Turk dunyosi
Mamlakat hisoboti: Turkiyaning o’sib borayotgan raqamlari
O’sib borayotgan birja, inflyatsiyaning pasayishi va muhim tarmoqlardagi kuchli ko’rsatkichlar Turkiya iqtisodiyotini qo’llab-quvvatlamoqda. Biroq, siyosiy xavflar saqlanib qolmoqda.
Yangi 2026 yil misli ko’rilmagan geosiyosiy noaniqlik sharoitida boshlandi. Ammo dunyodagi eng tinch mintaqa bo’lmagan Turkiyadagi atmosfera hayratlanarli darajada ko’tarinki.
Qimmatli qog’ozlar bozori jadal rivojlanmoqda, BIST 100 indeksi fevral oyi boshida 13 867 punktga yetib, investorlarni quvontirdi. Boshqa omillar qatorida, Turkiya Respublikasi Markaziy bankining yanvar oyida foiz stavkalarini 100 bazis punktga tushirib, 37 foizga tushirgani sabab bo’ldi, bu esa TCMB inflyatsiyaning pasayishi fonida yumshatishda davom etishi kerakligini aytgan siyosatning boshlanishi hisoblanadi.
Boshqa joylarda Anqara moliya vazirligi ikkita yevrobond emissiyasi bo‘yicha 3,5 milliard dollar, jumladan, 12 yillik to‘lov muddati 1,5 milliard dollarga to‘plagani investorlarning mamlakatga so‘nggi oylarga qaraganda ijobiyroq qarashini ko‘rsatmoqda.
Akbank moliya direktori Turker Tunari, investorlar bilan bo’lgan qo’ng’iroqda, Akbank “turli moliyaviy mahsulotlarimizga institutsional investorlarning kuchli qiziqish va talabni ko’rishda davom etmoqda” dedi.
Ayni paytda valyuta zaxiralari o‘tgan oyda 218 milliard dollarga yetdi, bu 2023-yil oxiridagi 100 milliard dollar darajasidan ancha yuqori bo‘ldi va Turkiyaning bu yil to‘lanishi kerak bo‘lgan 224 milliard dollarlik qarzining yarmidan ko‘pi, ya’ni 109 milliard dollari bank qarzidir.
Reyting agentliklari optimistik kayfiyatni aks ettirmoqda. Yanvar oyi oxirida Fitch Ratings BB reytingi boʻyicha suveren reyting prognozini “barqaror”dan “ijobiy”ga koʻtardi, soʻngra Turkiyaning 13 ta yirik banki va 11 ta nobank moliya instituti (NBFI) uchun ham xuddi shunday koʻtarildi, bu esa operatsion muhit va prognozning umumiy yaxshilanishini taʼkidladi.
Duglas Uinslou, Fitch Turkiya tahlilchisi
“Reyting prognozimizdagi o‘zgarishlarning asosiy qismi biz bir necha yil avvalgi o‘ta noodatiy, o‘ta qulay siyosatga qaytmaymiz, degan taxmin edi”, dedi Fitchning turkiyalik tahlilchisi Duglas Uinslou. “Bizning fikrimizcha, rahbariyat biroz saboq oldi va barqarorlik bo’lsa, bunday qimor o’ynash ehtimoli kamroq.”
Iqtisodiy yangiliklar ham o‘tgan yil oxirida kutilganidan oshib ketdi, inflyatsiya 2024 yil oxiridagi 44,4 foizga nisbatan 30 foiz atrofida bo‘ldi. YaIM o‘sish sur’ati tezlashar ekan, ING Bank yalpi ichki mahsulot o‘sishini ko‘rsatib, 2025 yil uchun to‘liq yillik prognozini 3,4 foizdan 3,8 foizga ko‘tardi. Boshqa muassasalar ham xuddi shunday ishlarni qilmoqda.
Siyosiy jabhadagi xushxabar, demokratiya, so’z erkinligi va boshqaruv borasidagi xavotirlar davom etayotganiga qaramay, ijobiy kayfiyatni kuchaytirdi. Istanbul meri Ekrem Imomo‘g‘li asosan yolg‘on ayblovlar bilan qamoqda qolmoqda, biroq oktyabr oyida sud Imomo‘g‘lining Respublika Xalq partiyasi yetakchisi O‘zgul O‘zerga qarshi shikoyatini “asossiz” deb rad etgan edi.
Ayni paytda Turkiya hukumati kurd millatchi PKK guruhi bilan tinchlik muzokaralarini faollashtirdi, yuqori martabali hukumat amaldorlari unga qamoqdagi yetakchilari Abdulla O‘jalan va Salohattin Demirtoshni ozod qilish va bir yildan ko‘proq vaqt oldin lavozimidan chetlashtirilgan kurd merlarini qayta tiklashni taklif qilishdi.
Minglab odamlarning hayotiga zomin boʻlgan va milliardlab dollar moddiy zarar keltirgan 43 yildan beri davom etayotgan kurd mojarosiga chek qoʻyilishi Turkiya va shaxsan Prezident Rajab Toyyib Erdogʻan uchun xayrli boʻlardi. Tinchlik muzokaralariga boshchilik qilayotgan o‘ta o‘ngchi Millatchi Harakat partiyasi yetakchisi Debret Bahcheli uni ozod qilishga chaqirib, kelasi yili erta saylovlar o‘tkazilishiga ko‘pchilik ishongan Prezident Erdo‘g‘on kurdlarning yondashuviga oid millatchilik xavotirlarini yo‘qotishga jiddiy yondashayotganini aytdi.
kursda qoling
Yil boshidagi nutqida prezident “Global iqtisodiy noaniqlik kuchayishi, savdo urushlari kuchayishi, mahallamizda va butun dunyoda keskinlik kuchayib borayotganiga qaramay, biz 21 chorakda uzluksiz o‘sishga erishdik”, dedi.
