Turk dunyosi
Prezident Tramp Turkiyaning Khan qiruvchi samolyoti F110 turbofan dvigatelini sotishni ma’qullamoqchi
Turkiya harbiy-havo kuchlari mahalliy TF Khan qiruvchi samolyotlarini quvvatlantirish uchun zarur bo‘lgan o‘nlab F110 dvigatellarini yetkazib berish bilan qiruvchi flotini sezilarli darajada oshirishga tayyor. Bu Turkiya 2019-yilda F-35 dasturidan chiqarilganidan beri AQSh-Turkiya mudofaa munosabatlaridagi eng muhim ijobiy o’zgarishlardan biri bo’ladi va hatto Anqaraning bu sa’y-harakatlarga qaytishiga yo’l ochishi mumkin.
Reuters axborot agentligining to‘rtta manbaga tayanib xabar berishicha, prezident Donald Tramp ma’muriyati Kongressning ba’zi qarshiliklariga qaramay, qiymati 700 million dollardan oshiq dvigatellarni sotishni davom ettirishni rejalashtirmoqda.
Muxbir: Turkiya F-110 reaktiv dvigatellarini xohlaydi, ular ham F-35 qiruvchilarini xohlaydi. Katta sovg’a sumkasi bilan Turkiyaga borishni rejalashtiryapsizmi?
Tramp: Men shunday deb o’ylayman. U NATO a’zosi. Ba’zi odamlar o’zlari haqida o’ylamaydilar, lekin u haqiqatan ham shunday qiladi.
U NATOning kuchli a’zosi. Ha, boraman… pic.twitter.com/O2Yda1Vs3n
– Avariya hisoboti (@clashreport) 2026 yil 24-iyun
Iyul oyida Turkiyada boʻlib oʻtadigan NATO sammitiga safari oldidan prezident Tramp jurnalistlar tomonidan Turkiya prezidenti Toyib Erdoʻgʻon F110 dvigatellari va ehtimol F-35 qiruvchi samolyotlaridan iborat “katta sovgʻa” oladimi, deb soʻradi.
Prezident Tramp “U NATO a’zosi”, deb javob berdi. “U haqiqatan ham NATOning kuchli a’zosi. Ha, men uni juda xursand qiladigan biror ish qilgan bo’lardim.”
Vitse-prezident J.D.Vens prezident Tramp bilan gaplashib, Turkiya F-35 ni qabul qila oladimi yoki yo‘qligini ko‘rib chiqayotganini aytdi.
JD Vance Turkiyaning F-35 samolyoti haqida gapiradi:
Pit va butun jamoa hozir buni ko’rib chiqmoqda. Chunki Amerika qonunlariga mos kelishini isbotlash kerak bo’lgan ba’zi narsalar bor. Prezident buni bizdan talab qildi.
Biz ishlaymiz… pic.twitter.com/FRgGk7ZPYG
– Avariya hisoboti (@clashreport) 2026 yil 24-iyun
“Pit va butun jamoa hozir buni ko’rib chiqmoqda, chunki biz ba’zi narsalar Amerika qonunlariga mos kelishini isbotlashimiz kerak”, dedi Vens Mudofaa vaziri Pit Xegsetga ishora qilib.
Turkiya F-35 ni oladimi yoki yo’qmi degan savol uzoq vaqtdan beri dolzarb masala bo’lib kelgan, Turkiya hukumati 2019 yilda dasturdan chiqarildi, ammo biz bu rivojlanishga keyinroq qaytamiz.
Ammo hozircha Turkiyaning ustuvor yo’nalishi F110 dvigatellarini ta’minlashga o’xshaydi.
F-16 uchun F110 dvigateli Yuta shtatidagi Hill havo kuchlari bazasidagi Sokin kamerali dvigatel zavodida sinov paytida maksimal quvvatda. AQSh havo kuchlari surati: Aleks R. Lloyd
Turkiyaning yangi avlod qiruvchi samolyoti TF Khan mamlakatning tez rivojlanayotgan aerokosmik sanoatining yetakchi dasturidir. Dastur 2010 yilda boshlangan va birinchi prototip 2024 yil boshida parvoz qilgan.
Xabar qilinishicha, Turkiya ishlab chiqarishdan oldingi uchta prototipni, keyin esa turli modifikatsiyaga ega 250 ta ishlab chiqarish samolyotini yakunlashni rejalashtirmoqda.
O’tgan oyda Kaanning Block 10-ning boshlang’ich versiyasining 20 birligi uchun shartnoma imzolangani xabar qilingan edi.
Ikki dvigatelli Khan yuqori darajadagi unumdorlik va zamonaviy avionika va boshqa tizimlar, shuningdek, radar signallarini kamaytirishni hisobga olgan holda ishlab chiqilgan. Natijada u F-35 kabi past kuzatuvchanlik darajasiga ega emas va uning sensorli sintezi, elektron urush imkoniyatlari va boshqa “beshinchi avlod” imkoniyatlari AQShda ishlab chiqilgan reaktiv samolyotlardan ortda qolmoqda.
Bir F-35 dasturdan chiqarilgunga qadar Turkiya uchun tayyorlandi. Lokxid Martin
Muhimi, Kaan AQShdan keltirilgan General Electric F110 turbofan bilan ishlaydi.
F110 Turkiyada TUSAS Engine Industries (TEI) litsenziyasi asosida yig‘ilgan, ammo baribir AQSh eksport qoidalariga bo‘ysunadi. Bu dvigatellar Turk Havo Kuchlarining dunyoda uchinchi eng katta F-16 floti tomonidan allaqachon sezilarli miqdorda foydalanilmoqda. F-16 dan tashqari, F110 boshqa F-15 variantlari qatorida F-15E Strike Eagle va F-15EX Eagle II da qo’llaniladi. Oddiy F110 parvoz birligi 10 milliondan 15 million dollargacha turadi.
