Siyosat
Tojikiston bilan savdo ziddiyatlari O‘zbekistonning o‘zaro harakatlari haqida gap-so‘zlarni tezlashtiradi
O‘zbekiston eksportyorlar duch kelayotgan savdo to‘siqlari, xususan, Tojikiston bozorida o‘zbek qurilish materiallari narxini sezilarli darajada oshirgan qo‘shimcha bojxona to‘lovlariga javoban “ko‘zgu” choralarini joriy qilishi mumkinligi haqida ogohlantirgan.
Foto: video ramka
Bu masala 17-yanvar kuni tadbirkorlar, elchilar va hukumat vakillari ishtirokidagi yig‘ilishda ko‘tarilib, Bosh vazir o‘rinbosari Jamshid Xodyaev Tojikistonga qurilish materiallari yetkazib beruvchi eksportchilarning shikoyatlariga izoh berdi.
Knauf tijorat direktorining so‘zlariga ko‘ra, Tojikistonga eksport qilinayotgan o‘zbek mahsulotlari to‘liq hujjatlar to‘plami taqdim etilganiga qaramay, “dastlabki” bojxona tizimi bo‘yicha rasmiylashtirilmoqda. Natijada, mahsulotning yakuniy tannarxi taxminan 15% ga oshib, raqobatbardoshlikni pasaytiradi.
“Tojikiston bilan muammomiz bor. Barcha hujjatlar topshirilgan taqdirda ham tovarlarimiz dastlabki bojxona tartib-qoidalari ostida qayta ishlanadi. Bu Tojikiston bozorida mahsulotimiz narxini 15 foizga oshiradi”, – deydi u.
Janob Knauf Turkmanistondagi qiyinchiliklar haqida ham ma’lumot berdi. Turkmanistonda viza masalalari innovatsion yangi mahsulotlarni joriy etish va ilgari surishni murakkablashtiradi. Kompaniya yuqori logistika xarajatlari Kavkaz bozoriga kirishda asosiy to’siq ekanligini ta’kidlab, qimmat transport yo’laklari eksportni iqtisodiy jihatdan nomaqbul qilishiga ishora qildi.
“O‘zanoakrish” bank uyushmasi raisi vazifasini bajaruvchi Ilyos Rahimovning aytishicha, o‘tgan yili O‘zbekiston qurilish materiallari ishlab chiqaruvchilari tomonidan dunyoning 70 ta davlatiga eksport qilingan. Uning taʼkidlashicha, import bojlarini kamaytirish va sertifikatlarning Marokash, Tunis, Misr, Jazoir, Saudiya Arabistoni, Qatar va Moʻgʻuliston kabi davlatlar bilan oʻzaro tan olinishini taʼminlash uchun davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashga talab ortib bormoqda.
“Logistika nuqtai nazaridan, bu bozorlar bir-biridan 4000 kilometrdan ortiq masofada joylashgan. Tarif masalasi hal etilgach, ishlab chiqaruvchilarimiz u yerda xavf-xatarsiz raqobatlasha oladilar. Ular, ayniqsa, alyuminiy profil va kompozit panellarda zarur salohiyatga ega”, – dedi Rahimov.
Xavotirga javoban Xodyaev tegishli vazirliklarga ko‘tarilgan muammolarni hal etish bo‘yicha topshiriqlar berdi. Logistika va transport masalalari transport vazirining birinchi o‘rinbosari Mamanby Omarovga, imtiyozli savdo masalalari esa investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri o‘rinbosari Irsat Qosimovga yuklandi. Elchilardan eksport bilan bog’liq ishlash maqsadlarining bir qismi sifatida to’siqlarni olib tashlashni faol ravishda izlashlari so’ralgan.
Xodyaev Kavkaz yoʻnalishiga alohida nazar tashlar ekan, Transport vazirligi barqarorlikni taʼminlash va eksportchilar uchun logistika xarajatlarini kamaytirishni qanday rejalashtirayotgani haqida savol berdi.
Bosh vazir o‘rinbosari agar cheklovlar davom etsa, Tojikistonga qarshi o‘zaro choralar ko‘rilishini istisno etmadi. Tushuntirish uchun u rasmiylardan Tojikiston qo’ygan qo’shimcha ayblovlar ko’lamini aniqlashtirishni so’radi.
Rahimovning tushuntirishicha, Tojikiston bazaviy narxni 300 dollar qilib belgilagan va 2025-yil 1-dekabrdan o‘zbek keramik plitkalari uchun bir tonna uchun 450 dollardan qo‘shimcha to‘lov joriy qilgan. Natijada, avvalroq logistika va bojxona to‘lovlarini hisobga olgan holda 2000 dollar atrofida bo‘lgan umumiy xarajatlar 12 ming dollarga oshgani xabar qilingan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, o‘zbek kompaniyalari allaqachon tojik rasmiylariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qilib, ushbu choraga qarshi maktub taqdim etgan, biroq ikki oydan ortiq vaqt davomida hech qanday qaror qabul qilinmagan. “Amaliy yordam kerak, ayniqsa Tojikistonga nisbatan”, – deya qoʻshimcha qildi u.
Bunga javoban janob Xodyaev bojxona organlariga Tojikiston tomoni bilan muvofiqlashtirishni topshirdi va O‘zbekistonning Tojikistondagi elchisi Ergash Shosmatovdan vaziyat yaxshilanmasa, o‘zaro choralar ko‘rilishi mumkinligi haqida aniq signal berishni so‘radi.
O‘zbekiston elchisi Ravshanbek Alimov Knauf kompaniyasining Turkmanistondagi ahvolini izohlar ekan, Knauf kompaniyasi Ashxobod va Turkmanobodda ko‘rgazma zallari faoliyat yuritayotganini ta’kidlab, kompaniya bundan buyon ham elchixona bilan yaqin aloqada bo‘lib, ko‘mak olishini aytdi. Biroq, Xodyaev viza masalalari biznes uchun nozik to’siq bo’lib qolayotganini ta’kidladi.
Rasmiy statistik maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 2025-yilning 11 oyida 737,9 million dollarni tashkil etib, oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 17,7 foizga oshgan. Xuddi shu davrda Turkmaniston bilan tovar ayirboshlash hajmi 1,06 milliard dollarni tashkil etib, 3,2 foizga o‘sdi.