Jamiyat
Nafsni poklash: taomni emas, ochlikni qadrlang
Telegramdagi mahalla guruhida bir necha e’lonlarga ko‘zim tushdi: «ertalab iftorlikka soat 3.30da osh, lag‘mon, sho‘rva, bifshteks…», tabiiyki siz ham bunday reklamalarga tez-tez guvohi bo‘lasiz. Yoki Ramazon boshlanishidan oldingi holatni eslaylik, «ro‘za tutaman, shuning uchun uyga yeguliklarni g‘amlab qo‘yay», «ertalabki og‘iz yopishga somsa yoki osh pishirdim», degan ro‘zadorlar ham ko‘pchilikni tashkil qiladi. Keyingi paytlarda ko‘pchilik ushbu oyni «tansiq taomlar shousi»ga aylantirib yuborishmoqda.
Inson irodasining sinovi…
Viloyatga ketadigan taksida hamrohimiz telefonda gaplashayapti: «Iftorlik qilib bermoqchiman qishloqda, 20-30 odamga qaysi kunni belgilasam bo‘larkan»….
Telefonda gaplashib bo‘lgach hamrohimdan so‘radim: «Iftorlik o‘tkazish uchun ham kun belgilash kerakmi?»…
Hamrohim: «Hozir shunaqa bo‘lib ketgan, kun belgilamasangiz ustma-ust iftorlik qilinsa, odamlar kelmasligi mumkin, ayniqsa, ro‘zaning oxirida navbat ham yetmay qoladi», deb javob berdi.
Albatta, iftorlikka yaqinlarni, qo‘ni-qo‘shnini taklif qilish – bu mehr-oqibatdan darak, mehmondo‘stlik qadriyat va an’analarimiznig bir qismi, ammo uni hashamatga aylantirish, bo‘lib ham aynan nafsni jilovlash kerak bo‘lgan oyda mantiqqa to‘g‘ri keladimi?
Axir Ramazon nafsni jilovlash – inson irodasining sinovi emasmi?
Ertalabdan tansiq va kuchli kaloriyaga ega ovqatni yeyish degani bu kechgacha o‘zini to‘q his qilish degani. Ochlik his qilmasangiz, oshqozoningiz dam olmasa ro‘za tutishdan ma’no bormi? Yoki kechgacha suvsizlikka va taomsizlikka chidab og‘iz ocharga tansiq va quvvatli ovqatlar yeyish orqali oshqozonga battar og‘irlik tushirib qo‘yilmaydimi?
Yana o‘sha savol muallaq: nafsni nazorat qila olayapsizmi?
Sabrmi yoki ruhiy poklanish?
Ko‘pchilik ro‘zani jismoniy sabr deb biladi, lekin u psixologik va ma’naviy nafsni tarbiya qilishning eng kuchli usullaridan biri.
Qur’oni karimda nafs uch xil sifat bilan tafsiflanadi – xotirjam nafs, malomatchi nafs, yomonlikka buyuruvchi nafs. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning «Ruhiy tarbiya» kitobida ta’kidlanganidek, yomonlikka buyuruvchi nafs (nafsi ammora) o‘z sohibini mudom yomonlikka va ma’siyatga chorlovchi nafsdir. U o‘z sohibini hidoyat yo‘lidan chiqarib, zalolat yo‘liga solishni istaydi! Bu nafs agar sohibi unga beparvo qarasa va muhosaba qilib turishga ahamiyat bermasa, uni dunyo-yu oxiratda halokat va ziyonga yetaklaydi… Insonda nafs to‘zonlari tinchlansa, yomonlik hislari sokin bo‘lsa, buning muqobilida uning qalb to‘ridagi sodiq tuyg‘ular qo‘zg‘aladi. Ana shu holat o‘z egasini Allohga yetaklovchi birinchi qadamlar bo‘ladi.»
Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam buyuradilar:
«To‘yguncha yeb-ichib, qalblaringizni o‘ldirmang! Qalb bir niholga o‘xshaydi. Niholga oshiqcha suv berilganda qanday sarg‘ayib so‘lsa va o‘sishdan to‘xtasa, xuddi shunday qalb ham ortiqcha suvdan o‘ladi, bunday odamda toza fikr va insoniy fe’l-atvorlar qolmaydi. Ko‘p yegan odamning akli zaif bo‘ladi, ilm o‘rgana olmaydi. Chunki, doimiy to‘qlik va mechkaylik aqlni ko‘r qiladi. Qalblaringizni ochlik bilan nurlantiringiz, nafsingiz bilan jihod qilib, uni tarbiyalay olmoq uchun ochlikni va tashnalikni qurol sifatida ishlating. Nafsni tarbiyalash uchun uning bilan jang kilgan kishining mukofoti janggohda dushman bilan urishganning mukofoti singaridir».