Kern dasturi uzoq vaqtdan beri Vashington prototipda qo’llanilgan F110 turbofanlarini katta miqdorda taqdim etadimi, degan savol ostida qolib ketgan. Ma’lumotlarga ko‘ra, birinchi partiyaga 80 ta dvigatel kerak bo‘ladi.
Turkiya rasmiylari TEI’ning TF35000 rusumli Caen dvigateliga o‘tish istagini bildirdi, biroq bu, hech bo‘lmaganda qisqa muddatda qanchalik real ekanligi noma’lum. Turkiya, shuningdek, muqobil dvigatellar, jumladan, Rossiya va Britaniyaning Rolls-Royce kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan dvigatellarni sotib olishni ko’rib chiqmoqda.
Ayni paytda, Xonning Turkiya Harbiy-havo kuchlari uchun ahamiyati 2019-yilda sezilarli darajada oshdi. Bu Turkiya muhim sanoat manfaatlariga ega bo‘lgan va 100 ga yaqin qiruvchi samolyot sotib olishni rejalashtirgan F-35 dasturidan chetda qolishi ma’lum bo‘ldi. AQSh hukumati Turkiya Rossiyada ishlab chiqarilgan S-400 uzoq masofali havo mudofaa tizimini sotib olishdan voz kechganidan keyin shunday qarorga keldi.
2019-yil 12-iyul kuni Turkiyaning S-400 raketaga qarshi mudofaa tizimining birinchi jihozlarini olib yurgan Rossiyaning Ilyushin Il-76 samolyoti Anqaradagi Murted aviabazasiga yetib keldi. Surat taqdim etgan: Turkiya Mudofaa vazirligi/Handout/Anadolu agentligi/Getty Images
S-400 dan tashqari, amerikalik qonunchilar Turkiyaning Gretsiya bilan munosabatlari yomonlashgani, Rossiya va Ozarbayjon bilan boshqa munosabatlari (jumladan, Ozarbayjonga F-16 samolyotlarini joylashtirishi), Turkiyaning Suriyadagi fuqarolar urushidagi harakatlari va inson huquqlarining buzilishidan ham norozi edi. Turkiyaning Shvetsiyaning NATOga a’zo bo’lishiga qarshiligi ham katta to’siq bo’lib chiqdi.
Ushbu o’zgarishlar natijasida Turkiyaning F110 dvigatellarini olish imkoniyati keskin kamaydi. Shu bilan birga, Turkiyaning qo‘shimcha F-16 qiruvchi samolyotlarini sotib olish haqidagi iltimosi ham rad etildi. Turkiya ham 2019 yilda AQSh sanksiyalari ta’siridan qo‘rqib, F-16 ehtiyot qismlarini zaxiralashni boshlagani xabar qilingan.
Turkiya Harbiy-havo kuchlarining F-16 qiruvchi samolyoti 2022-yil may oyida Turkiyaning Balkesir shahrida suratga olingan. Foto: Ali Atmaca/Anadolu agentligi Getty Images orqali
Bayden ma’muriyatining oxiriga kelib, AQSh-Turkiya munosabatlari yaxshilana boshladi, Vashington Anqaraga yangi F-16 samolyotlarini sotish va eski samolyotlar uchun to’plamlarni yangilash uchun harakat qildi. F-35 Turkiya stoliga qaytishi mumkinligi haqidagi takliflar ham chiqa boshladi.
AQSh va Anqara hukumatlari oʻrtasidagi munosabatlar Tramp maʼmuriyati davrida yanada yaqinlashdi va Erdoʻgʻon AQSh yetakchilari tomonidan tez-tez olqishlanadi.
2024-yil boshida AQSh Davlat departamenti Turkiyaga 40 ta yangi F-16C/D Block 70 qiruvchilarining potentsial xorijiy harbiy sotilishi va mavjud 79 ta samolyotning F-16V konfiguratsiyasiga yangilanishini nihoyat tasdiqladi.
Shu bilan birga, S-400 va uni sotib olish bilan bog’liq sanksiyalar bo’yicha savollar qolmoqda.
Hozirda AQSh qonunlari Rossiya tizimi bilan bog’liq xavfsizlik xavotirlari tufayli Turkiya F-35 dasturiga qaytishni istasa, S-400 tizimini ishlatishi yoki unga ega bo’lishiga ruxsat bermaydi.
2018-yil 21-iyun kuni Texasning Fort-Uert shahridagi Lockheed Martin zavodida Turkiyaga mo‘ljallangan birinchi F-35 taqdimot marosimi bo‘lib o‘tdi. Surat Atilgan Ozdil/Anadolu agentligi/Getty Images sayti taqdim etgan.
Maʼlumotlarga koʻra, 2024-yil boshida Turkiyaga tashrifi chogʻida AQSh Davlat kotibi oʻrinbosari vazifasini bajaruvchi Viktoriya Nuland, agar AQSh S-400 dan voz kechsa, Patriot havo mudofaa tizimini taqdim etishga tayyor boʻlishi mumkinligini va bu F-35 dasturiga qayta kirishga yoʻl ochishi mumkinligini aytdi.
“Ochig’ini aytsam, biz umid qilgan bu S-400 muammosini hal qila olsak, Qo’shma Shtatlar Turkiyani F-35 oilasiga qaytarishdan xursand bo’ladi”, dedi Nuland. “Ammo biz avval bu boshqa muammoni hal qilishimiz kerak. Buni hal qilish bilan birga Turkiyaning kuchli havo mudofaasiga ega bo’lishini ham ta’minlashimiz kerak”.
