so‘nggi yillarda mamlakatda shaharsozlik sohasini takomillashtirish bo‘yicha izchil islohotlar amalga oshirilayotgan bo‘lsa-da, ayrim hollarda qurilishi tugallanmagan hamda rasman foydalanishga topshirilmagan ko‘p kvartirali uylarga fuqarolarning noqonuniy ko‘chib kirishiga yo‘l qo‘yilmoqda.
Mutasaddilarning ta’kidlashicha, bunday holatlar aholi xavfsizligiga jiddiy tahdid tug‘dirishi mumkin. Shu bois sohada faoliyat yuritayotgan sub’yektlar mas’uliyatini oshirish va huquqbuzarliklarning oldini olishga qaratilgan huquqiy mexanizmlarni kuchaytirish zarur.
Qonun loyihasiga muvofiq, Jinoyat kodeksiga ko‘p kvartirali uylar qurilishi uchun mas’ul shaxslar yoki mansabdor shaxslar tomonidan foydalanishga qabul qilinmagan uylarga fuqarolarning ko‘chib kirishiga yo‘l qo‘yganlik uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri jinoiy javobgarlik belgilash taklif etilmoqda.
Shuningdek, Shaharsozlik kodeksiga buyurtmachilar va pudratchilar zimmasiga belgilangan tartibda foydalanishga qabul qilinmagan ko‘p kvartirali uylarga fuqarolarning ko‘chib kirishiga yo‘l qo‘ymaslik choralarini ko‘rish majburiyatini yuklovchi normalar kiritilishi nazarda tutilgan.
Muhokamalar davomida deputatlar qonun loyihasining dolzarbligi va ahamiyatini ta’kidlab, uni yanada takomillashtirish yuzasidan qator taklif va tavsiyalar bildirdi. Yakunda qonun loyihasi Qonunchilik palatasi deputatlari tomonidan qabul qilinib, Senatga yuborildi.
Toshkent shahrida o‘tkazilgan tezkor tadbirlar davomida noqonuniy muomalada bo‘lgan qariyb 3,2 kilogramm giyohvandlik vositalari musodara qilindi. Holatlar yuzasidan bir necha nafar gumonlanuvchi qo‘lga olinib, ularga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atildi.
«Xavfsiz va sog‘lom yurt» keng qamrovli tezkor-profilaktik tadbirlari doirasida Davlat xavfsizlik xizmati Toshkent shahar boshqarmasi hamda poytaxt IIBB xodimlari hamkorligida giyohvandlik vositalarining noqonuniy aylanmasiga qarshi qator tezkor tadbirlar o‘tkazildi.
Dastlabki holatda Bektemir tumani hududida harakatlanayotgan Gentra rusumli avtomashina to‘xtatilib tekshirildi. Avtomashinada Yashnobod tumanida yashovchi, 1998 yilda tug‘ilgan ikki nafar fuqaro bo‘lgan. Tekshiruv chog‘ida transport vositasi salonidan bir nechta zip-paketlarga qadoqlangan och sariq rangli kukunsimon moddalar topildi.
Tezkor tadbir davomida gumonlanuvchilar avvaldan yashirib qo‘ygan xufiya joy hamda ijaraga olgan xonadon ko‘zdan kechirildi. U yerdan ham kukunsimon moddalar, elektron tarozilar va giyohvandlik vositalarini qadoqlashda foydalaniladigan anjomlar aniqlandi.
Ekspertiza xulosasiga ko‘ra, musodara qilingan moddalar 1,2 kilogramm geroin va 100 gramm mefedron ekani tasdiqlangan. Ma’lum qilinishicha, mazkur ikki shaxs ham muqaddam giyohvandlik vositalari bilan bog‘liq jinoyatlari uchun sudlangan.
Yana bir tezkor tadbirda Shayxontohur tumanida yashovchi, 1982 yilda tug‘ilgan, muqaddam sudlangan fuqaroning yashash xonadonidan 47 gramm gashish va 34 gramm opiy musodara qilindi.
Tergov harakatlari davomida uni narkotik moddalar bilan ta’minlab kelgani gumon qilinayotgan Olmazor tumanida yashovchi 1980 va 1985 yillarda tug‘ilgan ikki nafar fuqaro ham ushlandi. Ularning avtomashinalari va yashash xonalari tekshirilganda, 1,8 kilogramm gashish hamda 12 gramm opiy aniqlanib, protsessual tartibda rasmiylashtirib olindi.
Har ikki holat yuzasidan gumonlanuvchilarga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Ayni paytda tergov harakatlari davom etmoqda.
Serra-Leonedan yuborilgan kokain Toshkentda ushlandi
JCh kundaligi. Argentinada yana kambek, finalda 30 daqiqalik tanaffus
Xitoyda ishlab chiqarilgan ayrim o‘yinchoqlar savdodan chiqarildi
-
Jamiyat4 days agoBektemir tumanida «zakladchik»lar qo‘lga olindi
-
Sport5 days agoAngliya-Norvegiya bahsi boshlanish vaqti kechiktirilishi mumkin
-
Dunyodan4 days ago
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.
-
Sport4 days agoInfantino yana JCh ishtirokchilari sonini oshirish g‘oyasi haqida gapirdi
-
Jamiyat5 days agoDori narxini sun’iy oshirgan yuzlab dorixonalar aniqlandi
-
Siyosat3 days ago
Prezident Shavkat Mirziyoyev Qatar amiriga ta’ziya bildirdi
-
Sport3 days agoIspaniyada Fransiya milliy jamoasi haqidagi bayonot ortidan siyosiy mojaro avj oldi
-
Jamiyat4 days agoAndijonda sobiq erini o‘ldirish uchun qotil yollagan ayol ushlandi