Siyosatchilar inflyatsiyani 2022-yilda 90 foizga oshirib, foiz stavkalarini pasaytirgan munozarali “siz o‘sishingiz mumkin” siyosatidan omon qolgan investorlarni ishontirish uchun joriy inflyatsiyaga qarshi qat’iy dasturidan kursni o‘zgartirish niyatida emasligini aytishdi.
Ammo iyul oyida NATO sammiti, kuzda Turk Davlatlari Tashkilotining yillik sammiti va noyabrda boʻlib oʻtadigan COP31 global iqlim sammiti bilan Turkiya jahon sahnasida katta rol oʻynaydigan bir yilda mamlakat oʻzining eng yaxshi yuzini dunyoga taqdim qilmoqchi.
Iqtisodiy jabhada inflyatsion bo’lmagan o’sishni rag’batlantirish va ushlab turish ustuvor vazifa bo’ladi. Dekabr oyida 1,5% dan 38% gacha pasaygan stavka va yanvar oyida qo’shimcha 1% pasayganidan dalolat sifatida, bu biroz tuzatishni anglatadi.
Prezident Erdo’g’anning 2024-2028 yillarga mo’ljallangan rivojlanish rejasi doirasida Turkiyani dunyoning eng yaxshi 10 iqtisodiyoti qatoriga kiritish niyatini aks ettiruvchi bu yil ham yangi loyihalar va sarmoya kiritilishi kutilmoqda. Turkiya hukumati yalpi ichki mahsulotning 4% dan 5% gacha o’sishini maqsad qilib qo’ymoqda, Fitch Ratings’ning Uinslou fikricha, ayniqsa erta saylovlar rejalashtirilgan bo’lsa, bunga erishish mumkin.
“Reytingning kuchliligi – bu juda dinamik va barqaror xususiy sektor tomonidan qo’llab-quvvatlanadigan 4% atrofida o’sish sur’atining juda qulay tendentsiyasi”, dedi u va uy xo’jaliklari qarzining pastligi va rekord darajadagi oltin narxining boylikka ta’siri ham iste’molchilarni yuqori real foiz stavkalaridan himoya qilishga yordam berishini ta’kidladi.
Turkiya mamlakat infratuzilmasini o’zgartirish va muhim aviatsiya, avtomobilsozlik, qurilish va energetika sohalariga sarmoyani oshirishda davom etar ekan, to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarni global jami 1,5% va mintaqaviy to’g’ridan-to’g’ri investitsiyalarning 12% ga oshirish yana bir maqsaddir.
“Toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar oqimi biroz yaxshilandi, biroq ular iqtisodiyot hajmiga nisbatan past darajada”, – deydi Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB) Turkiya va Kavkaz iqtisodiyoti va siyosati boʻyicha direktor oʻrinbosari Konstantin Kinturashvili. “Qayta tiklanadigan energiya tarmoqlari, energiya samaradorligi, sanoat dekarbonizatsiyasi, ijtimoiy uy-joy va ulangan infratuzilmaga investitsiyalarning mavjud quvurlari, agar ular amalga oshsa, o’sishni qo’llab-quvvatlashi mumkin. To’g’ridan-to’g’ri investitsiyalarning ko’payishi hisobiga o’sish uchun sezilarli potentsial mavjud.”
COP 31 oldidan barqaror energiya eng faol sohalardan biri bo’lishi mumkin. YeTTB energetika sohasida va undan tashqarida sezilarli foydalanilmagan investitsiya salohiyatini ko’radi.
“Mintaqaning ijobiy rivojlanishi bilan Turkiya aloqa va rekonstruksiya sarmoyalaridan foyda olish va oʻsib borayotgan bozorlarga kirish uchun yaxshi mavqega ega”, dedi Kintulashvili.
Turk Havo Yo’llari Turkiyaning turizm sanoati muvaffaqiyati va 2033 yilga borib dunyoning birinchi milliy aviakompaniyasi bo’lish rejalarini aks ettiruvchi 2,2 milliard dollarlik sakkizta yirik loyihani e’lon qildi. Yanvar oyi boshida Xitoyning Dongfeng Motor kompaniyasi Turkiyada yengil avtomobillar ishlab chiqarishni boshlash bo’yicha muzokaralar olib borayotganini e’lon qildi, bu katta yangi sarmoyadir.
Qurilish ham faol. O’tgan yilning fevral oyidan buyon Istanbul fond birjasida eng yaxshi natijalarga erishgan kompaniyalardan biri xalqaro muhandislik va qurilish kompaniyasi Enka Insaat Ve Sanayi bo’lib, uning qiymati o’sha davrda 100% dan ortiq oshdi. O’tgan yilning oktyabr oyida Londondagi yangi ofisiga 253 million dollar sarflagan kompaniya o’sha oyda Iroqning Total Energy kompaniyasi bilan 1 milliard dollarlik yangi loyihani e’lon qildi, keyin esa Mozambikdagi 158 million dollarlik 456 megavatlik elektr stansiyasi shartnomasini e’lon qildi.