F110 ni sotishga ruxsat berish haqidagi aniq qaror, albatta, Vashingtonning munosabatini yanada yumshatganini ko’rsatadi va oxir-oqibat Anqaraning F-35 dasturiga qayta qo’shilishi uchun qadam bo’lib xizmat qilishi mumkin.
Turkiyaning F-35 intilishlari faqat uning asosiy strategik raqibi Gretsiyaning samolyot sotib olishni ma’qullagani bilan kuchaydi. Gretsiya va Turkiya o’rtasidagi taranglik har ikki davlat havo kuchlarida qanday aks etgani haqida hammasini ushbu oldingi qismda o’qishingiz mumkin.
2023-yil 1-may kuni Anqarada Xonning taqdimot marosimi boʻlib oʻtdi. Foto: Yavuz Ozden / dia Image (Getty Images orqali)
F-110 larning transferiga kelsak, Vashingtonda Turkiyaga mudofaa sotishga qarshiligicha qolmoqda.
Xususan, Nyu-York vakili, Vakillar palatasi Tashqi aloqalar qo‘mitasining demokrat vakili Gregori Miks norasmiy ko‘rib chiqish jarayonida dvigatellar savdosiga aralashgani xabar qilingan.
Biroq, to‘rtta manbaning Reutersga aytishicha, F-110 kelishuvi “yaqin bir necha kun ichida yakunlanishi va keyin Davlat departamenti tomonidan Kongressga rasman xabar berilishi” kerak.
Qonunchilar parlament ko’rib chiqish jarayonidan ma’muriyat bekor qilishi mumkin bo’lgan qimmat mudofaa eksporti bilan bog’liq xavotirlarni ko’tarish uchun foydalanishi mumkin.
Wall Street Journal ma’lumotlariga ko’ra, Tramp ma’muriyati Miksning dvigatel kelishuvini blokirovka qilish harakatlariga e’tibor bermasligi kutilmoqda.
F110 Kern dasturi uchun zarurdir.
F-35 rad etildi va F-16 shartnomasi sekin rivojlanib borar ekan, Turkiya qisqa muddatli qiruvchi ehtiyojlarini qondirish uchun boshqa joydan izlashga majbur bo’lmoqda. Eng muhimi, o‘tgan yilning oktyabr oyida 20 ta Eurofighter Typhoon uchun shartnoma imzoladi.
Buyuk Britaniya bosh vaziri Key Starmer va Turkiya prezidenti Tayyip Erdo‘g‘an 2025-yil oktabr oyida Anqarada Tayfun bitimini imzolagan edi.
Turkiya, shuningdek, ANKA-3, past kuzatiladigan uchar qanotli uchuvchisiz jangovar samolyot (UCAV) va Bayraktar Kizilelma qiruvchi samolyoti kabi dronlarga katta sarmoya kiritdi. Shunga qaramay, ular Xon kabi ilg’or boshqariladigan qiruvchi samolyotlarga qo’shimcha hisoblanadi.
F110 dvigatelini ta’minlash Xon 2030 yilga kelib xizmatga kirish maqsadiga erishadimi degan savollar qolmoqda.
Ammo bu yo’nalishdagi katta qadamdir.
Turkiya havo kuchlarida xizmat qilishdan tashqari, Xon muhim eksport salohiyatiga ega, garchi savdo AQSh dvigatel qoidalari bilan tartibga solinadi. Bu past kuzatuvchanlik xususiyatlari va ilg’or avionikaga ega bo’lgan bir nechta o’rta og’irlikdagi qiruvchi samolyotlardan biridir. Ular orasida Xitoyning FC-31 va Janubiy Koreyaning KF-21 samolyotlari bor.
Xitoyning Shenyang FC-31 qiruvchi samolyoti prototipi. Xitoy Internet orqali
Maʼlumotlarga koʻra, Indoneziya oʻtgan yilning iyun oyida 48 ta Khan qiruvchi samolyoti boʻyicha shartnoma imzolagan.
Ehtimol, eng muhimi, F110 shartnomasi Turkiyaning harbiy aerokosmik sanoatining eng flagmanini qayta yo’lga qo’yadi. Shu bilan birga, AQShning bu dvigatellarni Anqaraga taqdim etish qarori hamon F-35 dasturiga qaytishni istagan Turkiyadagilar tomonidan ham mamnuniyat bilan kutib olinadi.
Muallif bilan bog’laning: thomas@thewarzone.com
Turk dunyosi
Sayohat agentliklari bu yozda Turkiyaga tashrif buyuruvchilar uchun maslahatlar e’lon qiladi | Sayohat yangiliklari | Sayohat
Bu yozda Turkiyaga tashrif buyurishni rejalashtirganlar uchun sayyohlik agentliklari G’arbiy va Janubi-Sharqiy Osiyoning birlashgan sayyohlik nuqtasida keng tarqalgan “katta firibgarlik” haqida ogohlantirish berishdi.
Jeyk Kullum-Xollins TikTok’dagi firibgarlik haqida batafsil ma’lumot berib, o‘z izdoshlariga ko‘p odamlar firibgarning hiyla-nayranglariga ilgari ham tushib qolishganini aytdi. “Turkiyada xarid qilganingizda, yevro yoki ingliz funt sterlingida to‘lash texnik jihatdan sizni aldashayotganingizni anglatadi”, deb boshladi u.
Sayohat agentligi batafsil ma’lumot berib, agar siz do’konda bo’lsangiz va ikki valyutadan birida baholangan buyumni ko’rsangiz, ushbu do’kon “allaqachon noto’g’ri ish qilyapti” ekanligini ta’kidladi. Jake, “Turkiya hukumati barcha do‘konlardan narxlarni turk lirasida reklama qilishni talab qiladi”, dedi.
