Turkiyaning qudratli tashqi ishlar vaziri shanba kuni AQSh va Eron o’rtasidagi muzokaralarni qayta boshlash uchun jiddiy sa’y-harakatlar yo’qligini aytdi, ammo u Eron parda ortidagi muzokaralarga ochiq, deb hisoblaydi.

Hoqon Fidanning izohlari Turkiya hukumati Yaqin Sharqda kuchayib borayotgan urushdan qutulishga intilayotgan bir paytda yangramoqda.

Ham AQSh, ham Eron bilan yaxshi munosabatlarga ega bo’lgan Turkiya hukumati urush boshlanishidan ikki hafta oldin AQSh va Isroil Eronga hujum qilganda ikki davlat o’rtasida yechim topishga vositachilik qilishga uringan edi.

Fidanning aytishicha, hozirgi vaziyat diplomatiya uchun “juda qulay emas”. Uning so’zlariga ko’ra, eronliklar AQSh bilan yadroviy dastur bo’yicha faol muzokaralar chog’ida sodir bo’lgan ikkinchi hujumdan so’ng o’zlarini “xiyonat qilganini his qilishadi”, ammo qo’shimcha qildilar: “Menimcha, ular har qanday aqlli diplomatiyaga ochiq”.

57 yoshli Fidan 2023-yilda tashqi ishlar vaziri etib tayinlangunga qadar Turkiya razvedka boshqarmasi boshlig‘i lavozimida o‘n yildan ko‘proq ishlagan.

Bu rolda u Turkiyaning Yaqin Sharq siyosatini, xususan Suriya, Iroq va Eronga nisbatan siyosatini shakllantirishda katta rol oʻynadi. U Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘anning eng ishonchli maslahatchilaridan biri va potentsial voris sifatida ko‘riladi.

Source link

ANKARA, Turkiya (AP) – Turkiyaning qudratli tashqi ishlar vaziri shanba kuni AQSh va Eron o’rtasidagi muzokaralarni qayta boshlash bo’yicha jiddiy sa’y-harakatlar yo’qligini aytdi, ammo u Eronni orqa kanallar orqali muzokaralarga ochiq deb hisoblaydi.

Tashqi ishlar vaziri Xoqon Fidanning The Associated Press nashriga bergan eksklyuziv intervyusida bildirilgan izohlar Turkiya hukumati Yaqin Sharqda kuchayib borayotgan urushdan qutulishga intilayotgan bir paytda yangramoqda.

Ham AQSh, ham Eron bilan yaxshi munosabatlarga ega bo’lgan Turkiya hukumati urush boshlanishidan ikki hafta oldin AQSh va Isroil Eronga hujum qilganda ikki davlat o’rtasida yechim topishga vositachilik qilishga uringan edi.

Fidanning aytishicha, hozirgi vaziyat diplomatiya uchun “juda qulay emas”. Uning so’zlariga ko’ra, eronliklar AQSh bilan yadroviy dastur bo’yicha faol muzokaralar chog’ida sodir bo’lgan ikkinchi hujumdan so’ng o’zlarini “xiyonat qilganini his qilishadi”, ammo qo’shimcha qildilar: “Menimcha, ular har qanday aqlli diplomatiyaga ochiq”.

57 yoshli Fidan 2023-yilda tashqi ishlar vaziri etib tayinlangunga qadar Turkiya razvedka boshqarmasi boshlig‘i lavozimida o‘n yildan ko‘proq ishlagan.

Turkiyaning Yaqin Sharq siyosatini shakllantirishda muhim rol o’ynaydi

Bu rolda u Turkiyaning Yaqin Sharq, xususan Suriya, Iroq va Eronga nisbatan siyosatini shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. U Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘anning eng ishonchli maslahatchilaridan biri va uning mumkin bo‘lgan vorislaridan biri sanaladi.

Turkiya urushda betaraf boʻlib, ham AQSh, ham Isroilning Eronga hujumlarini hamda Eronning AQSh harbiy bazalari joylashgan Fors koʻrfazi davlatlariga qarshi javob harakatlarini tanqid qildi. Fidan Eronni hujumlarini to‘xtatishga ko‘ndirishga urinayotganini aytdi.