Biroq, geosiyosiy muhit bilan birga iqtisodiyotning o’zi ham o’zgarmoqda. Buning tasdig‘i “Aselsan” shiddat bilan rivojlanib borayotgan, dronlar, sun’iy yo‘ldoshlar, radar uskunalari, quruqlik va havo raketa tizimlari kabi ilg‘or mudofaa texnologiyalarini ishlab chiqaradi. Oxirgi yil davomida Aselsan aksiyalari narxi taxminan 250 foizga oshdi, bu kompaniya mahsulotlariga NATO aʼzolari va boshqa mijozlarning rekord darajadagi talabini aks ettiradi.
Potentsial xavflardan ehtiyot bo’ling
2026 va 2027 yillarda investorlar nimani kutishlari mumkin? Hozirgi kayfiyat ijobiy bo‘lsa-da, Uinslou va boshqa kuzatuvchilar Turkiyaning suveren reytingini cheklashi mumkin bo‘lgan “siyosatdagi yuqori darajadagi oldindan aytib bo‘lmaydiganlik va pravoslavlikka qaytish potentsiali” kabi potentsial xavflardan ehtiyot bo‘lish muhimligini ta’kidlamoqda. “Shunga o’xshab, 2025 yil mart oyida Imommo’g’lining qamoqqa olinishi ortidan ichki siyosiy voqealar miqyosda bozor beqarorligiga olib kelishi ehtimoli kamaygan bo’lsa-da, saylov oldidan jiddiy xavflar saqlanib qolmoqda”, – deya qo’shimcha qildi u.
Londondagi Bank of America iqtisodchisi Hande Küçük, iste’molchilar kutishlarining asta-sekin yaxshilanishini, ichki talabni qo’llab-quvvatlashini va 2027 yildagi erta saylovlar oldidan asta-sekin de-inflyatsiyani aks ettirishini kutayotgan bir oz optimistikdir. U joriy yil oxiriga qadar inflyatsiya 24% ga tushishini kutmoqda, markaziy TCMB siyosat stavkasi 30% va GDP 3% gacha o’sadi.
“Biroq, yuqori inflyatsiya saylovchilar uchun asosiy tashvish bo’lib qolmoqda va kelgusi saylovlarda hukumat siyosatining diqqat markazida bo’ladi”, deb ta’kidlaydi u.
Saylovlar oldidan tizimli yoki mehnat bozorida islohotlar o‘tkazish imkoniyati bo‘lmagani uchun Turkiyaning biznes rahbarlari o‘zlaricha harakat qilmoqda.
31 yanvar kuni DEÍK Tashqi iqtisodiy aloqalar qo‘mitasi Turkiyaning 26 ta Yevropa Ittifoqi ishbilarmonlar kengashi rahbarlari bilan birgalikda Yevropa Ittifoqi yetakchilariga “Turkiya-Yevropa Ittifoqi munosabatlarida paradigma o‘zgarishi” taklifi bilan ochiq xat chop etdi. Mualliflar “Turkiyaning qo’shilish jarayonini kechiktirayotgan mavjud teskari metodologiyalarni qayta ko’rib chiqish vaqti keldi. Turkiyaga Yevropa Ittifoqiga a’zo davlat bo’lish bo’yicha aniq va bir ma’noli istiqbolni taqdim etish… strategik ravshanlik va o’zaro ishonch tiklanadi”, deb taklif qilishgan.
Bu investorlar, bozorlar va to’g’ridan-to’g’ri investitsiyalar uchun foydali bo’lishi mumkin va siyosat daromadlarining oldindan aytib bo’lmaydiganligi va siyosiy o’zgaruvchanlik ehtimoli kamroq bo’ladi.
Turk dunyosi
Sayohat agentliklari bu yozda Turkiyaga tashrif buyuruvchilar uchun maslahatlar e’lon qiladi | Sayohat yangiliklari | Sayohat
Bu yozda Turkiyaga tashrif buyurishni rejalashtirganlar uchun sayyohlik agentliklari G’arbiy va Janubi-Sharqiy Osiyoning birlashgan sayyohlik nuqtasida keng tarqalgan “katta firibgarlik” haqida ogohlantirish berishdi.
Jeyk Kullum-Xollins TikTok’dagi firibgarlik haqida batafsil ma’lumot berib, o‘z izdoshlariga ko‘p odamlar firibgarning hiyla-nayranglariga ilgari ham tushib qolishganini aytdi. “Turkiyada xarid qilganingizda, yevro yoki ingliz funt sterlingida to‘lash texnik jihatdan sizni aldashayotganingizni anglatadi”, deb boshladi u.
Sayohat agentligi batafsil ma’lumot berib, agar siz do’konda bo’lsangiz va ikki valyutadan birida baholangan buyumni ko’rsangiz, ushbu do’kon “allaqachon noto’g’ri ish qilyapti” ekanligini ta’kidladi. Jake, “Turkiya hukumati barcha do‘konlardan narxlarni turk lirasida reklama qilishni talab qiladi”, dedi.
Aks holda, agar dam oluvchi evro yoki funt sterlingda to’lasa, do’kon pulni bankka olib, ko’proq pul ishlash uchun mahalliy valyutaga aylantirishi mumkin. “Ammo eng katta firibgarlik, ular sizga pul o’tkazishadi”, deb davom etdi Jeyk.
“Buning sababi, ular deyarli har safar turk lirasida berishadi. Va bu erda ular yuqoridan ham ko’proq suzadilar.”
