Iqtisodiyot
Oltin narxining o‘sishi Kremlga urushni moliyalashtirishda yordam beryaptimi?
Rossiya 2014 yildan beri to‘plab kelayotgan oltin zaxirasi hajmi bo‘yicha dunyoda beshinchi o‘rinni egalladi. Jahon bozorida oltin narxining o‘sishi xalqaro sanksiyalar ta’sirini qay darajada yumshatmoqda – DW shu masalani o‘rgandi.
Rossiyaning oltin zaxirasi qiymati ikki yilda ikki baravarga oshdi — 142 mlrd dollarga, deb xabar bermoqda Rossiya OAV RF Markaziy bankiga tayanib. Qimmatlashayotgan oltinga e’tibor kuchayishi bejiz emas: oltinning ulushi oltin-valuta zaxirasi tarkibida rekord daraja — 39,6 foizga yetdi. Moskva 2014 yildan faol ravishda oltin to‘plashni boshlagan. Bu ko‘rsatkich bo‘yicha u AQSh, Germaniya, Italiya va Fransiyadan keyin jahon reytingida beshinchi o‘rinda.
Shu bilan birga, rasmiy statistikaga ko‘ra, Rossiya oltin zaxirasining jismoniy hajmi deyarli o‘zgarmagan — hatto yil davomida taxminan 6,2 tonnaga qisqargan. Shu holatda ham Rossiya iqtisodiyoti jahonda oltin narxining o‘sishidan foyda ko‘rmoqda. 15 oktyabr kuni Comex birjasida dekabr fyucherslari narxi troya unsiyasi uchun 4200 dollardan oshdi. Biroq 21 oktyabrga kelib narx 6 foizga pasayib, 4100 dollarga tushdi. Oltin Rossiya iqtisodiyotida qanday rol o‘ynaydi va uning qimmatlashi Moskvaga harbiy budjetni saqlab qolishga qay darajada yordam beradi — DW tahlil qildi.
Rossiya 2008 yilgi inqirozdan beri oltin sotib olib kelgan, ayniqsa 2014 yildan faollashgan. O‘shandan beri yillik o‘sish taxminan 20 foiz atrofida — yiliga 200 tonnaga yaqin. Agar 2014 yil oxirida Markaziy bank omborlarida 1209 tonna oltin bo‘lgan bo‘lsa, 2022 yilga kelib Rossiya bankining oltin zaxirasi izchil to‘plash natijasida 2300 tonnadan oshib ketdi.
DW avval yozganidek, Kreml shu tariqa AQSh dollariga bog‘liqlikni kamaytirishni ko‘zlagan — umuman olganda bu strategiya to‘g‘ri bo‘lib chiqdi. 2007 yilda oltin narxi taxminan 700 dollar atrofida bo‘lgan, 2011 yilda 1900 dollargacha sakragan, hozir esa 4200 dollar belgisini ham ortda qoldirdi. 2015 yilda konservativ nemis nashri Die Welt «Putin Rossiyani oltin zaxirasi tuzog‘iga tushirdi» deya ta’kidlagan, chunki o‘shanda oltin 1000 dollargacha tushgan edi. Keyinchalik «Vladimir Putinning oltinga bo‘lgan fatal chanqog‘i» maqolasi mualliflaridan biri Putin oqilona va muvaffaqiyatli yo‘l tutganini tan oldi. Amaliyot ko‘rsatishicha, 2020 yilda 1470 dollargacha pasayishdan so‘ng ham narxlar o‘sishni davom ettirdi. Moliya mutaxassisi Yan Melkumovning fikricha, narx «unsiyasi uchun 4,5–5 ming dollargacha yetishi» mumkin. Unga ko‘ra, bu trend Rossiyaga oltinni avvalgidek hajmlarda sotib olmasdan, jahon narxining o‘sishidan yutuq ko‘rishga imkon beradi.