Fidan Erondan kelgani taxmin qilingan uchta raketa NATO mudofaa kuchlari tomonidan Turkiya osmonida urib tushirilgandan keyin ham Turkiyaning eng asosiy ustuvorligi mojarodan chetda qolish ekanini aytdi. Turkiya NATO aʼzosi boʻlib, Turkiya janubidagi havo bazalaridan NATO kuchlari, jumladan, AQSh harbiylari ham foydalanadi.

Turkiya tashqi ishlar vazirining soʻzlariga koʻra, mavjud maʼlumotlarga koʻra, raketalar Erondan kelgan, biroq Eron rasmiylari ular Turkiyaga qarata oʻq uzmaganligini taʼkidlamoqda.

U NATO mudofaasi samarali ekanligini va Anqaraning “asosiy maqsadi” mojarodan chetda qolish ekanini aytib, bu bosqichda harbiy javobni rad etdi.

“Biz provokatsiyaga uchraganimizni bilamiz va bundan keyin ham g’azablanishda davom etamiz, ammo bu bizning maqsadimiz.” “Biz bu urushga aralashishni xohlamaymiz.”

Eron rasmiylari bilan muntazam aloqada bo’lgan Fidan Eronning yangi oliy rahbari Mojtaba Xamenei urushdan oldingi hujumlarda olgan jarohatlarining og’irligini bilmasligini, ammo “biz bilganimiz shundaki, u tirik va faoliyat ko’rsatmoqda”.

Xamanaiy 28-fevral kuni ochilish marosimida o‘ldirilgan otasi Ali Xomanaiyning o‘rniga tayinlangan edi.

“Yangi rahbarni tanlash jarayoni va yangi rahbarning sog’lig’i Eronning hokimiyat tuzilmasida bo’shliqni yuzaga keltirdi”, dedi Fidan oliy rahbarga bo’ysunuvchi militsiyalarga ishora qilib. “Menimcha, bu bo’shliq Inqilobiy gvardiyaning yuqori qo’mondonligi tomonidan to’ldirilgan.”

tinchlik tashabbusi muvaffaqiyatsiz tugadi

Mojarodan oldin Turkiya AQSh, Eron va mintaqadagi boshqa davlatlarni birlashtirish uchun Istanbulda muzokaralarga mezbonlik qilishni taklif qilib, urushning oldini olishga harakat qilgan. Keyinchalik Eron Ummon vositachiligidagi muzokaralarni tanladi, bu muzokaralarda mintaqaviy ishtirokchilar ishtirokisiz faqat yadro dasturiga e’tibor qaratildi, ammo muzokaralar oxir-oqibat muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Fidanning aytishicha, Eron o’zining raketa dasturi yoki mintaqada qo’llab-quvvatlayotgan proksi qurolli guruhlar, jumladan Livanning Hizbulloh va Iroq jangarilarini muhokama qilishdan bosh tortmoqda. Har ikki tashkilot hozir mintaqaviy urushlarda qatnashmoqda.

Turkiya mintaqada ishonchni mustahkamlashga qaratilgan sa’y-harakatlari doirasida “AQSh va Eron yadroviy muammoni to’liq muhokama qilishi mumkin, biz mintaqa davlatlari sifatida birlashib, qolgan ikkitasini Eron bilan muhokama qilishimiz mumkin” deb taklif qilgan edi.

Isroil bilan ziddiyat

Turkiya va Isroil keskin munosabatlarga ega, Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘an Isroilning G‘azodagi harakatlarini eng ashaddiy tanqidchilaridan biri. Turkiya Isroil bilan savdo aloqalarini uzdi va tez-tez Isroilni genotsidda ayblaydi. Isroil, o‘z navbatida, Turkiyani 2023-yil 7-oktabrda Isroil janubida qonli hujumlar uyushtirgan Falastinning Hamas jangari guruhini qo‘llab-quvvatlashda aybladi.

Ba’zilar Isroil Eronga hujum qila boshlaganidan beri Turkiya navbatdagi nishon bo’lishi mumkinligini taxmin qilishgacha borgan. Fidan bu imkoniyatni rad etdi, lekin Eron urushi Turkiyaga qurol ishlab chiqarish va havo mudofaasini kuchaytirish uchun turtki berganini tan oldi.