Har bir ro‘za tutayotgan inson o‘ziga savol berishi kerak: mening nafsim qay darajada jilovlangan?
Zefir tajribasi
Nafs haqida nafaqat dinimizda, balki ko‘plab olimlar ham o‘z fikrlarini bildirgan, ilmiy tadqiqotlar olib borishgan.
Psixologiyada insonning nafsi katta yoshda kamayadimi yoki yo‘qmi, bu masala ham tadqiq qilingan. Masalan, «Marshmellou (zefir) eksperimenti» shuni ko‘rsatadiki, sabr qila olish va nafsni nazorat qilish muvaffaqiyatli hayotga olib keladi. Uolter Mishel va uning jamoasi 1960 yillarda yosh bolalar ishtirokida tajriba o‘tkazishgan. Lekin bu faqat bir martalik sinov emas edi – ular shu bolalarni 10, 20, 30 yil davomida kuzatib borishgan.
Eksperiment qanday o‘tkazilgan?
Mutaxassislar 4-5 yoshli bolalarni laboratoriyaga chaqirishadi. Har bir bolaga zefir (marshmellou) shirinligi qo‘yilgan tarelka va ikki tanlov beriladi: Agar bola zefirni darhol yeb qo‘ysa, faqat bitta beriladi, aksincha bola shirinlikni 15 daqiqa sabr qilib yemasa ikkita zefir oladi.
Keyin tadqiqotchilar bolalarni yolg‘iz qoldirishadi va kuzatishni boshlashadi. Natijalar qanday bo‘lgan?
Bolalarning bir qismi shirinlikni yemasdan sabr qilib, 15 daqiqa kutgan. Boshqalar esa sabr qila olmay, darhol zefirni yeb qo‘ygan.
Uolter Mishel va uning jamoasi bu bolalarni katta yoshda ham kuzatgan va quyidagi faktlarni aniqlagan: Sabr qilgan bolalar maktabda yaxshiroq natija ko‘rsatgan, ularda stress va tashvish kamroq bo‘lgan, qarzga kamroq kirgan va pulni tejay olgan, karerada va shaxsiy hayotda muvaffaqiyatliroq bo‘lgan, sog‘lomroq hayot tarzini kechirgan. Zefirni darhol yeb qo‘ygan bolalar – (sabr qila olmaganlar) maktabda, davomatda qiyinchilikka duch kelgan, imtihon natijalari nisbatan past bo‘lgan, ko‘proq stress va moliyaviy muammolarga duch kelgan, ayrimlari salomatligiga e’tibor bermagan. Zefir eksperimenti shuni ko‘rsatdiki, bolalikdagi sabr va o‘zini jilovlay olish qobiliyati katta hayotdagi muvaffaqiyatga ta’sir qiladi.
Ochko‘zlik va tansiq taom haqida rivoyat
Juda boy va ochko‘z bir odamning dardi eng yaxshi taomlardan lazzatlanish edi. Qayerda tansiq taom bo‘lsa o‘sha yerda hoziru nozir edi. Ochko‘z boyning qorni shu qadar kattalashib ketibdi, bu uning sog‘lig‘iga putur yetkaza boshlabdi. Ammo u nafsini tiyish haqida o‘ylamas, qayerda tutun ko‘rinsa o‘sha yerdan qolmas ekan.
Bir kuni bir paytlar mashhur oshpaz bo‘lgan, keyin esa tabiblik sirlarini o‘rgangan odam haqida eshitib qoldi. Ochko‘z boy ham oshpaz va tabib bo‘lgan inson mening sog‘lig‘imga mos shirin va foydali taom tayyorlab bera oladi degan qarorga kelibdi va tabibni chaqirib:
– Menga dunyodagi eng mazali taomni tayyorlab ber! Men har xil noz-ne’matlar yedim, lekin yanada shirin taom yeyishni xohlayman, u shunday taom bo‘lsinki ham lazzatli ham sog‘lig‘imga foydali bo‘lsin! – dedi.
Tabib kulib:
– Mayli, sizga eng ajoyib taomni tayyorlayman, lekin bir shart bilan: uch kun taom yemasdan yurasiz, buning uchun men sizni manavi yerto‘laga qamab qo‘yishim kerak, shunda men beradigan taomning haqiqiy lazzatini his qilasiz, – dedi.
Boy odam bu shartni qabul qildi. U birinchi kuni qiynalmadi, ikkinchi kuni qorni qattiq ochdi, uchinchi kuni esa ovqatdan boshqa hech narsa haqida o‘ylay olmay qoldi.
Uch kundan keyin tabib uning oldiga oddiy non va suv qo‘ydi. Boy odam hayron bo‘lib:
– Bu nima?! Menga eng mazali taom kerak!
Tabib hech narsa demasdan chiqib ketdi. Boy ochligidan nonni paqqos tushirdi. Bu unga dunyodagi eng mazali taomday tuyuldi.