Jeyk narxni “savdo qilish” sizning ishingizga yordam bermasligi haqida ogohlantirdi. “Bu yerda biror narsa uchun Britaniya funt-sterlingi yoki yevroda savdolashib, keyin karta orqali to‘laganingizda vaziyat yanada yomonlashadi”, dedi u.
Buning sababi, sotuvchining karta mashinasi faqat turk lirasini to’lashi mumkin. “Shunday qilib, ular boshqa summani turk lirasiga qo‘yishadi, chunki ular sizdan valyuta kursini bilishingizni kutishmaydi”, dedi u.
Jeyk klipni xulosa bilan yakunladi. “Bilmasdan kerak bo’lganidan ko’proq pul to’lamaslik uchun har doim turk lirasida to’lashga ishonch hosil qiling”, dedi u. “Iltimos, naqd pulda to’lang yoki karta bilan to’lash uchun turk lirasidagi narxga rozi bo’ling.”
Bunga javoban britaniyalik sayyohlardan biri shunday deb yozgan: “Men hozir Turkiyadaman va hamma narsani lirada to’layman. Menda pasport bank kartasi bor, shuning uchun funt yoki evro ishlatmaslikni tavsiya qilaman”.
Bunga javoban Jeyk shunday maslahat berdi: “Ajoyib maslahat, lekin bankomat kartalari tariflari dahshatli. Siz deyarli mukammal stavkalarni olish uchun chet elda tovarlar sotib olish uchun komissiya undirmaydigan Starling yoki Monzo kabi banklardan foydalanganingiz ma’qul.”
Bu orada ikkinchi bir kishi: “Men 2016-yildan beri har yili Turkiyaga borib kelaman va har doim evroda to`layman, bu mening shaxsiy xohishimdir” dedi.
Jeyk qayta-qayta javob qaytardi: “Evroda to’lash, ularning rahm-shafqatiga ega ekanligingizni anglatadi. Qanchalik to’xtatsak, turk lirasi norma bo’lib qolganini va Turkiya hukumati qoidalariga rioya qilinayotganini ko’ramiz”.
Turk dunyosi
Bosh vazir Aunning Anqaraga tashrifidan maqsad Livan va Turkiya o’rtasidagi munosabatlarga oydinlik kiritish
Livan prezidenti Jozef Aun payshanba kuni Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on bilan muzokaralar o‘tkazish uchun Anqaraga tashrif buyuradi, bu ikki davlat o‘rtasidagi o‘rnatilgan, lekin tobora noaniq munosabatlarga oydinlik kiritish maqsadida bir kunlik safardir.
Janob Aun prezident maslahatchilaridan iborat kichik delegatsiya bilan, vazirlar mahkamasi vazirlarisiz tashrif buyurishi rejalashtirilgan va uning tashrifi davomida ikki tomonlama shartnomalar imzolanishi kutilmaydi.
Livan va turk manbalarining Middle East Eye nashriga bildirishicha, muzokaralar oʻrniga Bayrut va Anqara oʻrtasidagi kengroq siyosiy munosabatlar, jumladan Turkiyaning Livanning mintaqaviy pozitsiyasi hamda harbiy va diplomatik hamkorlikni kengaytirish imkoniyatlaridan xavotirlari muhokama qilinadi.
“Ushbu sayohat biror narsaning boshlanishi”, dedi MEEga Livandagi yuqori martabali manba.
“Livan siyosiy jihatdan nozik pozitsiyada. Biz hamma bilan yaxshi munosabatda bo’lishimiz va hech kimni xafa qilmasligimiz kerak”.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Rasmiy Livan va Turkiya o’rtasidagi munosabatlar saqlanib qolayotganini aytdi, biroq ikki davlat har doim ham o’zlarining siyosiy ustuvorliklari haqida aniq gapirmaganligini tan oldi.
“Ehtimol, har ikki tomonda aloqa yoʻq boʻlgandir, lekin Turkiya tomonida Livanning siyosiy yoʻnalishidan norozilik alomatlari yoʻq”, – dedi rasmiy.
“Livan siyosiy jihatdan nozik pozitsiyada, biz hamma bilan yaxshi munosabatda bo’lishimiz va hech kimni xafa qilmasligimiz kerak.
– Livandagi katta manba
“Bu tashrif ikki prezident oʻrtasidagi toʻliq, ochiq va samimiy muloqot boʻladi”.
Shuning uchun bu tashrif yarashish yoki munosabatlarni tiklashga qaratilgan emas edi. Aksincha, bu diplomatik, iqtisodiy va xavfsizlik kanallari orqali davom etgan, ammo aniq ifodalangan strategik asosga ega bo’lmagan munosabatlarga kattaroq siyosiy ta’rif berishga urinishni aks ettiradi.
Livan uchun muzokaralar mamlakat Turkiya, Fors ko’rfazi davlatlari, AQSh, Yevropa va boshqa mintaqaviy ishtirokchilar bilan munosabatlarni faqat bitta blokga qo’shilmagan holda yo’lga qo’yishga intilayotgan paytda o’tmoqda.
Anqara uchun bu Livanning energiya yo’llari, dengiz chegaralari, mudofaa sohasidagi sheriklik va Isroil bilan munosabatlari bo’yicha raqobat kuchayib borayotgan mintaqadagi pozitsiyasiga oid umidlarini bildirish imkoniyatidir.