“Bizda Bosh vazir Netanyaxu bor ekan, (Isroil) har doim kimnidir dushman sifatida ko‘radi”, dedi u. Chunki bu ularga o’z kun tartibini ilgari surish uchun kerak, agar Turkiya bo’lmasa, mintaqadagi boshqa davlatlarning nomini aytadilar”.

U Isroilning mintaqaning boshqa qismlarida, masalan, har ikki davlat strategik manfaatlariga ega Suriyadagi rolini tanqid qildi.

Turkiya Islomiy isyonchi guruhning sobiq rahbari, muvaqqat prezident Ahmad al-Shara boshchiligidagi Damashqdagi amaldagi hukumatni qattiq qo‘llab-quvvatladi.

Isroil ash-Shara rejimiga shubha bilan qaraydi va 2024-yil dekabrida hokimiyatni qo‘lga kiritganidan beri Isroil qo‘shinlari Suriya janubida katta hududlarni egallab oldi, Suriya harbiy ob’ektlarini bombardimon qildi va mamlakat qurol-yarog‘ining katta qismini yo‘q qildi. Isroil Suriyadagi mavjudligidan maqsad chegaralarini 7 oktyabrdagi kabi yangi hujumlardan himoya qilish ekanini aytdi.

“Ular ko’proq erni xohlashadi, xavfsizlik emas”, dedi Fidan. “Shunday ekan, agar ular bu g’oyadan voz kechmasalar, Yaqin Sharqda har doim urushlar bo’ladi”.

G’azoda davom etgan rol

Turkiya urushdan keyingi G’azoda ham faol rol o’ynashga harakat qildi. U Birlashgan Millatlar Tashkilotini almashtirishga intildi, AQSh prezidenti Donald Trampning tinchlik komissiyasiga qo’shildi, uni Falastinliklar uchun roli yo’qligini tanqid qilib, boshqa ko’plab davlatlar boykot qildi va vayron bo’lgan anklavdagi xalqaro barqarorlik kuchlariga qo’shinlar etkazib berishni taklif qildi.

Fidan, Turkiyaning urushni to’xtatish uchun “imkoniyat” sifatida tinchlik komissiyasida ishtirok etishining muhimligini aytdi, lekin “Tinchlik komissiyasi mavjud barcha muammolarni hal qiladi degan xayolga ham ega emasman” dedi.

Fidan, Turkiya barqarorlashtirish kuchlariga qo‘shin kiritish so‘rovini olmaganini, buni isroillik isyonchilarni ayblaganini aytdi, lekin qo‘shimcha qildi: “Menimcha, AQSh Turkiyaning qo‘shilishiga ruxsat berish uchun Isroil bilan muammoni tinchgina hal qilishga harakat qilmoqda”.

Biroq, Fidan, Turkiyaning ustuvor yo’nalishi 15 Falastinlik ma’murdan iborat siyosiy jihatdan mustaqil G’azo ma’muriyati qo’mitasini tashkil etish ekanini aytdi.

“Biz ularning G’azoga kirib, amaliyot boshlashlarini kutamiz”, dedi u. “Bu hali boshlanmagan, shuning uchun biz bir joydan boshlashimiz kerak.”

Source link

ANKARA, Turkiya (AP) – Turkiyaning qudratli tashqi ishlar vaziri shanba kuni AQSh va Eron o’rtasidagi muzokaralarni qayta boshlash bo’yicha jiddiy sa’y-harakatlar yo’qligini aytdi, ammo u Eronni orqa kanallar orqali muzokaralarga ochiq deb hisoblaydi.

Tashqi ishlar vaziri Xoqon Fidanning The Associated Press nashriga bergan eksklyuziv intervyusida bildirilgan izohlar Turkiya hukumati Yaqin Sharqda kuchayib borayotgan urushdan qutulishga intilayotgan bir paytda yangramoqda.

Ham AQSh, ham Eron bilan yaxshi munosabatlarga ega bo’lgan Turkiya hukumati urush boshlanishidan ikki hafta oldin AQSh va Isroil Eronga hujum qilganda ikki davlat o’rtasida yechim topishga vositachilik qilishga uringan edi.