Boy nonni yeb bo‘lgach, tabib kuldi va shunday dedi:
– Hech qanday taom lazzatli emas, agar inson o‘z nafsiga xo‘jayinlik qila olsa. Agar siz haqiqiy lazzatni his qilmoqchi bo‘lsangiz, taomni emas, ochlikni qadrlang. Chunki haqiqiy huzur nafsni emas, tanani to‘ydirishda.
Boy odam bu hikmatni tushundi va o‘sha kundan keyin keragidan ortiq ovqat yeyishni to‘xtatdi.
Bu bir rivoyat, lekin har bir odam uchun ibratli, ya’ni har bir inson o‘z nafsining quli emas xo‘jayini bo‘la olishi mumkinligining isboti.
Ramazon oyi – faqat och qolish emas, balki nafsni tarbiya qilish, iroda va sabrni mustahkamlash oyi hamdir. U nafaqat tanani, balki qalbni ham poklaydi – kimki nafsini yengsa, u haqiqiy ozodlikka erishadi. Chunki haqiqiy erkinlik – bu nafsga tobe bo‘lmaslik!
Barno Sultonova tayyorladi
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
Bir muddat oldin Raqobat qo‘mitasi SSV huzuridagi Xaridlar markazining boshlang‘ich narxi 14 mlrd so‘m bo‘lgan davlat xaridi «Raqobat to‘g‘risida»gi qonun talablariga nomuvofiq deb topilgani sababli bekor qilingani aytilgan edi.
Markaz ushbu holat yuzasidan bergan rasmiy tushuntirish berib, respublika tibbiyot muassasalari uchun 4 ta MSKT uskunasini xarid qilish bo‘yicha o‘tkazilgan tender natijalari bekor qilinganini tasdiqladi.
Markaz ma’lumotiga ko‘ra, maxsus axborot portalida 497870-sonli lot bo‘yicha o‘tkazilgan tender yakunlaridan so‘ng “SKYMED Technologies” MChJ tomonidan e’tiroz xati kelib tushgan.
Murojaat Xarid komissiyasi tomonidan o‘rganilganda, ishtirokchilarning texnik takliflarini baholash jarayonida tibbiyot muassasalari ekspert guruhi tomonidan ayrim texnik xatolarga yo‘l qo‘yilgani aniqlangan.
Xususan, servis xizmati ko‘rsatish bo‘yicha belgilangan mezon asosida g‘olib ishtirokchiga asossiz ravishda qo‘shimcha 1 ball berilgan.
Shundan so‘ng Xarid komissiyasining 2026-yil 18-sentyabrdagi qarori bilan mazkur lot bo‘yicha tender natijalari bekor qilingan.
Shuningdek, Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi 21-sentyabr kuni tender yuzasidan o‘rganish o‘tkazish maqsadida ishtirokchilar taqdim etgan hujjatlarni so‘ragan.
Xaridlar markazi 22-sentyabr kuni qo‘mitaga javob yo‘llab, tender natijalari bekor qilingani va bunga sabab bo‘lgan holatlar haqida ma’lumot bergan.
Markazning ta’kidlashicha, tender natijalarining bekor qilinishi texnik baholash jarayonida aniqlangan xatolar bilan bog‘liq bo‘lib, qaror Xarid komissiyasi tomonidan o‘rganish yakunlariga ko‘ra qabul qilingan.
O‘zbekistonda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi hamda Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi yagona Ta’lim va ilm-fan vazirligi sifatida qayta tashkil etildi.
Bu Prezident farmonida belgilandi.
Yangi vazirlik maktabgacha ta’limdan boshlab oliy ta’lim va ilmiy faoliyatgacha bo‘lgan yo‘nalishlarni yagona boshqaruv tizimiga birlashtiradi.
Islohotdan asosiy maqsad mamlakatda ta’lim, tarbiya va ilm-fanning yaxlit tizimini zamon talablari asosida tashkil etish, ta’lim sifati va samaradorligini oshirish hamda inson kapitalini rivojlantirish bo‘yicha ishlarni yangi bosqichga olib chiqishdan iborat.
Shuningdek, ta’limning barcha bosqichlari o‘rtasida uzviylik va davomiylikni ta’minlash ko‘zda tutilgan. Ya’ni maktabgacha ta’lim, maktab ta’limi, oliy ta’lim va ilmiy faoliyat yagona tizim doirasida muvofiqlashtiriladi.
Farmonda sohada samarali boshqaruv tizimini joriy qilish, turli ta’lim bosqichlari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish va vazirlikning jamoatchilik oldidagi hisobdorligini oshirish ham nazarda tutilgan.
Yangi tuzilma orqali ta’lim va ilm-fan sohasida davlat siyosatini yagona yondashuv asosida amalga oshirish maqsad qilingan.