Turkiyaning janubdagi roli
Tashrifi oldidan Aoun Turkiyaning Anadolu agentligiga bergan intervyusida, Livan Turkiyaning Livan janubidagi xalqaro kelishuvlarda, ayniqsa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Livandagi Muvaqqat kuchlarining kelajagi borasidagi muhokamalar davom etar ekan, Turkiyaning mumkin bo’lgan rolini olqishlashini aytdi.
Turkiya tashqi ishlar vaziri Hoqon Fidan HAMASning yangi saylangan rahbari bilan uchrashdi
ko’proq o’qish ”
Turkiya ilgari UNIFIL dengiz kuchlariga hissa qo’shgan va Livan davlati bilan harbiy va xavfsizlik sohasida hamkorlik qilgan.
Aunning izohlari Bayrut Anqaraga nafaqat tashqi mintaqaviy kuch, balki Livan barqarorligiga hissa qo’shadigan kuch sifatida qarashini ta’kidlashni maqsad qilgan ko’rinadi.
Livan prezidenti, shuningdek, Livan janubidagi vaziyatni tartibga soluvchi kelishuvning amalga oshirilishi, jumladan, Isroilning qo‘shinni olib chiqib ketishi va Livan armiyasiga xalqaro yordamni davom ettirish zaruriyatini muhokama qiladi.
Biroq Turkiya rasmiylari bu uchrashuvdan Livan tashqi siyosatining yo‘nalishi, ayniqsa Bayrut va Kipr bilan dengiz chegarasi bo‘yicha kelishuvlardan so‘ng aniqroq ma’lumot olish uchun foydalanishi kutilmoqda.
Kipr dengiz kelishuvi Anqarada savollar tug’dirmoqda
Turkiyaning yuqori martabali mulozimining MEEga aytishicha, Turkiya Livan bir tomonlama ravishda Kipr bilan dengiz chegarasi kelishuvini Turkiya bilan bog’lanmasdan davom ettirganidan “hayratda”.
Xavotir shunchaki Turkiya hukumatining muhokamadan chetda qolishi emas edi. Turkiya rasmiylari Kiprning Gretsiya va Isroil bilan yaqin strategik va energetika aloqalari tufayli kelishuvni kengroq mintaqaviy ta’sir ko’rsatdi.
Sharqiy O‘rta yer dengizi raqobatlashgan energetika, transport va siyosiy loyihalar maydoniga aylandi.
Bir hamkorlik Isroil, Kipr va Gretsiyani taklif qilingan elektr tarmoqlari, gaz infratuzilmasi va Sharqiy O’rta er dengizini Yevropa bilan bog’lashga qaratilgan transport yo’llari orqali bog’laydi. Turkiya, Turkiyani Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropa bozorlarini bog‘lovchi energiya va tijorat yo‘nalishlarining markaziga qo‘yadigan raqobatdosh yo‘laklarni ilgari surdi.
Livan va Kipr bilan tuzilgan shartnomalar Bayrutni Isroil bilan rasman ittifoqchi emas. Ammo Anqara kelishuv Livanni asta-sekin Kipr, Gretsiya va Isroil atrofida qurilgan mintaqaviy tuzumga jalb qilishi va Anqaraning strategik ambitsiyalariga zid kelishidan xavotirda.
“Hech bo’lmaganda, Turkiya hukumati Livan mintaqaviy mojarolarda betaraf qolishini kutmoqda”.
– Katta diplomatik manba
Turkiya nuqtai nazaridan, savol Livan-Kipr munosabatlarining mavjudligida emas, balki Bayrutning dengiz iqtisodiy qarorlari oxir-oqibat kengroq siyosiy ma’noga ega bo’lishi mumkinmi?
MEEga yuqori martabali diplomatik manbaning aytishicha, Erdo‘g‘on bu masalani Aun bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘tarishni rejalashtirmoqda.
Manbaning ta’kidlashicha, Erdo’g’an Turkiya Livanni Isroilning ittifoqchisi deb hisoblay olmasligini aniq aytib beradi, chunki Turkiya hukumati Livan prezidentiga yaqin bo’lgan ba’zi odamlarda xayrixohlik bo’lishi mumkin, deb hisoblaydi.
“Turkiya hukumati hech bo‘lmaganda Livan mintaqaviy mojarolarda betaraf qolishini kutmoqda”, — dedi rasmiy.
Turkiyaning xavotirlari Livan allaqachon Isroil boshchiligidagi mintaqaviy blokka qo’shilgan degan fikrni aks ettirmaydi. Aksincha, bu yangi dengiz, energiya va xavfsizlik choralari paydo bo’lganda Bayrut o’zini qanday joylashtirish niyatida ekanligi haqidagi noaniqlikni aks ettiradi.
Uchrashuv Aunga Livanni Kipr va boshqa mintaqaviy aktyorlar bilan aloqalari Turkiyaga qaratilmaganiga ishontirish imkoniyatini berishi kutilmoqda.
Shuningdek, bu Livan prezidentiga Bayrutning Isroil bilan muzokaralarga yondashuvini tushuntirishga imkon beradi, Livan rasmiylari buni Isroil bilan strategik ittifoq oʻrnatishdan koʻra, Isroilning chiqib ketishini taʼminlash, milliy suverenitetni mustahkamlash va jangovar harakatlarni toʻxtatishga qaratilgan saʼy-harakatlar sifatida taqdim etadi.
harbiy hamkorlik
Livanning mintaqaviy pozitsiyasini yanada aniqroq qilish evaziga Turkiya Livan davlatiga, ayniqsa Livan armiyasiga yordamini oshirishga tayyor.