Fidanning aytishicha, hozirgi vaziyat diplomatiya uchun “juda qulay emas”. Uning so’zlariga ko’ra, eronliklar AQSh bilan yadroviy dastur bo’yicha faol muzokaralar chog’ida sodir bo’lgan ikkinchi hujumdan so’ng o’zlarini “xiyonat qilganini his qilishadi”, ammo qo’shimcha qildilar: “Menimcha, ular har qanday aqlli diplomatiyaga ochiq”.

57 yoshli Fidan 2023-yilda tashqi ishlar vaziri etib tayinlangunga qadar Turkiya razvedka boshqarmasi boshlig‘i lavozimida o‘n yildan ko‘proq ishlagan.

Turkiyaning Yaqin Sharq siyosatini shakllantirishda muhim rol o’ynaydi

Bu rolda u Turkiyaning Yaqin Sharq, xususan Suriya, Iroq va Eronga nisbatan siyosatini shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. U Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘anning eng ishonchli maslahatchilaridan biri va uning mumkin bo‘lgan vorislaridan biri sanaladi.

Turkiya urushda betaraf boʻlib, ham AQSh, ham Isroilning Eronga hujumlarini hamda Eronning AQSh harbiy bazalari joylashgan Fors koʻrfazi davlatlariga qarshi javob harakatlarini tanqid qildi. Fidan Eronni hujumlarini to‘xtatishga ko‘ndirishga urinayotganini aytdi.

Fidan Erondan kelgani taxmin qilingan uchta raketa NATO mudofaa kuchlari tomonidan Turkiya osmonida urib tushirilgandan keyin ham Turkiyaning eng asosiy ustuvorligi mojarodan chetda qolish ekanini aytdi. Turkiya NATO aʼzosi boʻlib, Turkiya janubidagi havo bazalaridan NATO kuchlari, jumladan, AQSh harbiylari ham foydalanadi.

Turkiya tashqi ishlar vazirining soʻzlariga koʻra, mavjud maʼlumotlarga koʻra, raketalar Erondan kelgan, biroq Eron rasmiylari ular Turkiyaga qarata oʻq uzmaganligini taʼkidlamoqda.

U NATO mudofaasi samarali ekanligini va Anqaraning “asosiy maqsadi” mojarodan chetda qolish ekanini aytib, bu bosqichda harbiy javobni rad etdi.

“Biz provokatsiyaga uchraganimizni bilamiz va bundan keyin ham g’azablanishda davom etamiz, ammo bu bizning maqsadimiz.” “Biz bu urushga aralashishni xohlamaymiz.”

Eron rasmiylari bilan muntazam aloqada bo’lgan Fidan Eronning yangi oliy rahbari Mojtaba Xamenei urushdan oldingi hujumlarda olgan jarohatlarining og’irligini bilmasligini, ammo “biz bilganimiz shundaki, u tirik va faoliyat ko’rsatmoqda”.

Xamanaiy 28-fevral kuni ochilish marosimida o‘ldirilgan otasi Ali Xomanaiyning o‘rniga tayinlangan edi.

“Yangi rahbarni tanlash jarayoni va yangi rahbarning sog’lig’i Eronning hokimiyat tuzilmasida bo’shliqni yuzaga keltirdi”, dedi Fidan oliy rahbarga bo’ysunuvchi militsiyalarga ishora qilib. “Menimcha, bu bo’shliq Inqilobiy gvardiyaning yuqori qo’mondonligi tomonidan to’ldirilgan.”

tinchlik tashabbusi muvaffaqiyatsiz tugadi

Mojarodan oldin Turkiya AQSh, Eron va mintaqadagi boshqa davlatlarni birlashtirish uchun Istanbulda muzokaralarga mezbonlik qilishni taklif qilib, urushning oldini olishga harakat qilgan. Keyinchalik Eron Ummon vositachiligidagi muzokaralarni tanladi, bu muzokaralarda mintaqaviy ishtirokchilar ishtirokisiz faqat yadro dasturiga e’tibor qaratildi, ammo muzokaralar oxir-oqibat muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Fidanning aytishicha, Eron o’zining raketa dasturi yoki mintaqada qo’llab-quvvatlayotgan proksi qurolli guruhlar, jumladan Livanning Hizbulloh va Iroq jangarilarini muhokama qilishdan bosh tortmoqda. Har ikki tashkilot hozir mintaqaviy urushlarda qatnashmoqda.

