Dunyodan
Prezident Trump Kanadaga 100% tariflar joriy etish bilan tahdid qilmoqda
AQSh prezidenti Donald Tramp Kanada bosh vaziri Mark Karni bilan munosabatlarini yanada keskinlashtirdi. AQSh prezidenti, agar mamlakat Xitoy bilan savdo kelishuvini davom ettirsa, Kanadadan import qilinadigan mahsulotlarga 100% tariflar joriy etish bilan tahdid qildi.
Prezident Tramp ijtimoiy tarmoqlardagi bayonotida Kanada bosh vaziri Mark Karni o‘z mamlakatidan Xitoy tovarlari uchun “yuk tushirish porti” sifatida foydalanish va ularni AQShga jo‘natish haqida o‘ylayotgan bo‘lsa, “katta xato” qilganini aytdi.
Prezident Trump o’tgan yil davomida savdo urushi olib bormoqda, ammo Kanada bu oy Xitoy bilan shartnoma imzoladi. Bu Xitoyning elektromobillariga bojlarni pasaytirish evaziga Xitoydagi Kanada qishloq xo’jaligi mahsulotlariga import bojlarini kamaytiradi.
Tramp dastlab kelishuvni maqtab, uni “Karni qilishi kerak bo‘lgan ishni” deb atadi. Ammo keyin u o’z pozitsiyasini o’zgartirdi.
Kanadaning Qo’shma Shtatlar bilan savdo vaziri Dominik LeBlancning aytishicha, Kanada va Xitoy ko’plab muhim savdo masalalarini hal qilgan, ammo to’liq erkin savdo kelishuviga intilmayapti.
Prezident Trampning navbatdagi tahdidi AQSh prezidenti va Kanada bosh vaziri o‘rtasidagi kelishmovchilik fonida yuz berdi. Bu mojarolar, ayniqsa, Prezident Trampning Grenlandiyani sotib olish niyati va NATO ittifoqchilari bilan munosabatlarning sovuqlashishiga javoban kuchaygan. “Kanada Qo’shma Shtatlar hisobiga yashamoqda”, dedi Prezident Tramp shu hafta Davosdagi forumda.
Bunga javoban, Bosh vazir Mark Karni Kanada “AQSh hisobiga yashamaydi; bu mamlakat kanadaliklar tufayli gullab-yashnamoqda”, dedi.
Ko’p o’tmay, janob Tramp janob Karnining yangi tuzilgan tinchlik kengashiga a’zo bo’lish taklifini qaytarib oldi.
Prezident Tramp avvalroq Kanada suverenitetini shubha ostiga qo‘ygan va Kanadani Qo‘shma Shtatlarning 51-shtati sifatida anneksiya qilish haqida gapirgan edi. Shu haftada u ijtimoiy tarmoqlarda AQSh xaritasiga Kanada, Venesuela, Grenlandiya va Kuba qo‘shilganini aks ettiruvchi fotomontajni ham joylashtirdi.
Tramp shanba kungi boshqa postida Karnini “gubernator Karni” deb atagan. U Karnining vorisi Jastin Tryudoni shunday deb atagan. Bu janob Karni bilan munosabatlar yomonlashganining yana bir belgisi sifatida ko’rilmoqda.
Janob Karni boshqa davlatlarni AQSh siyosatiga qarshi birlashishga chaqirmoqda. “O’rta kuchlar birgalikda harakat qilishlari kerak. Agar stolda bo’lmasalar, ular menyuda”, – deya ogohlantirdi u Davosdagi nutqida.
Kanada bosh vaziri Tramp ma’muriyati davrida Qo’shma Shtatlar va G’arb davlatlari o’rtasida hech qachon tuzalmaydigan “yorilish” paydo bo’lganini aytishgacha borgan.
Shu bilan birga, prezident Tramp “Truth” ijtimoiy tarmog‘ida Xitoy “Kanadani butunlay yutib yuborishi”ni da’vo qildi. Ikkinchi postida u shunday deb qo’shimcha qildi: “Dunyo so’nggida Xitoy Kanadani egallashini xohlaydi. Bu hech qachon bo’lmaydi”.
Hozircha janob Karni prezident Tramp Kanada iqtisodiyotining muhim tarmoqlariga joriy qilgan ayrim tariflarni kamaytirish bo‘yicha kelishuvga erisha olmadi. Ammo Kanada AQSh-Meksika-Kanada savdo kelishuvi tufayli eng qattiq tariflardan himoyalangan. Ushbu shartnoma joriy yilda qayta ko’rib chiqilishi kerak.
Kanada dastlab AQShning Xitoy siyosatiga muvofiq harakat qilib, elektr transport vositalariga 100% va po’lat va alyuminiyga 25% tariflarni joriy qildi. Bunga javoban Xitoy Kanada kanola yog‘i va ovqatiga 100%, cho‘chqa go‘shti va dengiz mahsulotlariga esa 25% tariflarni joriy qildi.
Biroq, Prezident Trampning bosim siyosatiga javoban Kanada tashqi siyosati AQShnikidan tobora uzoqlashib, Xitoy bilan munosabatlarni yaxshilash imkoniyatini yaratdi. Karni bu haqda shu oy boshida Pekinga tashrifi chog’ida ma’lum qilgan.
Kanada AQShning 36 shtatlari uchun asosiy eksport bozori hisoblanadi. Har kuni mamlakatlarimiz chegarasidan 3,6 milliard AQSh dollari (taxminan 2,3 milliard yevro)lik tovar va xizmatlar o‘tadi. AQShga import qilinadigan neftning 60% va elektr energiyasining 85% Kanada hissasiga toʻgʻri keladi.
Kanada, shuningdek, Mudofaa vazirligi milliy xavfsizlik uchun muhim deb hisoblagan po’lat, alyuminiy, uran va 34 ta strategik mineral va metallarni Qo’shma Shtatlarga eng yirik xorijiy yetkazib beruvchidir.