Yuqori martabali diplomatik manbaning aytishicha, Turkiya hukumati Livan harbiy qo‘mondonini Turkiyaning mudofaa sanoati va ishlab chiqarish ob’ektlariga tashrif buyurishga taklif qilmoqchi.
Turkiya Livan armiyasi o‘z talablarini rasman aniqlab, qiziqish bildirsa, uni muhim harbiy texnika bilan ta’minlashi mumkin, deya qo‘shimcha qildi rasmiy.
Turkiyaning mudofaa sanoati uchuvchisiz uchish apparatlari, zirhli transport vositalari, aloqa tizimlari, dengiz platformalari va boshqa harbiy texnika ishlab chiqaradi va Turkiya hukumati mintaqaviy diplomatiya doirasida mudofaa sohasidagi hamkorlikdan tobora koʻproq foydalanmoqda.
Rasmiyning ta’kidlashicha, Turkiyaning Livan bilan aloqasi Usmonli imperiyasining tarixiy merosi orqali talqin qilinmasligi kerak.
Amerikalik senator Grem Isroilning Livanga qarshi urushiga harbiy yordam taklif qildi, deb xabar beradi yangi video
ko’proq o’qish ”
“Turkiya NATO aʼzosi va Livanga Usmonlilar imperiyasining tarixiy doirasidan koʻra zamonaviy strategik nuqtai nazardan yondashadi”, dedi manba.
Livan uchun Turkiya harbiy yordami qo’shimcha yordam manbai bo’lishi mumkin, chunki armiya butun mamlakat va uning chegaralari bo’ylab xavfsizlik bo’yicha katta mas’uliyatni o’z zimmasiga oladi.
Biroq, Bayrut AQSh, Frantsiya va boshqa G’arb davlatlari bilan ilgari o’rnatilgan harbiy aloqalarni almashtirayotgandek taassurot qoldirmaslik uchun hamkorlikni kengaytirishni diqqat bilan boshqarishi kerak.
Aunning tashrifining ahamiyati zudlik bilan kelishuvga erishish istiqbolidan ko’ra, Livan-Turkiya munosabatlarining siyosiy chegaralarini belgilashga intilishidadir.
Ikki davlat allaqachon diplomatik aloqalar, savdo almashinuvi va xavfsizlik sohasida hamkorlikni davom ettirmoqda. Turkiya, shuningdek, Livanning ayrim hududlarida siyosiy, madaniy va gumanitar ta’sirga ega.
Ammo munosabatlar noaniqligicha qolmoqda, chunki mintaqadagi tez o’zgarishlar sharoitida hech bir tomon boshqasidan nima kutayotgani to’liq aniq emas.
Aunning safari bu savollarning barchasini bir kunda hal qilishi dargumon.
Biroq, bu ikki prezident o’rtasida to’g’ridan-to’g’ri aloqa o’rnatishi va Livanning kelajakdagi qarorlarining oldindan muloqotsiz Anqarada talqin qilinishi ehtimolini kamaytirishi mumkin.
Livandagi yuqori martabali manbaning ta’kidlashicha, tashrif ikki davlat o’rtasidagi munosabatlarning boshlanishi emas, balki munosabatlar qayerga ketayotgani haqida ochiqroq muloqotning boshlanishi bo’ladi.
Turk dunyosi
Ota va o’g’il Vespada Sidneydan chiqqanidan 7 oy o’tib Turkiyaga kelishadi – Video | Avstraliya yangiliklari
Mario Gabrieli va uning oʻgʻli Leonardo oʻz sayohatini yanvar oyi boshida Sidneydan 50 yoshli Vespada I Due Caschi deb atagan, italyancha “ikki dubulgʻa” degan maʼnoni anglatuvchi loyiha doirasida boshlagan. Ular hozir Turkiyaning Amasiya shahriga yetib kelishdi. Ular Turkiyani Kapadokiya va Antaliya orqali kesib o’tishlari va nihoyat Italiya shimolidagi Triest shahriga etib kelishlari va taxminan 40 000 kilometrlik yo’lni bosib o’tishlari kerak edi. Triestda tug‘ilgan va Avstraliyada 20 yildan ortiq yashab kelayotgan Gabrieli o‘g‘lining sayohatlari davomida turli madaniyatlar, manzaralar va tarixni boshdan kechirishini istaydi.
Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Vashingtonga qaytib kelganida, Al-Monitor Eron, Saudiya Arabistoni va Turkiya bo‘yicha bo‘linishlar Prezident Donald Tramp davrida AQSh-Isroil munosabatlarini qanday sinovdan o‘tkazayotgani haqida jonli vebinar o‘tkazdi. Al-Monitor diplomatik muxbiri Elizabet Xagedorn o‘z vaqtida olib borilgan muhokamaga moderatorlik qildi:
Ben Kuspit, Al-Monitor’ning Isroil Pulse sharhlovchisi Daniel B. Shapiro, AQShning Isroildagi sobiq elchisi va Atlantika Kengashining Scowcroft Yaqin Sharq xavfsizligi tashabbusining hurmatli xodimi Gonur Tolu, Yaqin Sharq instituti Turkiya dasturi asoschisi
AL-MONITOR All Access sizga haftasiga $2 dan kam evaziga barcha jurnalistikamiz, to’liq kundalik brifing, eksklyuziv intervyular, premium axborot byulletenlari va jonli tadbirlardan cheksiz foydalanish imkonini beradi.