Harvard universitetining Devis markazi tadqiqotchisi Andrey Yakovlev ta’kidlashicha, Markaziy bank ixtiyoridagi rezervlar rasman pul-kredit siyosati maqsadlariga — valuta kursini qo‘llab-quvvatlash va inflatsiyaga qarshi kurashga xizmat qiladi. «Gipotetik jihatdan Rossiya banki oltindan moliya bozorlarida operatsiyalar uchun foydalanishi mumkin, ammo hozir bunga ehtiyoj yo‘q: rubl kursi yetarlicha barqaror, inflatsiyani tiyish uchun rezervlarni sarflash kerak emas, boshqa muammolar esa Markaziy bankda emas, Moliya vazirligida», — deydi ekspert. U Duma qabul qilishi kerak bo‘lgan yaqin uch yil uchun Moliya vazirligi tayyorlagan budjet loyihasi «real emas»ligiga ham e’tibor qaratadi.
Hozirgi vaziyat shundan iboratki, budjet gaz va neft sotishdan tushumlarni kamroq olmoqda, Moliya vazirligi esa defitsitni qoplash manbalarini izlashi kerak. Hozircha vazirlik Milliy farovonlik fondidan (unda boshqa aktivlar qatori oltin ham bor) 2026 yilda umuman sarflanmasligini, defitsit esa ichki bozorda qarz olish hisobiga to‘liq qoplanishini nazarda tutmoqda. «Ammo hukumatga yaqin mutaxassislar ham bu raqamlar yozga borib qayta ko‘rib chiqilishini tan olmoqda. Agar budjet daromadlari tusha boshlasa, xarajatlar — ayniqsa harbiy — hozirgi darajada qolsa, hokimiyat qo‘shimcha manbalarni qidirishga majbur bo‘ladi», — deydi Yakovlev.
Bunday holatda, iqtisodchi fikricha, Moskva oltin zaxirasining bir qismini sotishga qaror qilishi ehtimoldan xoli emas. «Agar budjet daromadlari bilan vaziyat yomonlashsa, hokimiyat Milliy farovonlik fondi mablag‘larini ishlata boshlashi va, ehtimol, oltin sotishi mumkin — ko‘proq tashqi bozorlarda», — deydi u.
Iqtisodchi Igor Lipsits DW bilan suhbatda ta’kidlashicha, rasmiy jihatdan oltin zaxiralarining qimmatlashishi davlatni boyroq qiladi. Ammo u qayd etishicha, bu oltinni tashqi bozorda sotish sanksiyalar tufayli qiyindir. Agar Rossiyaga pul kerak bo‘lsa, xaridor kim bo‘ladi — asosiy savol shu. Chunki uni chuqur tozalash bilan shug‘ullanuvchi korxonalarning ko‘pchiligi rus oltinin qabul qilmaydi, AQSh va Yevropa esa 2022 yildayoq rus oltinini sotib olmaslikka kelishib olgan. Ehtimol, xaridorlar Yaqin Sharq va Osiyo bozorlari bo‘ladi. «Veles Kapital» investitsiya kompaniyasi baholashicha, o‘tgan yili oltin, jumladan, Armaniston, Hongkong va BAAga eksport qilingan.
«Demak, katta diskontlar talab qilinadi, bu kamida oltin narxi o‘sishining bir qismini «yoqib yuboradi», — deydi Lipsits. U Kreml bunday ssenariyga tayyor, nazariy jihatdan bu harbiy budjetni qo‘llab-quvvatlash uchun yetarli bo‘lishi mumkin deb hisoblaydi. Biroq Yan Melkumov fikricha, Ukrainadagi urushni moliyalashtirishning asosiy manbai hanuz tashqi bozorda uglevodorod sotishdan tushumlar bo‘lib qolmoqda. «Rossiyaning harbiy mashinasi oltin hisobidan emas, neft-gaz eksportidan tushayotgan joriy daromadlar hisobidan ishlayapti. Shu oqimlar bor ekan, oltinga tegishmaydi. Hozircha u — «qora kun» uchun xavfsizlik yostiqchasi», — deydi u.