Turkiya mintaqada ishonchni mustahkamlashga qaratilgan sa’y-harakatlari doirasida “AQSh va Eron yadroviy muammoni to’liq muhokama qilishi mumkin, biz mintaqa davlatlari sifatida birlashib, qolgan ikkitasini Eron bilan muhokama qilishimiz mumkin” deb taklif qilgan edi.

Isroil bilan ziddiyat

Turkiya va Isroil keskin munosabatlarga ega, Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘an Isroilning G‘azodagi harakatlarini eng ashaddiy tanqidchilaridan biri. Turkiya Isroil bilan savdo aloqalarini uzdi va tez-tez Isroilni genotsidda ayblaydi. Isroil, o‘z navbatida, Turkiyani 2023-yil 7-oktabrda Isroil janubida qonli hujumlar uyushtirgan Falastinning Hamas jangari guruhini qo‘llab-quvvatlashda aybladi.

Ba’zilar Isroil Eronga hujum qila boshlaganidan beri Turkiya navbatdagi nishon bo’lishi mumkinligini taxmin qilishgacha borgan. Fidan bu imkoniyatni rad etdi, lekin Eron urushi Turkiyaga qurol ishlab chiqarish va havo mudofaasini kuchaytirish uchun turtki berganini tan oldi.

“Bizda Bosh vazir Netanyaxu bor ekan, (Isroil) har doim kimnidir dushman sifatida ko‘radi”, dedi u. Chunki bu ularga o’z kun tartibini ilgari surish uchun kerak, agar Turkiya bo’lmasa, mintaqadagi boshqa davlatlarning nomini aytadilar”.

U Isroilning mintaqaning boshqa qismlarida, masalan, har ikki davlat strategik manfaatlariga ega Suriyadagi rolini tanqid qildi.

Turkiya Islomiy isyonchi guruhning sobiq rahbari, muvaqqat prezident Ahmad al-Shara boshchiligidagi Damashqdagi amaldagi hukumatni qattiq qo‘llab-quvvatladi.

Isroil ash-Shara rejimiga shubha bilan qaraydi va 2024-yil dekabrida hokimiyatni qo‘lga kiritganidan beri Isroil qo‘shinlari Suriya janubida katta hududlarni egallab oldi, Suriya harbiy ob’ektlarini bombardimon qildi va mamlakat qurol-yarog‘ining katta qismini yo‘q qildi. Isroil Suriyadagi mavjudligidan maqsad chegaralarini 7 oktyabrdagi kabi yangi hujumlardan himoya qilish ekanini aytdi.

“Ular ko’proq erni xohlashadi, xavfsizlik emas”, dedi Fidan. “Shunday ekan, agar ular bu g’oyadan voz kechmasalar, Yaqin Sharqda har doim urushlar bo’ladi”.

G’azoda davom etgan rol

Turkiya urushdan keyingi G’azoda ham faol rol o’ynashga harakat qildi. U Birlashgan Millatlar Tashkilotini almashtirishga intildi, AQSh prezidenti Donald Trampning tinchlik komissiyasiga qo’shildi, uni Falastinliklar uchun roli yo’qligini tanqid qilib, boshqa ko’plab davlatlar boykot qildi va vayron bo’lgan anklavdagi xalqaro barqarorlik kuchlariga qo’shinlar etkazib berishni taklif qildi.

Fidan, Turkiyaning urushni to’xtatish uchun “imkoniyat” sifatida tinchlik komissiyasida ishtirok etishining muhimligini aytdi, lekin “Tinchlik komissiyasi mavjud barcha muammolarni hal qiladi degan xayolga ham ega emasman” dedi.

Fidan, Turkiya barqarorlashtirish kuchlariga qo‘shin kiritish so‘rovini olmaganini, buni isroillik isyonchilarni ayblaganini aytdi, lekin qo‘shimcha qildi: “Menimcha, AQSh Turkiyaning qo‘shilishiga ruxsat berish uchun Isroil bilan muammoni tinchgina hal qilishga harakat qilmoqda”.