Aks holda, agar dam oluvchi evro yoki funt sterlingda to’lasa, do’kon pulni bankka olib, ko’proq pul ishlash uchun mahalliy valyutaga aylantirishi mumkin. “Ammo eng katta firibgarlik, ular sizga pul o’tkazishadi”, deb davom etdi Jeyk.
“Buning sababi, ular deyarli har safar turk lirasida berishadi. Va bu erda ular yuqoridan ham ko’proq suzadilar.”
Jeyk narxni “savdo qilish” sizning ishingizga yordam bermasligi haqida ogohlantirdi. “Bu yerda biror narsa uchun Britaniya funt-sterlingi yoki yevroda savdolashib, keyin karta orqali to‘laganingizda vaziyat yanada yomonlashadi”, dedi u.
Buning sababi, sotuvchining karta mashinasi faqat turk lirasini to’lashi mumkin. “Shunday qilib, ular boshqa summani turk lirasiga qo‘yishadi, chunki ular sizdan valyuta kursini bilishingizni kutishmaydi”, dedi u.
Jeyk klipni xulosa bilan yakunladi. “Bilmasdan kerak bo’lganidan ko’proq pul to’lamaslik uchun har doim turk lirasida to’lashga ishonch hosil qiling”, dedi u. “Iltimos, naqd pulda to’lang yoki karta bilan to’lash uchun turk lirasidagi narxga rozi bo’ling.”
Bunga javoban britaniyalik sayyohlardan biri shunday deb yozgan: “Men hozir Turkiyadaman va hamma narsani lirada to’layman. Menda pasport bank kartasi bor, shuning uchun funt yoki evro ishlatmaslikni tavsiya qilaman”.
Bunga javoban Jeyk shunday maslahat berdi: “Ajoyib maslahat, lekin bankomat kartalari tariflari dahshatli. Siz deyarli mukammal stavkalarni olish uchun chet elda tovarlar sotib olish uchun komissiya undirmaydigan Starling yoki Monzo kabi banklardan foydalanganingiz ma’qul.”
Bu orada ikkinchi bir kishi: “Men 2016-yildan beri har yili Turkiyaga borib kelaman va har doim evroda to`layman, bu mening shaxsiy xohishimdir” dedi.
Jeyk qayta-qayta javob qaytardi: “Evroda to’lash, ularning rahm-shafqatiga ega ekanligingizni anglatadi. Qanchalik to’xtatsak, turk lirasi norma bo’lib qolganini va Turkiya hukumati qoidalariga rioya qilinayotganini ko’ramiz”.
Turk dunyosi
Bosh vazir Aunning Anqaraga tashrifidan maqsad Livan va Turkiya o’rtasidagi munosabatlarga oydinlik kiritish
Livan prezidenti Jozef Aun payshanba kuni Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on bilan muzokaralar o‘tkazish uchun Anqaraga tashrif buyuradi, bu ikki davlat o‘rtasidagi o‘rnatilgan, lekin tobora noaniq munosabatlarga oydinlik kiritish maqsadida bir kunlik safardir.
Janob Aun prezident maslahatchilaridan iborat kichik delegatsiya bilan, vazirlar mahkamasi vazirlarisiz tashrif buyurishi rejalashtirilgan va uning tashrifi davomida ikki tomonlama shartnomalar imzolanishi kutilmaydi.
Livan va turk manbalarining Middle East Eye nashriga bildirishicha, muzokaralar oʻrniga Bayrut va Anqara oʻrtasidagi kengroq siyosiy munosabatlar, jumladan Turkiyaning Livanning mintaqaviy pozitsiyasi hamda harbiy va diplomatik hamkorlikni kengaytirish imkoniyatlaridan xavotirlari muhokama qilinadi.
“Ushbu sayohat biror narsaning boshlanishi”, dedi MEEga Livandagi yuqori martabali manba.
“Livan siyosiy jihatdan nozik pozitsiyada. Biz hamma bilan yaxshi munosabatda bo’lishimiz va hech kimni xafa qilmasligimiz kerak”.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Rasmiy Livan va Turkiya o’rtasidagi munosabatlar saqlanib qolayotganini aytdi, biroq ikki davlat har doim ham o’zlarining siyosiy ustuvorliklari haqida aniq gapirmaganligini tan oldi.
“Ehtimol, har ikki tomonda aloqa yoʻq boʻlgandir, lekin Turkiya tomonida Livanning siyosiy yoʻnalishidan norozilik alomatlari yoʻq”, – dedi rasmiy.
“Livan siyosiy jihatdan nozik pozitsiyada, biz hamma bilan yaxshi munosabatda bo’lishimiz va hech kimni xafa qilmasligimiz kerak.
– Livandagi katta manba
“Bu tashrif ikki prezident oʻrtasidagi toʻliq, ochiq va samimiy muloqot boʻladi”.
Shuning uchun bu tashrif yarashish yoki munosabatlarni tiklashga qaratilgan emas edi. Aksincha, bu diplomatik, iqtisodiy va xavfsizlik kanallari orqali davom etgan, ammo aniq ifodalangan strategik asosga ega bo’lmagan munosabatlarga kattaroq siyosiy ta’rif berishga urinishni aks ettiradi.
Livan uchun muzokaralar mamlakat Turkiya, Fors ko’rfazi davlatlari, AQSh, Yevropa va boshqa mintaqaviy ishtirokchilar bilan munosabatlarni faqat bitta blokga qo’shilmagan holda yo’lga qo’yishga intilayotgan paytda o’tmoqda.
Anqara uchun bu Livanning energiya yo’llari, dengiz chegaralari, mudofaa sohasidagi sheriklik va Isroil bilan munosabatlari bo’yicha raqobat kuchayib borayotgan mintaqadagi pozitsiyasiga oid umidlarini bildirish imkoniyatidir.
