Siyosat
Kongress soliq jazolarini engillashtiradigan va biznesni rag’batlantirishni qo’llab-quvvatlovchi qonunlarni qo’llab-quvvatlaydi
O‘zbekistonda soliq ma’muriyatchiligi va tadbirkorlikni rag‘batlantirish tizimiga o‘zgartirishlar tayyorlanmoqda. Parlament tomonidan qabul qilingan qonunda soliq to‘lovlarini taqdim etganlik uchun jarimalarni kamaytirish, tekshirishlarni soddalashtirish va ayrim tarmoqlar uchun soliq imtiyozlarini kengaytirish ko‘zda tutilgan.
O‘zbekiston Oliy Majlisi parlamenti soliq to‘lovlarini to‘lash qoidalarini buzganlik uchun jazoni kamaytirish, tekshirish tartiblarini tubdan qayta ko‘rib chiqish va tadbirkorlik subyektlariga soliq imtiyozlarini kengaytirishni nazarda tutuvchi qonunni qabul qildi. Mazkur hujjat ko‘rib chiqish uchun Prezidentga yuborildi.
3 dekabr kuni Iqtisodiyot va moliya vaziri o‘rinbosari Ahadbek Haydarov Qonunchilik palatasi majlisida so‘zga chiqib, qonun loyihasi soliq va soliq-byudjet siyosatining 2026-yilga mo‘ljallangan asosiy yo‘nalishlaridan kelib chiqqan holda ishlab chiqilganini aytdi.
Hujjat avgust oyida Prezidentimiz bilan bo‘lib o‘tgan muloqotda tadbirkorlar tomonidan ilgari surilgan tashabbuslarni hayotga tatbiq etish va soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirishga qaratilgan.
Xususan, qonun taklif qiladi:
Bir nechta soliq turlarini qamrab oluvchi soliq hisobotlarini kechiktirish uchun yagona jarimani qo’llang. Kechiktirilgan hisobot uchun ma’muriy jarimalarni kamaytirish. Kichik va o‘rta korxonalar direktorlari uchun summa 10 tadan 3 ta asosiy hisob birligiga, jismoniy shaxslar uchun esa 1 ta asosiy hisob birligiga qisqartirildi. Joriy yilning 9 oyida 111,9 mingta korxona direktorlariga nisbatan jami 956,4 milliard so‘mlik ma’muriy jarimalar qo‘llanildi. O‘tgan uch oy ichida hisobotlarini o‘z vaqtida taqdim etgan tadbirkorlarning besh kungacha kechikishi uchun jarimalardan ozod qiladi. To‘qqiz oy davomida 6 mingga yaqin tadbirkorga hisobot berish muddati besh kungacha kechiktirilgani uchun 2,8 milliard so‘m miqdorida jarima solindi. O’z-o’zini ish bilan band bo’lgan shaxslarga xaridorlarga schyot-faktura asosida tovarlarni sotishga ruxsat berish. Tuzatish hisobotlari asosida soliq to‘lovchilarning debitorlik qarzlaridan soliq qarzlarini undirish tizimi joriy etiladi. Faqat sud qarori bilan QQS solig’i to’lovchi sertifikatining amal qilishini 30 kundan ortiq muddatga to’xtatib turish mumkin.
Bundan tashqari, qonun bilan mol-mulk solig’i, yer solig’i, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’i, ijtimoiy soliq, qo’shilgan qiymat solig’i va savdo solig’i bo’yicha soliq deklaratsiyasini avtomatik ravishda tayyorlash joriy etiladi. Ushbu hisobotlarni soliq organi xodimlari tuzadilar.
Shuningdek, soliq to‘lovchilarga mahalliy soliq tekshiruvidan so‘ng qo‘yilgan moliyaviy jarimalarni olti oy davomida teng ulushlarda to‘lash imkoniyati ham taqdim etiladi.
“Hozirda bu imkoniyat faqat soliq tekshiruvidan so‘ng mavjud. 2024-yilda tekshirish natijalariga ko‘ra, 277 tadbirkorga olti oy davomida jami 302 milliard bedana jarima to‘lashga ruxsat beriladi”, – dedi vazir o‘rinbosari.
Shuningdek, qonunda ichki va tashqi bozorlar orqali sotilgan tovarlar bilan bog‘liq eksport operatsiyalarini qayta ko‘rib chiqish hamda bir masala bo‘yicha dastlabki tahlillarsiz takroran stol tekshiruvidan o‘tishga cheklovlar ko‘zda tutilgan.
Bundan tashqari, soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti orqali auditorlik hisoboti elektron shaklda yuborilgan sanani mahalliy soliq tekshiruvining tugash sanasi deb hisoblash va soliq to‘lovchining iltimosiga binoan tekshirish materiallarini videokonferensiya shaklida ko‘rib chiqish taklif etiladi.
Soliq to‘lovchilarni nazorat-kassa mashinalari va to‘lov terminallaridan foydalanish, soliq deklaratsiyalarida xodimlar va ish haqi to‘g‘risidagi hisobotlarni ko‘rsatish, hujjatsiz yerlardan foydalanish, yer osti boyliklarini noqonuniy qazib olish va hokazolar yuzasidan ogohlantirish va joyida tekshirishni tashkil etish tartiblari belgilandi.
2026-yil 1-yanvardan boshlab savdo solig‘idan qo‘shilgan qiymat solig‘i va yuridik shaxslardan olinadigan daromad solig‘iga birinchi marta o‘tgan soliq to‘lovchilar bir yil davomida jarimaga tortilmaydi. Bu QQSni ro’yxatdan o’tkazish tartibi bilan bog’liq qoidabuzarliklarga nisbatan qo’llaniladi.
Shuningdek, qonunda yillik aylanmasi 10 milliard so‘mdan kam bo‘lgan va soliq tavakkalchiligining o‘rtacha darajasiga ega bo‘lgan korxonalarni soliq maslahatchilari va auditorlik tashkilotlarining xulosasi asosida ixtiyoriy tugatish tartibini joriy etish ko‘zda tutilgan.