Mashina Istanbulning qarovsiz qoldirilgan Otaturk aeroportining xalqaro qatnovlariga olib boruvchi yon ko’chaga chiqayotganda, qurilish ishlarining tovushlari va kirish tepasidagi yangi qizil harflar eski xotiralarni uyg’otadi.
Bir paytlar Istanbulning yuragi boʻlgan bu ulkan aeroport 1950-yillardan to 2018-yilda yopilguniga qadar millionlab yoʻlovchilarni dunyo boʻylab yoʻlovchilarga yetkazgan. Hozirda aeroport shahar transport tarmogʻining markazida boʻsh.
Turkiya rasmiylari ayni damda Terminal Istanbulni startaplar va tadbirkorlar uchun dunyodagi eng yirik markazga aylanishi umidida butunlay boshqa narsaga aylantirish ustida ishlamoqda.
Middle East Eye loyiha saytiga eksklyuziv kirish huquqiga ega bo’ldi.
Bir paytlar yo‘lovchilar, bagaj va ro‘yxatdan o‘tish stollari joylashgan zallar ochiq rejali ofislar, majlislar xonalari, kovorking xonalari va inkubatsiya markazi sifatida qayta ishlangan. Majmuada kompaniyalar va investorlar uchun xalqaro akselerator dasturlari ham o‘tkaziladi.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Terminal Istanbul tashabbusi bosh ijrochi direktori Erkam Tuzgen Middle East Eye nashriga bergan intervyusida maqsad faqatgina texnologiya kompaniyalari uchun markaz tashkil etish emas, balki mahalliy va xalqaro investorlar, kompaniyalar va tadbirkorlarni jalb qila oladigan ekotizim yaratish ekanligini aytdi.
Uning so’zlariga ko’ra, innovatsion g’oyalar va hayotiy yo’l xaritalariga ega bo’lganlar global bozorlarga kengayishni qo’llab-quvvatlash uchun xalqaro yo’l-yo’riq va kapitaldan foydalanishlari mumkin.
yangi maqsad toping
Bir qarashda loyihaning ko‘lami hayratlanarli. Taxminan 200 ming kvadrat metrlik terminal binosi bosqichma-bosqich zamonaviy ish joylariga aylantiriladi.
Loyihaning birinchi bosqichi kelgusi oyda ishga tushirilishi rejalashtirilgan va 5000 kvadrat metr maydonni 50 ta startap va boshqa tashabbuslar uchun ochadi. Rasmiylar yil oxirigacha bu raqam 100 taga yetishini taxmin qilmoqda.
“Tadbirkorlik sohasida dunyodagi eng yirik tashkilotlardan biri bo‘lgan “Techstars” bilan hamkorlik memorandumini imzolaganmiz, – dedi Tuzgen.
“Kompaniya o’zining inkubatsiya va akselerator dasturlarini, shuningdek, investitsiya fondlarini boshqaradi va minglab investitsiyalar bilan shug’ullanadigan tarmoqqa ega. Techstars shuningdek, Terminal Istanbulda joylashgan bo’lib, u erda inkubatsiya va globallashuv dasturlarini amalga oshiradi.”
Otaturk aeroportining Istanbul terminaliga aylanishidan oldingi ko’rinishi (tarqatma)
Tuzgen, 47 milliard dollarlik aktivlarni boshqaradigan Xitoy davlat agentligi Shanghai State Capital Investment ham Terminal Istanbulda ofis ochish uchun shartnoma imzolaganini aytdi. Uning mavjudligi fondga texnologiya startaplari va sarmoya izlayotgan tadbirkorlar bilan bevosita aloqada bo‘lish imkonini beradi.
Turkiya hukumati 2018-yilda tijoriy operatsiyalarni Otaturk aeroportidan yangi qurilgan Istanbul aeroportiga o‘tkazganida qattiq tanqidga uchradi.
O‘shandan beri yangi aeroport Yevropadagi eng gavjum aeroportlardan biriga aylandi, iyul oyida kuniga o‘rtacha 1623 ta reys amalga oshirildi.
Aksincha, Istanbul terminali hozirgacha jiddiy tanqidlarga uchramagan. Sababi, sobiq aeroport binosi aniq maqsadsiz yillar davomida bo‘sh turgan.
Ko’rfazga yangi muqobil
Eski transport infratuzilmasini texnologiya markazlariga aylantirishda Turkiya yolg’iz emas.
2017 yilda Fransiya Parijdagi sobiq temir yo‘l yuk omborini F stansiyasiga aylantirib, uni dunyodagi eng mashhur startap kampuslaridan biriga aylantirdi.
Tuzgenning aytishicha, Terminal Istanbulning ambitsiyalari dunyodagi eng yirik inkubator va tadbirkorlik markazini yaratishdan tashqarida. Uning so’zlariga ko’ra, kengroq maqsad Turkiyani Pekin, San-Fransisko va Nyu-York kabi shaharlar bilan bir qatorda global texnologiya suhbatida joylashtirishdir.
Tuzgenning aytishicha, Disrupt and Enhance Ventures va O’zbekistonning UzVC kabi venchur kapitali firmalari Istanbul terminal majmuasida baza tashkil etish bo’yicha alohida shartnomalar bo’yicha muzokaralar olib bormoqda.