Turkiyaning janubdagi roli
Tashrifi oldidan Aoun Turkiyaning Anadolu agentligiga bergan intervyusida, Livan Turkiyaning Livan janubidagi xalqaro kelishuvlarda, ayniqsa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Livandagi Muvaqqat kuchlarining kelajagi borasidagi muhokamalar davom etar ekan, Turkiyaning mumkin bo’lgan rolini olqishlashini aytdi.
Turkiya tashqi ishlar vaziri Hoqon Fidan HAMASning yangi saylangan rahbari bilan uchrashdi
ko’proq o’qish ”
Turkiya ilgari UNIFIL dengiz kuchlariga hissa qo’shgan va Livan davlati bilan harbiy va xavfsizlik sohasida hamkorlik qilgan.
Aunning izohlari Bayrut Anqaraga nafaqat tashqi mintaqaviy kuch, balki Livan barqarorligiga hissa qo’shadigan kuch sifatida qarashini ta’kidlashni maqsad qilgan ko’rinadi.
Livan prezidenti, shuningdek, Livan janubidagi vaziyatni tartibga soluvchi kelishuvning amalga oshirilishi, jumladan, Isroilning qo‘shinni olib chiqib ketishi va Livan armiyasiga xalqaro yordamni davom ettirish zaruriyatini muhokama qiladi.
Biroq Turkiya rasmiylari bu uchrashuvdan Livan tashqi siyosatining yo‘nalishi, ayniqsa Bayrut va Kipr bilan dengiz chegarasi bo‘yicha kelishuvlardan so‘ng aniqroq ma’lumot olish uchun foydalanishi kutilmoqda.
Kipr dengiz kelishuvi Anqarada savollar tug’dirmoqda
Turkiyaning yuqori martabali mulozimining MEEga aytishicha, Turkiya Livan bir tomonlama ravishda Kipr bilan dengiz chegarasi kelishuvini Turkiya bilan bog’lanmasdan davom ettirganidan “hayratda”.
Xavotir shunchaki Turkiya hukumatining muhokamadan chetda qolishi emas edi. Turkiya rasmiylari Kiprning Gretsiya va Isroil bilan yaqin strategik va energetika aloqalari tufayli kelishuvni kengroq mintaqaviy ta’sir ko’rsatdi.
Sharqiy O‘rta yer dengizi raqobatlashgan energetika, transport va siyosiy loyihalar maydoniga aylandi.
Bir hamkorlik Isroil, Kipr va Gretsiyani taklif qilingan elektr tarmoqlari, gaz infratuzilmasi va Sharqiy O’rta er dengizini Yevropa bilan bog’lashga qaratilgan transport yo’llari orqali bog’laydi. Turkiya, Turkiyani Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropa bozorlarini bog‘lovchi energiya va tijorat yo‘nalishlarining markaziga qo‘yadigan raqobatdosh yo‘laklarni ilgari surdi.
Livan va Kipr bilan tuzilgan shartnomalar Bayrutni Isroil bilan rasman ittifoqchi emas. Ammo Anqara kelishuv Livanni asta-sekin Kipr, Gretsiya va Isroil atrofida qurilgan mintaqaviy tuzumga jalb qilishi va Anqaraning strategik ambitsiyalariga zid kelishidan xavotirda.
“Hech bo’lmaganda, Turkiya hukumati Livan mintaqaviy mojarolarda betaraf qolishini kutmoqda”.
– Katta diplomatik manba
Turkiya nuqtai nazaridan, savol Livan-Kipr munosabatlarining mavjudligida emas, balki Bayrutning dengiz iqtisodiy qarorlari oxir-oqibat kengroq siyosiy ma’noga ega bo’lishi mumkinmi?
MEEga yuqori martabali diplomatik manbaning aytishicha, Erdo‘g‘on bu masalani Aun bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘tarishni rejalashtirmoqda.
Manbaning ta’kidlashicha, Erdo’g’an Turkiya Livanni Isroilning ittifoqchisi deb hisoblay olmasligini aniq aytib beradi, chunki Turkiya hukumati Livan prezidentiga yaqin bo’lgan ba’zi odamlarda xayrixohlik bo’lishi mumkin, deb hisoblaydi.
“Turkiya hukumati hech bo‘lmaganda Livan mintaqaviy mojarolarda betaraf qolishini kutmoqda”, — dedi rasmiy.
Turkiyaning xavotirlari Livan allaqachon Isroil boshchiligidagi mintaqaviy blokka qo’shilgan degan fikrni aks ettirmaydi. Aksincha, bu yangi dengiz, energiya va xavfsizlik choralari paydo bo’lganda Bayrut o’zini qanday joylashtirish niyatida ekanligi haqidagi noaniqlikni aks ettiradi.
Uchrashuv Aunga Livanni Kipr va boshqa mintaqaviy aktyorlar bilan aloqalari Turkiyaga qaratilmaganiga ishontirish imkoniyatini berishi kutilmoqda.
Shuningdek, bu Livan prezidentiga Bayrutning Isroil bilan muzokaralarga yondashuvini tushuntirishga imkon beradi, Livan rasmiylari buni Isroil bilan strategik ittifoq oʻrnatishdan koʻra, Isroilning chiqib ketishini taʼminlash, milliy suverenitetni mustahkamlash va jangovar harakatlarni toʻxtatishga qaratilgan saʼy-harakatlar sifatida taqdim etadi.
harbiy hamkorlik
Livanning mintaqaviy pozitsiyasini yanada aniqroq qilish evaziga Turkiya Livan davlatiga, ayniqsa Livan armiyasiga yordamini oshirishga tayyor.
