Dunyodan
Klara Setkinning hayoti, kurashlari va yashirin sevgilari
Bugun butun dunyoda nishonlanadigan 8-mart – Xalqaro xotin-qizlar kuni ortida dramatik va qiziqarli hayotiy voqea yotadi. Ushbu bayram g’oyasini taklif qilgan ayol nemis siyosiy faoli Klara Setkindir. Uning hayoti siyosiy kurashlar, immigratsiya, buyuk sevgi, fojiali yo’qotish va monumental g’oyalar bilan to’ldirilgan.
Kambag’al qishloqdan jahon tarixiga
Klara Setkin 1857-yil 5-iyulda Germaniyaning Widerau shahrida tug‘ilgan. Uning otasi maktab o’qituvchisi, onasi esa qizlarning bilim olishini qo’llab-quvvatlagan ziyoli edi. Shu bois, Klara yoshligidanoq tenglik va adolat g‘oyalari bilan tarbiyalangan. U jamiyatdagi adolatsizliklarni ko‘rib, ayniqsa, mehnatkash ayollar hayotiga befarq qola olmadi.
Keyin Klara sotsialistik harakatga qo‘shildi va Germaniyaning asosiy siyosiy kuchi bo‘lmish Germaniya sotsial-demokratik partiyasida ishladi. Biroq, o’sha paytda sotsialistlarga qarshi kuchli qonunlar mavjud edi. Shu sababli u mamlakatni tark etishga majbur bo’ldi.
Klara bir necha yil Parijda surgunda yashadi. Bu davr uning hayotidagi eng qiyin, ammo muhim davr edi.
Inqilobchilar va 8 mart g’oyasi haqida chalkashlik
Parijda u rus inqilobchisi Osip Setkin bilan uchrashdi. Ular orasida kuchli sevgi paydo bo’ldi. Klara va Osip turmush qurishdi va ularning oilasida ikki farzand tug’ildi: Maksim va Konstantin.
Biroq, baxt uzoqqa cho’zilmadi. Osip Setkin og‘ir kasallikdan so‘ng olamdan o‘tdi. Klara ikki farzandi bilan yolg‘iz qoldi. Biroq, u siyosiy faoliyatini to’xtatmadi.
1910 yilda Kopengagenda sotsialistik ayollarning xalqaro konferentsiyasi bo’lib o’tdi. Konferensiyada Klara Setkin tarix fanidan ma’ruza qildi. U butun dunyoda ayollar huquqlari uchun kurashni birlashtirish uchun Xalqaro xotin-qizlar kunini tashkil etishni taklif qildi.
Bu fikr yig‘ilishning barcha ishtirokchilari tomonidan qo‘llab-quvvatlandi. Shundan so‘ng turli mamlakatlarda Xotin-qizlar kuni nishonlana boshladi va keyinchalik bu kun 8-mart ekanligi tasdiqlandi.
urushga qarshi chiqqan ayollar
Birinchi jahon urushi boshlanganda Klara Setkin urushga qarshi chiqqan kam sonli siyosatchilardan biri edi. Uning so‘zlariga ko‘ra, urushdan eng ko‘p ayollar va bolalar jabr ko‘rmoqda.
Klara Setkin butun Yevropa ayollarini tinchlik uchun kurashishga chaqirdi.
Klara hayotida shov-shuvli voqea yuz berdi. U rassom Sandelga uylandi. Bu nikoh o’sha paytda ular orasidagi katta yosh farqi tufayli ko’plab bahs-munozaralarga sabab bo’lgan. Biroq, bu munosabatlar uzoq davom etmadi va ular keyinchalik ajrashishdi.
Fashizmdan va uning keyingi yillaridan qochish
1930-yillarda Germaniyada natsistlar hokimiyat tepasiga kelgach, Klara Setkin ta’qiblarga duchor bo‘la boshladi. Shuning uchun u Moskvaga ko’chib o’tdi. 1933 yil 20 iyunda u yerda vafot etdi.
Klara Setkin nafaqat siyosatchi, balki jamiyatni o‘zgartirishga harakat qilgan qudratli shaxs ham edi. Uning g‘oyasi shundan iboratki, bugun 8-mart butun dunyo bo‘ylab millionlab ayollar tomonidan nishonlanadi. Oddiy qishloqdan kelgan oddiy qiz butun dunyo taqvimlariga kiritilgan bayram g’oyasini yaratdi. Bu uning nomini tarixda abadiy qoldirdi.
Akbar Anvarov