So‘nggi to‘rt yilda, rasmiy MB ma’lumotlariga ishonilsa, Rossiya oltin sotib olishni to‘xtatgan. Oxirgi shunday tanaffus 2020 yilda — pandemiya cheklovlari sabab kuzatilgan. 2022 yilda xalqaro sanksiyalar joriy etilgani va aktivlarning bir qismi YeIda muzlatilganidan so‘ng Markaziy bank mamlakat ichida oltin xarid qilish haqida e’lon qilgan. Melkumov qayd etishicha, mamlakat zaxirani to‘ldirish imkoniga ega, chunki Rossiya jahondagi eng yirik uchta oltin qazib oluvchi qatorida (Xitoy va Avstraliyadan keyin) — yiliga taxminan 330 tonna: «Shuning uchun unga xarid uchun jahon bozoriga chiqish shart emas: zarurat tug‘ilsa, Markaziy bank metallni mahalliy qazib oluvchilardan sotib oladi». Oltin, asosan, mamlakat ichida saqlanadi va shoshilinch zarurat tug‘ilganda sotilishi mumkin. Biroq ekspert urg‘ulashicha, «oltin — eng oxirgi darajadagi rezerv, unga faqat boshqa to‘lash manbalari qolmaganda qo‘l uriladi».
Shu bilan birga, mutaxassislar qayd etishicha, rus oltininng katta qismi hamon eksportga ketmoqda, qolgani — ichki bozorda sotilmoqda. Bloomberg ma’lumotiga ko‘ra, 2024 yilda rossiyaliklar rekord 75,6 tonna oltin sotib oldi, shu kunlarda esa Sankt-Peterburg birjasi oltin sotishni boshladi: 1 kilogramm 11 mln rublga sotildi. Hozir qancha oltin eksport qilinayotganini aytish qiyin — chunki Federal bojxona xizmati statistikasi yopiq. Biroq ekspertlar qazib olish hajmlari ichki ehtiyojdan ancha oshishini ham ta’kidlayapti.
Iqtisodchilarga ko‘ra, oltinga sarmoya kiritgan investorlar kamida ikki omildan «minnatdor» bo‘lishi mumkin. Birinchisi — Yevropada Rossiyaning davom etayotgan harbiy eskalatsiyasi. Andrey Yakovlev ta’kidlaganidek, u asosiy beqarorlashtiruvchi omillardan biri bo‘lib qolmoqda. «Oltinning qimmatlashuvi — bu global bozorlardagi hozirgi taranglikning aksidir, investorlar ishonchliroq aktivlarni izlayapti», — deya tushuntirdi u.
Ikkinchi muhum omil — Donald Tramp ma’muriyatining oldindan taxmin qilib bo‘lmaydigan siyosati, deya hisoblaydi moliyaviy tahlilchi Yan Melkumov. «AQSh prezidentining nomunosib xatti-harakatlari FRS mustaqilligini savol ostiga qo‘yadi, dollarg‘a ishonchni izdan chiqaradi. Bu faqat «yakkalanib qolgan rejimlar»da emas, balki mutlaqo oddiy davlatlarda — Yevropa mamlakatlarida ham kuzatilayapti», — deydi u.
Ekspert so‘zlariga ko‘ra, oltin yana «himoyaviy aktiv» sifatida qabul qilinmoqda — uni faqat investorlar emas, balki butun boshli davlatlar ham o‘z rezervlarini valuta tebranishlaridan asrash uchun faol xarid qilmoqda. Biroq bu har doim ham xavfsizlikni anglatmaydi. Masalan, Birinchi jahon urushi boshida Rossiya imperiyasi dunyoda eng yirik oltin zaxirasi — taxminan 1400 tonnaga ega edi. Keyinchalik uning salmoqli qismi yo‘qoldi: bir qismi harbiy xarajatlar va Germaniyaga reparatsiyalarni to‘lash uchun chetga olib chiqildi, yana bir qismi Fuqarolik urushi davrida yo‘q bo‘ldi.
2026-yil yanvar-fevral oylarida O‘zbekistonda jami 68 ta avtobus ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Qayd etilishicha, ushbu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan 47,8 taga oshgan.
Ma’lumot uchun, O‘zbekistonda 2026-yilning yanvar–fevral oylarida jami 64 221 dona yengil avtomobil ishlab chiqarildi. Bunda eng katta ulush 23 216 dona bilan «Cobalt» rusumiga to‘g‘ri keldi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Samarqandda yiliga 10 mingta transport vositasi ishlab chiqarilishi rejalashtirilayotgani haqida xabar qilgandik.
Markaziy bank 2026-yil 22-apreldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 36,78 so‘mga tushib, 12 060,55 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 50,51 so‘mga tushdi va 14 183,21 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 285,36 so‘m bo‘ldi (-69,02).