Yuqori martabali diplomatik manbaning aytishicha, Turkiya hukumati Livan harbiy qo‘mondonini Turkiyaning mudofaa sanoati va ishlab chiqarish ob’ektlariga tashrif buyurishga taklif qilmoqchi.
Turkiya Livan armiyasi o‘z talablarini rasman aniqlab, qiziqish bildirsa, uni muhim harbiy texnika bilan ta’minlashi mumkin, deya qo‘shimcha qildi rasmiy.
Turkiyaning mudofaa sanoati uchuvchisiz uchish apparatlari, zirhli transport vositalari, aloqa tizimlari, dengiz platformalari va boshqa harbiy texnika ishlab chiqaradi va Turkiya hukumati mintaqaviy diplomatiya doirasida mudofaa sohasidagi hamkorlikdan tobora koʻproq foydalanmoqda.
Rasmiyning ta’kidlashicha, Turkiyaning Livan bilan aloqasi Usmonli imperiyasining tarixiy merosi orqali talqin qilinmasligi kerak.
Amerikalik senator Grem Isroilning Livanga qarshi urushiga harbiy yordam taklif qildi, deb xabar beradi yangi video
ko’proq o’qish ”
“Turkiya NATO aʼzosi va Livanga Usmonlilar imperiyasining tarixiy doirasidan koʻra zamonaviy strategik nuqtai nazardan yondashadi”, dedi manba.
Livan uchun Turkiya harbiy yordami qo’shimcha yordam manbai bo’lishi mumkin, chunki armiya butun mamlakat va uning chegaralari bo’ylab xavfsizlik bo’yicha katta mas’uliyatni o’z zimmasiga oladi.
Biroq, Bayrut AQSh, Frantsiya va boshqa G’arb davlatlari bilan ilgari o’rnatilgan harbiy aloqalarni almashtirayotgandek taassurot qoldirmaslik uchun hamkorlikni kengaytirishni diqqat bilan boshqarishi kerak.
Aunning tashrifining ahamiyati zudlik bilan kelishuvga erishish istiqbolidan ko’ra, Livan-Turkiya munosabatlarining siyosiy chegaralarini belgilashga intilishidadir.
Ikki davlat allaqachon diplomatik aloqalar, savdo almashinuvi va xavfsizlik sohasida hamkorlikni davom ettirmoqda. Turkiya, shuningdek, Livanning ayrim hududlarida siyosiy, madaniy va gumanitar ta’sirga ega.
Ammo munosabatlar noaniqligicha qolmoqda, chunki mintaqadagi tez o’zgarishlar sharoitida hech bir tomon boshqasidan nima kutayotgani to’liq aniq emas.
Aunning safari bu savollarning barchasini bir kunda hal qilishi dargumon.
Biroq, bu ikki prezident o’rtasida to’g’ridan-to’g’ri aloqa o’rnatishi va Livanning kelajakdagi qarorlarining oldindan muloqotsiz Anqarada talqin qilinishi ehtimolini kamaytirishi mumkin.
Livandagi yuqori martabali manbaning ta’kidlashicha, tashrif ikki davlat o’rtasidagi munosabatlarning boshlanishi emas, balki munosabatlar qayerga ketayotgani haqida ochiqroq muloqotning boshlanishi bo’ladi.
Turk dunyosi
Ota va o’g’il Vespada Sidneydan chiqqanidan 7 oy o’tib Turkiyaga kelishadi – Video | Avstraliya yangiliklari
Mario Gabrieli va uning oʻgʻli Leonardo oʻz sayohatini yanvar oyi boshida Sidneydan 50 yoshli Vespada I Due Caschi deb atagan, italyancha “ikki dubulgʻa” degan maʼnoni anglatuvchi loyiha doirasida boshlagan. Ular hozir Turkiyaning Amasiya shahriga yetib kelishdi. Ular Turkiyani Kapadokiya va Antaliya orqali kesib o’tishlari va nihoyat Italiya shimolidagi Triest shahriga etib kelishlari va taxminan 40 000 kilometrlik yo’lni bosib o’tishlari kerak edi. Triestda tug‘ilgan va Avstraliyada 20 yildan ortiq yashab kelayotgan Gabrieli o‘g‘lining sayohatlari davomida turli madaniyatlar, manzaralar va tarixni boshdan kechirishini istaydi.
Turk dunyosi
Eron, Saudiya Arabistoni va Turkiyadagi AQSh-Isroil yoriq chizig’i ichida
Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Vashingtonga qaytib kelganida, Al-Monitor Eron, Saudiya Arabistoni va Turkiya bo‘yicha bo‘linishlar Prezident Donald Tramp davrida AQSh-Isroil munosabatlarini qanday sinovdan o‘tkazayotgani haqida jonli vebinar o‘tkazdi. Al-Monitor diplomatik muxbiri Elizabet Xagedorn o‘z vaqtida olib borilgan muhokamaga moderatorlik qildi:
Ben Kuspit, Al-Monitor’ning Isroil Pulse sharhlovchisi Daniel B. Shapiro, AQShning Isroildagi sobiq elchisi va Atlantika Kengashining Scowcroft Yaqin Sharq xavfsizligi tashabbusining hurmatli xodimi Gonur Tolu, Yaqin Sharq instituti Turkiya dasturi asoschisi
AL-MONITOR All Access sizga haftasiga $2 dan kam evaziga barcha jurnalistikamiz, to’liq kundalik brifing, eksklyuziv intervyular, premium axborot byulletenlari va jonli tadbirlardan cheksiz foydalanish imkonini beradi.
Turk dunyosi
Inside Turkiya Otaturk aeroportida dunyodagi eng katta startap markazini qurish rejasi
Mashina Istanbulning qarovsiz qoldirilgan Otaturk aeroportining xalqaro qatnovlariga olib boruvchi yon ko’chaga chiqayotganda, qurilish ishlarining tovushlari va kirish tepasidagi yangi qizil harflar eski xotiralarni uyg’otadi.
Bir paytlar Istanbulning yuragi boʻlgan bu ulkan aeroport 1950-yillardan to 2018-yilda yopilguniga qadar millionlab yoʻlovchilarni dunyo boʻylab yoʻlovchilarga yetkazgan. Hozirda aeroport shahar transport tarmogʻining markazida boʻsh.
Turkiya rasmiylari ayni damda Terminal Istanbulni startaplar va tadbirkorlar uchun dunyodagi eng yirik markazga aylanishi umidida butunlay boshqa narsaga aylantirish ustida ishlamoqda.
Middle East Eye loyiha saytiga eksklyuziv kirish huquqiga ega bo’ldi.
Bir paytlar yo‘lovchilar, bagaj va ro‘yxatdan o‘tish stollari joylashgan zallar ochiq rejali ofislar, majlislar xonalari, kovorking xonalari va inkubatsiya markazi sifatida qayta ishlangan. Majmuada kompaniyalar va investorlar uchun xalqaro akselerator dasturlari ham o‘tkaziladi.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Terminal Istanbul tashabbusi bosh ijrochi direktori Erkam Tuzgen Middle East Eye nashriga bergan intervyusida maqsad faqatgina texnologiya kompaniyalari uchun markaz tashkil etish emas, balki mahalliy va xalqaro investorlar, kompaniyalar va tadbirkorlarni jalb qila oladigan ekotizim yaratish ekanligini aytdi.
Uning so’zlariga ko’ra, innovatsion g’oyalar va hayotiy yo’l xaritalariga ega bo’lganlar global bozorlarga kengayishni qo’llab-quvvatlash uchun xalqaro yo’l-yo’riq va kapitaldan foydalanishlari mumkin.
yangi maqsad toping
Bir qarashda loyihaning ko‘lami hayratlanarli. Taxminan 200 ming kvadrat metrlik terminal binosi bosqichma-bosqich zamonaviy ish joylariga aylantiriladi.
Loyihaning birinchi bosqichi kelgusi oyda ishga tushirilishi rejalashtirilgan va 5000 kvadrat metr maydonni 50 ta startap va boshqa tashabbuslar uchun ochadi. Rasmiylar yil oxirigacha bu raqam 100 taga yetishini taxmin qilmoqda.
“Tadbirkorlik sohasida dunyodagi eng yirik tashkilotlardan biri bo‘lgan “Techstars” bilan hamkorlik memorandumini imzolaganmiz, – dedi Tuzgen.
“Kompaniya o’zining inkubatsiya va akselerator dasturlarini, shuningdek, investitsiya fondlarini boshqaradi va minglab investitsiyalar bilan shug’ullanadigan tarmoqqa ega. Techstars shuningdek, Terminal Istanbulda joylashgan bo’lib, u erda inkubatsiya va globallashuv dasturlarini amalga oshiradi.”
Otaturk aeroportining Istanbul terminaliga aylanishidan oldingi ko’rinishi (tarqatma)
Tuzgen, 47 milliard dollarlik aktivlarni boshqaradigan Xitoy davlat agentligi Shanghai State Capital Investment ham Terminal Istanbulda ofis ochish uchun shartnoma imzolaganini aytdi. Uning mavjudligi fondga texnologiya startaplari va sarmoya izlayotgan tadbirkorlar bilan bevosita aloqada bo‘lish imkonini beradi.
Turkiya hukumati 2018-yilda tijoriy operatsiyalarni Otaturk aeroportidan yangi qurilgan Istanbul aeroportiga o‘tkazganida qattiq tanqidga uchradi.
O‘shandan beri yangi aeroport Yevropadagi eng gavjum aeroportlardan biriga aylandi, iyul oyida kuniga o‘rtacha 1623 ta reys amalga oshirildi.
Aksincha, Istanbul terminali hozirgacha jiddiy tanqidlarga uchramagan. Sababi, sobiq aeroport binosi aniq maqsadsiz yillar davomida bo‘sh turgan.
Ko’rfazga yangi muqobil
Eski transport infratuzilmasini texnologiya markazlariga aylantirishda Turkiya yolg’iz emas.
2017 yilda Fransiya Parijdagi sobiq temir yo‘l yuk omborini F stansiyasiga aylantirib, uni dunyodagi eng mashhur startap kampuslaridan biriga aylantirdi.
Tuzgenning aytishicha, Terminal Istanbulning ambitsiyalari dunyodagi eng yirik inkubator va tadbirkorlik markazini yaratishdan tashqarida. Uning so’zlariga ko’ra, kengroq maqsad Turkiyani Pekin, San-Fransisko va Nyu-York kabi shaharlar bilan bir qatorda global texnologiya suhbatida joylashtirishdir.
Tuzgenning aytishicha, Disrupt and Enhance Ventures va O’zbekistonning UzVC kabi venchur kapitali firmalari Istanbul terminal majmuasida baza tashkil etish bo’yicha alohida shartnomalar bo’yicha muzokaralar olib bormoqda.
Otaturk aeroportining Istanbul terminaliga aylantirilgandan keyin ko’rinishi (tarqatma)
Turkiya hukumati, shuningdek, moliyaviy xizmatlar kompaniyalari, tadbirkorlar va raqamli ko’chmanchilarga imtiyozlar taklif qilmoqda va bu mamlakatni Fors ko’rfazini tark etadigan kompaniyalar va investorlar uchun potentsial manzil sifatida joylashtirishga intilmoqda.
Iyun oyida hukumat chet ellik investorlar uchun shaxsiy soliq rejimini joriy qildi, jumladan Turkiyada istiqomat qiluvchi ayrim jismoniy shaxslar uchun 20 yillik imtiyoz. Shuningdek, u texnologik startaplar uchun qo’shimcha soliq imtiyozlarini taqdim etdi.
Mustaqil moliyaviy markaz bo’lgan Istanbul moliya markazi muhim korporativ soliq imtiyozlarini taklif qiladi.
Tuzgen, Terminal Istanbul, Eron va Fors ko’rfazi davlatlari ishtirokidagi urushdan foydalanishga urinmayapti. Shu bilan birga, u ushbu loyiha Dubayga texnologiya kompaniyasi ochish uchun ko‘chib o‘tmoqchi bo‘lgan mintaqadagi tadbirkorlar uchun muqobil variant bo‘lishi mumkinligini tan oldi.
Shaxsiy samolyot va gurme taomlari
Yaqin Sharqdagi eng yirik startap ekotizim quruvchilardan biri Flat6Labs loyihada ishtirok etish bo‘yicha shartnoma imzoladi. Saudiya Arabistonining Kichik va o‘rta korxonalar bosh direktori Monshat ham kelishuv bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda.
“Ushbu makon darhol o’zining ijodiy va innovatsion dizayni bilan ajralib turadi, turli sohalarni to’ldiradigan o’ylangan sohalar”, dedi shveytsariyalik Raad Arjuni, MEE nashriga.
“Turkiyaning sharq-g’arbiy aloqasi, boy merosi, kuchli infratuzilmasi va o’sib borayotgan bozorini inobatga olgan holda, men terminal Istanbulda global ahamiyatga ega innovatsion ekotizimga aylanish uchun barcha ingredientlarga ega ekanligiga ishonaman. Aynan shuning uchun men bu sayohatning bir qismi bo’lishdan juda xursandman.”
MEEga anonimlik sharti bilan investorlar Turkiyaning tez-tez o’zgarib turadigan tartibga solish muhiti, qonun ustuvorligi va murakkab immigratsiya tizimi bilan bog’liq xavotirlar biznesni mamlakatga ko’chirishni qiyinlashtirayotganini aytdi.
Turkiya hukumati 2023-yildan boshlab qattiq moliyaviy va pul-kredit siyosatini qabul qilganiga qaramay, Turkiyaning iqtisodiy qiyinchiliklari davom etmoqda. Yillik inflyatsiya yil oxirigacha 30% atrofida qolishi kutilmoqda.
“Terminal Istanbul global ahamiyatga ega innovatsion ekotizimga aylanish uchun barcha ingredientlarga ega.”
– Raad Aljouni, AI Venture Builder
Biroq, Terminal Istanbul ushbu tashvishlarning bir qismini hal qilishga yordam beradigan bir qancha imtiyozlarni taklif qilishni maqsad qilgan.
Tuzgenning so’zlariga ko’ra, parlament mamlakatda faoliyat yuritayotgan kompaniyalar duch keladigan asosiy to’siqlardan birini hal qiluvchi raqamli kompaniya shakllanishiga ruxsat beruvchi qonun loyihasini ma’qullashi kutilmoqda.
Terminal Istanbulda immigratsiya, ijtimoiy sug’urta va soliqlar bo’yicha yagona markazga ega bo’ladi. Bu investorlar va ularning xodimlariga bir nechta davlat idoralariga bormasdan, mashaqqatli va ko‘p vaqt talab qiladigan jarayonlarni talab qilmasdan, byurokratik muammolarni hal qilish imkonini beradi.
Yana bir afzalligi shundaki, aeroportda VIP terminal mavjud bo‘lib, u majmua yonida shaxsiy samolyotlar uchib, qo‘nish imkonini beradi.
Investorlar kelishi, pasport nazoratidan o’tmasdan majmuaning ayrim qismlariga kirishi va keyingi manzilga borishdan oldin loyihani nazorat qilish uchun bir necha soat uchrashishi mumkin.
Majmua, shuningdek, MSA nomi bilan tanilgan Pazandachilik san’ati akademiyasi tomonidan qo’llab-quvvatlanadigan, zamonaviy turk taomlarini taqdim etadigan bir nechta oshxonalarni o’z ichiga oladi.
Loyiha allaqachon katta qiziqish uyg’otdi. Tuzgen uni xalqaro konferentsiyada taqdim etganini esladi, keyin Fors ko’rfazi shahzodasi unga yaqinlashdi.
Shahzoda: “Bu mukammal loyiha. Men uni juda yaxshi ko’raman” dedi. “Shuning uchun biz o’z mamlakatimizda xuddi shunday qilamiz.”
Tuzgen shu kungacha bu izohdan xursand bo’ladimi yoki hafsalasi pir bo’ladimi, bilmay qolganini tan oldi.
-
Mahalliy5 days ago
Toshkentda maktabgacha ta’lim markazi tashkil etiladi
-
Iqtisodiyot3 days ago
Yangi boshlayotgan tadbirkorlar 5 mlrd so‘mgacha kreditni onlayn rasmiylashtirishi mumkin
-
Iqtisodiyot4 days ago
Mikro GESlarni loyihalash va qurish tartibi soddalashtiriladi
-
Mahalliy1 day ago
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilari o‘qishini texnikumga ko‘chirishi mumkin bo‘ladi
-
Jamiyat5 days ago
Mirakida ekologik bilim va sport uyg‘unlashgan kun
-
Mahalliy4 days ago
Talabalar uchun o‘quv yili qachon boshlanishi aniq bo‘ldi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston qaysi davlatlarga ko‘proq eksport qilmoqda?
-
Mahalliy3 days ago
O‘zbekistonda xorijiy oliygohlar soni 10 yilda 4,3 barobar oshdi