Otaturk aeroportining Istanbul terminaliga aylantirilgandan keyin ko’rinishi (tarqatma)
Turkiya hukumati, shuningdek, moliyaviy xizmatlar kompaniyalari, tadbirkorlar va raqamli ko’chmanchilarga imtiyozlar taklif qilmoqda va bu mamlakatni Fors ko’rfazini tark etadigan kompaniyalar va investorlar uchun potentsial manzil sifatida joylashtirishga intilmoqda.
Iyun oyida hukumat chet ellik investorlar uchun shaxsiy soliq rejimini joriy qildi, jumladan Turkiyada istiqomat qiluvchi ayrim jismoniy shaxslar uchun 20 yillik imtiyoz. Shuningdek, u texnologik startaplar uchun qo’shimcha soliq imtiyozlarini taqdim etdi.
Mustaqil moliyaviy markaz bo’lgan Istanbul moliya markazi muhim korporativ soliq imtiyozlarini taklif qiladi.
Tuzgen, Terminal Istanbul, Eron va Fors ko’rfazi davlatlari ishtirokidagi urushdan foydalanishga urinmayapti. Shu bilan birga, u ushbu loyiha Dubayga texnologiya kompaniyasi ochish uchun ko‘chib o‘tmoqchi bo‘lgan mintaqadagi tadbirkorlar uchun muqobil variant bo‘lishi mumkinligini tan oldi.
Shaxsiy samolyot va gurme taomlari
Yaqin Sharqdagi eng yirik startap ekotizim quruvchilardan biri Flat6Labs loyihada ishtirok etish bo‘yicha shartnoma imzoladi. Saudiya Arabistonining Kichik va o‘rta korxonalar bosh direktori Monshat ham kelishuv bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda.
“Ushbu makon darhol o’zining ijodiy va innovatsion dizayni bilan ajralib turadi, turli sohalarni to’ldiradigan o’ylangan sohalar”, dedi shveytsariyalik Raad Arjuni, MEE nashriga.
“Turkiyaning sharq-g’arbiy aloqasi, boy merosi, kuchli infratuzilmasi va o’sib borayotgan bozorini inobatga olgan holda, men terminal Istanbulda global ahamiyatga ega innovatsion ekotizimga aylanish uchun barcha ingredientlarga ega ekanligiga ishonaman. Aynan shuning uchun men bu sayohatning bir qismi bo’lishdan juda xursandman.”
MEEga anonimlik sharti bilan investorlar Turkiyaning tez-tez o’zgarib turadigan tartibga solish muhiti, qonun ustuvorligi va murakkab immigratsiya tizimi bilan bog’liq xavotirlar biznesni mamlakatga ko’chirishni qiyinlashtirayotganini aytdi.
Turkiya hukumati 2023-yildan boshlab qattiq moliyaviy va pul-kredit siyosatini qabul qilganiga qaramay, Turkiyaning iqtisodiy qiyinchiliklari davom etmoqda. Yillik inflyatsiya yil oxirigacha 30% atrofida qolishi kutilmoqda.
“Terminal Istanbul global ahamiyatga ega innovatsion ekotizimga aylanish uchun barcha ingredientlarga ega.”
– Raad Aljouni, AI Venture Builder
Biroq, Terminal Istanbul ushbu tashvishlarning bir qismini hal qilishga yordam beradigan bir qancha imtiyozlarni taklif qilishni maqsad qilgan.
Tuzgenning so’zlariga ko’ra, parlament mamlakatda faoliyat yuritayotgan kompaniyalar duch keladigan asosiy to’siqlardan birini hal qiluvchi raqamli kompaniya shakllanishiga ruxsat beruvchi qonun loyihasini ma’qullashi kutilmoqda.
Terminal Istanbulda immigratsiya, ijtimoiy sug’urta va soliqlar bo’yicha yagona markazga ega bo’ladi. Bu investorlar va ularning xodimlariga bir nechta davlat idoralariga bormasdan, mashaqqatli va ko‘p vaqt talab qiladigan jarayonlarni talab qilmasdan, byurokratik muammolarni hal qilish imkonini beradi.
Yana bir afzalligi shundaki, aeroportda VIP terminal mavjud bo‘lib, u majmua yonida shaxsiy samolyotlar uchib, qo‘nish imkonini beradi.
Investorlar kelishi, pasport nazoratidan o’tmasdan majmuaning ayrim qismlariga kirishi va keyingi manzilga borishdan oldin loyihani nazorat qilish uchun bir necha soat uchrashishi mumkin.
Majmua, shuningdek, MSA nomi bilan tanilgan Pazandachilik san’ati akademiyasi tomonidan qo’llab-quvvatlanadigan, zamonaviy turk taomlarini taqdim etadigan bir nechta oshxonalarni o’z ichiga oladi.
Loyiha allaqachon katta qiziqish uyg’otdi. Tuzgen uni xalqaro konferentsiyada taqdim etganini esladi, keyin Fors ko’rfazi shahzodasi unga yaqinlashdi.
Shahzoda: “Bu mukammal loyiha. Men uni juda yaxshi ko’raman” dedi. “Shuning uchun biz o’z mamlakatimizda xuddi shunday qilamiz.”
Tuzgen shu kungacha bu izohdan xursand bo’ladimi yoki hafsalasi pir bo’ladimi, bilmay qolganini tan oldi.
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Siyosat5 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Iqtisodiyot4 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Iqtisodiyot5 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
-
Siyosat1 day ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Sport13 hours ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Jamiyat3 hours ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Sport3 hours ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi