O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsa-da, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yilda yilga oshib boryapti. Xususan, 2026 yilning yanvar-fevral oylarida qariyb 166 mln dollarlik 279 mln litr benzin import qilingan. Bu 2025 yilning mos davriga nisbatan miqdor jihatdan 2 barobarga, qiymat jihatdan esa 2,1 barobarga ko‘p. Oxirgi oylarda ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilyapti.

Joriy haftadagi birja savdolari boshlanishi bilan jahon energetika bozorida kuchli tebranish kuzatildi. Yaqin Sharqdagi vaziyatning keskinlashishi fonida neft narxi 2022 yildan beri ilk bor bir barrel uchun 100 dollardan oshdi. Keskin o‘sishning asosiy omillari nimalardan iborat va bu O‘zbekiston ichki bozoriga qanday ta’sir qiladi?

Nega neft narxi keskin oshdi?

O‘tgan dam olish kunlari Yaqin Sharqdagi vaziyat yana keskinlashdi. Isroil Erondagi yonilg‘i saqlash omborlari bo‘ylab zarbalar yo‘lladi. Eng kamida beshta energetika obekti hujumga uchragan. Ijtimoiy tarmoqlarda Tehron va atrofdagi hududlarda boshlangan yirik yong‘inlar videolari tarqaldi. Bunga javoban Eron ham Bahrayndagi neftni qayta ishlash zavodiga hujum qildi. Kuvayt milliy neft kompaniyasi javob zarbalari fonida ehtiyot chorasi sifatida qazib olish hajmini qisqartirganini e’lon qildi.

Global neft tanqisligi haqidagi xavotirlar o‘tgan hafta oxirida Qatar energetika vazirining bayonotidan so‘ng kuchaygandi. U agar urush to‘xtamasa, Fors ko‘rfazi davlatlaridagi barcha energiya eksportchilari bir necha hafta ichida qazib olishni to‘xtatishga majbur bo‘lishi mumkinligini aytgandi. Bunday holatda neft narxi bir barrel uchun 150-200 dollargacha ko‘tarilish ehtimoli bor.

Shuningdek, Eron dunyodagi asosiy neft ta’minoti yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozini amalda yopdi. Taqiq barcha kemalarga, jumladan, tijorat kemalari va neft tankerlariga ta’sir qildi. Strategik yo‘lakda trafik deyarli to‘xtagan, kemalarning bir qismi raketa zarbalariga uchradi. Jahon neftining qariyb 20 foizi aynan ushbu bo‘g‘oz orqali o‘tadi. Bu esa jahon bozorida taklifni qisqartirib, narxlarning keskin ko‘tarilishiga olib kelyapti. Saudiya Arabistoni, BAA va Kuvaytdagi neft omborlari deyarli to‘lib ketgan. Bu esa agar xom neft Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali eksport qilinmasa, yirik neft konlarini vaqtincha yopishga to‘g‘ri kelishi mumkinligini anglatadi.

Bundan tashqari, geosiyosiy xavf ortgan paytda investorlar energiya resurslarini “xavfsiz aktiv” sifatida sotib olishga harakat qiladi. Natijada fyuchers bozorida talab keskin oshadi va bu ham narxlarni yuqoriga ko‘taradi.

Benzin importiga qaramlik

O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsa-da, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yilda yilga oshib boryapti. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning yanvar-fevral oylarida qariyb 166 mln dollarlik 279 mln litr benzin import qilingan. Bu 2025 yilning mos davriga nisbatan miqdor jihatdan 2 barobarga, qiymat jihatdan esa 2,1 barobarga ko‘p. Oxirgi oylarda ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilyapti.

O‘z navbatida ichki ishlab chiqarish hajmi ham oxirgi 2 yilda sezilarli darajada kamaydi. Masalan, 2023 yilda 1 mln 333 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2025 yilda 1 mln 200 ming tonnagacha yoki 10 foizga qisqargan.

O‘zbekiston xom neft hamda benzin mahsulotlarini asosan Rossiyadan import qiladi. Jahon bozorida neft qimmatlashganda, eksportyor davlatlar narxlarni oshiradi. Natijada, mamlakatdagi yonilg‘i quyish shoxobchalariga kirib kelayotgan benzinning tannarxi avtomatik ravishda ko‘tariladi va bu chakana narxlarda ham aks etishi mumkin. O‘zbekistonda avtomobil benzini chakana narxlarini davlat tomonidan tartibga solish bekor qilingan. Narxlar bozordagi erkin talab va taklif qonuniyati natijasida shakllanishi ko‘zda tutilgan. Xususan, Makroiqtisodiy va hududiy tadqiqotlar instituti tahlillariga ko‘ra, 2022 yil yanvar-iyun oylarida global neft narxining 39,2 foizga oshishi birjada avtobenzin o‘rtacha ulgurji narxining 22,4 foizga ko‘tarilishiga olib kelgan. 2022 yil iyul-dekabr oylarida jahon bozorida neft narxining 33,2 foizga tushishi ulgurji narxlarning o‘rtacha 21,3 foizga arzonlashishiga sabab bo‘lgan. Bu esa ichki bozordagi benzin narxi global narxlarga sezuvchan ekanini ko‘rsatadi.

