Dunyodan
Ushbu maxfiy raketa zavodi bilan Ukraina o’zining ichki qurol sanoatini mustahkamlamoqda
Mus Kempbell/BBC
“Flamingo” raketasi – bu Ukrainaning yangi uzoq masofali qanotli raketasi bo’lib, Rossiyaga maksimal 3000 km masofaga chuqur zarbalar berish uchun mo’ljallangan.
Mudofaa muxbiri Jonatan Birkyev
Bizni ko‘zlarimiz bog‘lab, Ukraina o‘zining eng yangi qurollaridan birini ishlab chiqarayotgan maxfiy joyga olib borishdi.
Bizga uyali telefonlarimizni o’chirishni aytishadi. Bu Ukrainaning “Flamingo” qanotli raketasini ishlab chiqarish siri.
Ukraina uchun bunday qurollarni ishlab chiqarishni markazsizlashtirish va yashirish omon qolishning kalitidir. Ushbu mahsulotni ishlab chiqaruvchi Firepoint kompaniyasiga tegishli ikkita zavod allaqachon shikastlangan.
Biz tashrif buyurgan binolarning ichida ustunlar, derazalar va shiftlar kabi binolarni suratga olmaslik kerakligi aytiladi. Shuningdek, ulardan konveyer ishchilarining yuzlarini ko’rsatmaslik so’raladi, chunki Flamingo raketalari turli xil yakuniy bosqichda.
Otishma ostida bo’lishiga qaramay, Ukraina qurol sanoatini mustahkamlamoqda. Prezident Vladimir Zelenskiyning aytishicha, hozirda frontda ishlatiladigan qurollarning 50 foizdan ortig‘i mamlakat ishlab chiqarilmoqda. Kompaniyaning uzoq masofaga uchuvchi qurollari inventarizatsiyasi deyarli butunlay mahalliy ishlab chiqarilgan.
Urush boshida Ukraina birinchi navbatda Sovet davridagi qurollarga tayangan. G‘arbning harbiy yordami mamlakat armiyasini modernizatsiya qilishga yordam berdi, u hozirda robotlar va dronlar kabi uchuvchisiz tizimlarni ishlab chiqishda dunyoning ko‘plab mamlakatlarida yetakchilik qilmoqda.
Hozirda mamlakatimizda ishlab chiqarilgan qanotli raketalar Ukrainaning uzoq masofaga uchish imkoniyatlarini mustahkamlamoqda.
Mus Kempbell/BBC
Ukraina maxfiy zavodda raketa qurmoqda – BBC jamoasi u yerga olib ketilgunga qadar ko’zlari bog’langan
Irina Terek Ukrainaning eng yirik dron va raketa ishlab chiqaruvchilardan biri boʻlgan Fire Point kompaniyasining texnologiya direktori boʻlib, uning lotincha shiori “Agar biz boʻlmasak, unda kim?” degan maʼnoni anglatadi.
33 yoshli u bir vaqtlar arxitekturani o’rgangan, ammo hozir Rossiyaning urush mashinasini demontaj qilishga yordam berishga harakat qilmoqda.
U ulkan Flamingo raketasi oldidagi kichkina figurani kesib tashladi va unga pushti o’rniga qora rangga bo’yalganini aytdi (avvalgi prototiplardan farqli o’laroq) “chunki u rus moyini yeydi”.
Yakuniy mahsulot Germaniyaning Ikkinchi Jahon urushidagi V1 raketasiga o’xshaydi. U London avtobusi kabi trubka ustiga o’rnatilgan katta reaktiv dvigateldan iborat.
U allaqachon jangovar harakatlarda qo’llanilmoqda, ammo kompaniya o’zining aniq maqsadlarini oshkor qilmadi.
Mus Kempbell/BBC
Firepoint xodimi Irena Terekning aytishicha, Flamingo raketalari qora rangda, chunki ular “rus neftini iste’mol qiladilar”
Flamingo – bu G’arb etkazib berishni istamagan chuqur hujum quroli.
Qanotli raketalarning masofasi 3000 kilometr (1900 milya) ekani aytilmoqda. U AQShda ishlab chiqarilgan “Tomahawk”ga o‘xshaydi, AQSh prezidenti Donald Tramp Ukrainaga berishdan bosh tortgan ancha murakkab va qimmat qurol.
Biroq, chuqur zarbalar urushning muhim qismi hisoblanadi, chunki Ukraina birinchi navbatda uzoq masofadan hujumlarni amalga oshiradi. Rossiya 1000 kilometrdan ortiqroqqa cho‘zilgan front chizig‘ida hamon noqulay ahvolda. Shuning uchun Ukraina bu yutuqlarni sekinlashtirish uchun Rossiyaning urush iqtisodiyotini tobora ko’proq nishonga olmoqda.
Ukraina armiyasi rahbari general Aleksandr Shirskiyning aytishicha, Ukrainaning uzoq masofali hujumlari joriy yilda Rossiya iqtisodiyotiga 21,5 milliard dollardan ko‘proq zarar keltirgan.
Mus Kempbell/BBC
Flamingo nomi raketaning pushti rangga bo’yalgan dastlabki prototipidan kelib chiqqan.
Ukraina maxsus amaliyot kuchlari zobiti Ruslanning aytishicha, strategiya oddiy: “dushmanning harbiy salohiyati va iqtisodiy salohiyatini kamaytirish”.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Ukraina maxsus amaliyot kuchlari dushman hududi ichidagi neftni qayta ishlash zavodlari, qurol-yarog‘ zavodlari va o‘q-dorilar omborlariga yuzlab havo hujumlarini amalga oshirgan.
Albatta, Rossiya ham xuddi shunday ishni qilyapti, lekin ancha keng miqyosda. Biz kuniga o’rtacha 200 ta Shahed dronlarini ishga tushiramiz. Ukrainaning javobi taxminan yarmini tashkil etdi.
Rossiya hujumlarini harbiy nishonlar bilan cheklab qo‘ygani yo‘q. Uzoq masofali raketa va dron hujumlari butun mamlakat bo’ylab elektr ta’minotida keng miqyosda uzilishlarga olib keldi va millionlab tinch aholining hayotini qiyinlashtirdi. “Biz Rossiya kabi ko‘plab dronlarni uchirmoqchimiz”, dedi Ruslan. “Ammo biz juda tez miqyoslashmoqdamiz.”
Firepoint vakili Tarekning aytishicha, Ukraina Rossiya resurslari bilan tenglasha olmasligi mumkin, ammo “biz aql va taktika bilan kurashishga harakat qilmoqdamiz”.
Kompaniyaning bosh dizayneri va asoschisi Dennis Stillerman “wunderwaffe” yoki hayratlanarli qurol degan narsa yo‘qligini tan oladi.
“O’yinni o’zgartiradigan narsa bizning g’alaba qozonish istagimiz”, deydi u.
Kevin Makgregor/BBC
Ukraina maxsus operatsiyalar kuchlari vakili Ruslan mahalliy qurol ishlab chiqarishni jadal sur’atlar bilan kengaytirayotganini aytdi.
Yong’in nuqtasi Rossiya bosqinidan oldin ham mavjud emas edi. Biroq, startap hozirda kuniga 200 ta dron ishlab chiqarmoqda. Kompaniyaning har biri kichik samolyot kattaligidagi FP1 va FP2 dronlari Ukrainaning uzoq masofali hujumlarining 60 foizini amalga oshirgan. Har bir dron taxminan 50 000 dollar turadi, bu Rossiyaning Shahed dronidan uch barobar arzon. Rossiya hali ham oyiga qariyb 3000 dona ishlab chiqaradi.
Ukraina hali ham tashqi yordamga muhtoj, ayniqsa razvedka, nishonga olish va moliyaviy yordam. Lekin biz o’zimizni yanada ta’minlashga intilyapmiz.
Terekning aytishicha, u imkon qadar ko’proq qismlarni Ukrainadan olishga ongli ravishda qaror qilgan.
“Biz ishlab chiqarayotgan qurollarga hech kim ta’sir o’tkaza olmaydi, degan tamoyilga amal qilamiz”, deydi u. Ular ikkita aniq davlatning qismlaridan qochishadi: Xitoy va AQSh.
Nima uchun AQSh komponenti bo’lmasligi kerak degan savolga u shunday dedi: “Biz[AQSh bilan]hissiy vaziyatdamiz. Ertaga kimdir AQShni yopmoqchi bo’lishi mumkin. Shunda biz o’z qurollarimizdan foydalana olmaymiz”.
O’tgan yil oxiriga kelib, prezident Bayden davrida Qo’shma Shtatlar Ukrainaga taxminan 70 milliard dollarlik harbiy yordam ko’rsatdi. Prezident Trump davrida bu tezda to’xtatildi, ammo u o’rniga Evropadagi NATOga Amerika qurollarini sotib olishga ruxsat berish rejasini boshladi. Qo’shma Shtatlar endi Ukrainaning eng yirik harbiy qo’llab-quvvatlovchisi emas va Yevropa Qo’shma Shtatlar qoldirgan bo’shliqni to’ldirish yoki avvalgi yordamiga mos kelish uchun kurashmoqda.
AQShning kelajakdagi yordami haqidagi xavotirlar hozirgi tinchlik muzokaralarining asosiy muammosi bo’lgan AQShning kelajakdagi xavfsizligi haqida gapirdi. Terev davom etayotgan muzokaralarni “taslim bo’lish muzokaralari” sifatida rad etdi va Ukraina uchun o’z qurollarini ishlab chiqarish “haqiqiy xavfsizlikni kafolatlashning yagona yo’li” ekanligini aytdi.
Sobiq arxitektura talabasi, shuningdek, Yevropaning boshqa mamlakatlari ham e’tiborga olishiga va saboq olishiga umid qilmoqda.
“Biz urushga tayyorlik nuqtai nazaridan qonli namunamiz”, deydi u.
Terek ularni hayratda qoldirmoqchi ekanligini aytdi va agar boshqa davlatlar ham Ukraina kabi hujumga duch kelganida, “ular allaqachon bosib olingan bo’lar edi” deb hisoblaydi.
Volodimir Lojko va Kyla Xerrmannsenning qo’shimcha hisoboti.