Rossiya rubli 161,32 so‘m etib belgilandi (+0,79).
Prezident Shavkat Mirziyoyev yer resurslaridan yanada samarali foydalanishga qaratilgan takliflar taqdimoti bilan tanishdi.
So‘nggi besh yilda mamlakatimizda yer munosabatlarini isloh qilish borasida tizimli ishlar amalga oshirildi. Xususan, yer ajratish vakolati hokimlardan olinib, yer uchastkalarini auksion orqali realizatsiya qilish tartibi joriy etildi. Shu davrda 616,3 ming gektar yer auksion orqali ajratildi, budjetga 1,4 trillion so‘m tushum ta’minlandi.
Eng muhimi, yerning haqiqiy egasi paydo bo‘lishi natijasida har bir gektardan olinayotgan daromad 3 karra oshib, 50-60 million so‘mga yetgan. Bugun ushbu yerlarda har yili 539 trillion so‘mlik mahsulot yetishtirilib, 2,1 milliard dollarlik eksport amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, sohada hal etilishi lozim bo‘lgan qator masalalar ham borligi ko‘rsatib o‘tildi.
Jumladan, yerlar auksion orqali ajratilayotgan bo‘lsa-da, ijarachilarning undan foydalanishdagi mustaqilligi hali yetarli emas. Shu sababli 117,6 ming gektar yer hozirgacha sotilmasdan turibdi.
Shu bois qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni ijaraga berishning yangi tizimini joriy etish, joriy yilda yana 100 ming gektar yerni yangi tartib asosida auksionga chiqarish rejalashtirilgan. Bu borada, ayniqsa, yerdan foydalanishda iqtisodiy rag‘batlarni kuchaytirishga alohida e’tibor qaratiladi.
O‘tgan yili vodiy viloyatlari, Jizzax, Toshkent viloyatlari va Qoraqalpog‘istonda sotilgan yerlarda ekinlarni mustaqil joylashtirish bo‘yicha joriy etilgan tajriba yaxshi samara bergani ta’kidlandi. Xususan, 2025-yilda 20 ming gektar yerning 16 ming gektarida tadbirkorlar o‘zlari tanlagan yuqori daromadli va eksportbop ekinlarni ekib, 150 million dollarlik eksport uchun zamin yaratgan. Endi ushbu tajribani kengaytirish, yerdan foydalanuvchilarga yanada ko‘proq iqtisodiy erkinlik berish muhimligi qayd etildi.
Sanoatlashgan plantatsiya va chorvachilik loyihalari uchun 50 gektardan 500 gektargacha yer uchastkalarini auksionga chiqarish, shu asosida joriy yilning o‘zida har bir viloyatda kamida 5 tadan yirik loyihalarni boshlash belgilandi. Ushbu loyihalar uchun suv va elektr ta’minoti xarajatlarini qoplab berish, 3 yillik imtiyozli davr bilan 7 yilgacha arzon kreditlar ajratish, kredit foiz stavkalarini kompensatsiya qilib berish, yetishtirilgan mahsulotni qadoqlash xarajatlarining 50 foizgacha qismini subsidiyalash kabi qator moliyaviy qo‘llab-quvvatlash joriy etilishi ta’kidlandi.
Taqdimotda yerdan yuqori daromad olishda ilg‘or xorijiy tajribani, ayniqsa, chet elning zamonaviy agrotexnologiyalarini keng qo‘llash masalasiga ham alohida e’tibor qaratildi. Shu bilan birga, bu jarayonda milliy manfaatlarni himoya qilish lozimligi qayd etildi.
Xususan, xorijiy investorlarga qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni ijaraga berishning tartibi va shartlari qayta ko‘rib chiqiladi. Bundan buyon ularga faqat viloyat hokimliklari huzuridagi direksiyalar orqali, investitsiya miqdori kamida 10 million dollar bo‘lgan loyihalar doirasida, yaylov, lalmi va foydalanishdan chiqqan yerlarni aylanmaga qaytarish sharti bilan ikkilamchi ijaraga berish tartibi qo‘llanadi. Shuningdek, qishloq xo‘jaligi yerlarini olish bo‘yicha auksionda faqat mahalliy dehqon va tadbirkorlar ishtirok etishini belgilash lozimligi ta’kidlandi. Mudofaa, chegara, tarixiy-madaniy yerlar va o‘rmon fondi yerlari faqat mamlakatimiz fuqarolariga beriladi. Ayni paytda yerlarni ijaraga berish muddatini barcha turdagi yerlar uchun, shu jumladan sanoat va qurilish loyihalarini amalga oshiradigan chet ellik investorlar uchun ham 49 yil etib belgilash taklif etildi.
Bugungi kunda qariyb 100 ming gektarga yaqin yerning ijara muddati tugagan. Shu munosabat bilan tadbirkorlar ushbu yerlarni qayta auksionga chiqarmasdan, ijara muddatini uzaytirish bo‘yicha qulay va shaffof tartib joriy etish zarurligini bildirmoqda. Taqdimotda bu jarayonni davlat xizmatlari markazlari va elektron platformalar orqali amalga oshirish, kadastr, qishloq xo‘jaligi va adliya tizimlarini o‘zaro integratsiya qilish, e’tirozlar bo‘lmagan taqdirda qishloq xo‘jaligi yerlari uchun 30 yilgacha, noqishloq yerlar uchun 49 yilgacha uzaytirish tartibini joriy etish taklif qilindi. Soliq yoki ijara to‘lovidan qarzdorlik, sud nizosi yoki noqonuniy qurilish aniqlangan hollardagina ijara shartnomasi yangi muddatga uzaytirilmasligi belgilanmoqda.
Shuningdek, yer toifasini o‘zgartirish va nobudgarchilik to‘lovlarini hisoblash bilan bog‘liq jarayonlar haligacha qog‘oz shaklida yuritilayotgani tanqid qilindi. Bu esa kelishuv va qaror qabul qilish muddatining cho‘zilishiga, investorlar noroziligiga sabab bo‘lmoqda. Shu bois barcha jarayonlarni raqamlashtirish, yerdan maqsadli foydalanish, suv samaradorligi va tuproq sifati kabi mezonlar asosida yerdan foydalanish samaradorligini baholash tizimini yo‘lga qo‘yish vazifasi qo‘yildi.
Yerga bo‘lgan ijara huquqini moliyaviy vosita sifatida kengaytirish, uni nafaqat tijorat kreditlari, balki lizing, ipoteka va bank kafolatini olish uchun ham garovga qo‘yish imkoniyatini yaratish zarurligi qayd etildi. Yer uchastkasini bo‘sh turgan yer sifatida hisobga olish tartibini soddalashtirish, yerlarni qayta ijaraga berishda shartnomalarni haq evaziga yoki tekinga tuzish mumkinligini aniq belgilash, shundan kelib chiqib yer oldi-sotdisiga oid huquqbuzarliklar uchun jinoiy javobgarlik choralarini qayta ko‘rib chiqish taklif etildi.
Shu bilan birga, yer nazorati yo‘nalishida javobgarlikni kuchaytirish masalalariga ham alohida e’tibor qaratildi. Xususan, yerlarni o‘zboshimchalik bilan egallab olish uchun javobgarlikni faqat sug‘oriladigan yerlar uchun emas, qolgan barcha turdagi yer uchastkalariga nisbatan ham tatbiq etish zarurligi ta’kidlandi.
Temir yo‘llari, avtomobil yo‘llari, aeroportlar, aerodromlar, aeronavigatsiya ob’yektlari, suv inshootlari va tarmoqlarini qurish maqsadlarida yerlarning toifasi o‘zgartirilganda nobudgarchilik to‘lovidan ozod qilish, yer jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilganida to‘lanadigan kompensatsiya to‘lovlarini soliqqa tortmaslik bo‘yicha takliflar bildirildi.
Kelgusida qishloq xo‘jaligi yerlari ijarachilariga hududlardagi 13 ta direksiya orqali, qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yerlarda investitsiya loyihalarini amalga oshirayotgan tadbirkorlarga esa 14 ta investitsiya kompaniyalari orqali xizmat ko‘rsatilishi, ushbu tashkilotlar o‘z yo‘nalishlarida davlat organlari va tadbirkorlar o‘rtasida «ko‘prik» vazifasini bajarishi ta’kidlandi.
Davlatimiz rahbari yer islohotlarini yangi bosqichga olib chiqish, yerdan foydalanish samaradorligini oshirish, tadbirkorlar uchun yanada ochiq va tushunarli tizim yaratish, shuningdek, sohada raqamlashtirishni jadallashtirish bo‘yicha mutasaddilarga tegishli ko‘rsatmalar berdi.
Bundan buyon xorijiy investorlar qishloq xo‘jaligi yerlarini auksion orqali ijaraga ololmaydi. Ular faqat viloyat hokimliklari orqali, kamida 10 mln dollar investitsiya kiritish hamda yaylov, lalmi va foydalanishdan chiqqan yerlarni aylanmaga qaytarish sharti bilan ikkilamchi ijaraga yer olishi mumkin.
Prezident Shavkat Mirziyoyev yer resurslaridan yanada samarali foydalanishga qaratilgan takliflar taqdimoti bilan tanishdi.
Erishilgan yutuqlar
So‘nggi besh yilda O‘zbekistonda yer munosabatlarini isloh qilish borasida tizimli ishlar amalga oshirildi. Xususan, yer ajratish vakolati hokimlardan olinib, yer uchastkalarini auksion orqali realizatsiya qilish tartibi joriy etildi. Shu davrda 616,3 ming gektar yer auksion orqali ajratildi, budjetga 1,4 trillion so‘m tushum ta’minlandi.
Eng muhimi, yerning haqiqiy egasi paydo bo‘lishi natijasida har bir gektardan olinayotgan daromad 3 karra oshib, 50-60 million so‘mga yetgan. Bugun ushbu yerlarda har yili 539 trillion so‘mlik mahsulot yetishtirilib, 2,1 milliard dollarlik eksport amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, sohada hal etilishi lozim bo‘lgan qator masalalar ham borligi ko‘rsatib o‘tildi.
Nima ekishni fermer o‘zi belgilaydigan tartib kengaytiriladi
Yerlar auksion orqali ajratilayotgan bo‘lsa-da, ijarachilarning undan foydalanishdagi mustaqilligi hali yetarli emas. Shu sababli 117,6 ming gektar yer hozirgacha sotilmasdan turibdi.
Shu bois, qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni ijaraga berishning yangi tizimini qo‘llash, joriy yilda yana 100 ming gektar yerni yangi tartib asosida auksionga chiqarish rejalashtirilgan. Bu borada, ayniqsa, yerdan foydalanishda iqtisodiy rag‘batlarni kuchaytirishga alohida e’tibor qaratiladi.
O‘tgan yili vodiy viloyatlari, Jizzax, Toshkent viloyatlari va Qoraqalpog‘istonda sotilgan yerlarda ekinlarni mustaqil joylashtirish bo‘yicha joriy etilgan tajriba yaxshi samara bergani ta’kidlandi. Xususan, 2025 yilda 20 ming gektar yerning 16 ming gektarida tadbirkorlar o‘zlari tanlagan yuqori daromadli va eksportbop ekinlarni ekib, 150 million dollarlik eksport uchun zamin yaratgan. Endi ushbu tajribani kengaytirish, yerdan foydalanuvchilarga yanada ko‘proq iqtisodiy erkinlik berish muhimligi qayd etildi.
Plantatsiya va chorvachilik uchun – 500 gektargacha yer uchastkalari
Sanoatlashgan plantatsiya va chorvachilik loyihalari uchun 50 gektardan 500 gektargacha yer uchastkalarini auksionga chiqarish, shu asosida joriy yilning o‘zida har bir viloyatda kamida 5 tadan yirik loyihalarni boshlash belgilandi.
Ushbu loyihalar uchun suv va elektr ta’minoti xarajatlarini qoplab berish, 3 yillik imtiyozli davr bilan 7 yilgacha arzon kreditlar ajratish, kredit foiz stavkalarini kompensatsiya qilib berish, yetishtirilgan mahsulotni qadoqlash xarajatlarining 50 foizgacha qismini subsidiyalash kabi qator moliyaviy qo‘llab-quvvatlash joriy etilishi ta’kidlandi.
Chet elliklar auksionda qatnasholmaydi
Taqdimotda yerdan yuqori daromad olishda ilg‘or xorijiy tajribani, ayniqsa, chet elning zamonaviy agrotexnologiyalarini keng qo‘llash masalasiga ham alohida e’tibor qaratildi. Shu bilan birga, bu jarayonda milliy manfaatlarni himoya qilish lozimligi qayd etildi.
Xususan, xorijiy investorlarga qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni ijaraga berishning tartibi va shartlari qayta ko‘rib chiqiladi. Bundan buyon ularga faqat viloyat hokimliklari huzuridagi direksiyalar orqali, investitsiya miqdori kamida 10 million dollar bo‘lgan loyihalar doirasida, yaylov, lalmi va foydalanishdan chiqqan yerlarni aylanmaga qaytarish sharti bilan ikkilamchi ijaraga berish tartibi qo‘llanadi.
Shuningdek, qishloq xo‘jaligi yerlarini olish bo‘yicha auksionda faqat mahalliy dehqon va tadbirkorlar ishtirok etishini belgilash lozimligi ta’kidlandi.
Mudofaa, chegara, tarixiy-madaniy yerlar va o‘rmon fondi yerlari faqat mamlakatimiz fuqarolariga beriladi.
Yer ijarasining muddati
Yerlarni ijaraga berish muddatini barcha turdagi yerlar uchun, shu jumladan, sanoat va qurilish loyihalarini amalga oshiradigan chet ellik investorlar uchun ham 49 yil etib belgilash taklif etildi.
Bugungi kunda qariyb 100 ming gektarga yaqin yerning ijara muddati tugagan. Shu bois, tadbirkorlar ushbu yerlarni qayta auksionga chiqarmasdan, ijara muddatini uzaytirish bo‘yicha qulay va shaffof tartib joriy etish zarurligini bildirmoqda. Taqdimotda mazkur jarayonni davlat xizmatlari markazlari va elektron platformalar orqali amalga oshirish, kadastr, qishloq xo‘jaligi va adliya tizimlarini o‘zaro integratsiya qilish, e’tirozlar bo‘lmagan taqdirda qishloq xo‘jaligi yerlari uchun 30 yilgacha, noqishloq yerlar uchun 49 yilgacha uzaytirish tartibini joriy etish taklif qilindi.
Soliq yoki ijara to‘lovidan qarzdorlik, sud nizosi yoki noqonuniy qurilish aniqlangan hollardagina ijara shartnomasi yangi muddatga uzaytirilmasligi belgilanmoqda.
Raqamlashtirish, javobgarlik va boshqa qo‘shimcha mexanizmlar
Yig‘ilishda yer toifasini o‘zgartirish va nobudgarchilik to‘lovlarini hisoblash bilan bog‘liq jarayonlar haligacha qog‘oz shaklida yuritilayotgani tanqid qilindi. Bu esa kelishuv va qaror qabul qilish muddatining cho‘zilishiga, investorlar noroziligiga sabab bo‘lmoqda.
Shu munosabat bilan barcha jarayonlarni raqamlashtirish, yerdan maqsadli foydalanish, suv samaradorligi va tuproq sifati kabi mezonlar asosida yerdan foydalanish samaradorligini baholash tizimini yo‘lga qo‘yish vazifasi qo‘yildi.
Yerga bo‘lgan ijara huquqini moliyaviy vosita sifatida kengaytirish, uni nafaqat tijorat kreditlari, balki lizing, ipoteka va bank kafolatini olish uchun ham garovga qo‘yish imkoniyatini yaratish zarurligi qayd etildi.
Yer uchastkasini bo‘sh turgan yer sifatida hisobga olish tartibini soddalashtirish, yerlarni qayta ijaraga berishda shartnomalarni haq evaziga yoki tekinga tuzish mumkinligini aniq belgilash, shundan kelib chiqib, yer oldi-sotdisiga oid huquqbuzarliklar uchun jinoiy javobgarlik choralarini qayta ko‘rib chiqish taklif etildi.
Yer nazorati yo‘nalishida javobgarlikni kuchaytirish masalalariga ham alohida e’tibor qaratildi. Xususan, yerlarni o‘zboshimchalik bilan egallab olish uchun javobgarlikni faqat sug‘oriladigan yerlar uchun emas, qolgan barcha turdagi yer uchastkalariga nisbatan ham tatbiq etish zarurligi ta’kidlandi.
Temir yo‘llari, avtomobil yo‘llari, aeroportlar, aerodromlar, aeronavigatsiya obektlari, suv inshootlari va tarmoqlarini qurish maqsadlarida yerlarning toifasi o‘zgartirilganda nobudgarchilik to‘lovidan ozod qilish, yer jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilganida to‘lanadigan kompensatsiya to‘lovlarini soliqqa tortmaslik bo‘yicha takliflar bildirildi.
Kelgusida qishloq xo‘jaligi yerlari ijarachilariga hududlardagi 13 ta direksiya orqali, qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yerlarda investitsiya loyihalarini amalga oshirayotgan tadbirkorlarga esa 14 ta investitsiya kompaniyasi orqali xizmat ko‘rsatilishi, ushbu tashkilotlar o‘z yo‘nalishlarida davlat organlari va tadbirkorlar o‘rtasida “ko‘prik” vazifasini bajarishi ta’kidlandi.
Shavkat Mirziyoyev yer islohotlarini yangi bosqichga olib chiqish, yerdan foydalanish samaradorligini oshirish, tadbirkorlar uchun yanada ochiq va tushunarli tizim yaratish, shuningdek, sohada raqamlashtirishni jadallashtirish bo‘yicha mutasaddilarga tegishli ko‘rsatmalar berdi.
Janubiy Koreyaning yirik moliyaviy institutlaridan biri — Shinhan Bank O‘zbekiston bozoriga kirishni rejalashtirmoqda.
Moliya sohasi manbalariga ko‘ra, bank O‘zbekistonda to‘liq formatda faoliyat yuritadigan mahalliy sho‘’ba tashkil etish bo‘yicha qaror qabul qilgan. Tegishli hujjatlarni joriy yilning birinchi yarmida moliyaviy regulyatorlarga topshirish rejalashtirilgan.
Agar loyiha ma’qullansa, bu Shinhan Bank’ning 11-chi xorijiy sho‘’basi va O‘zbekistonda koreys tijorat banklari orasidagi birinchi bunday tashabbus bo‘ladi.
Ma’lum qilinishicha, bank mahalliy regulyatorlar bilan oldindan kelishuvlarga erishgan. Hozirda tayyorgarlik ishlarining asosiy qismi yakunlangan, to‘liq faoliyat esa kelasi yildan boshlanishi mumkin.
Shinhan Bank O‘zbekistondagi faoliyatini Qozog‘istondagi muvaffaqiyatli model asosida yo‘lga qo‘yishni rejalashtirmoqda. Bank fikricha, O‘zbekistonda moliyaviy bozor hali «rivojlanishning dastlabki bosqichi»da bo‘lib, katta o‘sish imkoniyatlariga ega.
Prezident Shavkat Mirziyoyev iyul oyida Belarusga rasmiy tashrif bilan boradi
Prezident Shavkat Mirziyoyev JSST bosh direktorini qabul qildi
«Karyera kuni» bandlik siyosatida kutilgan natijani beryaptimi? (foto+video)
-
Siyosat4 days ago
«Muruvvat» internat uylari «G‘amxo‘rlik» markazlariga aylantiriladi
-
Dunyodan4 days ago
Eron nega Hurmuzni yana qamal qildi?
-
Siyosat4 days agoO‘zbekistonda bolalarga qarshi jinoyatlar uchun jazo qat’iylashtirildi
-
Jamiyat2 days ago
Самарқандда МЧЖ раҳбарларининг кирдикорлари ошкор бўлди: тафсилотлар
-
Siyosat4 days agoO‘zbekistonda bolalar va nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va himoya qilishni kuchaytirmoqda
-
Dunyodan3 days ago
Ukraina Turkiyaga Zelenskiy-Putin uchrashuvi boʻyicha soʻrov yubordi
-
Dunyodan4 days ago
Yevropadan Fors koʻrfaziga temir yoʻl quriladi
-
Jamiyat4 days ago16:13 “Qo‘rquv bo‘lishi tabiiy, ammo bu sizni to‘xtatmasin”, – 17 yoshida NASA va SpaceX bilan kosmik loyihani amalga oshirgan Akbar hikoyasi