Alohida ta’kidlash lozimki, O‘zbekistonda benzin iste’molchilarga yetib borgunga qadar turli ko‘rinishlarda eng ko‘p soliq qo‘shiladigan tovarlardan biri hisoblanadi. Yuqori benzin narxi iqtisodiyot uchun juda ham xatarli. Chunki benzin narxi oshishi proporsional tarzda iste’molni kamaytirmaydi va barcha tovar va xizmatlar bahosiga bosim o‘tkazadi. Yonilg‘i energetika resurslari narxlari o‘sishi bilan birinchi navbatda oziq-ovqat, keyin xizmatlar narxlari qimmatlashishni boshlaydi.

Source link

O‘zbekistonda qurilish ishlarining asosiy qismi kichik korxona va mikrofirmalar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. 2026 yil yanvar oyida ushbu toifadagi korxonalar tomonidan qariyb 6 trln so‘mlik qurilish ishlari bajarildi.

Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, mazkur ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 11,3 foizga o‘sgan.

Qurilish ishlari hajmining korxonalar turlari bo‘yicha taqsimotiga ko‘ra, kichik korxona va mikrofirmalar — 46 foiz ulush bilan yetakchilik qilmoqda. Shuningdek, norasmiy sektor — 30,9 foiz, yirik korxonalar esa — 23,1 foizni tashkil etgan.

Mazkur ma’lumotlar mamlakatda qurilish sohasida kichik biznes sub’yektlarining faolligi ortib borayotganini ko‘rsatmoqda.

Source link

Jahon neft bozori ko‘p jihatdan asosiy ta’minot oqimi o‘tadigan bir nechta tor dengiz yo‘laklariga bog‘liq. Neft tashishda «chokpoyntlar» deb ataluvchi bu nuqtalar global energetika tizimining nihoyatda muhim arteriyalari bo‘lib, ular orqali har kuni o‘nlab million barrel xomashyo tashiladi.

Foto: ATAR/AFP via Getty Images

Yangi vizualizatsiya AQSh Energetika axboroti boshqarmasi (EIA) ma’lumotlariga asoslangan bo‘lib, neft tranzitining eng yirik dengiz tugunlari hamda ularning jahon dengiz neft savdosidagi ulushini ko‘rsatadi. Statistika 2025 yildagi asosiy dengiz o‘tish yo‘llari orqali tashilgan xom neft va neft mahsulotlari hajmini aks ettiradi, bu ko‘rsatkichlar sutkasiga million barrel hisobida o‘lchangan.

Umuman olganda, asosiy dengiz «tor nuqtalari» orqali kuniga taxminan 73 million barrel neft o‘tib, bu jahon bo‘yicha dengiz orqali amalga oshiriladigan neft savdosining katta qismini tashkil etadi.

Foto: Visual Capitalist

Dunyodagi eng serqatnov neft yo‘nalishi hamon Malayziya va Indoneziya o‘rtasida joylashgan Malakka bo‘g‘ozi bo‘lib qolmoqda. 2025 yilning birinchi yarmida ushbu bo‘g‘oz orqali kuniga taxminan 23,2 million barrel neft o‘tgan, bu esa jahon dengiz neft savdosining qariyb 29,1 foiziga teng.

Bu bo‘g‘oz Hind okeanini Janubiy Xitoy dengizi bilan bog‘laydi va Xitoy, Yaponiya hamda Janubiy Koreyaga neft yetkazib berish uchun hal qiluvchi yo‘nalish hisoblanadi. Biroq uning nisbatan torligi va kemalar harakatining juda zichligi bu yo‘lni ortiqcha yuklanish hamda ehtimoliy geosiyosiy xatarlar oldida zaif qiladi.

Shuningdek, Ummon va Eron o‘rtasida joylashgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ham juda muhim ahamiyatga ega. 2025 yilning birinchi yarmida bu yerdan kuniga taxminan 20,9 million barrel neft o‘tgan, bu esa jahondagi umumiy neft iste’molining taxminan beshdan bir qismiga to‘g‘ri keladi.

Bu bo‘g‘oz Fors ko‘rfazini Ummon ko‘rfazi va Arab dengizi bilan bog‘laydi. Uning chuqurligi va kengligi hatto eng yirik neft tankerlarining ham o‘tishiga imkon beradi.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan neftning taxminan 84 foizi Osiyo bozorlariga — jumladan Xitoy, Hindiston, Yaponiya va Janubiy Koreyaga yo‘naltiriladi. Shu bois ushbu yo‘nalishdagi har qanday uzilish jahon neft narxlarida jiddiy tebranishlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Malakka va Ho‘rmuz bo‘g‘ozlaridan tashqari, jahon neft savdosida boshqa dengiz yo‘laklari ham muhim o‘rin tutadi.

Suvaysh kanali va SUMED quvur yo‘li Qizil dengizni O‘rta Yer dengizi bilan bog‘lab, kuniga taxminan 4,9 million barrel neft tashilishini ta’minlaydi.

Unga yaqin joyda Bobul-Mandab bo‘g‘ozi joylashgan bo‘lib, u orqali kuniga taxminan 4,2 million barrel neft o‘tadi va Qizil dengizni Aden ko‘rfazi bilan bog‘laydi.

Yevropada Daniya bo‘g‘ozlari va Turkiya bo‘g‘ozlari muhim yo‘nalishlar hisoblanadi. Ular orqali Rossiya va Kaspiy mintaqasidan neft eksport qilinadi — mos ravishda kuniga taxminan 4,9 million va 3,7 million barrel.

Panama kanali orqali kuniga taxminan 2,3 million barrel neft o‘tadi.

Yaxshi Umid buruni orqali o‘tuvchi kabi uzunroq muqobil yo‘nalishlar esa tankerler Atlantika va Hind okeanlari o‘rtasida qatnaganda kuniga taxminan 9,1 million barrel neft tashilishini ta’minlaydi.

Shunday qilib, jahon neft logistikasi ko‘p jihatdan bir nechta strategik dengiz o‘tish yo‘llariga bog‘liq. Bu nuqtalardagi har qanday mojaro, to‘sib qo‘yish yoki uzilish global energetika bozorlari va neft qiymatiga tezda ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Source link

Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil yanvar oyida O‘zbekistonning eksport hajmi 1,7 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 26,7 foizga oshgan.

Ma’lum qilinishicha, mazkur davrda O‘zbekiston mahsulotlarini eng ko‘p xarid qilgan davlatlar orasida Rossiya yetakchilik qilmoqda. Bu mamlakatga eksport hajmi 325,8 mln AQSh dollarini tashkil etgan.

Shuningdek, Xitoyga 178,1 mln dollar, Afg‘onistonga 136,7 mln dollar va Fransiyaga 103,6 mln dollarlik mahsulot eksport qilingan.

Top-10 davlatlar qatoriga, shuningdek, Turkiya (84,3 mln dollar), Qozog‘iston (81,6 mln dollar), Qirg‘iziston (46,5 mln dollar), Tojikiston (45,7 mln dollar), Birlashgan Arab Amirliklari (41,4 mln dollar) hamda AQSh (32,1 mln dollar) kirgan.

Source link

Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil fevral oyida mamlakatda inflatsiya darajasi 0,6 foizni tashkil etdi. Bu davrda ayrim meva va sabzavotlar narxida o‘sish kuzatilgan bo‘lsa, boshqalarida pasayish qayd etildi.

Statistikaga ko‘ra, fevral oyida eng katta narx o‘sishi pomidorda kuzatildi. Uning narxi oy davomida 12,1 foizga oshdi. Biroq o‘tgan yilning shu davriga nisbatan pomidor narxi 12,5 foizga arzon bo‘lib qolgan.

Shuningdek, qovoq narxi 11,7 foizga oshgan. Biroq 2025 yil fevral oyi bilan solishtirilganda, ushbu mahsulot narxi 57,1 foizga arzonligicha qolmoqda.

Kartoshka narxi oy davomida 5,0 foizga oshgan bo‘lib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 2,0 foizga yuqori. Bulg‘or qalampiri narxi 4,2 foizga, olma 4,1 foizga, limon 3,6 foizga va banan 3,0 foizga qimmatlagan.

Shu bilan birga, sabzi va karam narxi ham 1,8 foizga oshgani qayd etildi. O‘tgan yilning mos davri bilan taqqoslaganda, sabzi narxi 8,8 foizga, karam narxi esa 10,6 foizga yuqori.

Ayni paytda ayrim mahsulotlar narxida pasayish ham kuzatildi. Xususan, bodring narxi fevral oyida 13,8 foizga arzonlashgan. Biroq o‘tgan yilning shu davriga nisbatan u 13,0 foizga past.

Mandarin narxi 5,6 foizga, apelsin 5,4 foizga va lavlagi 1,7 foizga arzonlagan. Piyoz narxi ham oy davomida 0,9 foizga kamaygan bo‘lib, o‘tgan yilning fevral oyiga nisbatan 3,0 foizga past ekani qayd etildi.

Mutaxassislar ta’kidlashicha, meva-sabzavot narxlaridagi bunday o‘zgarishlar mavsumiy omillar, ichki bozordagi talab va taklif hamda mahsulot yetishtirish hajmi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Source link