Siyosat
Senator Qudratila Rafiqov O‘zbekiston gerbidagi sovet davridagi ramziy ma’noga shubha qilmoqda
Senator Qudratila Rafiqov tomonidan chop etilgan yirik tahliliy maqolada O‘zbekiston mustaqillikning dastlabki yillarida qabul qilingan milliy ramzlarda qo‘rquv, siyosiy beqarorlik va ichki tartibsizliklar aks etgani aytiladi.
O‘zbekiston Kasaba uyushmalari federatsiyasi raisi Rafiqov mamlakat gerbiga alohida to‘xtalib, nega paxta va g‘alla kabi qishloq xo‘jaligi ramzlari 30 yildan ortiq vaqt davomida gerbda markaziy o‘rinni egallab kelayotganiga savol berdi. Uning kengroq tezislari Samarqandning zamonaviy jahon diplomatiyasi markaziga aylanishini aks ettiradi va bir vaqtlar Samarqand viloyatini boshqargan Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan asos solingan siyosiy yo‘nalishga baho beradi.
Rafiqov gerbga lenta bilan o‘ralgan paxta va bug‘doy boshoqlarining kiritilishi sobiq ittifoq institutlari bilan mafkuraviy aloqalarning hal etilmaganidan dalolat beradi, deb ta’kidladi. Uning ta’kidlashicha, Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyingi dastlabki o’n yilliklarda mamlakat erkinliklari birinchi navbatda nazariy xususiyatga ega bo’lib, unga bo’ysunuvchi erkinlik shakli sifatida faoliyat yuritgan.
O‘sha davrdagi ko‘cha shiorlari, masalan, mamlakatning birinchi prezidenti Islom Karimov tomonidan kiritilgan taraqqiyotning asosiy tamoyili bo‘lmish “yangi uy qurishdan avval, eski uyni buzib tashlamang” degan ko‘zga ko‘ringan iboralar institutsional tarixiy binolardan butunlay uzoqlashishni istamasligini ta’kidladi. Bunday ehtiyotkorlik bilan yondashish, deb yozadi Rafiqov, o’zini xalqning genetik kodini o’zida mujassamlashtirgan ramzning o’zidayoq muhrlashga muvaffaq bo’ldi.
Senator Prezident Mirziyoyev tomonidan tez-tez tilga olinadigan fikrga alohida to‘xtalib, dastlabki yillarda paxtadan davlat daromadi 1 milliard dollardan kam bo‘lganini ta’kidladi. Bu iqtisodiy voqeliklarni hisobga olgan holda, Rafiqov qishloq xo‘jaligi mahsulotlari O‘zbekistonning ijtimoiy va ma’naviy o‘ziga xosligini belgilab berishda davom etishi kerakmi, degan savolni qo‘ydi.
Postsovet davridagi ommaviy ritorika ekinlar hosildorligi, o’rim-yig’im maqsadlari va kolxoz mehnati, erkin fikr chegaralarini cheklaydigan hokimiyat munosabatlari bilan mustahkam bog’langan. Mustaqillikka erishgandan keyin uzoq vaqt davomida milliy ong sobiq markaziy hukumat tomonidan jamoatchilik ongini boshqarishda qo‘llagan safarbarlik strategiyasiga taqlid qilib, paxta qatorlari orasida qolib ketdi. Paxta va gʻalla yetishtirish sovet davrini aks ettiruvchi diniy ijtimoiy-siyosiy maqomga ega edi. Ommaviy axborot vositalarining erishib bo‘lmaydigan ishlab chiqarish maqsadlariga erishishga doimiy e’tibor qaratilishi xalqning mustaqil fikrlash qobiliyatini muqarrar ravishda yemiradi.
Hozirgi siyosiy davr xalqning dunyoqarashini jimgina, lekin sezilarli darajada o‘zgartirib yubordi va qishloq xo‘jaligiga bo‘lgan qadimiy siyosiy e’tiborni deyarli eskirgan. Agar biz dastlabki ma’lumotlarni e’tiborsiz qoldirmasak va hisobotimizni inson qadr-qimmati, shaxsiy erkinlik va istiqbollarga qaratmasak, bu mavzular bo’yicha ommaviy munozaralar kamroq rag’batlantiriladi.
Ichki ongdagi bu o’zgarish asta-sekin sodir bo’ldi va hali to’liq o’rganilmagan. Ittifoq tarqalgach, mutlaq erkinlik majburiyatlari haqidagi tashvish, ehtimol, siyosiy hokimiyatni yo’qotish qo’rquvi yoki tanish ma’muriy tuzilmalarga instinktiv qaramlik tufayli davom etdi.
1990-yillarning xavfsiz, takrorlanuvchi shiorlari milliy ozodlik chaqirig’idan ko’ra o’tmishga ehtiyotkorlik bilan qarash vazifasini bajardi. Vaqt o’tishi bilan, suverenitet va milliy o’ziga xoslikni loyihalash uchun mo’ljallangan ushbu milliy ramzlarning mohiyati o’sha o’n yillikdagi siyosiy notinchlikni aks ettirgani va ijtimoiy faylasuf Erich Fromm ta’riflagan “erkinlikdan qochish” kontseptsiyasi bilan taqqoslanganligi ma’lum bo’ldi.
Zamonaviy O‘zbekiston voqeligi hozirda uch xil tarixiy bosqichni aniq ajratib ko‘rsatmoqda: Sovet davridagi O‘zbekiston, postkommunistik O‘zbekiston va yangi O‘zbekiston.
Janob Rafiqov sharhining nashr etilishi ijtimoiy tarmoq platformalarida muhokamalar to‘lqiniga sabab bo‘ldi, bir qancha sharhlovchilar davlat muhrining yangilanishini qo‘llab-quvvatladilar. Aksincha, boshqa jamoatchilik reaktsiyalari mamlakatning ko’plab dolzarb iqtisodiy va ijtimoiy muammolarga duch kelayotganini ta’kidlaydi, bu esa qonunchilikning shoshilinch e’tiborini talab qiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi gerbi 1992-yil 2-iyulda rasman qabul qilingan. Asl ikonografiya rassom Anvar Mamadjonov tomonidan yaratilgan.