Biroq, Fidan, Turkiyaning ustuvor yo’nalishi 15 Falastinlik ma’murdan iborat siyosiy jihatdan mustaqil G’azo ma’muriyati qo’mitasini tashkil etish ekanini aytdi.

“Biz ularning G’azoga kirib, amaliyot boshlashlarini kutamiz”, dedi u. “Bu hali boshlanmagan, shuning uchun biz bir joydan boshlashimiz kerak.”

Source link

Turkiya bosh diplomati shanba kuni Eron texnik ma’lumotlardan olingan dalillarga qaramay, Turkiyaga ballistik raketalar uchirilgani uchun javobgarlikni rad etishini aytdi.

Turkiya Tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan, Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) mudofaa tizimlari juma kuni Erondan yangi ballistik raketani urib tushirgach, eronlik hamkasbi Abbos Aragushi bilan gaplashganini aytdi.

“Yana ular bu voqea uchun mas’uliyatni o’z zimmalariga olishmayapti. Ular bunday hujumlarga buyruq bermaganliklarini va voqeaga aloqador emasliklarini da’vo qilmoqdalar”, – dedi Fidan.

“Albatta, texnik ma’lumotlar mavjud… va biz ular bilan ularning bayonotlari va haqiqat o’rtasidagi tafovutlarni muhokama qilmoqdamiz”, dedi u va bu masala diplomatik va harbiy darajada muhokama qilinayotganini qo’shimcha qildi.

U Turkiyaning har qanday provokatsiyaga qarshi turishini, biroq uning xalq sifatida to‘xtatib turish qobiliyati “juda kuchli” ekanligini va “biz har doim qachon va qayerda kuch ishlatishni aniq bilamiz”, deya ogohlantirdi.

NATO 4-mart kuni Erondan birinchi ballistik raketani urib tushirdi va 9-mart, dushanba kuni ikkinchisini tutib oldi. Eron ikkala ballistik raketaga aloqadorligini rad etdi.

AQSh kuchlari Turkiyadagi NATOning muhim ob’ekti bo’lgan ikkita bazada joylashgan. U Eronning janubiy Adana shahri yaqinidagi Incirlik va Turkiyaning markazidagi Kulesikda raketa uchirilishini aniqlay oladigan erta ogohlantiruvchi radar tizimlarini joylashtirdi.

Source link

Turkiya Mudofaa vazirligi juma kuni Erondan uchirilgan ballistik raketa Turkiya havo hududiga kirganida NATO havo mudofaa tizimlari tomonidan zararsizlantirilganini eʼlon qildi, bu 4-martdan beri uchinchi hodisadir.

Vazirlik X ijtimoiy media platformasida bergan bayonotida, o’q-dorilarning Sharqiy O’rta Yer dengiziga joylashtirilgan NATO qo’shinlari tomonidan yo’q qilinganini bildirdi.

Nishon nima bo‘lgani hozircha ma’lum emas, biroq mahalliy matbuot juma kuni erta ma’lum qilishicha, janubiy Adana viloyatidagi Incirlik havo bazasi atrofida amerikalik harbiylar ham joylashgan Injirlik havo bazasi atrofida signal berilgan.

Vazirlik Turkiya hukumati “voqeaning barcha jihatlariga oydinlik kiritish uchun” Eron bilan aloqada ekanligini aytdi.

Eron, Isroil va Qo’shma Shtatlar o’rtasidagi janglar mintaqa bo’ylab tarqalib ketgan bir haftadan ko’proq vaqt ichida ikkita shunga o’xshash voqea sodir bo’ldi.

Turkiya hukumati shu hafta boshida potentsial raketa tahdidlaridan himoyani kuchaytirish uchun NATO Turkiya janubiga qo‘shimcha Patriot havo mudofaa tizimlarini joylashtirganini ma’lum qildi.

Sharqda Eron bilan chegaradosh NATO aʼzosi Turkiya mojaroda betaraf boʻlib, urush avj olgani sari havo hududini nazorat qilishni kuchaytirdi.

Source link